A2020.00202 BIJLAGE Koers verstedelijkingsstrategie RGA fase 2

27

VeloCity Iedere plek eigen opgave

BOOM landscape Versterken van de kern

De Zwarte Hond Strandeiland in Zuidhorn: creëert zowel een unieke woonkwaliteit als plek voor ontspanning voor de rest van de wijk.

28

Koers Verstedelijkingstrategie Regio Groningen-Assen

Principe 5 Proportioneel en passend In de VRGA zetten Rijk en Regio zich in om de gehele regio kans te bieden om nieuwbouw proportioneel in te zetten voor versterking van de ruimtelijke kwaliteit, leefbaarheid en keuzevrijheid in woonomgevingen- en types. Daarvoor biedt de regio al een onderscheidend palet aan woonmilieus: rustige woondorpen, grotere voorzieningenkernen en dynamische steden. Al deze plekken hebben hun eigen, proportionele woningbouwopgave. Een kleine dorpskern kan al behoorlijk geholpen zijn met de bouw van een beperkt aantal woningen, waarbij de mogelijke effecten op regionaal niveau minimaal zullen zijn. Daarom: klein en zorgvuldig ingepast kan altijd, groot alleen op de plekken waar dat aantoonbare maatschappelijke meerwaarde oplevert. Nieuwbouw is aanvullend op de bestaande voorraad en zorgt voor de verbetering van de algehele omgevingskwaliteit van dorp en stad. In de RGA wordt gestreefd naar een maximale combinatie van maatschappelijke doelen en een integrale aanpak. Of een woning verkoopt is niet het (enige) criterium, maar juist ‘zijn we over een generatie ook nog blij met deze woning op deze plek’. De verwachting is dat over 20 jaar ook veel bestaande woningen vrijkomen. De nieuwe moeten dan nog steeds aanvullend kunnen zijn. Daarbij hebben we speciale aandacht voor: •

woningtypologieën: gericht op het aanbieden van passende woningen voor de vraag, waarbij aandacht is voor het stimuleren van doorstroming op de woningmarkt, waardoor meer woningen door passende huishoudens worden bewoond en de hoeveelheid ongebruikte woonruimte beperkt blijft.

•

passend bij de (hoeveelheid) werkgelegenheid in de nabije omgeving, bij voorkeur rond knooppunten, zodat nieuwe bewoners de keuze hebben om hun leven dichtbij te organiseren en een sterke toename van autoverkeer en druk op de netwerken wordt voorkomen

•

bijdrage aan de leefbaarheid, aantrekkelijkheid en duurzaamheid van de plek/plaats, bijvoorbeeld door draagvlak van voorzieningen te vergroten, en de omgeving te helpen klimaatbestendig te worden.

Bij de dorpen in het buitengebied waar bouwen op greyfields maar beperkt kan, wordt een zorgvuldige afweging gemaakt: welk type woonmilieu is aanvullend, hoe versterkt het de algehele ruimtelijke kwaliteit van het dorp, het voorzieningenniveau en de leefbaarheid?

++ + + + +

+

+

+

+ +

+

+

Door elke opgave in de RGA passend op de plek te ontwerpen kunnen we de woningbouw als versneller inzetten voor andere opgaven. Daar profiteert de gehele regio van.

29

KAW Wijkbedrijf Selwerd in Groningen: een wijkbedrijf stimuleert sociaal ondernemerschap in de wijk.

De Zwarte Hond Woonpark Gorecht in Hoogezand: een klimaatadaptief ontwerp dat bewoners weer trots maakt op hun wijk.

De Zwarte Hond Herstructurering Groeseind in Tilburg: van stenige arbeiderswijk naar frisse, groene buurt die er altijd al lijkt te zijn geweest

30

Koers Verstedelijkingstrategie Regio Groningen-Assen

Principe 6 Hefboom voor herstructurering In de VRGA zetten Rijk en Regio zich in om de nieuwbouwopgave in te zetten als hefboom om zo veel mogelijk wijken die toe zijn aan een opknapbeurt nu aan te pakken. Hier liggen volop meekoppelkansen. De ontwikkeling van nieuwbouw wordt ingezet in samenhang met de herstructurering van de bestaande woningvoorraad (eventueel sloop). Nieuwbouw biedt een kans om gemengde wijken en daarmee kansengelijkheid te bevorderen. Wijkbewoners wordt de gelegenheid geboden wooncarrière in de eigen wijk te maken én het biedt nieuwe groepen de gelegenheid in de wijk te wonen die vlakbij het centrum en de voorzieningen veel te bieden heeft. Er ligt in dit soort wijken, vaak naoorlogs, een enorme kwalitatieve verbeteropgave van de woningvoorraad die goed gekoppeld kan worden aan de verduurzamingsopgave en de warmtetransitie. Bij vernieuwing van wijken gaat het niet alleen over verouderd vastgoed en sociale kwetsbaarheid maar ook over een andere woonomgeving. Een woonomgeving die beter aansluit bij de behoeften van vandaag, die klimaatadaptief is en uitnodigt tot gezond gedrag.

De regio is solidair. Met de bouw van nieuwe woningen ontstaan er geen tegenstellingen in de regio. Woningbouw wordt ingezet als versneller voor andere opgaven, maar zal daarbij niet altijd in kwantitatieve zin bijdragen aan uitbreiding van de voorraad. Het kan zijn dat er door herstructurering minder, maar wel kwalitatief betere woningen dan voorheen gebouwd worden. De winst is dan op de schaal van de wijk vooral kwalitatief. Elders in de kern kan door met de toevoeging van andere typologieën uiteindelijk wel toevoeging en daarmee een positief saldo gehaald worden.

++ + Door de nieuwbouwopgave in de RGA zo in te zetten wordt voor inwoners van de regio zichtbaar dat ook voor hen dicht bij huis de directe leefomgeving aantrekkelijker, gezonder en mooier gemaakt wordt.

31

Singels

25

Combineer mooi met functioneel en leg nieuwe singels aan. Als groen-blauwe structuren in de stad bieden ze verkoeling, waterberging, een mooie woonomgeving en een aantrekkelijke verbinding naar het landschap buiten. door

overheid

Bloemkoolwijk condo

50

Verleid babyboomers in hun eigen wijk te verhuizen naar een condo(minium) met zorgservice. Zo kunnen zij prettig oud worden in hun vertrouwde buurt en komen er woningen vrij voor (jonge) gezinnen, die bovendien de benodigde energieen klimaatupgrade krijgen. door

markt, overheid

Kaarten uit het Kettingreactiespel (De Zwarte Hond) laten slimme, integrale oplossingen zien binnen de woningbouwopgave.

Grondgebruik totale planvoorraad RGA; greyfields, brownfields en greenfields

Stedelijke daken bieden ruimte voor energieopwekking.

Werkspoorpad in Utrecht: samen met ondernemers is een plan gemaakt waardoor er ruimte vrij kwam en een groene route kon ontstaan.

32

Onderzoek Slimme Energiestad Groningen IABR 2016: het koppelen van de woningbouwopgave, groen, kennis, mobiliteit en energie aan de ‘Ringstraat’.

Koers Verstedelijkingstrategie Regio Groningen-Assen

Principe 7 Samenwerken aan een duurzame regio In de VRGA zetten Rijk en Regio zich in om bij te dragen aan het verduurzamen en gezonder maken van de regio met behoud van de bijzondere kwaliteiten van het landelijk gebied, de grote diversiteit aan landschappen en natuurlijke milieus en de algehele leefkwaliteit. Waar mogelijk moet nieuwbouw bijdragen aan versnelling van de energietransitie en het klimaatbestendig maken van de regio en worden nieuwe woningen energieneutraal of energieleverend ontwikkeld, zodat de vraag naar ‘externe energielevering’ van de regio als geheel door de bouw van woningen niet toeneemt. Tegelijkertijd is de opgave in de bestaande voorraad nog een veelvoud daarvan. Als een nieuwbouwproject de bestaande voorraad niet helpt is dat een gemiste kans. Het streven is dan ook om altijd de bestaande voorraad te helpen, bijvoorbeeld door investeringen in duurzaamheid te delen en uit te voeren als er toch bouwwerkzaamheden moeten plaatsvinden.

Dat werkt twee kanten op: wil de corporatie stappen zetten op het gebied van duurzaamheid dan zijn de particuliere woningen vaak een remmende factor maar andersom kunnen particulieren niet de stappen zetten die corporaties wel kunnen nemen. We gaan na wat de belemmeringen zijn voor een integrale aanpak en wat er nodig is die weg te nemen. Op kleine schaal kan hier ook al geëxperimenteerd worden met nieuwe ideeën, zoals een schuifhuis, waar mensen tijdelijk kunnen verblijven als hun eigen huis wordt verduurzaamd. Het voorstel is in de RGA experimenten de ruimte te geven om gestelde duurzaamheidsambities9 waar te maken op bijvoorbeeld het gebied van energieleverende woningen10 en een klimaatpositieve regio11.

Nieuwe woningbouwontwikkelingen zorgen niet voor noodzaak tot compensatie van groen en waterberging elders of onnodig technische oplossingen. Er wordt ingezet op vergroten van de soortenrijkdom om de stedelijke natuur veerkrachtiger te maken. De regio zet volop in op het verkleuren (vergroenen) van bestaande en nieuwe werklocaties.Aandachtspunt in de regio is het meekoppelen van particulier bezit van mensen met een krappe beurs. Dit speelt vooral in gebieden waar particulier eigendom en corporatiebezit sterk gemengd is.

9 Dit principe gaat over een werkwijze, het optimaal integreren van verschillende doelstellingen regionaal beleid (zoals Regionale energie transitie en Provinciale klimaatagenda).

10 De RGA kan een mooi experimenteergebied worden om na te

gaan hoe we de ambitie van energieneutrale en energieleverende woningen samen met de markt kunnen ontwikkelen.

11 De RGA wil een klimaatpositieve regio worden waar economie

en ecologie hand in hand gaan (een mooi voorbeeld hiervan is het project Groeningen). Een ander overkoepelend project zou de aanplant van een groot CO2 productiebos kunnen zijn (zie Omgevingsagenda Noord) of een groot energielandschap (idem

In de RGA bieden alle nieuwe woningen en werklocaties een meerwaarde op het gebied van: duurzame mobiliteit, klimaatadaptatie, minder opwarming, energietransitie, grondstoffen transitie, economie, leefbaarheid en biodiversiteit. Daarmee wordt de woningbouw optimaal ingezet als versneller voor andere opgaven.

33

4

Vervolg ++

+

+ +

+++ + + + + + +

+

++ + + + +

+

+

+

+ + +

++ +

34

+

Koers Verstedelijkingstrategie Regio Groningen-Assen

Richting en voorkeursvariant In de inleiding is aangegeven dat het proces van totstandkoming van de verstedelijkingsstrategie drie fasen kent en wordt afgesloten met het sluiten van een Verstedelijkingssttrategie + Verstedelijkingsakkoord. Fase 1 is afgesloten met het vaststellen van de rapportage Resultaten Dashboard Verstedelijking Regio Groningen – Assen, augustus 2020. Fase 2 is afgesloten met de vaststelling van de in dit document opgenomen ontwikkelprincipes. Op basis hiervan zal nu de uitwerking van fase 3 ter hand worden genomen. Daarbij wordt uitgegaan van de eerder door de gemeenten aangedragen plannen (hard en zacht) en van mogelijk toe te voegen woonlocaties die passen bij de vastgestelde ontwikkelprincipes maar nog niet eerder concreet in beeld zijn geweest. Een voorbeeld daarvan is het beter benutten van een aantal strategisch gelegen knooppunten (HOV, P+R) in de regio met nieuwe woon- en/of werklocaties. Nieuwe werklocaties worden binnen de gewenste polycentrische ontwikkeling (principe 3) bekeken. Daarbij wordt

gekeken naar aansluiting op onderwijs- en onderzoekinstellingen en het bedrijfsleven. Ten behoeve van het Dashboard is uitgegaan van vier varianten. Met de ontwikkelprincipes wordt concreet richting gegeven aan de op te stellen nieuwe voorkeursvariant. De concretisering daarvan zal de eerste stap van fase 3 vormen. De voorkeursvariant gaat in op locaties met bijbehorende verstedelijkingsprogramma’s (werk, voorzieningen, wonen) en identificeert knelpunten richting realisatie. De doorrekening van het Dashboard kan daarbij worden benut als toetsingskader. Voor de woon- en werklocaties ligt het accent op de toevoeging aan de bestaande voorraad. Ten behoeve van de mobiliteitseffecten en benodigde investeringen in infrastructuur (fiets, openbaar vervoer, auto) wordt uiteraard ook de ‘autonome’ ontwikkeling c.q. het bestaande gebruik meegenomen. Afgesproken is dat in fase 3 op basis van de voorkeursvariant een integrale uitwerking/ doorrekening van de mobiliteit door Rijk en Regio gezamenlijk in beeld wordt gebracht. Daarbij wordt ook de relevante samenhang met werk- en woongebieden buiten de regio Groningen-Assen betrokken.

35

Ontwikkelperspectief RGA is een doorontwikkeling van de modellen Compact en Netwerk

36

Koers Verstedelijkingstrategie Regio Groningen-Assen

Koers en urgentie Daarbij is niet alleen het ‘eindbeeld 2040’ van belang, maar zeker ook de fasering. Er is grote urgentie om op korte termijn voldoende locaties beschikbaar te krijgen en de opgave 2020-2030 is op basis van de huidige prognoses groter dan van 2030-2040. Daarmee wordt ook het tijdpad waarlangs locaties gerealiseerd moeten dan wel kunnen worden cruciaal. Op basis van de voorkeursvariant zal dat tijdpad worden geschetst. Dit noemen we het ‘Ontwikkelpad’. De uitkomst moet inzicht bieden in welke locaties of ingrepen eerst moeten worden gerealiseerd en welke later kunnen. Daarbij is ook aandacht voor planuitval en substitutie van die uitval. Eveneens verbonden aan de voorkeursvariant is de zogenoemde ‘Financieringsstrategie’. Welk financieel en niet-financieel instrumentarium is noodzakelijk om ervoor te zorgen dat de locaties ook daadwerkelijk gerealiseerd kúnnen worden, welke infrastructurele maatregelen zijn daarbij voorwaardelijk dan wel volgend, welk procedurele en organisatorische randvoorwaarden moeten worden ingevuld, etc. In de financieringsstrategie wordt beschreven hoe de te ontwikkelen locaties en randvoorwaardelijke ingrepen (bijv. infrastructuur) gefinancierd kan worden.

zelf kunnen worden opgebracht. Het verkennen en ontwerpen van instrumentarium dat hierop een antwoord kan geven is noodzakelijk om deze verstedelijkingsstrategie succesvol te kunnen uitvoeren. Hierbij hoort een waardering voor het maatschappelijk rendement van nieuwbouwplannen en een volwaardige plek daarvoor in de uiteindelijke locatiekeuze en -realisatie.

Uiteindelijk vormen voorkeursvariant, ontwikkelpad en financieringsstrategie de integrale verstedelijkingsstrategie. Op basis daarvan kunnen rijk, provincies en gemeenten een Verstedelijkingsakkoord sluiten.

In fase 2 is door gemeenten en provincies benadrukt dat bouwen in bestaand stedelijk gebied publieke investeringen vraagt die zelden door de woningbouw

Fase 1

Fase 2

Fase 3

Resultaat

Voorkeursvariant

Vier modellen & Dashboardrun

Verstedelijkingsstrategie + Principes

Ontwikkelpad +

Verstedelijkingsakkoord

Financieringsstrategie Schematische weergave indeling in fases

37

in samenwerking met

Postbus 1102 NL-9701 BC Groningen

Contactpersoon: Nynke Jutten +31 (0)50 313 40 05 jutten@dezwartehond.nl