260604-02 Kennisdocument Werkende inwoners met geldnood

En gaan ook wel eens terug voor zorg, bijvoorbeeld aan hun tanden. Dus dan weten ze dat niet. Wij hebben daarom een flyer opgesteld met allerlei informatie, heel divers: hoe werkt het openbaar vervoer in Nederland, hoe kun je een bankrekening openen, hoe kun je een telefoonabonnement afsluiten, dat soort dingen, en dus ook bijvoorbeeld over de zorgverzekering…”

T i p Neem de tijd

Uit de praktijk blijkt dat het als gemeente een behoorlijke tijdsinvestering vergt om werkgevers die nog niet zelf met dit thema bezig zijn, in de actiestand te krijgen. HR-afdelingen hebben het vaak druk en ook andere prioriteiten. Zeker als er voor de werkgever sprake is van weinig zichtbare problemen, in de vorm van aantal loonbeslagen of inning van de zorgpremie door de werkgever, is het lastiger om (in het kader van preventie) medewerking van bedrijven te krijgen. Echter: veel werkgevers zijn wel bereid om iets te doen, bijvoorbeeld het verspreiden van een flyer aan werknemers over waar men hulp kan krijgen. Dit is een kleine actie die werkgevers relatief weinig moeite kost als de flyer door de gemeente wordt aangereikt. Neem een doorlooptijd van minimaal een jaar om te experimenteren met hoe u bedrijven bereikt, bewust maakt en in de actiestand krijgt. En ga vooral ten rade bij de gemeenten die u voorgingen en op dit terrein successen hebben geboekt.

23

SUN Nederland • Kennisdocument Werkende inwoners met geldnood | Handreiking voor gemeenten

Meer weten?

Wilt u meer lezen over ‘de werkgever als vindplaats voor werkenden met geldnood’? De website Financieel Fitte Werknemers bevat veel relevante informatie. Ook is er een e-learning ontwikkeld door de Hogeschool Utrecht. Deze bevat basiskennis over schulden en de impact ervan op een medewerker. Deze e-learning duurt 90 minuten en is gratis te volgen. De Werkplaats Sociaal Domein Twente ontwikkelde een aanpak voor het vroegtijdig herkennen van geldzorgen bij werknemers. Download daarnaast het gratis Kennisdocument voor werkgevers dat SUN Nederland ontwikkelde.

Kennisdocument Wat kunnen werkgevers doen voor werknemers met geldnood? Handreiking voor werkgevers over het herkennen van urgente noden bij werknemers en het bieden van ondersteuning

Stichting Urgente Noden (SUN) Nederland Seinstraat 22, 1223 DA Hilversum info@sunnederland.nl | www.sunnederland.nl

24

SUN Nederland • Kennisdocument Werkende inwoners met geldnood | Handreiking voor gemeenten

6. Tot slot Om te komen tot goede hulp en een goed vangnet voor inwoners met geldnood is in de visie van SUN Nederland meer aandacht nodig voor werkenden met urgente noden. Gemeenten en werkgevers kunnen een belangrijke rol spelen in het bereiken en ondersteunen van deze doelgroep. SUN Nederland wil met dit Kennisdocument bijdragen aan de kennis binnen gemeenten over de mogelijkheden die werkgevers kunnen bieden ‘als vindplaats’ voor werknemers met geldnood of schulden. We hopen dat hierdoor meer gemeenten samen met werkgevers aan de slag gaan, zodat werkenden met urgente financiële noden sneller ondersteuning kunnen krijgen, ook bij SUNnoodhulpbureaus, als dat nodig is.

Net als bij onze andere Kennisdocumenten realiseren wij ons dat dit document niet volledig is en dat er nog meer goede voorbeelden, tips en informatie zijn over dit onderwerp. We nodigen u als lezer dan ook graag uit om aanvullingen, suggesties en inspirerende voorbeelden met ons te delen, zodat we in een volgende editie een nog completer beeld kunnen schetsen. Mocht u als lezer geïnteresseerd zijn om met SUN Nederland verder van gedachten te wisselen over dit onderwerp of als gemeente interesse hebben om samen te werken binnen een SUN-noodhulpbureau, dan nodigen we u uit om contact op te nemen via info@sunnederland.nl.

Colofon © 2026 SUN Nederland Voor de samenstelling van dit document heeft SUN Nederland aan onderzoeker Silvia Bunt gevraagd informatie op een rij te zetten op basis van literatuur (zie bijlage 4) en ervaringen van een aantal gemeenten en werkgevers. Silvia heeft zelf ook ervaring als projectleider met werkgevers op dit thema in de gemeente Rijswijk. SUN Nederland en de noodhulpbureaus hebben daarnaast hun kennis ingebracht. Met dank aan alle inzenders, meelezers en collega’s voor hun bijdrage. Kijk op de landkaart op www.sunnederland.nl voor een actueel overzicht van de gemeenten waar noodhulpbureaus actief zijn. SUN Nederland werkt er hard aan om een landelijk dekkend netwerk van noodhulp te organiseren, omdat wij vinden dat noodhulp niet van toeval afhankelijk mag zijn.

Auteurs Silvia Bunt, onderzoeker Nathalie Boerebach, directeur SUN Nederland Grafisch ontwerp Janneke Verrips Foto’s Pexels.com: Nicola Barts, Denisesrl, Ahsanjaya, Olly

25

SUN Nederland • Bijlage Kennisdocument Werkende inwoners met geldnood | Handreiking voor gemeenten

Bijlage 1 Samenvatting voor werkgevers: Hoe herken en ondersteun ik als werkgever mijn werknemers met geldnood? Waarom is aandacht nodig voor werknemers met geldnood?

• Eén op de zes werknemers heeft moeite om rond • • • •

te komen aan het einde van de maand. Constante financiële onzekerheid kan leiden tot een overlevingsmodus. Dit kan zich uiten in fysieke klachten en kan het risico op verslaving en andere psychische aandoeningen vergroten. Werknemers met geldzorgen zijn gemiddeld zeven dagen extra ziek per jaar en 20% minder productief. Een medewerker met schulden kost de werkgever volgens het Nibud gemiddeld € 13.000,- per jaar (door verwerking loonbeslagen, verhoogd ziekteverzuim en productiviteitsverlies). Werknemers met geldnood ervaren persoonlijk leed, zijn minder betrokken bij het werk en er is een hogere kans op verloop.

2. Maak geldnood bespreekbaar

• Wees proactief met het bespreken van •

•

• Benoem geldzaken regelmatig in communicatie,

Tips voor werkgevers

•

1. Signaleer geldzorgen

•

•

•

Lees de signaalcheck van Financieel Fitte Werknemers zodat je mogelijke signalen van geldzorgen leert herkennen en laat leidinggevenden/teamleiders hierover een training volgen. Loonbeslag is een teken dat iemands financiële problemen al groot zijn. Maar er zijn ook werknemers met geldproblemen die nog niet zo groot zijn dat ze zichtbaar zijn voor een werkgever. Juist in dit stadium kan een werkgever proberen te voorkomen dat er loonbeslag moet worden gelegd. Probeer inzage te krijgen in geldzorgen van werknemers door gebruik te maken van laagdrempelige en periodieke enquêtes. De vragenlijst van de Hogeschool Utrecht kan hierbij helpen.

geldzorgen. Vanwege schaamte vragen medewerkers immers zelden zelf om hulp. Zorg voor een sfeer van vertrouwen waarin openheid over geldproblemen mogelijk is zonder angst voor negatieve gevolgen. Geef expliciet aan dat discreet met meldingen wordt omgegaan. Geef ook aan dat geldnood vaak voorkomt en dat het juist gewaardeerd wordt als een medewerker hulp zoekt. Gebruik neutrale en positieve taal: vermijd stigmatiserende woorden als ‘schulden’, praat liever over ‘financieel fit’ zijn of ‘beter rondkomen’. bijvoorbeeld via artikelen op intranet, prikbord en/ of in nieuwsbrieven en HR-gesprekken en creëer hiervoor vaste momenten. Kant en klare artikelen voor personeel over financiële thema’s zijn te vinden op Geldfit en Wijzer in Geldzaken. Stimuleer ervaringsverhalen binnen de organisatie om het onderwerp uit de taboesfeer te halen. Train leidinggevenden in het voeren van gesprekken over geldzorgen. Hiervoor kun je bijvoorbeeld terecht bij het Nibud en de CNV.

3. Bied concrete hulp en doorverwijzing

• Ga als leidinggevende of HR-afdeling niet zelf

•

proberen personeel met complexe financiële problemen te helpen, mensen kunnen daardoor onbedoeld in grotere financiële problemen terechtkomen. Maar zorg wél dat geldnood worden gesignaleerd en dat de betreffende medewerkers gemotiveerd worden om te gaan praten met een expert binnen of buiten de organisatie. Leg vast wie een eerste gesprek moeten aangaan met medewerkers met geldnood binnen uw organisatie. Is dat de rol van de leidinggevende of van een vertrouwenspersoon? Op die manier

26

SUN Nederland • Bijlage Kennisdocument Werkende inwoners met geldnood | Handreiking voor gemeenten

• •

•

• •

kunt u de juiste personen binnen uw organisatie voorzien van de benodigde vaardigheden om zo’n gesprek aan te gaan, maar hen ook informatie bieden over de doorverwijsmogelijkheden. Overweeg om budgetcoaching en/of bedrijfsmaatschappelijk werk in te huren waar medewerkers van uw organisatie terecht kunnen bij geldzorgen. Dit zijn experts op hun vakgebied. Als het inhuren van een budgetcoach of bedrijfsmaatschappelijk werk geen optie is, kunt u er ook voor kiezen medewerkers te verwijzen naar externe hulploketten zoals Geldfit (anoniem) en de afdelingen van gemeenten die zich bezighouden met hulp aan inwoners met geldnood, zoals de afdeling die schuldhulpverlening biedt. Kijk of er in de woonplaats van de werknemer een SUN-noodhulpbureau is, waar een aanvraag kan worden gedaan voor een eenmalige gift (of renteloze lening) in een situatie van urgente financiële nood. En betrek ook andere maatschappelijke organisaties. Communiceer deze hulpmogelijkheden in begrijpelijke en positieve taal aan medewerkers en blijf deze informatie periodiek herhalen. Stel interne richtlijnen op voor het bieden van hulp aan werknemers bij loonbeslag en monitor of deze richtlijnen goed functioneren in praktijk.

4. Preventief beleid om financiële problemen te verminderen of voorkomen

•

•

•

Zorg dat medewerkers met een laag inkomen gebruikmaken van toeslagen en lokale inkomensondersteuning door hen hierover goed te informeren, bijvoorbeeld via informatiebijeenkomsten, workshops en de Voorzieningenwijzer. Kijk op de websites van gemeenten welke vormen van inkomensondersteuning zij bieden aan inwoners met een laag inkomen en werk samen met de gemeente(n) waar u werknemers voornamelijk wonen. Geef uw medewerkers tips over het doen van belastingaangifte om te voorkomen dat zij geld laten liggen.

• Bied hulp aan als uw medewerkers meer uren

willen werken zodat zij kunnen uitrekenen welke invloed dit heeft op hun eventuele toeslagen en weten wat dat betekent voor hun financiële situatie. Hiervoor zijn tools beschikbaar zoals de WerkUrenBerekenaar.

5. Maak het thema onderdeel van het personeelsbeleid en houd rekening met groepen met verhoogd risico

• Het onderwerp ‘financiële fitheid van

•

medewerkers’ staat niet op zichzelf, maar is een onderdeel van het vitaliteitsbeleid. Het is dus zaak om acties goed in te bedden binnen het personeelsbeleid. Maak het bijvoorbeeld onderdeel van het inwerkprogramma voor nieuwe medewerkers, laat het standaard terugkomen in functioneringsgesprekken en evaluatiemomenten. Herken groepen met een verhoogd risico op beperkte zelfredzaamheid: laagopgeleide medewerkers, laagopgeleide (arbeids)migranten, vluchtelingen, mensen met beperkte (taal)- en/ of digitale vaardigheden en mensen met een licht verstandelijke beperking. Schrijf informatie over financiële thema’s makkelijk op voor deze groepen, vertaal informatie (indien nodig) en investeer in hun taal- en digitale vaardigheden.

6. Snel van start?

Kijk op www.financieelfittewerknemers.nl. Hier staat een stappenplan waarmee u snel van start kunt gaan.

7. Denk aan SUN-noodhulp

SUN Nederland kan werkgevers adviseren bij het opzetten van een bedrijfsfonds waarmee zij zelf financiële noodhulp kunnen bieden aan (oud) medewerkers. Werkgevers kunnen ook kiezen voor samenwerking met of voor het opzetten van een lokaal SUNnoodhulpbureau. Neem contact op via info@sunnederland.nl.

27

SUN Nederland • Bijlage Kennisdocument Werkende inwoners met geldnood | Handreiking voor gemeenten

Bijlage 2 De risico’s op het ontstaan van geldnood per kwetsbare groep De risico’s op het ontstaan van geldnood verschillen per kwetsbare groep. Deze risico’s zijn volgens SUN Nederland divers, zie de onderstaande tabel.

Risico op geldnood per kwetsbare groep Kwetsbare groep

Redenen voor extra risico op geldnood

Laagbetaalde werknemers

Minimale loonontwikkeling, weinig werkzekerheid,

Flexwerkers/uitzendkrachten

Inkomensonzekerheid, geen recht op (volledige)

beperkte doorgroeimogelijkheden.

sociale zekerheden, moeite met sparen of opbouwen van reserves, terugvorderingen van toeslagen of

uitkeringsgelden vanuit instanties vanwege (foute berekeningen door) fluctuatie inkomen. Alleenverdieners met

zorg­verant­woordelijkheid

Beperkte werktijd, hoge afhankelijkheid van

toeslagen, grotere kans op schulden bij tegenslag (zoals ziekte of scheiding).

Jonge werknemers en starters

Lage startsalarissen, hoge vaste lasten, schulden uit

Overige kwetsbare groepen:

De eisen van de bureaucratie qua benodigde

vluchtelingen, laaggeletterden,

digitale vaardigheden en kennis van het systeem in

(arbeids)migranten,

mensen met een licht

verstandelijke beperking

studietijd of overcreditering.

taalvaardigheden (met name lezen en schrijven),

Nederland zijn vaak te hoog. Bij licht verstandelijk

beperkten (LVB): risico’s en consequenties van eigen

handelen niet kunnen overzien en risico op financieel misbruik door anderen. Bron: SUN Nederland

28

SUN Nederland • Bijlage Kennisdocument Werkende inwoners met geldnood | Handreiking voor gemeenten

Bijlage 3 Overzicht van zelfstandige organisaties en samenwerkingsverbanden Hieronder volgt een overzicht van zelfstandige organisaties en samenwerkingsverbanden die in opdracht van of namens gemeente werken, waardoor de gemeente er een goed vertrekpunt heeft om beleid te ontwikkelen voor werknemers met urgente noden.

1. Veiligheid & hulpdiensten in uw Veiligheidsregio

• Brandweer (gemeenschappelijke regeling van •

gemeenten) GHOR (Geneeskundige Hulpverleningsorganisatie in de Regio)

• Regionale crisisorganisaties 2. Gezondheid & zorg

• GGD (Gemeentelijke Gezondheidsdienst) • Jeugdzorg/ lokale jeugdhulporganisaties 3. Werk & inkomen (i.s.m. UWV)

• Sociale werkbedrijven (SW-bedrijven) • Regionale participatiebedrijven • Werkgeversservicepunten (WSP’s) 4. Milieu, toezicht & belastingen

• Omgevingsdiensten (milieuvergunningen, toezicht, • •

handhaving) Gemeentelijke belastingorganisaties (bijv. Belastingsamenwerking gemeenten & waterschappen) Regionale uitvoeringsdiensten (RUD’s)

5. Bedrijfsvoering & ondersteuning

• Lokale/ regionale ICT-organisaties • Shared Service Centers ((HR, financiën, inkoop) • Lokale/ regionale archiefdiensten

6. Gemeentelijke ondernemingen (Gemeentelijke NV’s of BV’s) zoals:

• Parkeerbedrijven • Vastgoedbedrijven • Energie- of afvalbedrijven

NB Start met het ontwikkelen van beleid altijd eerst binnen uw eigen gemeente en ontwikkel eerst beleid voor ambtenaren met urgente noden. Op die manier brengt de gemeente zelf als werkgever in praktijk wat zij ook van andere werkgevers in de regio verwacht.

29

SUN Nederland • Bijlage Kennisdocument Werkende inwoners met geldnood | Handreiking voor gemeenten

Bijlage 4 Noten 1. Gaalen, C. van, Horssen, C. van & Delhaas, J.

(2022). Verborgen armoede op de werkvloer. Kwantitatief onderzoek onder werknemers en zzp’ers. Nibud.

2. Simonse, O. (2024). Financial stress by design.

Examining barriers to social welfare take-up [Doctoral Thesis, Leiden University].

3. Zie https://www.financieelfittewerknemers.nl/. 4. Oomkens, R., Linssen, M., Akkermans, C., Geuns, R.

van (2020). Schulden en Werk. Deelrapport II Werknemers met schulden. Zoetermeer: Panteia.

5. Muns, S. & Goderis, B. (2024). Werkende armen zijn het vaakst uitzendkracht. Economievakblad ESB.

6. SER-advies aan de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (september 2021). Werken zonder armoede.

7. IBO-onderzoek ‘Naar een beter werkende schuldenketen’ (2024).

8. Muns, S. & Goderis, B. (2024). Samenhang tussen armoede en problematische schulden. Technische kennisnotitie. SCP.

9. Zie https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2025/30/bijna-1op-3-arme-mensen-heeft-problematische-schulden. 10. (On)zichtbare geldzorgen op de werkvloer. Een onderzoek naar het werkgeversperspectief op de

financiële gezondheid van werknemers. (2022). VNO-NCW, Schuldenlab & Deloitte.

11. Oomkens, R., Linssen, M., Akkermans, C., Geuns, R.

van (2020). Schulden en Werk. Deelrapport II Werknemers met schulden. Zoetermeer: Panteia.

12. (On)zichtbare geldzorgen op de werkvloer. Een onderzoek naar het werkgeversperspectief op de

financiële gezondheid van werknemers. (2022). VNO-NCW, Schuldenlab & Deloitte.

13. Social Return On Investment (SROI) is een aanpak om meer werkgelegenheid te creëren voor mensen met een grote(re) afstand tot de arbeidsmarkt.

14. Van der Lans, C.C. (2022). Van werkvloer naar

lokale hulproute: Vroegtijdig signaleren en aanpakken van geldzorgen via werkgevers. Tijdschrift voor Schuldsanering, nummer 04, december 2022.

15. Oomkens, R., Linssen, M., Akkermans, C., Geuns, R.

van (2020). Schulden en Werk. Deelrapport II Werknemers met schulden. Zoetermeer: Panteia.

16. Muns, S. & Goderis, B. (2024.) Samenhang tussen armoede en problematische schulden. Technische kennisnotitie. SCP.

17. Van der Lans, C.C. (2022). Van werkvloer naar

lokale hulproute: Vroegtijdig signaleren en aanpakken van geldzorgen via werkgevers. Tijdschrift voor Schuldsanering, nummer 04, december 2022.

18. Gaalen, C. van, Horssen, C. van & Delhaas, J.(2021).

Verborgen armoede op de werkvloer. Kwalitatief onderzoek onder werkgevers en opdrachtgevers. Nibud.

19. Desain, L., van Dam, R., Hees, S., Kruithof, M.J., &

Custers, A L. (2025). Vindplaatsen verborgen armen: naar

effectievere wegen om huishoudens met een laag inkomen te ondersteunen. Hogeschool van Amsterdam.

20. Hees, S., Desain, L., & Custers, A.L. (2024). Sociaal Werkgeverschap (Amsterdam): Case study (in het kader van het project ‘Vindplaatsen verborgen armoede’). Hogeschool van Amsterdam, Lectoraat Armoede Interventies.

21. Nationaal Programma Armoede en Schulden 22. Keizer, M. (2018). Lezen ≠ Begrijpen: Onderzoek naar

leesvaardigheid onder mensen met financiële problemen. Rijksuniversiteit Groningen.

30

SUN Nederland • Bijlage Kennisdocument Werkende inwoners met geldnood | Handreiking voor gemeenten

23. Keizer, M. (2018). Lezen ≠ Begrijpen: Onderzoek naar

leesvaardigheid onder mensen met financiële problemen. Rijksuniversiteit Groningen.

24. Jungmann, N., Kaal, H., Den Hartogh, V., & Fermin, B. (2018). LVB, Schulden en Werk. Verkenning van de

ondersteuningsbehoefte van mensen met een LVB bij de

aanpak van financiële problemen ter bevordering van hun

arbeidsmarktparticipatie. Hogeschool Utrecht/Hogeschool Leiden, Utrecht/Leiden.

25. Hees, S., Desain, L., & Custers, A.L. (2024). Sociaal Werkgeverschap (Amsterdam): Case study (in het kader van het project ‘Vindplaatsen verborgen armoede’). Hogeschool van Amsterdam, Lectoraat Armoede Interventies.

31

SUN Nederland • Kennisdocument Werkende inwoners met geldnood | Handreiking voor gemeenten

SUN Nederland wil u vragen om dit Kennisdocument zoveel mogelijk te delen met uw relaties en te verspreiden binnen bestaande netwerken. Op die manier werken we samen aan verbetering van de ondersteuning aan mensen in urgente financiële nood. Samen maken we het verschil!

Seinstraat 22 1223 DA Hilversum info@sunnederland.nl www.sunnederland.nl

Versie mei 2026

32