A2020.00202 BIJLAGE Koers verstedelijkingsstrategie RGA fase 2

Koers Verstedelijkingsstrategie Regio Groningen-Assen Fase 2 ++

+

+ +

+ + + + + + + + +

+

compleet complementair coöperatief

++ + + + +

+

+

+

+ +

+

+

++ +

21 oktober 2020

Weids landschap en centrumstedelijk gebied in de regio RGA en net daarbuiten

2

Koers Verstedelijkingstrategie Regio Groningen-Assen

Voorwoord De gemeenten Assen, Groningen, Het Hogeland, Midden-Groningen, Noordenveld, Tynaarlo en Westerkwartier, de provincies Drenthe en Groningen en de Ministeries van BZK, I&W en EZK ontwikkelen samen een verstedelijkingsstrategie voor de regio Groningen-Assen. Directe aanleiding is de urgente behoefte aan nieuwe woningen in de regio. Om daarin te kunnen voorzien moet een strategie worden ontwikkeld waarin zowel voldoende en geschikte woningen kunnen worden gebouwd, als waarmee de bredere ontwikkeling van de regio is gediend. De regio Groningen-Assen is bijzonder in zijn samenspel tussen stad en land. Bruisende stedelijkheid, landschappelijke schoonheid en natuurlijke kwaliteit gaan hier hand in hand. De regio is een economisch kerngebied in Noord-Nederland en krijgt steeds meer een internationaal karakter. Steden en dorpen in de regio Groningen-Assen worden daardoor ook steeds meer op elkaar betrokken en van elkaar afhankelijk. Het is van belang de ruimtelijkeconomische ontwikkeling van de regio te stimuleren en tegelijkertijd de unieke karakteristieken van het totale landschap verder te versterken. Daarin ligt ook de verbinding met mondiale opgaven als klimaatverandering, verschralende biodiversiteit en bedreigd erfgoed. Deze opgave inspireert en zet aan tot actie.

In tal van fysieke en digitale bijeenkomsten werken medewerkers en bestuurders van de 7 gemeenten, 2 provincies en 3 departementen aan stapsgewijze concretisering van die verstedelijkingsstrategie. Voor u ligt een volgende ‘stapsteen’ in de totstandkoming van die strategie: het benoemen van ontwikkelprincipes die de koers hiervoor zullen bepalen. De pen hiervoor wordt gevoerd door De Zwarte Hond, geadviseerd door de bureaus KAW en PAU. De dank gaat vooral uit naar alle medewerkers van het regiobureau en de andere betrokken overheden die zich hiervoor de afgelopen periode hebben ingespannen.

3

0

Inhoud

Het Hogeland Provincie Groningen Westerkwartier

Groningen Midden Groningen

Noordenveld

Provincie Drenthe

Assen

De RGA omvat 7 gemeenten en 2 provincies

4

Tynaarlo

Koers Verstedelijkingstrategie Regio Groningen-Assen

Inleiding Aanleiding en urgentie, bestaande afspraken, de opdracht, de context en een gefaseerde aanpak

Lessen Dashboard Verstedelijking Conclusies op hoofdlijnen

Ontwikkelprincipes Principe 1

Bestaand verstedelijkt gebied versterken

Principe 2

Agglomeratiekracht vergroten

Principe 3

Polycentrische ontwikkeling stimuleren

Principe 4

Mobiliteit in balans

Principe 5

Proportioneel en passend

Principe 6

Hefboom voor herstructurering

Principe 7

Samenwerken aan een duurzame regio

Vervolg Richting een voorkeursvariant, koers en urgentie

5

1

Inleiding Contour Verstedelijkingsstrategie

COMPACT

Contour Verstedelijkingsstrategie

NETWERK

REGIO GRONINGEN - ASSEN

REGIO GRONINGEN - ASSEN

Opbouw 4 Verstedelijkinsmodellen

Opbouw 4 Verstedelijkinsmodellen

Urbanisatie

Urbanisatie

Concentratie

Spreiding

Concentratie

Suburbanisatie

Suburbanisatie

Contour Verstedelijkingsstrategie

ONTSPANNEN

Contour Verstedelijkingsstrategie

OP DE AS

REGIO GRONINGEN - ASSEN

REGIO GRONINGEN - ASSEN

Opbouw 4 Verstedelijkinsmodellen

Opbouw 4 Verstedelijkinsmodellen

Urbanisatie

Urbanisatie

Concentratie

Spreiding

Suburbanisatie

De vier verstedelijkingsmodellen zoals ontwikkeld in Fase 1

6

Spreiding

Concentratie

Spreiding

Suburbanisatie

Koers Verstedelijkingstrategie Regio Groningen-Assen

Verstedelijkingsstrategie Regio Groningen-Assen: aanleiding en urgentie De toename van de nationale woningbehoefte speelt zich voor meer dan de helft in vijf grote stedelijke regio’s af: de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag, de regio Utrecht, de Metropoolregio Amsterdam, de regio Eindhoven en de regio Groningen-Assen. Dit zijn tegelijkertijd ook de regio’s waar het woningtekort nu al aanzienlijk is en waar ook de bouwopgave het grootst is. Op 9 januari 2019 hadden de Minister van BZK en de gemeente Groningen de landelijke primeur van het sluiten van een Woondeal. In deze Woondeal zijn onder meer afspraken gemaakt over het versnellen van de woningbouw in de gemeente Groningen, maar werd tevens afgesproken dat gezamenlijk met relevante partners, waaronder de provincie Groningen en Drenthe, een integrale langetermijnstrategie voor wonen, werken, bereikbaarheid en leefbaarheid wordt opgesteld. Deze strategie moet worden uitgewerkt tot een verstedelijkingsakkoord en tevens input bieden voor de Omgevingsagenda Noord, waarmee in 2019 als uitvoering van de NOVI een start is gemaakt. De Verstedelijkingsstrategie Groningen-Assen is een uitwerking van de Woondeel Groningen, en wordt in samenhang met de bereikbaarheidsopgave, energietransitie, en de kwaliteit van het landschap uitgewerkt, als bouwsteen voor de Omgevingsagenda Noord. Uit: Uitvoeringsagenda NOVI 2021-24

Het voor u liggende document behelst de eerste stappen om tot die langetermijnstrategie (verder ook aangeduid als ‘verstedelijkingsstrategie GroningenAssen’) en een verstedelijkingsakkoord te komen. Aanleiding en urgentie voor het opstellen van de verstedelijkingsstrategie is dus gelegen in de grote woningbouwopgave voor de gemeente Groningen en de noodzaak deze zowel thematisch als geografisch in een breder verband te benaderen. Voor die bredere benadering functioneert in de regio al meer dan 25 jaar het vrijwillige samenwerkingsverband Regio Groningen-Assen (RGA), met daarin vertegenwoordigd de provincies Groningen en Drenthe en de gemeenten Assen, Groningen, Het Hogeland, MiddenGroningen, Noordenveld, Tynaarlo en Westerkwartier. In overleg met het Rijk is dan ook besloten deze uitdaging in dat RGA-verband op te pakken. Hieronder geven wij kort een weergave van de relevante afspraken uit de Woondeal, de opdracht die daaruit volgt voor het verstedelijkingsakkoord en de wijze waarop dit in de bredere regiovisie van het RGAverband past. Tenslotte geven wij aan hoe in drie fasen aan de verstedelijkingsstrategie en een op basis daarvan te sluiten verstedelijkingsakkoord wordt gewerkt. In dit document is de 2e fase uitgewerkt.

7

M

M

s

s s

s

s

s

M s

XL

s

s

s

s s

s

M

M

M s

M s

s

s

s

M

s

M s s

L

Plangebied regio Groningen-Assen

8

s

Koers Verstedelijkingstrategie Regio Groningen-Assen

Bestaande afspraken Woondeal Groningen Groningen kent een grote druk op de woningmarkt en zal de bouwproductie aanzienlijk moeten vergroten om te kunnen voldoen aan de toenemende vraag naar woningen. De gemeente Groningen kent een behoefte van ca. 20.000 woningen tot 2030. Rijk en gemeente willen de (binnen)stedelijke vraag opvangen in ontwikkelzones Suikerfabriekterrein, Eemskanaalzone, Reitdiepzone, Oosterhamrikzone en de buitenstedelijke vraag in met name Meerstad. Daarmee kan worden voorzien in de grote vraag naar stedelijk wonen, kan het landelijk gebied rond de stad groen en opengehouden worden, wordt duurzame mobiliteit gestimuleerd en ongewenste, extra mobiliteit tegengegaan (Omgevingsvisie “The Next City”). Op de (middel)lange termijn is er een tekort aan binnenstedelijke plannen. Om ook in de periode na 2021 in de behoefte te voorzien, ligt de focus op de versnelling van de ontwikkeling van het Suikerfabriekterrein en de Eemskanaalzone.

Voor het bredere beeld spraken de gemeente Groningen en de minister af om gezamenlijk met relevante partners, waaronder de provincies Groningen en Drenthe, een integrale langetermijnstrategie voor wonen, werken, bereikbaarheid en leefbaarheid te ontwikkelen. Deze moet worden uitgewerkt tot een verstedelijkingsakkoord en moet input geven aan de nationale Omgevingsagenda Noord. In dat verstedelijkingsakkoord zal onder meer aandacht worden besteed aan de relatie tussen stad- en ommeland en de effecten van verdere groei van de stad op het vestigingsklimaat en krimp in het ommeland.2 De geografische scope is de regio Groningen-Assen, waarbij de grootste urgentie zich voordoet in de periode 2020-2030, maar waarbij tevens een doorzicht wordt gegeven voor de periode 2030-2040. Gebieden met evidente samenhang (bijvoorbeeld belangrijke werklocaties) worden in de te ontwikkelen verstedelijkingsstrategie betrokken, ook als deze buiten de regio Groningen-Assen vallen.

In de Woondeal Groningen zijn afspraken gemaakt over het versnellen van de woningbouw en specifieke versnellingslocaties in de gemeente Groningen, het organiseren van voldoende plancapaciteit en het tot stand brengen van integrale gebiedsontwikkeling.1

1 Afspraken over het versnellen van de woningbouw en specifieke versnellingslocaties: Groningen en de Minister kijken naar mogelijkheden om de woningbouw te versnellen naar totaal ca. 8.000 woningen tot 2023, in de Eemskanaalzone, het Suikerfabriekterrein, de Reitdiepzone, de Oosterhamrikzone, Meerstad, Reitdiep, De Held, Selwerd en de andere wijkvernieuwingswijken.

Afspraken over voldoende plancapaciteit: Groningen en de minister spreken af zich gezamenlijk meerjarig in te spannen om tussen 2023 en 2030 ca. 12.000 woningen versneld te realiseren. Daarvan zullen ca 5.000 woningen op uitleglocaties en door inbreiding worden gerealiseerd en 7.000 woningen op het Suikerfabriekterrein en Eemskanaalzone. Afspraken met betrekking tot integrale gebiedsontwikkeling: Naast de Versnellingstafel om de productie op korte termijn te versnellen, gaan Groningen en het Rijk een meerjarig partnerschap aan voor de ontwikkeling van het Suikerfabriekterrein (maximaal 4500 woningen), de Eemskanaalzone (maximaal 2500 woningen) en de wijkvernieuwing in Selwerd (maximaal 1000 extra woningen en 1600 woningen verduurzamen). Het doel is tot een versnelde duurzame, stedelijke verdichting te komen in combinatie met stedenbouwkundige kwaliteit en goede (fiets)bereikbaarheid.

2 Dit onderdeel is in deze rapportage nog niet uitgewerkt. Het

overleg met een aantal krimpgemeenten en de provincies is ingepland. De resultaten worden meegenomen in de volgende rapportage.

9

De opdracht Naar een verstedelijkingsstrategie en -akkoord De concrete woningbouwafspraken in de Woondeal Groningen-BZK hebben betrekking op 20.000 woningen in de stad Groningen in de periode 20182030. Daarvan zijn in de afgelopen 2 jaar inmiddels ca. 3.500 woningen gerealiseerd. Voor de totale regionale opgave die in de regio Groningen-Assen tot 2030 gerealiseerd moet worden, is de basis aangegeven in het rapport ‘Woningmarktonderzoek Groningen-Assen’ van KAW Architecten en adviseurs van maart 2020. Voor de periode 2020-2030 wordt daarin uitgegaan van ruim 21.000 woningen, met een opgave voor de periode na 2030-2040 van nog eens 15.000 woningen.

De opdracht voor het op te stellen verstedelijkingsakkoord is om, aanvullend op de afgesproken taakstelling voor de gemeente Groningen, vanuit een brede, gezamenlijk gedragen verstedelijkingsstrategie afspraken te kunnen maken om te komen tot voldoende plancapaciteit voor de woningbouw in de regio in de periode tot 2030 en in de periode 2030-2040 en om de daarbij behorende integrale ontwikkel- en (voor)investeringsagenda op te stellen. Adequate monitoring zal er bij de uitvoering voor moeten zorgen dat tijdig op de goede locaties in de woningbouwbehoefte kan worden voorzien.

Voor de uitwerking van fase 3 in een ontwikkelperspectief is de combinatie van Woondealafspraken en de KAW-rapportage de basis. Daarbij nemen wij mee dat KAW de stad Groningen adviseert te zoeken naar extra locaties én dat ervaringen uit het verleden met plan-uitval, procedurele belemmeringen, etc. geleerd hebben dat voor de regio een plancapaciteit georganiseerd moet gaan worden van ca. 130% van de geraamde behoefte.

 

DŽďŝůŝƚĞŝƚƐƐƚƌĂƚĞŐŝĞZĞŐŝŽ'ƌŽŶŝŶŐĞŶͲƐƐĞŶ

     





sĞƌŐƌŽĞŶĞŶ͕ǀĞƌŬŶŽƉĞŶĞŶǀĞƌƐůŝŵŵĞŶ͗ ,ĞƚǀĞƌƐƚĞƌŬĞŶĞŶďĞƚĞƌďĞŶƵƚƚĞŶǀĂŶĚĞĚƵƵƌnjĂŵĞŵŽďŝůŝƚĞŝƚƐŬĞƚĞŶƐ  ΀dŝƚĞů΁





Regio Groningen-Assen WONINGMARKTONDERZOEK 2020-2030

 

       

 sĞƌƐŝĞϭ͘Ϭ ϭϮŵĂĂƌƚϮϬϮϬ



Versie 16 maart 2020



10

Koers Verstedelijkingstrategie Regio Groningen-Assen

De context Verstedelijkingsstrategie en RGA-beleid De Regio Groningen-Assen kent een lange historie van afgestemde beleidsformulering en –uitvoering. De eerste afspraken dateren al van begin jaren ’90 van de vorige eeuw en sinds die tijd heeft het regionale samenwerkingsverband zich ontwikkeld tot een stabiel, interprovinciaal en intergemeentelijk platform op het gebied van wonen, werken, mobiliteit en ruimtelijke kwaliteit. Op basis van de in 2013 geactualiseerde Regiovisie werkt de Regio Groningen – Assen aan drie speerpunten. 1.

Het economisch kerngebied verder ontwikkelen: De Regio Groningen-Assen heeft een belangrijke functie als economisch kerngebied in Noord-Nederland. Zowel voor de inwoners en ondernemers ín de regio als daarbuiten is het van eminent belang dat Groningen-Assen deze positie behoudt en verder ontwikkelt. Dit vraagt onder meer om het profileren van de regio als de attractieve stadsregio waarin het prettig werken en wonen is.

2. De interne samenhang verbeteren c.q. de bereikbaarheid vergroten. De verwevenheid tussen de steden Groningen en Assen enerzijds en de regio anderzijds wordt sterker. Het aantal dagelijkse verplaatsingen tussen de regio en de steden groeit nog steeds. Of het nu is om te werken, te wonen, onderwijs te volgen, medische voorzieningen te gebruiken, te winkelen, te

recreëren of evenementen te bezoeken. Het is zaak ervoor te zorgen dat dit samenhangende systeem goed kan functioneren en zich verder kan ontwikkelen. Kernwoorden daarbij zijn verknopen, verslimmen en vergroenen. Dit vraagt onder meer een hoogwaardig en duurzaam vervoersnetwerk, het versterken van de bijbehorende infrastructuur en het monitoren van regionale afspraken over de ontwikkeling van plancapaciteiten voor wonen, werken, bedrijfshuisvesting en voorzieningen. 3. De kwaliteit van stad en land behouden en versterken. Groningen-Assen is een regio met een grote diversiteit aan landschappen en woonmilieus. ‘Stad en land’ vormen hier een twee-eenheid. De regio combineert een grote diversiteit aan recreatieve milieus en woonmilieus met een breed en actueel cultureel aanbod. De regio combineert vrijheid, ruimte en ecologische kwaliteiten met een breed spectrum aan stedelijke en dorpse voorzieningen. Die kwaliteiten wil de regio koesteren en waar mogelijk de steden versterken als centra en ankerpunten voor werk, onderwijs, cultuur en voorzieningen en het landelijk gebied als aantrekkelijk en vitaal platteland en recreatief gebied. De op te stellen verstedelijkingsstrategie past dan ook bij uitstek bij de koers van de Regio en bij de beleidsvisies die zijn vastgesteld dan wel bij de deelnemende gemeenten en provincies in ontwikkeling zijn.

VERANDERENDE CONTEXT BLIJVEND PERSPECTIEF

AC T UA L I SAT I E R E G I OV I S I E G R O N I N G E N - A S S E N 2 0 1 3

11

Gefaseerde aanpak De verstedelijkingsstrategie wordt mede ontwikkeld op basis van het door het College van Rijksadviseurs (CRA) ontwikkelde instrument ‘Dashboard Verstedelijking’. Daarmee wordt inzicht geboden in hoe de woningbouwopgave maatschappelijke meerwaarde levert. Dat instrument wordt toegepast op de schaal van de regio en een generatie vooruit. Daarnaast is het Dashboard een instrument dat regio’s kan helpen integrale afwegingen te maken in hun verstedelijkingsstrategie. De aanpak voor de Regio Groningen-Assen kent verschillende fases. In fase 1 zijn vier verstedelijkingsmodellen gemaakt om met het Dashboard Verstedelijking te vergelijken. Als input voor het Dashboard is door de gemeenten plannen aangeleverd met een totaal van bijna 50.000 woningen. Deze locaties zijn gecombineerd tot vier sterk van elkaar verschillende modellen: Compact, Op de As, Netwerk en Ontspannen. De modellen vormen de ‘hoeken van het speelveld’. Deze modellen zijn daarop beoordeeld op een groot aantal indicatoren. Hiermee is gedetailleerd inzicht ontstaan in het totale ‘regionale speelveld’, in de effecten van de modellen en in de mate waarin verschillende modellen bijdragen aan het bereiken Verstedelijkingsmodellen RGA van doelstellingen. De belangrijkste conclusies zijn

opgenomen in het volgende hoofdstuk. Voor een uitgebreid overzicht van de resultaten verwijzen wij naar de publicatie: Resultaten Dashboard Verstedelijking Regio Groningen-Assen, augustus 2020. De uitkomsten van het Dashboard worden, mede gevoed door actueel rijks-, provinciaal en lokaal beleid, in fase 2 omgezet naar gezamenlijke ontwikkelprincipes die richting geven aan de voorkeursvariant (ontwikkelperspectief). Deze principes worden in fase 3 concreet uitgewerkt tot een ontwikkelperspectief. In deze fase worden daar ook planning en investeringsagenda aan toegevoegd. Het Dashboard kan in deze fase wederom worden gebruikt als hulpmiddel voor de beoordeling van concrete locatie-afspraken. Gezamenlijk levert dit de Verstedelijkingsstrategie op, waarbij in het te sluiten Verstedelijkingsakkoord afspraken gemaakt zullen worden over wat er nodig is om deze samenhangende strategie ook daadwerkelijk te verwezenlijken, welke rol de betrokken overheden daarbij zullen spelen en welke instrumenten ingezet kunnen en moeten worden.

Er zijn 4 verstedelijkingsmodellen ontwikkeld door De Zwarte Hond

COMPACT

OP DE AS

Zo veel mogelijk in Groningen

Zo veel mogelijk in Assen & Groningen

Urbanisatie

+ lijst Groningen & Assen

+ Aangevuld met mooiste binnenstedelijke plan(nen) van Assen en andere grotere plaatsen in de regio

(vgl. KAW prognose middenscenario)

+ lijst Groningen & Assen (vgl. KAW prognose stad versnelt)

Concentratie

Spreiding

ONTSPANNEN

NETWERK

Alle planruimte in de regio

Alle plannen binnen 1200 m Intercitystation

+ Aangevuld met +5% in 22 kleine kernen in stedelijk milileu (verdichten dorpscentra)

+ Alle plannen binnen 800 m Sprinter- of HOV-busstation + lijst Groningen & Assen (vgl. KAW prognose middenscenario)

Suburbanisatie

+ lijst Groningen & Assen (vgl. KAW prognose regio versnelt)

De vier verstedelijkingsmodellen zoals ontwikkeld in Fase 1 Dashboard Verstedelijking 2.0 resultaten RGA

12

7

Koers Verstedelijkingstrategie Regio Groningen-Assen

Denken én doen Fase 2 als richtinggevende tussenstap Deze rapportage betreft de uitwerking van fase 2: in 7 principes wordt uitwerking gegeven aan de ontwikkelprincipes voor de regionale verstedelijkingsstrategie, samengevat met de termen complementair, compleet en coöperatief. De behoefte aan nieuw woningaanbod in de Regio Groningen-Assen is groot en urgent. Daarom zetten nu rijk, provincies en gemeenten alles op alles om snel kwalitatief hoogwaardig en passend woningaanbod te realiseren en om dat op korte termijn ook mogelijk te maken. Maar korte termijn handelen, willen we altijd blijven doen binnen het bredere kader van de gewenste regionale ontwikkeling (economie, mobiliteit, voorzieningen, landschap, etc.) én om (over)morgen goed te kunnen handelen zullen we nú over die gewenste toekomst na moeten denken. In dat proces van denken en doen geeft deze tussenfase de richting aan voor keuzes die we vervolgens uiterlijk begin 2021 in het belang van een complementaire, complete en coöperatieve regio uitgewerkt willen zien.

Fase 1

Fase 2

Fase 3

Resultaat

Voorkeursvariant Verstedelijkingsstrategie Vier modellen & Dashboardrun

Principes

Ontwikkelpad

+

+

Verstedelijkingsakkoord

Financieringsstrategie Schematische weergave indeling in fases

13

2

Lessen Dashboard Verstedelijking

EEEWETWT

oard Dashb delijking e t s Ver ten Resulta

G Regio

EEWT

Het dashboard: een model inroontwikkeling -Assen ningen

Figuur 2.1 Denkkader 'Nieuwe uitleglocaties'

Thema's Het dashboard: een model in ontwikkeling 20 stus 20 26 augu

Binnenstedelijke capaciteit beperkt

Het dashboard: een model in ontwikkeling 1 miljoen woningen erbij tot 2040

Onvoldoende leegstand voor alle Binnenstedelijke vraag; transformatie is complex, capaciteit beperkt traag en duur; een deel van de leegstand is ongeschikt

Uitleglocaties aan/bij de stad Nieuwe plancapaciteit beperkt beschikbaar nodig op uitleglocaties

Thema's Versterking economie

Nieuwe plancapaciteit op uitleglocaties nodig

Tijdig voldoende aanbod

Betaalbare woningen

Benutten eerdere infrainvesteringen

Onvoldoende leegstand voor alle vraag; transformatie is complex, traag en duur; een deel van de Type waarleegstand vraag is ongeschikt naar is: een huis met een tuin

Goed voor internationale economische Type waar vraag Draagvlak voorzieningen versterken Tijdig voldoende Betaalbare concurrentiepositie regio/Nederland naar is: een huis aanbod

Tijdig

woningen

Bron: PBL

Denkkader N Figuur 2.1 Uitleglocatie Denkkader 'Nieuwe u

Denkkader Nieuw Uitleglocaties

Uitleg b

pbl.nl

Benutten eerdere infrainvesteringen Versterking economie Draagvlak voorzieningen versterken Benutten eerdere infrainvesteringen Tijdig Draagvlak voorzieningen versterken Gezonde grondexploitatie Tijdig Woonmilieuvoorkeur Gezonde grondexploitatie Duurzaam ruimtegebruik Woonmilieuvoorkeur Duurzaam energiegebruik Duurzaam ruimtegebruik Versterking leefklimaat bestaande stad Duurzaam energiegebruik

Uitleglocaties aan/bij de stad beperkt beschikbaar

met een tuin

N op pbl.nl

Versterking economie

Thema's

1 miljoen woningen erbij tot 2040

Figuur 2.1 Denkkader 'Nieuwe uitleglocaties'

Figuur 2.2

Goed voor internationale economische Denkkader 'Transformatie bestaande stad'

concurrentiepositie regio/Nederland Gezonde grondexploitatie stedelijke ontwikkeling, maar daar staat tegenover dat de

Tijdig voldoende

Door transformatie wordt de binnen aanbod 1 miljoen woningen tot 2040 beter benut. Hierdoor ontstaan mee kosten voor grondverwerving en bouw per erbij woning lager Figuur Woonmilieuvoorkeur zijn2.2 dan bij transformatie. Bovendien kan de woningbouw voordelen (de massa en dichtheid v Denkkader stad' woningvraag. Door wordt vergroot); renderen Goed voor internationa reeds ged zo beter'Transformatie aansluiten opbestaande de kwalitatieve Binnenstedelijke capaciteit Uitleglocaties concurrentiepositie re transformatie wordt de binnenste ontwikkeling, maar staat tegenover datals de voldoende beter en wordt kapitaalvernietiging de jaren heen vertoont de daar gemiddelde Nederlander inreserve zijnDoor Duurzaamstedelijke ruimtegebruik 1 miljoen woningen erbij tot 2040 Bron: PBL beter benut. ruimtebeslag Hierdoor ontstaan meer ag kosten voor grondverwerving en bouw permet woning lager Versterking leefklimaat bestaande stad onnodig voorkomen e woonvoorkeur een grote continuïteit: een voorkeur Denkkader Tr voordelen (de zodat massa en kan dichtheid van h zijn voor dan bij transformatie. Bovendien kan woningbouw Figuur 2.2 bijdragen gespaard, het a een grondgebonden woning, metdeeen bekende Transformatie leegstaande bestaande sta Duurzaamzoenergiegebruik Denkkader 'Transforma vergroot); renderen reeds gedane beter aansluiten oppanden de kwalitatieve woningvraag. Door wordt enwoonbuurt.

on(der)benutte leefomgevingskwaliteit; en wordt d indeling en bekend type In andereUitleglocaties woorden, Binnenstedelijke capaciteit terreinen (ook maatschappelijk voldoende stedelijke ontwikkelin ende wordt kapitaalvernietiging ver de jaren heenmet vertoont de gemiddelde Nederlanderalsinreserve zijn beter met bestaande voorraad vastgoe een huis een tuin. vastgoed, ook terreinen) kosten voor grondver Versterking leefklimaat bestaande woonvoorkeur een grote continuïteit:stad met een voorkeur onnodig ruimtebeslag voorkomen en he Denkkader Trans zijn dan bij transforma zodat het kan bijdragen aan ve voor(Gebruikte een grondgebonden met een bekende Om transformatie van leegstaand publicaties zijnwoning, onder andere: Cobouw 2016; Dynamis gespaard, Transformatie leegstaande bestaande stad panden on(der)benutte In andere woorden, zo beter op enaansluiten wordt duurz indeling typeenwoonbuurt. Binnen benutte terreinen te stimuleren mo 2016;en EIBbekend 2015a; Feijtel 2015; Fokkema 2015; Posthouwer 2015; leefomgevingskwaliteit; terreinen (ook maatschappelijk jaren heen vertoon metinzetten de bestaande voorraad vastgoed. een Vastgoedmarkt huisEfficiënt met een tuin. Agglomeratievastgoed, ook op eende tweesporenbeleid.

2015a,b; Deterreinen) Zeeuw 2015.) ruimtebeslag voordelen woonvoorkeur een gro enerzijds gericht zijn op het faciliter voor een grondgebon Transf Om en transformatie van leegstaand (Gebruikte publicaties zijn onder andere: Cobouw 2016; anderzijds op het schrappenvastg van Denkkader 2: Transformatie bestaande stad Dynamis pande indeling en bekend ty benutte terreinen te stimuleren moet d 2016;De EIB 2015a; Feijtel 2015; 2015; Posthouwer 2015; Behoud open bestaande plancapaciteit in bestem komende jaren is erFokkema in Nederland een grote terreinen Renderen eerdere Behoud een huis met een tuin ruimte, landschapDraagvlak Voldoen aan vastgb Efficiënt Agglomeratieinzetten op een tweesporenbeleid. Dit Vastgoedmarkt 2015a,b; De Zeeuw 2015.) investeringen Versterking leefklimaat functies vraag waarbinnenminder behoefte aan woningbehoefte.

Om de groeivoorzieningen in het aantal huishoudens pelijke kwaliteit voordelen ruimtebeslag (onder andere economie buurt, geen Bron: Transformatiepotentie: enerzijds gericht op het faciliteren de buurt stedelijkzijn wonen uitbreidingsmogelijkheden voor bijv op(ook te vestigingsvangen, moet er tot 2040ineen miljoeninfrastructuur) woningen verloedering (Gebruikte publicaties plaatsfactor) woningbouwmogelijkheden in de bestaande stad en anderzijds op het schrappen van dezijo o Denkkader 2: (zie Transformatie stad moeten alleen toegestaan worden bijkomen figuur 2.2). bestaande Voor deze woningbouwopgave 2016; EIB 2015a; Feijtel 2 (PBL, 2016). Bron: PBL jaren is er in Nederland een grote bestaande plancapaciteit in bestemmin DeBehoud komende gemeente zijn aangewezen als toek biedtopen het bestaand stedelijk gebied voldoende ruimte, Behoud Renderen eerdere Efficiënt Agglome ruimte, landschapDraagvlak Voldoen aan Vastgoedmarkt 2015a,b; investeringen Versterking leefklimaat functies waarbinnenminder behoefte aan voord is. N woningbehoefte. Om de groei in het aantal huishoudens ruimtebeslag locaties, én als nut en noodzaak daa zeker op de middellange termijn.

Leegstaande panden, pelijke kwaliteit voorzieningen vraag (onder andere economie buurt, geen Bron: Transformatiepotentie: vestigingsde buurt stedelijk wonen uitbreidingsmogelijkheden bijvoor op(ook te vangen, moet als er tot 2040ineen miljoen woningen infrastructuur) Te veel aanbodDenkkader betekentvoor immers lee zowel kantoren maatschappelijk vastgoed (zoals verloedering plaatsfactor) 2: Transfo woningbouwmogelijkheden in de bestaande stad Buitelaar 2015; H-team 2016; Leeflang et al. 2015; en. Pas(zie als figuur er daarna nog ruimte nodig is, kan er Dashboard Verstedelijking 2.0 resultaten RGA moeten toegestaan worden op pN bijkomen 2.2). Voor deze woningbouwopgave moetalleen worden dat transformatieproj scholen, verzorgingshuizen en ziekenhuizen), kunnen open jaren&isCR (PBL, 2016). DeBehoud komende e Bron: gebouwd PBL worden op uitleglocaties buiten bestaand Posthouwer 2015; Vereniging Deltametropool gemeente zijn aangewezen alsoveraanb toekoms biedt het transformatie bestaand stedelijk gebied voldoende ruimte, ruimte, landschapgrond komen doordat het door naar woningen een groot deel van de Verster woningbehoefte. Om stedelijk gebied. pelijke kwaliteit Bron: Transformatiepotentie: als nutAls engemeenten noodzaak daarva zeker op de middellange termijn. Leegstaande panden, blijft én groeien. ofecono ont toekomstige woningbouwopgave opvangen.

Daarnaast locaties, op(ook te vestigingsvangen, moet er plaatsfactor) woningbouwmogelijkheden inon(der)benutte devastgoed bestaande stad Te veel aanbod betekent immers leegst zowel kantoren als maatschappelijk (zoals grondposities hebben, dan moeten biedt ook transformatie van terreinen, 2.2 Steun vanuit verschillend De Nederlandse bouwcultuur die lange tijd gericht was Buitelaar bijkomen (zie figuur 22 en. Pas als er daarna nog ruimte nodig is, kan er 2015; H-team 2016; Leeflang et al. 2015; NVB Dashboard Verstedelijking 2.0 resultaten RGA (PBL, 2016). Bron: PBL moet worden dat transformatieprojecte scholen, verzorgingshuizen en ziekenhuizen), kunnen te nemen. Dehet toekomstige w zoals bedrijventerreinen metbuiten veel deels op uitbreiding enuitleglocaties functiescheiding moet zichleegstaande hierop biedt bestaand Posthouwerverlies 2015; Vereniging Deltametropool & CRAste 20 gebouwd worden op bestaand hoeken grond komen doordat het overaanbod door transformatie naar woningen een groot deel van de aanpassen: groei en krimp om van de eerst en vooralzeker in bestaand leegstaad gebouwen, mogelijkheden voor het vraagt opvangen op de middellan stedelijk gebied.gelijktijdige blijftvastgoed groeien. en Alson(der)benutte gemeenten of ontwikk toekomstige opvangen. souplessewoningbouwopgave in het ruimtegebruik. Daarbij hoortDaarnaast een keuze plekken woningbehoefte.

zowel kantoren als ma en. Pas alsmoeten er daarna Dashboard Verstedelijking 2.0 resultaten RGA voor van bestaande gebouwen enterreinen, gebieden twee denkkaders worden vanuit verschille hebben, dan zijnob biedt ookhergebruik transformatie van on(der)benutte 2.2Degrondposities Steun vanuit verschillende De Nederlandse bouwcultuur die lange tijd gericht was scholen, verzorgingsh gebouwd worden op uit als eerste prioriteit. Transformatie moet niet als partijen en gesteund. Hoewel geen va verliesgevoed te nemen. De toekomstige woni zoals bedrijventerreinen met veel deels op uitbreiding en functiescheiding moet zichleegstaande hierop door transformatie na hoekentot op indebestaand stedelijk beperking worden gezien, maar alsvraagt kans om potenties denkkaders letter toegebied. te schrijven is aanpassen: gelijktijdige groei en krimp omdevan eerst en vooral leegstaand gebouwen, mogelijkheden voor het opvangen de toekomstige woningb van deinplek benutten. VanDaarbij veel ruimtes die beschikbaar specifieke of persoon,plekken kan er wel souplesse hette ruimtegebruik. hoort een keuze vastgoedorganisatie entoekomstige on(der)benutte wo woningbehoefte.

biedt ook transformat De Nederlandse bouwcu 2 Het debat over woningbouw: uitbreidp wordt tevan makkelijk gezegd dat ze niet onderscheid worden gemaakt inverschillende steunende voorzijn hergebruik bestaande gebouwen en bruikbaar gebieden zijn. De twee denkkaders worden vanuit zoals bedrijventerrein op uitbreiding en functi Dat zijn ze wel, het vergt alleenmoet dat erniet beter als eerste prioriteit. Transformatie alsover partijen gevoed en gesteund. Hoewel geen van de aanpassen: gelijktijdige gebouwen, mogelijkh nagedacht wordt en dat nieuwe woonconcepten Het denkkader ‘nieuwe uitleglocaties’ wordt beperking worden gezien, maar als kans om de potenties denkkaders tot op de lettersouplesse toe te schrijven is aan in het ruimte woningbehoefte. ontwikkeld worden, bijvoorbeeld voor gezinswoningen in uitgedragen door partijen uit de wereld van pbl.nl

pbl.nl

Bron: PBL

14

van de plek te benutten. Van veel ruimtes die beschikbaar specifieke organisatie of persoon, kan er wel voor hergebruik vaneen bes 2 Hetontwikkelaars, debat over toekomstige woningbouw: uitbreiding ve de stadteinmakkelijk grotere dichtheden. Het is vreemd datzijn. er in onderscheid beleggers en bouwers. Volgen zijn wordt gezegd dat ze niet bruikbaar worden gemaakt in steunende partij als eerste prioriteit. Tran gebieden hoge druk operde woningmarkt en een transformatiemogelijkheden van de bestaan Dat zijn ze wel,met heteen vergt alleen dat beter over beperking worden gezie grote vraag stedelijk wonen, tegelijkertijd toch in regio’s met een hoge druk op dewordt woningma nagedacht wordtnaar en dat nieuwe woonconcepten Het denkkader ‘nieuwe uitleglocaties’ voor van de plek te benutten leegstand optreedt. De kostenvoor vangezinswoningen transformatie zijn na niet voldoende om uit de de toekomstige ontwikkeld worden, bijvoorbeeld in uitgedragen door partijen wereld vanwoning zijn wordt te makkelijk weliswaar hoger bij grondverwerving en dat verbouw op te vangen. Extra woningbouwlocaties buit de stad in grotere dichtheden. Het is vreemd er in dan bijontwikkelaars, beleggers en bouwers.

Volgens he Dat zijn ze wel, het verg nieuwbouw ophoge een uitbreidingslocatie, maar en daar staat transformatiemogelijkheden bestaande stad zijn nodig omde tijdig voldoend gebieden met een druk op de woningmarkt een van bestaande st nagedacht wordt en dat dat de kosten van voorzieningen en infravan een kwaliteit teopkunnen realiseren, grotetegenover vraag naar stedelijk wonen, tegelijkertijd toch in regio’s metjuiste een hoge druk de woningmarkt ontwikkeld worden, bijv structuur lager zijn. Voor het draagvlak van dezijn verzwakking concurrent leegstand optreedt. De kosten van transformatie na niet voldoendevan omde deeconomische toekomstige woningbeh de stad in grotere dichth

Koers Verstedelijkingstrategie Regio Groningen-Assen

Het Dashboard Verstedelijking als instrument in het opstellen van de Verstedelijkingsstrategie Als onderdeel van fase 1 zijn de vier verstedelijkingsmodellen Compact, Netwerk, Ontspannen en Op de As doorgerekend op de effecten op verschillende thema’s met het instrument Dashboard Verstedelijking.

In oktober 2018 presenteerde het College van Rijksadviseurs (CRa) het Dashboard Verstedelijking. Een instrument dat inzicht biedt in hoe de woningbouwopgave maatschappelijke meerwaarde oplevert. Het Dashboard vergelijkt verschillende verstedelijkingsmodellen met elkaar op schaal van een regio, en kijkt daarbij een generatie vooruit. Het brengt de effecten in beeld van de locatiekeuze voor nieuwe verstedelijking op verschillende maatschappelijke doelen. Op deze manier kan het Dashboard Rijk en regio’s helpen om integrale afwegingen te maken in hun verstedelijkingsstrategie.

Daarbij is het belangrijk te weten dat ieder model puur uitgaat van bestaande plancapaciteit, evenveel woningen bevat (alleen in een andere spreiding over de regio) en in ieder model is gestreefd naar een vergelijkbare verdeling in woonmilieus (van landelijk tot hoogstedelijk, gebaseerd op het onderzoek van KAW). In ieder model zit een aandeel vaste plannen (identiek in ieder model, iets meer dan de helft van het totaal aantal woningen). Verder zit in ieder model een gelijke groei van werkgelegenheid, ca 28.000 banen, conform het PBL-scenario WLO Hoog3. Voor een uitgebreid overzicht van de resultaten verwijzen wij naar de publicatie Resultaten Dashboard Verstedelijking Regio Groningen–Assen, augustus 2020. Hier een greep uit de belangrijkste lessen, op niveau van de regio, de totale aangeleverde plancapaciteit en de meest opvallende verschillen tussen de modellen.

Het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft het Dashboard omarmd. Het ministerie werkt aan de doorontwikkeling van het instrument en de indicatoren, en past het tegelijkertijd toe in regio’s, zoals afgesproken in de woondeals. 3 De studie ‘Nederland in 2030-2050: twee referentiescenario’s – Toekomstverkenning Welvaart en Leefomgeving’, kortweg WLO is de basis voor veel beleidsbeslissingen op het gebied van fysieke leefomgeving in Nederland. De WLO is opgesteld door het PBL (Planbureau voor de Leefomgeving) en het CPB (Centraal Planbureau).

15

Conclusies Dashboard Verstedelijking op hoofdlijnen De kracht van de verstedelijkingsopgave is groot, maar ook overzichtelijk De verstedelijkingsopgave is een krachtig instrument om de regio te versterken: een toename van 35.000 woningen (groei van ca. 15%) en 28.000 banen (groei van 11%). Tegelijkertijd is belangrijk te beseffen dat dit geen opgave is van ongekende grootte: de regio groeide tussen 2006-2018 harder, namelijk met ruim 40.000 woningen in slechts 12 jaar – de opgave voor 2020-2040 is 35.000 woningen in 20 jaar.

Door nieuwe woningen en banen groeit de stad Groningen naar niveau stedelijke dichtheid vergelijkbaar met de situatie in de Amsterdam, Den Haag, Rotterdam en Utrecht nu

Dit leidt onder andere tot een verbetering van het gemiddeld aantal banen bereikbaar binnen 10 km en ander mobiliteitsgedrag: afname van het aantal korte autotrips en een toename van OV- en fietsgebruik op regionaal niveau. Het Dashboard Verstedelijking is geen verkeersmodel. In fase 3 van de VRGA zal met regio en Rijk een integrale verkeersanalyse gemaakt worden op het dan voorliggende voorkeursmodel.

Nieuwe woningen nabij bestaand werk en voorzieningen heeft grote positieve maatschappelijke impact Dit levert maatschappelijke meerwaarde, omdat mensen zo meer opties krijgen om hun leven ruimtelijk in te richten, hoe ze wonen, waar ze werken en hun vrije tijd door brengen. Zo wordt bovendien onnodige mobiliteit vermeden en tegelijkertijd worden eerdere maatschappelijke investeringen in de bestaande bebouwde omgeving, zoals scholen en theaters, beter benut. Dit lukt in de RGA-modellen wel voor de nabijheid van werk, maar niet voor voorzieningen: de nieuwe woningen hebben in alle gevallen een slechtere nabijheid van voorzieningen dan de bestaande voorraad. Dat is zonde, want daarmee missen bestaande voorzieningen draagvlak.

16

De bestaande voorraad kan profiteren van de verstedelijkingsopgave door nieuwe woningen nabij bestaande te bouwen Dit levert maatschappelijke meerwaarde op, onder meer rond de energietransitie en de leefbaarheid van kwetsbare wijken. Voor de energietransitie betekent het dat investeringen in energie-infrastructuur gedeeld kunnen worden tussen nieuwe woningen en de bestaande voorraad. Tegelijkertijd kan de verduurzaming van de bestaande voorraad efficiënter worden aangepakt met het creëren van schuifruimte. Zo worden kosten van de energietransitie gereduceerd of zelfs vermeden. Door toevoeging van nieuwe woningen aan kwetsbare wijken kunnen deze gebieden een boost krijgen en wordt het draagvlak voor voorzieningen in de wijk vergroot. Zo biedt nieuwbouw een enorme potentie voor de verbetering van de bestaande stad. Dit lukt in de RGA-modellen redelijk, de meekoppelkansen liggen rond de 40%, maar grote delen van de bestaande woningvoorraad blijven buiten beeld door het ontbreken van binnenstedelijke plannen.

Delen van plancapaciteit sorteren weinig effect & op sommige kansrijke plekken weinig plancapaciteit Er is een groot aandeel plannen op greenfields aan dorp- of stadsranden. Hierbij gaat groen verloren en is het lastig een duurzaam mobiliteitsprofiel haalbaar te maken. Het is verleidelijk gebruik te maken van de ruimte, maar deze plekken leveren vaak weinig maatschappelijke meerwaarde op, zijn vaak een gemiste kans op het versterken van draagvlak voor bestaande voorzieningen en infrastructuur en zullen in veel gevallen juist veel investeringskosten vergen om bereikbaarheid en voorzieningenniveau op peil te brengen. Anderzijds valt het op dat er weinig plannen zijn rondom bestaande HOV-haltes en sprinterstations en dat sommige kwetsbare wijken geen plancapaciteit nabij hebben, waardoor zij meekoppelkansen missen.

Koers Verstedelijkingstrategie Regio Groningen-Assen

Er is een ruime plancapaciteit in de regio van 138% t.o.v. de geprognotiseerde vraag

Er valt dus wat te kiezen, maar niet alle plancapaciteit zorgt voor de gewenste maatschappelijke effecten (zie hierboven). Ook is er een groot aandeel plannen ‘vast’ gezet (dus gelijk in ieder model), die op meerdere indicatoren minder goed scoren dan de variabele plannen. In fase 3 is het raadzaam de exacte status van ‘vast’ in de beoordeling te betrekken.

De Modellen Compact en Netwerk scoren in de breedte het beste

Opvallen is dat model Ontspannen als aanzienlijk lager scoort op de indicatoren nabijheid OV, grondgebruik en reizigerskilometers. Hierdoor slaan de andere drie modellen, vooral Compact en Netwerk, positief uit. De grootste verschillen (afwijkingen van meer dan 10% t.o.v. gemiddelde) zijn te zien op grondgebruik (Ontspannen veel verlies van agrarisch en stedelijk groen), reizigerskilometers (Ontspannen ruim 200.000 extra autokilometers per dag meer dan Compact) en nabijheid van OV.

& Netwerk scoren in de breedte het beste

d

llen, f en s en

afwijking t.o.v. gemiddelde van de modellen gemiddelde modellen

opgave: + ca. 40.000 woningen Veranderende nabijheid

47.623 nieuwe woningen in nabijheidsklasse hoogstedelijk

Nabijheid van werkgelegenheid

105.981

banen gemiddeld bereikbaar binnen 10 km in 2018

Druk op mobiliteitsnetwerken A trein

21.780 treintrips per dag

Druk op mobiliteitsnetwerken B auto

-201.746 autotrips per dag

Nabijheid van openbaar vervoer

16.436

van de nieuwe woningen heeft PTAL-score Goed

28.123

van de nieuwe woningen heeft >2 ha voorz. binnen 750 meter

Realisatietermijn plannen

2.Netw 8% 0% 0% 2% 0% 0% -6% 0% 0% 2% 0% 0% 10% 0%

3.Ontsp 1% 0% 0% 0% 0% 0% -2% 0% 0% 1% 0% 0% 6% 0%

4.OpAs -8% 0% 0% -2% 0% 0% 6% 0% 0% -3% 0% 0% -16% 0%

-2% 0% 0% -1% 0% 0% 2% 0% 0% -1% 0% 0% 0% 0%

niet met Dashboard Verstedelijking in beeld te brengen

Kosten bovenplanse infrastructuur Nabijheid van bestaande voorzieningen

1.Comp

100% woningen gebouwd in 2030 t.o.v. de vraag

4% 0% 0% 0% 0%

7% 0% 0% 0% 0%

-6% 0% 0% 0% 0%

-5% 0% 0% 0% 0%

-3% 0% 0% -33% 0% 0% -55% 0% 0% 6% 0% 0% -22% 0% 0% -12% 0% 0% -7% 0% 0% 0% 0% 0% -2%

-2% 0% 0% 1% 0% 0% 18% 0% 0% -1% 0% 0% -6% 0% 0% -3% 0% 0% 2% 0% 0% 0% 0% 0% 0%

p.m. nog in ontwikkeling

Directe kosten en opbrengsten Match kwalitatieve vraag en aanbod

90%

woningen dat voldoet aan de woonmilieuvraag

Bestaand grondgebruik

902 hectare extra bebouwd gebied (greenfields)

Verlies van groen

72 hectare verlies waardevol groen

Meekoppelkans energietransitie

99.404 bestaande woningen met meekoppelkans

Toename reizigerskilometers

-539.149

afname autokilometers per dag (incl. trend) tov 2018

Toename reizigerskilometers

926

toename autokilometers nieuwe woningen per dag (incl. trend) tov 2018

Meekoppelkans kwetsbare wijken

8.320

bestaande woningen in kwetsbare gebieden met meekoppelkans

Nabijheid van groen A bestaande woningen

94,3%

bestaande woningen met >5 ha groen binnen 750 meter

Nabijheid van groen B nieuwe woningen

36.321

-3% 0% 0% 19% 0% 0% 21% 0% 0% -5% 0% 0% 18% 0% 0% 10% 0% 0% 4% 0% 0% 0% 0% 0% 0%

8% 0% 0% 12% 0% 0% 16% 0% 0% 0% 0% 0% 10% 0% 0% 5% 0% 0% 0% 0% 0% 0% 0% 0% 2%

van de nieuwe woningen heeft >5 ha groen binnen 750 meter

Overzicht Dashboardresultaten, modellen onderling vergeleken ten opzichte van gemiddelde score score. Rood: onder gemiddelde, blauw: boven gemiddelde

35

17

3

Principes 1

Bestaand verstedelijkt gebied versterken

2

Agglomeratiekracht vergroten

3

compleet complementair coöperatief

Polycentrische ontwikkeling stimuleren

4

Mobilteit in balans

5

Proportioneel en passend

6

Hefboom voor herstructurering

7

Samenwerken aan een duurzame regio

18

Koers Verstedelijkingstrategie Regio Groningen-Assen

Van Dashboardresultaten naar 7 principes als Koers Verstedelijkingsstrategie Het Dashboard geeft navolgbare conclusies over de onderlinge vergelijking van de vier modellen en algemene lessen over de impact van de woningbouwopgave. De uitkomsten zijn vertaald in 7 krachtige principes voor verstedelijking van de regio. De positieve effecten van bouwen nabij bestaand werk, voorzieningen en woningen zijn duidelijk naar voren te komen. Tegelijkertijd is zichtbaar in de plancapaciteit dat de trend van het bouwen op greenfields nog niet doorbroken is. Deze koers zet primair in op het versterken van het bestaand stedelijk gebied. Daarmee minimaliseren we de negatieve effecten op de groene kwaliteiten van de regio en maximaliseren we de positieve effecten van kwaliteitsverbetering van het bebouwd gebied, zowel in stad als dorp. De principes zetten daarom in op slim concentreren, strategisch spreiden, het benutten en versterken van het netwerk (van T naar Q) en het verbeteren van het groen in en om het bebouwd gebied. Daarmee worden verschillende doelen bereikt: versterken concurrentiekracht van de totale regio, meer duurzame mobiliteit, woningbouw als versneller voor andere opgaven en de maatschappelijke effecten landen in de hele regio.

Want dat valt op in de regio: er is een groot besef van de sociale en maatschappelijke opgave (met name in noordoost) en de noodzaak om de welvaart evenwichtig te delen. Stad en land kunnen niet zonder elkaar en versterken elkaar door hun onderscheidende kwaliteiten te beschermen en verder te ontwikkelen. De behoefte aan nieuw woningaanbod in de Regio Groningen-Assen is groot en urgent. Daarom zetten nu rijk, provincies en gemeenten alles op alles om snel kwalitatief hoogwaardig en passend woningaanbod te realiseren en om dat op korte termijn ook mogelijk te maken. Maar korte termijn handelen, willen we altijd blijven doen binnen het bredere kader van de gewenste regionale ontwikkeling (economie, mobiliteit, voorzieningen, landschap, etc.) én om (over)morgen goed te kunnen handelen zullen we nú over die gewenste toekomst na moeten denken. In 7 principes wordt uitwerking gegeven aan de ontwikkelprincipes voor de regionale verstedelijkingsstrategie, samengevat met de termen complementair, compleet en coöperatief.

19

1

2

3

4

Voorkeursvolgorde uit de NOVI

Marco Vermeulen Binnenstedelijke verdichting kan met maatwerk: optoppen met houtskeletbouw

DELVA, BPD, Boei & studioninedots Herontwikkeling binnenstedelijk bedrijventerrein, Coberco Eindhoven Campina Kade

+PEIL architecten Supermarkt en brasserie in Loppersum: stevig volume bescheiden en historisch verantwoord ingepast.

20

Koers Verstedelijkingstrategie Regio Groningen-Assen

Principe 1 Bestaand verstedelijkt gebied versterken In de VRGA4 zetten Rijk en Regio zich in om het bestaand verstedelijkt gebied5 te versterken en het landschap open te houden. Het gevarieerde landschap (van open tot kleinschalig besloten) is een kernwaarde van de RGA waar we zorgvuldig mee om willen gaan. Nieuwe woningen worden zoveel mogelijk op greyfields (bestaande woongebieden) en brownfields (bestaande bedrijventerreinen, in aanmerking komend voor herontwikkeling) gebouwd. Deze nieuwe ontwikkelingen moeten stad of dorp versterken en gaat nooit ten koste van de woon- en leefkwaliteit. Nieuwbouw realiseren we bij voorkeur dichtbij bestaande werklocaties, diverse vervoersopties en bestaande voorzieningen. Hiermee bieden we de bewoners keuzevrijheid in de directe omgeving van de woning. Keuzevrijheid in wonen, werken, leren, zorg, vrije tijd en vervoer. En we bieden nabijheid, werk en voorzieningen op loopafstand, zodat we voor dagelijkse behoeften minder ver hoeven te reizen. Zo houden we meer tijd over voor dingen die we echt belangrijk vinden en gebruiken we minder energie. Het landschap wordt gespaard en onnodige mobiliteit vermeden. Door nieuwe woningen dichtbij bestaande woningen te bouwen bieden we de mogelijkheid om opgaven voor klimaat, leefbaarheid en duurzaamheid in de bestaande bebouwde omgeving mee te koppelen.

En met de bouw van nieuwe woningen rondom bestaande OV-knooppunten maken we optimaal gebruik van reeds gedane investeringen in infrastructuur.

woningbouw die investeert in een mooie overgang naar het landschap inclusief het versterken van de biodiversiteit. Of iets extra’s biedt op het gebied van water, energie of klimaat. Bouwen aan de rand dient nog steeds de rest van de kern te versterken en mag er niet voor zorgen dat er elders in bestaand gebied negatieve effecten optreden.

++

+

+

In dichter bebouwde gebieden willen we andere oplossingen voor het weggebruik en (straat)parkeren. Niet om de auto te pesten, maar om de straat weer terug te geven aan bewoners, wandelaars en fietsers en de openbare ruimte weer een verblijfsruimte te maken. Daarbij vervullen groene ruimtes binnen de stad een belangrijke functie in beleving, bewegen en klimaatadaptatie. En als we toch willen uitbreiden, maken we duidelijk hoe deze nieuwe woongebieden aantoonbaar maatschappelijke meerwaarde opleveren, op de langere termijn en op grotere schaal. Deze ‘kwaliteitswinstopdracht’ kan in de vorm van

Door de bouw van nieuwe woningen in het bestaand verstedelijkt gebied wordt de agglomeratiekracht van de regio versterkt: keuze uit meer banen, personeel, opleidingen, dienstverleners en voorzieningen. En dat is goed voor de concurrentiepositie van de RGA in Nederland.

4 Verstedelijkingsstrategie Regio Groningen-Assen 5 Bestaand verstedelijkt gebied is zowel stad- als dorpsgebied

21

Peter Barber Architects Donnybrook Quarter in Londen: grondgebonden woningen in hoge dichtheid

gemeente Groningen Stadshavens Groningen: de nieuwe groene, autoluwe wijk krijgt een hoogstedelijk karakter, gemengd met bestaande bouwwerken.

Nabijheid

De Zwarte Hond Stationsgebied Hilversum: passende openbare ruimte, bestemmingen door nieuwbouw dicht op het OV

Panorama Nederland, College van Rijksadviseurs Het vergroten van agglomeratiekracht en nabijheid is goed voor de keuzevrijheid in een regio: hoe je te verplaatsen, hoe je wilt wonen, werken of recreëren

22

Koers Verstedelijkingstrategie Regio Groningen-Assen

Principe 2 Agglomeratiekracht vergroten In de VRGA zetten Rijk en Regio zich in om de agglomeratiekracht van de regio te vergroten. De stad oefent een sterke aantrekkingskracht uit op bedrijven en mensen door de ontmoetings- en ontplooiingsmogelijkheden en hoogwaardige voorzieningen, die bestaan bij de gratie van hoge dichtheid en grote massa aan inwoners en banen. Dat geldt voor Groningen als stedelijk centrum voor de regio en Assen als hoofdstad van Drenthe. Daar profiteert de hele regio (het daily urban system) van. De huidige woningbouwopgave, met een grote kwalitatieve vraag naar stedelijke milieus, is een kans om de dichtheid en massa van de stad als hart van de regio verder te vergroten, om zo het draagvlak voor hoogwaardige voorzieningen en aantrekkelijkheid voor bedrijven als vestigingsplaats te vergroten, te profiteren van beperkte mobiliteitsgroei en energievraag en nieuwe bijzondere woonmilieus toe te voegen aan het regionale palet, zonder dat daardoor agglomeratienadelen optreden.6

•

investeren in stedelijk groen ten behoeve van klimaatadaptatie, vergroten van de biodiversiteit, leefbaarheid en gezondheid zodat bestaande en nieuwe inwoners geen negatieve effecten van inwonersgroei ervaren. Het vergroten van dichtheid gaat nooit ten koste van waardevol stedelijk groen.

•

zorgen dat de stad een inclusieve emancipatiemachine blijft, waar iedereen ongeacht de plek waar zijn wieg stond de kans krijgt zich te ontwikkelen door middel van opleiding, werk, een sociaal netwerk, wooncarrière en meer.

Daarbij hebben we in het bijzonder aandacht voor: •

zorgen dat de stad Groningen klaar is voor deze schaalsprong door voldoende duurzaam mobiliteitsaanbod. Dat betekent inzetten op benutten van bestaande en toevoegen van nieuwe stations, stedelijk OV beter bundelen en uitbreiden met tangentlijnen (waardoor hoofdstations worden ontlast), meer ruimte bieden aan langzaam verkeer in de openbare ruimte en de auto op afroep of op afstand beschikbaar laten zijn.

+

+ + ++ + + +

+

+

6 Uit het Woningmarktonderzoek van KAW blijkt de vraag

naar stedelijke milieus en de behoefte aan differentiatie van woonmilieus. De doorrekening van het Dashboard Verstedelijking laat zien dat meer dichtheid en massa in de stad positieve effecten geeft op de mobiliteits- en energievraag en het benutten van bestaande voorzieningen.

+

De nieuwe woningen worden ingezet als versneller voor andere opgaven. Het betreft altijd een integrale benadering en biedt meerwaarde voor íedereen (in de regio). Het vermindert de energievraag van mobiliteit, versterkt de economische concurrentiekracht en daarmee de welvaart in de regio. Aandachtspunt hierbij is dat de verdiencapaciteit van de totale regio omhoog moet (ook in noord en oost).

23

Voorbeeld van lokaal profiel en clustering: TechHub Assen

Voorbeeld van lokaal profiel en clustering: Industriepark Kleesfe Waard cleantech campus in Arnhem

Voorbeeld van lokaal profiel en clustering: Health Hub Roden

Van berg met 1 hoge piek naar een berglandschap

7 Er ontstaat een interessant berglandschap met sterke

Een compacter winkelcentrum met meer clan alleen winkels. Zo moet het toekomstige centrum van Zuidlaren eruit komen te zien.

24

economische kernen Groningen, Assen, Roden, Leek en Hoogezand. Waarbij de samenwerking met andere regio’s actief wordt aangegaan, zoals Eemsdelta, regio Zwolle en Metropolregion Bremen/Oldenburg. De regio Groningen-Assen krijgt ook meer en meer een internationaal karakter. Buitenlandse bedrijven zien onze regio – centraal gelegen op de as HamburgAmsterdam – steeds vaker als een interessante vestigingsplaats. De Eemshaven, Groningen Airport Eelde en spoorverbindingen met Duitsland dragen bij aan de goede bereikbaarheid van onze regio. En dankzij de uitmuntende universiteit en hogescholen weten steeds meer buitenlandse studenten de weg naar de RGA te vinden. De regio is aantrekkelijk voor toeristen: jaarlijks laten duizenden zich verrassen door de prachtige Groningse en Drentse steden, dorpen en landschappen.

Koers Verstedelijkingstrategie Regio Groningen-Assen

Principe 3 Polycentrische ontwikkeling stimuleren In de VRGA zetten Rijk en Regio zich in om een polycentrische ontwikkeling van de regio te bevorderen. De grootste concentratie van inwoners en banen is in de stad, dat is goed voor de regio, maar de regio heeft meer te bieden dan de stad alleen. De regio heeft een sterk mobiliteitsnetwerk dat succesvol functioneert. Het is een risico dat door de ‘centrumgerichte’ infrastructuur en de sterke groei van werkgelegenheid in de stad de pendel te sterk eenzijdig op de stad gericht raakt. Het zou onwenselijk zijn als daardoor werkgelegenheid uit de regio versterkt naar de stad trekt en daarmee de afhankelijkheid van de stad te groot wordt en woon-werkafstanden verder toenemen. We verkennen hoe we de economische potentie in de grotere kernen in de regio kunnen verhogen en zo werkgelegenheid en ontwikkelkansen in de regio kunnen houden: geen regio als berg met één top, maar een berglandschap met meerdere toppen.7 Dat is niet alleen goed uit mobiliteitsoogpunt, maar juist met name voor de leefkwaliteit en sociaaleconomische ontwikkelkansen in de regio.

ingespeeld op het benutten van de tegenspits in de regio. En wordt de nabijheid (keuzevrijheid) van bestaande woningen vergroot. Polycentrische ontwikkelingen zijn ook kansrijk voor de stad waar de druk op het centrum te groot wordt. Ontwikkel en versterk strategisch multimodaal ontsloten plekken in de stad met een eigen profilering en karakter, om zo druk op de netwerken te verminderen, economische diversiteit te bevorderen en voorkom je dat de randen van de stad enkel poorten tot het centrum zijn. Niet iedere kern of dorp heeft potentie voor economische ontwikkeling: er zijn aantrekkelijke woondorpen in de regio die vooral die kwaliteit moeten behouden en versterken. Zorg dat deze woondorpen van enig formaat ook aan de regionale ruggengraat gekoppeld worden, zodat het OV een aantrekkelijk alternatief is.

Daarbij hebben we in het bijzonder aandacht voor: •

(door)ontwikkelen van lokaal profiel werkgelegenheid. Een specialisme is belangrijk om onderscheidend te zijn en zo aantrekkingskracht uit te oefenen op bedrijven om zich aan de plek te binden. Dit is wel een strategie van de lange adem: werkgelegenheid laat zich lastig sturen, maar inzetten op een koppeling van onderwijs, onderzoek en het bedrijfsleven is de sleutel tot succes. Overheden kunnen daarin sturen met de vestiging van publiek programma zoals opleidingen en zorg. De RGA onderscheidt zich door innovatieve ontwikkelingen op het gebied van energie en gezondheid en dan in het bijzonder gezond ouder worden (healthy ageing).

•

clustering op strategische plekken, multimodaal ontsloten. Daarbij denken we aan stationslocaties, maar ook de bestaande succesvolle HUBS (haltes van de Q-liners en Q-link) kunnen onderdeel van de ruggengraat van de regio worden. Knoop- en plaatswaarde moet in balans zijn: op geschikte plekken zijn binnen 5 min lopen (gelijk aan 300 meter) van de halte bestemmingen te vinden. Een halte bij een afrit aan de dorpsrand is minder geschikt dan een halte dichtbij een bestaand centrum met voorzieningen en bedrijvigheid. Deze knooppunten kunnen als HUB een bestemmingsfunctie krijgen. Hiermee wordt

Door de bouw van nieuwe woningen en het creëren van werkgelegenheid rondom sterke OV-knooppunten in stad en regio wordt de stedelijke en regionale economie versterkt. Kernen blijven leefbaar en aantrekkelijk, het werken kan aanjager zijn van (bevolkings) groei en gebiedsontwikkeling. De welvaart wordt evenwichtig verdeeld. En daarmee profiteert de gehele regio.

25

P+R

M Inv est e e

Samenhang door verbinding Leeflijnen

Overstappunten ook interessante plekken met bestemmingen

Sterke leeflijnen tussen stad en land (bron: RGA) 3

Maak bestemmingen zo veel mogelijk binnen 5 minuten lopen van een knooppunt

Voortbouwen op het sterke busnetwerk van Q-links en Q-liners.

Snelfietsroutes gaan een steeds belangrijkere rol spelen als aanvulling op het trein- en Q-linernetwerk.

26

Doorontwikkelen van hubs tot aantrekkelijke publieke plekken met bestemmingen, ook in de regio

Koers Verstedelijkingstrategie Regio Groningen-Assen

Principe 4 Mobiliteit in balans In de VRGA zetten Rijk en Regio zich in om het daily urban system in de regio optimaal te laten functioneren, zowel voor het verstedelijkt als het landelijk gebied. De regionale mobiliteitsstrategie kan worden samengevat met de termen verbinden, verslimmen en vergroenen. Het goed verbonden (spoor)wegennet en het fijnmazige netwerk van Q-liners en Q-link zorgen voor een snelle en comfortabele verbinding met (stedelijke) centra, in combinatie met het netwerk van (snel) fietsroutes en P&R-locaties. Hier bouwen we op voort. Het openbaar vervoer vormt de regionale ruggengraat, een verfijnd netwerk van verbindingen met knooppunten als treinstations en bushubs. Niet omdat iedereen met het OV moet, maar omdat de OV-hubs de best bereikbare plekken in de regio zijn, ongeacht je favoriete vervoersmiddel, leeftijd, inkomen of opleiding. We ontwikkelen bij voorkeur rondom deze knooppunten: dit versterkt de vervoerswaarde van het gehele netwerk en zorgt voor keuzevrijheid voor nieuwe bewoners zonder opnieuw te moeten investeren. Zo maken we plekken die niet alleen bedoeld zijn om op te stappen en naar werk, opleiding of voorzieningen elders te reizen, maar ook als bestemming en verblijfplek aantrekkelijk zijn.

In zowel de oost- als westflank van de stad Groningen liggen bijvoorbeeld kansen om met woningbouw recent toegevoegde knooppuntennetwerk te versterken (P+R Kardinge en hub Meerstad) of gecombineerd nieuwe knooppunten te ontwikkelen (zoals station De Suikerzijde en Zernike), met als randvoorwaarde dat deze plekken zowel een herkomst- als bestemmingsfunctie hebben. Het vernieuwde NS en busstation Assen kan verder versterkt worden met woningbouw in de binnenstad en het Havenkwartier. De auto speelt in de regio een belangrijke rol voor de bewegingsvrijheid, onder andere door het gemis van tangentiele openbaar vervoersverbindingen en grote delen van de regio met te weinig draagvlak voor collectief vervoer. Hier zorgen we voor voldoende bereikbaarheid en veiligheid in fiets- en automobiliteit. De noodzakelijke transitie naar schoner rijden wordt gestimuleerd. Naast autobezit moeten ook aantrekkelijke alternatieven zijn: kansrijk zijn bijvoorbeeld slimme MAAS-concepten.8

Het landelijk gebied zonder OV nabij kunnen we met strategische overstapplaatsen, waar je comfortabel fiets of auto kunt stallen, toegang geven tot de regionale ruggengraat: de overgang tussen ‘autoland’ en ‘fiets en OV-land’. Het zoveel mogelijk afvangen van autoverkeer dichterbij de herkomst (niet allemaal aan de poort van de stad op een P&R) helpt ook bij het verminderen van druk op het stedelijk autonetwerk. Voor wie niet kan of wil fietsen of rijden zetten we meer in op deur-tot-deur-vervoer voor dunne stromen om hoge kosten te vermijden. Met strategische locatiekeuze voor nieuwbouw hoeft de automobiliteit en de druk op het wegennetwerk niet onnodig verder toe te nemen en kunnen nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen juist bijdragen aan de versnelling van de mobiliteitstransitie, door multimodale ontsluiting ook voor de bestaande voorraad te verbeteren.

Door het beter benutten van het OV-netwerk profiteert de gehele regio en kan de RGA koploper worden in de transitie naar een meer duurzame mobiliteit.

8 MAAS staat voor Mobility As A Service: het plannen, boeken en

betalen van al het mogelijke vervoer via apps. Bijvoorbeeld de deelfiets, -auto, -scooter, trein, tram, of (water)taxi. Misschien later ook de eigen auto of fiets. En vooral ook combinaties van al deze soorten vervoer. Zodat reizen op maat en volgens de wensen van de reiziger mogelijk is. Maar ook om het mobiliteitssysteem te verbeteren. Bron: Rijksoverheid