258 1 bijlage effectanalyse detailhandelsvisie Midden-Groningen

Hoofdbranche Levensmiddelen Persoonlijke verzorging Warenhuis Kleding & mode Schoenen & lederwaren Juwelier & optiek Huishoudelijke & luxe artikelen Antiek & kunst Sport & spel Hobby Media Plant & dier Bruin- & witgoed Auto & fiets Doe-het-zelf Wonen Overige detailhandel Totaal verkooppunten

Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Leeuwarden

2010 68 23 2 46 9 9 11 6 8 5 12 31 21 19 15 29 11 325

2020 71 15 2 38 5 9 9 4 10 4 4 25 10 12 11 18 17 264

Verandering 3 -8 0 -8 -4 0 -2 -2 2 -1 -8 -6 -11 -7 -3 -11 6 -66

44002403.20202228

30

Evenredigheid: functioneren van de detailhandelsstructuur Midden-Groningen

Het precieze effect van internetverkoop op de fysieke winkels is moeilijk in te schatten. Beide afzetkanalen zijn nodig en worden ingezet om de consument zo goed mogelijk te bedienen. Enerzijds willen consumenten het gemak van internetaankopen en anderzijds wil de consument producten zien en uitproberen alvorens deze te kopen. Ook is fysiek winkelen een beleving voor consumenten en heeft het een sociale (ontmoetings-)functie. Een deel van de detailhandel weet op de concurrentie van internet te reageren. Enerzijds doen zij dit door schaalvergroting, waardoor de consument maximale verleiding kan worden geboden in de winkel. Anderzijds door specialisatie in combinatie met online verkoop, zodat aan klanten in een nichemarkt optimale persoonlijke service en aandacht kan worden besteed. Op de ontwikkeling van het aantal winkels in de gemeente Midden-Groningen heeft internetverkoop effect gehad en de stad Groningen heeft een sterke aantrekkingskracht op de consument. Demografische ontwikkeling Naast de impact van internetverkoop heeft vooral de demografische ontwikkeling van de gemeente Midden-Groningen invloed gehad op de behoefte en de ontwikkeling van het detailhandelsaanbod. Immers, als er meer mensen in de gemeente wonen is er meer draagvlak voor voorzieningen. In de gemeente Midden-Groningen is het aantal inwoners afgenomen, waardoor ook het winkelaanbod is afgenomen.

Momenteel heeft de gemeente Midden-Groningen 60.899 inwoners (CBS, 2020), terwijl de voormalige gemeenten Hoogezand-Sappemeer, Menterwolde en Slochteren (nu de gemeente Midden-Groningen) in 2010 in totaal nog 62.815 inwoners hadden (afname van 2.000 inwoners). Enerzijds heeft dit te maken met de grenscorrectie van de gemeente waardoor circa 1.000 inwoners nu in de gemeente Groningen wonen. Anderzijds is bevolkingskrimp de verklaring. De afgelopen 10 jaar is de bevolkingsomvang met circa 3% afgenomen. Naar verwachting zal de omvang van de bevolking de komende jaren nog verder afnemen (tabel 3.3) in de gemeente. Hierbij zijn echter wel een aantal deelgebieden te onderscheden. In Hoogezand-Sappemeer is sprake van een beperkte groei en zal het inwoneraantal stabiliseren. Aan de oostzijde van de gemeente ontstaat krimp. De westzijde groeit beperkt door de ligging nabij Groningen. Tabel 3.3 Bevolkingsprognose gemeente Midden-Groningen (bron: ABF Research – Primos prognose, 2019) Omvang bevolking MiddenGroningen

% verandering

2019

60.899

2020

60.880

0,0%

2025

60.680

-0,4%

2030

60.350

-0,9%

2035

59.840

-1,7%

2040

59.050

-3,0%

2045

57.990

-4,8%

2050

56.840

-6,7%

De bevolking neemt per saldo de komende tien jaar ongeveer 550 inwoners af. Dat is een kleinere afname dan de afgelopen tien jaar (2.000 inwoners). Uitgaande van een afname van het winkelaanbod van 20% gedurende de afgelopen tien jaar, zou de verdere inkrimping van het winkelaanbod 5% kunnen bedragen. Dit is naar verwachting te optimistisch. De schaalvergroting, dynamiek in het winkelaanbod en het effect van internetverkoop zetten wellicht versterkt door. Ook de problematiek van bedrijfsopvolging voor kleinere, verspreid gelegen winkels kan een grotere sanering tot gevolg hebben. Rekening houden met een aantal winkelsluitingen van 20 tot 30 winkels is zeker realistisch voor de komende 10 jaar.

44002403.20202228

Rho Adviseurs B.V. vestiging Leeuwarden

Evenredigheid: functioneren van de detailhandelsstructuur Midden-Groningen

3.5.

31

Leegstandsanalyse per kern en Retail Risk Index (RRI)

In deze paragraaf is de ontwikkeling van de leegstand verder uitgewerkt op kernniveau (voor de kernen met meer dan 3.000 inwoners). Daarnaast is voor deze kernen het prognosemodel Retail Risk Index (RRI) van dataleverancier Locatus uitgewerkt. De RRI brengt het risicoprofiel van winkels en winkelgebieden in kaart. De RRI kwantificeert het risicoprofiel van een winkelpand via vier performanceindicatoren: 1. Pandindex: Prestaties van het winkelpand tot op heden. 2. Straatindex: Ontwikkeling van de invulling van winkelpanden in de straat rond het winkelpand. 3. Branche-index: Ontwikkeling van de branche die actief is in het pand. 4. Vraag & aanbodindex: Verhouding tussen vraag-aanbod van de branche die actief is in het pand (in de directe omgeving). Met de RRI ontstaat het inzicht voor welke winkelgebieden, -straten en –panden de continuïteit van de huidige ondernemers, branches en detailhandelsvestigingen risicovol zijn of juist goed functioneren. De index biedt een goede onderbouwing voor te maken keuzen. De werking van de RRI index/score is vergelijkbaar met verkeerslichten stoplicht (figuur 3.13): het geeft een waarschuwing en heeft een voorspellende functie als het gaat om leegstand. Panden met een hoge score (rood) komen op termijn mogelijk leeg te staan.

Figuur 3.13 Stoplichtmodel RRI (bron: Locatus, 2020)

Hoogezand en Sappemeer Momenteel omvat de leegstand in Hoogezand 7.997 m2 wvo, verdeeld over 27 verkooppunten. De leegstand is de afgelopen 10 jaar met circa 2.700 m 2 en 2 verkooppunten afgenomen. In 2010 was de leegstand nog 10.700 m2 wvo, verdeeld over 29 verkooppunten. De leegstand in Sappemeer is momenteel relatief kleinschalig met een omvang van 867 m 2 wvo, verdeeld over 4 verkooppunten (gemiddeld 220 m2 per pand). De leegstand in Sappemeer is zeer beperkt toegenomen in omvang ten opzichte van 2010. Destijds was de leegstand nog 466 m 2 wvo. Het aantal leegstaande verkooppunten is gelijk gebleven met 4 verkooppunten. Wel is sprake van veel verborgen leegstand. Ondernemers die hun pand niet kunnen verkopen blijven daarom vaak toch doorgaan met hun onderneming. Gelet op het functioneren van de winkelgebieden in Hoogezand en Sappemeer dan doet het hoofdwinkelcentrum De Hooge Meeren het nog goed met vrij lage gemiddelde RRI scores (figuur 3.14). Ook het centrum van Sappemeer kent een relatief laag risicoprofiel, net als winkelcentrum Martenshoek. Het Winkelpark huisvest één gebouw met een relatief hoog risicoprofiel. Een groot deel van dit pand staat leeg. De overige panden vallen onder het laagste risicoprofiel. Dit betekent dat er de laatste jaren weinig leegstand is geweest en dat de detailhandel en ondernemers daar al lange tijd zijn

Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Leeuwarden

44002403.20202228

32

Evenredigheid: functioneren van de detailhandelsstructuur Midden-Groningen

gevestigd. Ook is uit de RRI-scores af te lezen dat het winkelaanbod vrij constant is gebleven. Worden belangrijke winkels uit dit winkelaanbod weggehaald, dan verkleuren de RRI-scores in belangrijke mate. Het steunpunt Winkelhoek staat onder druk. Ongeveer de helft van de panden kent een vrij hoog risicoprofiel. Het aanloopgebied Hoofdstraat/Kerkstraat heeft het hoogste gemiddelde risicoprofiel. Binnen dit gebied ligt het aanbod zeer verspreid en meer dan de helft van de panden scoort in het hoge risicoprofiel (oranje/rood; figuur 3.14). Geconcludeerd wordt dat de detailhandel in dit steunpunt en het aanloopgebied beduidend meer onder druk staat dan in de winkelgebieden en dat terwijl in deze gebieden geen vervangende functies denkbaar zijn, anders dan wonen. De ruimtelijke kwaliteit van de gebieden staat daarmee ook onder druk. Voor de Pleiaden ziet het beeld er anders uit. Het is een eigentijds winkelcentrum met een supermarkt als sterke trekker. Ook gelet op de compactheid en het beperkt aantal winkels is vervanging van winkels, mocht een winkel worden beëindigd, te verwachten en zal dit geen knelpunten opleveren,

Figuur 3.14 RRI Hoogezand en Sappemeer (bron: Locatus, 2020; bewerking Rho adviseurs) Muntendam De leegstand in Muntendam is zeer kleinschalig: 123 m2 wvo, verdeeld over 2 verkooppunten. Dit is een beperkte toename in vergelijking tot 2010. Toen was er geen leegstand. De leegstand is terug te zien in de RRI score voor het kernwinkelgebied van Muntendam (figuur 3.15). Een aantal kleinschalige winkelpanden hebben een relatief hoge RRI score. Deze panden staan leeg of wisselen relatief vaak van huurder. Over het algemeen is de RRI-score voor dit gebied positief. Het risico op leegstand is beperkt als wordt ingezet op behoud van de winkelfunctie in deze panden

44002403.20202228

Rho Adviseurs B.V. vestiging Leeuwarden

Evenredigheid: functioneren van de detailhandelsstructuur Midden-Groningen

33

Figuur 3.15 RRI Muntendam (bron: Locatus, 2020; bewerking Rho adviseurs) Zuidbroek De leegstand in Zuidbroek is zeer kleinschalig. In totaal staat 103 m2 wvo leeg, verdeeld over twee verkooppunten. In 2010 was de leegstand groter met 1.001 m2 wvo, verdeeld over drie verkooppunten. Net als in Muntendam hebben een beperkt aantal kleinschalige winkelpanden in het kernwinkelgebied een relatief hoge RRI score (figuur 3.16). De meeste panden scoren gunstig en dat kan in de toekomst zo blijven als de winkelfunctie behouden blijft.

Figuur 3.16 RRI Zuidbroek (bron: Locatus, 2020; bewerking Rho adviseurs)

Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Leeuwarden

44002403.20202228

34

Evenredigheid: functioneren van de detailhandelsstructuur Midden-Groningen

Siddeburen De leegstand in Siddeburen heeft een omvang van 450 m2 wvo, verdeeld over 3 verkooppunten. De huidige leegstand is aanzienlijk lager dan 10 jaar geleden. Destijds was de leegstand 1.981 m 2 wvo, verdeeld over 7 verkooppunten. In Siddeburen zijn geen winkelpanden die worden aangemerkt met het hoogste risicoprofiel van de RRI (figuur 3.17). Wel valt op dat de relatief grotere winkelpanden een hoog risicoprofiel hebben. Het gaat hierbij met name om de winkels rondom supermarkt Albert Heijn en de voormalige bouwmarkt Multimate/Hubo.

Figuur 3.17 RRI Siddeburen (bron: Locatus, 2020; bewerking Rho adviseurs) Harkstede De leegstand in Harkstede is zeer kleinschalig met 102 m2 wvo. Het betreft één winkelpand. In 2010 was er nog geen leegstand in de kern. In het kernwinkelgebied heeft één winkelpand een hoog risicoprofiel (figuur 3.18). Momenteel is hier een kapsalon gevestigd.

44002403.20202228

Rho Adviseurs B.V. vestiging Leeuwarden

Evenredigheid: functioneren van de detailhandelsstructuur Midden-Groningen

35

Figuur 3.18 RRI Harkstede (bron: Locatus, 2020; bewerking Rho adviseurs) Overige kernen De meeste kleine kernen (minder dan 3.000 inwoners) in de gemeente Midden-Groningen hebben geen of kleinschalige leegstand. Alleen de kernen Kolham (560 m 2 wvo; één verkooppunt) en Kropswolde (589 m2 wvo; één verkooppunt) hebben in totaal twee relatief grote winkelruimten leegstaan. De leegstand in de kleinere kernen is de afgelopen 10 jaar met circa 1.000 m2 en één verkooppunt toegenomen. De kleinere kernen in de gemeente Midden-Groningen beschikken over een kleinschalig winkelaanbod en worden niet aangemerkt als ‘winkelgebieden’. De RRI wordt alleen onderzocht in winkelgebieden.

3.6.

Conclusie

Op basis van de analyse in dit hoofdstuk wordt beoordeeld of de beleidsdoelstellingen van het detailhandelsbeleid in de afgelopen jaren zijn gehaald en of het evenredig is die beleidsdoelstellingen te handhaven. Deze beoordeling vindt plaats op basis van koopstromen, het aanbod, de ontwikkeling van het aanbod én de leegstand en op basis van prognosemodellen (bevolking en RRI). Daarbij ligt het accent op de verwachtingen in de toekomst. Conclusies voor winkelgebieden Het beleid heeft eraan bijgedragen dat er een duidelijk detailhandelsstructuur aanwezig is. De belangrijkste winkelgebieden, zoals het winkelcentrum Hooge Meeren, laten een gunstig beeld zien van de ontwikkelingen in de afgelopen jaren en ook voor de toekomst lijken de verwachtingen op het eerste gezicht positief. Daarvoor is het in ieder geval nodig dat de beleidsdoelstellingen met specifieke het behoud van het winkelaanbod in deze winkelgebieden, worden gecontinueerd. Voor vrijwel ieder winkelgebied in de gemeente wordt het wel een uitdaging om de huidige verzorgingsfunctie te behouden.  Winkelcentrum De Hooge Meeren kent een regionale verzorgingsfunctie voor de dagelijkse en niet-dagelijkse detailhandel. Met name het winkelaanbod in de niet-dagelijkse goederensector is de afgelopen 10 jaar hard teruggelopen. Ondanks het grote winkelaanbod staat de

Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Leeuwarden

44002403.20202228

36







Evenredigheid: functioneren van de detailhandelsstructuur Midden-Groningen

detailhandelsfunctie en daarmee ook het functioneren van dit winkelgebied onder druk. Gelet op de doorzettende krimp in de markt, vraagt dit extra aandacht van partijen, bijvoorbeeld als het gaat om het in stand houden van de omvang van het winkelcentrum en het tegengaan van concurrentie van dit belangrijkste winkelgebied. Winkelcentrum Martenshoek heeft een bovenlokale verzorgingsfunctie. Martenshoek beschikt over een sterk dagelijks winkelaanbod en heeft met twee supermarktformules een sterke aantrekkingskracht op de consument. Action is aan de andere kant van het winkelgebied ook een sterke trekker. Het Winkelpark heeft een bovenlokale functie en wordt zeer doelgericht bezocht door de consument uit Hoogezand. Uit het KSO Groningen (2017) blijkt dat relatief veel omzet voor de branchegroep in/om huis wegvloeit naar de stad Groningen. Dit heeft nadelige gevolgen voor het Winkelpark dat is gericht op dit type detailhandel. Alle andere winkelgebieden in de gemeente Midden-Groningen hebben een (boven)lokale verzorgingsfunctie voor de dagelijkse boodschappen.

Inzetten op kwalitatieve uitbreiding, geen kwantitatieve uitbreidingsruimte In de Detailhandelsvisie met uitvoeringsprogramma (2019) is onderbouwd dat de focus ligt op kwalitatieve versterking van het winkelaanbod en niet op kwantitatieve uitbreiding. In geen van de kernen in de gemeente is sprake van uitbreidingsruimte. Deze conclusie wordt in het voorgaande hoofdstuk en door de analyses in dit hoofdstuk onderschreven. Terugloop winkelaanbod en branchering Het winkelaanbod in de gemeente Midden-Groningen loopt harder terug dan gemiddeld in Nederland. Enerzijds heeft dit te maken met de actuele trends en ontwikkelingen in de detailhandel, waar internetverkoop en schaalvergroting de grootste impact hebben. Anderzijds heeft de gemeente te maken met bevolkingsdaling. Dit leidt er direct toe dat het draagvlak voor detailhandel afneemt. De prognoses geven aan dat de bevolkingskrimp doorzet, waardoor het detailhandelsaanbod waarschijnlijk nog verder terugloopt en de (kans op) leegstand toeneemt. De leegstand is de laatste jaren weliswaar afgenomen, maar dit heeft er mee te maken dat relatief veel panden uit de markt zijn gehaald. De RRIanalyse laat zien dat een aantal winkelpanden, ook binnen de reguliere winkelgebieden, een hoog risicoprofiel hebben, waardoor de kans op leegstand nog steeds groot is.

Voor de winkelgebieden wordt het een uitdaging om de huidige verzorgingsfunctie te behouden. Het overgrote deel van het winkelaanbod is geconcentreerd in de bestaande winkelgebieden. Dit resultaat is toe te schrijven aan de gemeentelijke visie gericht op ruimtelijke concentratie van winkels en de uitwerking van deze visie in de bestemmingsplannen. Hiervoor is al aangegeven dat het functioneren van De Hooge Meeren onder druk staat, dat toename van leegstand dreigt omdat ook in dit winkelgebied de effecten van algemene en specifieke ontwikkelingen merkbaar zijn; voor het winkelaanbod voor niet-dagelijkse goederen heeft dit al belangrijke effecten gehad. Bij leegstand, bijvoorbeeld van panden waar trekkers zijn gevestigd, heeft dit ook direct een sterk nadelige invloed op de ruimtelijke uitstraling van dit hoofdwinkelcentrum van de gemeente. Dit vereist specifieke aandacht van partijen. De andere historisch gegroeide winkelgebieden zullen nog eerder met toename van leegstand te maken krijgen door afname van het aantal winkels. In de gemeentelijke Detailhandelsvisie met uitvoeringsprogramma (2019) is opgenomen dat de begrenzing van de huidige winkelgebieden het uitgangspunt is voor de toekomstige ontwikkeling van de detailhandel. De begrenzing is aangegeven voor De Hooge Meeren, Martenshoek en Winkelpark.

Voor de steunpunten De Pleiaden en Winkelhoek is beschreven dat als een winkel vertrekt, dat dan de detailhandelsfunctie moet worden gesaneerd. Dit geldt ook voor solitaire detailhandel in het algemeen. De visie voor deze gebieden is helder. Voor de Pleiaden is te verwachten dat vertrekkende winkels door andere winkels worden opgevuld. In het voorgaande hoofdstuk is de noodzakelijkheid en het coherent en systematisch toepassen van de visie en daarop afgestemde doelstellingen en uitvoering hiervan al aangetoond. In dit hoofdstuk is duidelijk geworden dat de maatregelen die zijn genomen geschikt en effectief zijn. Behoud hiervan is 44002403.20202228

Rho Adviseurs B.V. vestiging Leeuwarden

Evenredigheid: functioneren van de detailhandelsstructuur Midden-Groningen

37

van belang omdat het winkelaanbod verder zal teruglopen en de verwachting is dat de leegstand gaat toenemen en mogelijk ook merkbaar wordt in de belangrijkste winkelgebieden. Voor reguliere detailhandel wordt ingezet op behoud van vestiging in de centra (waaronder De Hooge Meeren) en wijkcentrum Martenshoek. De detailhandelsvisie biedt geen ruimte medewerking te verlenen aan de aanvraag voor een omgevingsvergunning voor afwijkend gebruik of aan het verzoek tot wijziging van het bestemmingsplan Woongebieden, gericht op brancheverruiming met reguliere detailhandel. Deze weigering zijn eveneens noodzakelijk en maken deel uit van het coherent en systematisch handelen door het gemeentebestuur. Aanvullend is volumineuze detailhandel mogelijk op het Winkelpark. Uitbreiding van de branchering naar reguliere detailhandel op het Winkelpark is niet gewenst vanwege de visie op ruimtelijke concentratie van detailhandel in winkelcentrum De Hooge Meeren. Zonder de branchebeperking voor reguliere detailhandel op het Winkelpark kan de doelstelling voor ruimtelijke concentratie niet behaald worden, waardoor de maatregel noodzakelijk én effectief is. Voor de toekomst wordt de noodzakelijkheid van die vestigingsbeperkingen nog groter gezien de te verwachting ontwikkelingen binnen de detailhandel in het algemeen en de detailhandelsstructuur van Midden-Groningen in het bijzonder.

Mocht uitbreiding van het winkelaanbod op het Winkelpark worden overwogen dan dient deze gezocht te worden in de (volumineuze) branchegroep ‘in/om huis’, zoals gedefinieerd door Locatus (bijlage 1). Het betreft dan bijvoorbeeld elektronicazaken. Van belang blijft dat dit wordt gecombineerd met een maatvoeringseis om de grootschaligheid en onderscheiden vermogen van het winkelgebied te borgen. Kleinere winkels in deze branchegroep kunnen en moeten juist voor bijvoorbeeld De Hooge Meeren worden behouden. In de gemeente Midden-Groningen is opvallend dat de winkels bestaan door aankopen van de inwoners vanuit deze gemeente. Er is geen relevante toevloeiing vanuit andere gemeenten. Dit is ook logisch door de nabijheid van grotere steden, zoals Groningen. Als er winkels op het Winkelpark worden toegevoegd, zal dit een onmiskenbaar effect hebben op de belangrijke winkelgebieden. Naast de eerder genoemde ontwikkelingen, wordt de concurrentie tussen de reguliere winkelgebieden en het Winkelpark ook nog eens versterkt. Behoud van het reguliere winkelaanbod op de daarvoor aangewezen locaties volgt uit de detailhandelsvisie, de gerealiseerde ontwikkelingen en de toekomstige marktontwikkelingen.

Daarmee is het vasthouden aan de vestigingsbeperkingen en het afwijzen van het verzoek tot verruiming van de branchering op het Winkelpark evenredig als bedoeld in artikel 15 lid 3 van de Dienstenrichtlijn. Het is denkbaar dat binnen de branchegroep in/om huis enkele branches worden toegevoegd. Gelet op de afname van het aanbod aan niet-dagelijkse goederen en specifiek in de branche in/om huis, is het een illusie dat het gehele, onbebouwde deel van het Winkelpark alsnog kan worden gerealiseerd. Winkels in de branches ‘bruin- en witgoed’ en de branche ‘auto&fiets’ vestigen zich tegenwoordig niet meer in kernen zoals Hoogezand; veelal wordt gekozen voor vestiging van grotere winkels in grotere steden. In dat opzicht is belangrijk dat Groningen als het ware om de hoek ligt met als gevolg dat dergelijke winkels zich niet in Hoogezand vestigen. Ditzelfde geldt ook voor vrijetijdswinkels, sportwinkels en speelgoedzaken. Vestiging hiervan concentreert zich in grootschalige winkelgebieden. Ook al zou iets aan verruiming van branchering in combinatie met een minimum oppervlaktemaat kunnen worden toegestaan, desondanks dient de aangevraagde omgevingsvergunning voor een grote diversiteit aan winkels, vergelijkbaar met een deel van het soort winkels in De Hooge Meeren, te worden geweigerd.

Eventuele aanpassing van het bestemmingsplan is denkbaar, maar zal in de praktijk mede gezien de marktsituatie van de afgelopen tien jaar en de te verwachten marktsituatie de komende periode niet betekenen dat het beschikbare areaal winkeloppervlak daadwerkelijk in die relevante omvang wordt gerealiseerd. Duidelijk is dat dergelijke winkels zich meer en meer op steden richten met een groot regionaal verzorgingsgebied, waarbij een sterke mate van koopkrachttoevloeiing essentieel is.

Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Leeuwarden

44002403.20202228

38

Evenredigheid: functioneren van de detailhandelsstructuur Midden-Groningen

44002403.20202228

Rho Adviseurs B.V. vestiging Leeuwarden

32

Analyse beleid en detailhandelsstructuur in relatie tot Dienstenrichtlijn

4. Analyse detailhandelsvisie en detailhandelsstructuur in relatie tot Dienstenrichtlijn

4.1.

Noodzakelijkheid en voorzienbaarheid van detailhandelsvisie en vestigingsbeperkingen

Beleid provincie Groningen De provincie Groningen gaat uit van het concentreren van detailhandel in bestaande winkelgebieden. Detailhandel op perifere locaties is enkel toegestaan indien deze ruimtelijk moeilijk in het centrumgebied inpasbaar is. De uitvoering van het beleid laat de provincie over aan de gemeenten. Visie van de gemeente Midden-Groningen Concentratie van detailhandel De gemeente Midden-Groningen en de voormalige gemeente Hoogezand-Sappemeer hebben vanaf het moment dat de visie is gericht op concentratie van detailhandel in centrumgebieden is gevoerd, zich gericht op het concentreren van detailhandel in de aangewezen winkelgebieden. De visie bevat een afbakening van de concentratiegebieden. In het verleden is actief ingezet op het verplaatsen van winkels naar deze gebieden. Uitbreiding en vestiging van detailhandel zijn alleen toegestaan binnen de bestaande detailhandelsstructuur. Daarnaast wordt de mogelijkheid geboden voor detailhandel buiten de structuur vanwege de aard van de goederen (zoals de ABC-goederen). Gaandeweg is de visie van de gemeente Midden-Groningen sterker gericht op ruimtelijke concentratie. Aanleiding hiertoe vormt de hoge mate van overaanbod.

Gelet op de ontwikkelingen van de afgelopen tien jaar waarin een afname van het winkelaanbod met 20% was te zien, en de te verwachten verdere afname van het winkelaanbod, is meer aandacht nodig voor leegstaande en leegkomende panden. Herinvulling hiervan is problematisch door het gebrek aan perspectiefrijke functies, anders dan wonen. Als een pand tot woning moet worden omgevormd, dan ontbreken in die situatie kostendragers. Leegstand zal zich als eerste verder doorzetten in bijvoorbeeld de historische lintbebouwing en aanloopstraten. Duidelijk is ook dat de winkelgebieden hier evenzeer mee te maken krijgen. Het nog nadrukkelijker inzetten op behoud van deze winkelgebieden, eventueel gecombineerd met verkleining van het gebied ten opzichte van de oorspronkelijke situatie, kan bijdragen aan behoud en uiteindelijk versterking van de perspectiefrijke delen van winkelgebieden. Saneren van plancapaciteit Sanering van plancapaciteit buiten de aan te wijzen winkelgebieden draagt bij aan het voorkomen van winkelvestigingen op ongewenste locaties, die ook op termijn niet perspectiefrijk zijn. Sanering van detailhandelsbestemmingen stimuleert pandeigenaren te zoeken naar vervangende huurders. Of omzetting naar een woonfunctie, hoe lastig dit ook kan zijn, is dan de enige mogelijkheid.

Als aan de visie meer handen en voeten wordt gegeven, kunnen dergelijke ontwikkelingen ook worden gestimuleerd. Toetsingskader en afwegingskader In aanvulling op saneren van plancapaciteit aan de ene kant, is het aan de andere kant gewenst dat aanvullend op de detailhandelsvisie wordt voorzien in een toetsingskader c.q. afwegingskader voor detailhandelsinitiatieven in de detailhandelsvisie. Dan wordt voor eenieder duidelijk op welke wijze nieuwe detailhandelsinitiatieven worden afgewogen door de gemeente. De basis voor dit

44002403.20202228

Rho Adviseurs B.V. vestiging Leeuwarden

Analyse beleid en detailhandelsstructuur in relatie tot Dienstenrichtlijn

33

toetsingskader wordt gevormd door de gemeentelijke visie op detailhandelsontwikkelingen. In zo’n toetsingskader kan nog meer op maat worden aangegeven welke detailhandelsinitiatieven binnen de visie passen. Noodzaak De detailhandelsvisie en de bestemmingsplannen zijn gericht op het behouden van de functie, de kracht en de vitaliteit van de winkelgebieden. Tevens wordt ingezet op het voorkomen van leegstand. Dit zijn dwingende redenen van algemeen belang. Deze en vergelijkbare redenen zijn ook als zodanig aangemerkt in de jurisprudentie. De gemeente Midden-Groningen geeft hier ook invulling aan wat betreft visie en uitvoering. De noodzaak van de visie, dat herhaaldelijk is herijkt, staat vast. Daarmee wordt voldaan aan artikel 15, derde lid onder b, van de Dienstenrichtlijn. De uitvoering kan worden aangescherpt met uitwerking van de visie gericht op sanering van plancapaciteit en het ontwikkelen van een toetsings- en afwegingskader voor detailhandelsinitiatieven binnen de visie. Het duurzaam functioneren van de winkelgebieden staat de komende tien jaar verder onder druk. Immers, ook in die gebieden neemt het aantal winkels af. Dit is een ontwikkeling die zich zal doorzetten en voor meer leegstand zorgen. Daardoor wordt het inzetten op concentratie van winkels in die gebieden steeds belangrijker. Afvloeiing van winkels naar andere gebieden is dan zeer ongewenst.

De enige uitzondering hierop, die verantwoord is, betreft detailhandel die in winkelgebieden moeilijk inpasbaar is. In de Appingedam-zaak is ook gebleken dat het noodzakelijk is vast te houden aan de branchering en dat bijvoorbeeld winkels in de branche mode en luxe en dagelijkse goederen, zoals supermarkten, niet buiten de reguliere winkelgebieden thuishoren.

4.2.

Geschiktheid en effectiviteit van maatregelen

Geschiktheid Concentratie van winkels in winkelgebieden en de bijbehorende brancheringsregelingen, waarin een onderscheid wordt gemaakt tussen reguliere detailhandel en volumineuze detailhandel, alsmede sanering van plancapaciteit elders worden als maatregel geschikt geacht, als deze nader worden onderbouwd met ruimtelijke motieven. Zo blijkt uit de jurisprudentie. Immers, met onderscheid in branches wordt bepaald dat reguliere detailhandel in winkelgebieden wordt gevestigd en volumineuze detailhandel op daarvoor aangewezen locaties buiten de winkelgebieden. Sanering van plancapaciteit zorgt ervoor dat winkels geconcentreerd blijven in winkelgebieden en dat het aantal vestigingen hierbuiten steeds verder afneemt. Bij het loslaten van deze maatregelen kunnen buiten de winkelgebieden, grotere winkelconcentraties of bijvoorbeeld solitaire supermarktvestigingen ontstaan. Dat is strijdig met de detailhandelsvisie en ondergraaft ook de positie van de winkelgebieden. Concentratie van winkels in winkelgebieden en de bijbehorende brancheringsregelingen en sanering van plancapaciteit zijn geschikte maatregelen voor het uitvoeren van de detailhandelsvisie. Dit geldt dus ook voor de geschiktheid van branchering op het Winkelpark. In de hiërarchische detailhandelsstructuur is het Winkelpark aangewezen voor volumineuze detailhandel.

Als rekening wordt gehouden met de gewenste detailhandelsstructuur en het actuele functioneren van de detailhandel (voorgaande hoofdstuk) dan is brancheverbreding naar reguliere detailhandel niet gewenst. Effectiviteit Het onderzoek naar de effectiviteit van een beperking is opgenomen in hoofdstuk 3 waarbij algemene landelijke gegevens zijn gehanteerd en daarnaast specifieke gegevens voor de detailhandelsvestigingen en winkelgebieden zijn geanalyseerd. Daaruit blijkt dat de detailhandelsstructuur van de gemeente Midden-Groningen - ook in de winkelgebieden - onder druk staat. Er zijn weliswaar ingrepen gedaan die de structuur versterken (hoofdstuk 3). Bij het loslaten van de beperkingen zal de leegstand toenemen doordat de winkelgebieden verder onder druk komen te staan. Dat is al het geval door de marktsituatie en de marktontwikkelingen. Dit blijkt uit de analyses zoals opgenomen in hoofdstuk 3.

Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Leeuwarden

44002403.20202228

34

Analyse beleid en detailhandelsstructuur in relatie tot Dienstenrichtlijn

Sanering van plancapaciteit vergt nog wel uitwerking voor daadwerkelijke effectiviteit en daarmee de utiwerking van de visie. In de uitvoeringsparagraaf van de detailhandelsvisie wordt dan beschreven op welke wijze dit kan worden bereikt. Bijvoorbeeld met een ‘harde aanpak’ door na een jaar van vaststelling van de detailhandelsvisie leegstaande winkelpanden te gaan herbestemmen of met een ‘zachte aanpak’ door te kiezen voor een uitsterfconstructie, bijvoorbeeld als een pand langer dan 3 jaar leegstaat dat de detailhandelsbestemming wordt gesaneerd. Van belang is dan ook dat de belangrijkste onderdelen van de detailhandelsstructuur in stand blijven: concentratie van winkels in de reguliere winkelgebieden met bijbehorende branchering in combinatie met sanering van plancapaciteit. Deze maatregelen zijn effectief voor het behoud en zo mogelijk versterking van de winkelgebieden en daarmee van de detailhandelsstructuur.

4.3.

Coherent en systematisch handelen

De gemeente Midden-Groningen voert een eenduidige visie voor detailhandel en handelt hier ook naar. Dit is eerder geconcludeerd in hoofdstuk 2. De uitzondering op de concentratievisie voor reguliere detailhandel betreft het Winkelpark, waar alleen volumineuze detailhandel is toegestaan. Hiervoor is een motivering gegeven; de uitzondering op de concentratiegedachte maakt deel uit van de visie. Afwijking hiervan, ook is het maar voor één winkel, ondergraaft de visie. Immers, dan zouden meer afwijkingen moeten worden toegestaan. Zie hiervoor de diverse uitspraken in vergelijkbare dossiers (Appingedam, Schijndel en Maastricht). Toevoeging van een toetsings- en afwegingskader voor detailhandelsinitiatieven, passend binnen de visie, maakt de visie nog concreter. Dit draagt bij aan het coherent en systematisch handelen en het inzicht dat dit ook daadwerkelijk gebeurt. De maatregelen van concentratie van winkels in winkelgebieden met bijbehorende branchering in combinatie met sanering van plancapaciteit worden coherent en systematisch toegepast. Hiervan wordt in ieder geval niet afgeweken in de vorm van het toestaan van solitaire winkelvestigingen. Versterking hiervan is mogelijk door daadwerkelijk invulling te geven aan het saneren van plancapaciteit.

4.4.

Maatregelen gaan niet verder dan nodig

De visie op concentratie van winkels in winkelgebieden met bijbehorende branchering in combinatie met sanering van plancapaciteit gaan als maatregelen niet verder dan nodig is. Hiermee wordt bereikt dat de winkelgebieden de belangrijkste detailhandelsconcentratie blijven. Er zijn geen alternatieve maatregelen denkbaar met een vergelijkbaar effect.

4.5.

Flankerende maatregelen

De gemeente Midden-Groningen stimuleert de concentratie van winkels. Daarnaast wordt ingezet op transformatie van leegkomende panden. Deze maatregelen zijn de afgelopen tien jaar ingezet, gezien de afname van het winkelaanbod en een nog sterkere afname van leegstand. De omvang van winkels is buiten de winkelgebieden sterker afgenomen dan in de winkelgebieden zelf. De leegstandssituatie en het risico op leegstand in de winkelgebieden is gunstiger dan met name in vergelijking met de historische linten (zijn ook niet meer aangewezen als winkelgebied). Detailhandelslocaties buiten de kern Hoogezand-Sappemeer staan niet zozeer onder druk. Het is overigens niet te verwachten dat winkels vanuit die kernen naar bijvoorbeeld het winkelcentrum De Hooge Meeren worden verplaatst.

44002403.20202228

Rho Adviseurs B.V. vestiging Leeuwarden

Analyse beleid en detailhandelsstructuur in relatie tot Dienstenrichtlijn

35

Voor de nabije toekomst is het gewenst dat de flankerende maatregelen verder worden uitgewerkt. Voor de winkelgebieden is het gewenst de perspectiefvolle delen aan te wijzen en duidelijker te begrenzen. Voor andere delen kan dan een stimuleringsactie worden ingezet, zoals dat nu al geldt voor winkelvestigingen buiten de winkelgebieden. De maatregelen saneren van plancapaciteit kan sterker worden ingezet als dit verder wordt uitgewerkt.

4.6.

Conclusie

Noodzakelijkheid De detailhandelsvisie en de bestemmingsplannen zijn gericht op het behouden van de functie, de kracht en de vitaliteit van de winkelgebieden. Tevens wordt ingezet op het voorkomen van leegstand. Dit zijn dwingende redenen van algemeen belang. Deze en vergelijkbare redenen zijn ook als zodanig opgenomen in de motiveringen van de besluiten en de verweerschriften en het incidentele beroep. De reden komt ook overeen met de reden die in de jurisprudentie als zijn genoemd. De noodzaak van de visie, dat herhaaldelijk is herijkt, alsmede de genomen weigeringsbesluiten staat vast. Voldaan wordt aan artikel 15, derde lid onder b, van de Dienstenrichtlijn. Evenredigheid De effectiviteit van de maatregelen concentratie van winkels in winkelgebieden met bijbehorende branchering in combinatie met sanering van plancapaciteit buiten die gebieden, staat vast. Het gemeentebestuur heeft de afgelopen jaren sterk ingezet op concentratie van detailhandel. Het betreft maatregelen die geschikt en effectief zijn voor het versterken van de detailhandelsstructuur ofwel de winkelgebieden. Het vereiste van coherent en systematisch handelen heeft tot gevolg dat niet van de maatregelen wordt afgeweken. De maatregelen gaan niet verder dan nodig en met flankerende maatregelen kunnen niet de gestelde doelstellingen worden bereikt.

Immers, als buiten de winkelgebieden winkelvestigingen of andere branches worden toegestaan, zal dit nadelig zijn voor het centrumgebied. De leegstand is weliswaar afgenomen. Desondanks is het risico op leegstand niet geweken en zal dit de komende jaren toenemen, mede door de afname van bevolking. Gelet op het toekomstperspectief van de detailhandelsstructuur van Midden-Groningen is het doorzetten van de maatregelen evenredig. De evenredigheid van de detailhandelsvisie en de maatregelen is aangetoond en staat vast. Daarmee wordt voldaan aan artikel 15, derde lid onder b, van de Dienstenrichtlijn. Ditzelfde geldt voor de twee besluiten tot weigering van een omgevingsvergunning voor afwijkend gebruik en tot wijziging van het bestemmingsplan Woongebieden. Conclusie De detailhandelsvisie en de twee weigeringsmaatregelen voldoen aan het vereiste van noodzakelijkheid evenredigheid zoals opgenomen in artikel 15, derde lid onder b respectievelijk c van de Dienstenrichtlijn. De motivering die in dit onderzoek is uitgewerkt sluit naadloos aan op de motivering die bij de besluiten zijn opgenomen alsmede in de verweerschriften bij de Rechtbank en de Afdeling bestuursrechtspraak, zoals in paragraaf 1.1 genoemd. Het onderzoek bevestigt de eerder door het gemeentebestuur ingenomen standpunten en de daaraan ten grondslag gelegde motivering.

Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Leeuwarden

44002403.20202228

36

Analyse beleid en detailhandelsstructuur in relatie tot Dienstenrichtlijn

44002403.20202228

Rho Adviseurs B.V. vestiging Leeuwarden

36

Conclusie

5. Conclusie

De hoofdvraag van dit onderzoek is: In hoeverre voldoet de nieuwe detailhandelsvisie van de gemeente Midden-Groningen aan de uitgangspunten van artikel 15 lid 3 van de Dienstenrichtlijn om verzoeken tot verruiming van de branchering te kunnen weigeren? Op basis van de analyse van de visie, de detailhandelsstructuur en de beoordeling van de noodzakelijkheid en evenredigheid wordt geconcludeerd dat de visie voldoet aan de criteria van artikel 15 van de Dienstenrichtlijn. Het weigeren van verzoeken voor verruiming voldoet hier ook aan. De detailhandelsvisie en de bestemmingsplannen zijn gericht op het behouden van de functie en de vitaliteit van de winkelgebieden en er wordt ingezet op het voorkomen van leegstand. Dit zijn dwingende redenen van algemeen belang, waardoor wordt voldaan aan de eis van noodzakelijkheid. Ook is de evenredigheid voldoende onderbouwd. De maatregelen van concentreren van detailhandel en het terugbrengen van leegstand zijn effectief en de visie is al geruime tijd coherent en systematisch geformuleerd en uitgevoerd. De te verwachten toekomstige marktontwikkelingen geven evenwel aan dat ook de belangrijke bestaande winkelgebieden voor reguliere detailhandel onder druk komen te staan en hier leegstand kan optreden. Belangrijk is het reguliere winkelaanbod te behouden voor deze hoofdwinkelgebieden en niet in te zetten op verspreiding naar het Winkelpark.

Daarmee wordt met de detailhandelsvisie, de vastgestelde vestigingsbeperkingen en het weigeren van medewerking voor verruiming van de beperkingen voor het Winkelpark voldaan aan artikel 15, derde lid onder b en c, van de Dienstenrichtlijn.

44002403.20202228

Rho Adviseurs B.V. vestiging Leeuwarden

Bijlagen

Bijlage

1

Rho Adviseurs B.V. vestiging Leeuwarden

Branche-indeling Locatus

1

44002403.20202228

Branche-indeling Locatus Groep 00-Leegstand Hoofdbranche 00.000-Leegstand Branche 00.000.000-Leegstand

Groep 11-Dagelijks Hoofdbranche 11.010-Levensmiddelen Branche 11.010.005-Diepvriesart 11.010.012-Groente/Fr 11.010.111-Bakker 11.010.112-Vlaaien 11.010.120-Buitenl Ov 11.010.123-Toko 11.010.132-Chocola 11.010.137-Koffie/Thee 11.010.141-Delicatessen 11.010.261-Kaas 11.010.309-Minisuper 11.010.350-Nachtwinkel 11.010.399-Poelier 11.010.423-Reform 11.010.471-Slagerij 11.010.477-Slijter 11.010.519-Supermarkt 11.010.522-Tabak/Lect 11.010.555-Tabak speciaalzaak 11.010.588-Vis 11.010.657-Zoetwaren 11.010.912-Ziekenh Wink 11.010.950-Levensmid Ov Hoofdbranche 11.020-Persoonlijke Verzorging Branche 11.020.024-Apotheek 11.020.156-Drogist 11.020.393-Parfumerie 11.020.395-Haarproducten 11.020.950-Pers Verz Ov

Locatus, april 2010

Pagina 1

Branche-indeling Locatus Groep

Hoofdbranche

22-Mode & Luxe

22.070-Huishoudelijke- & Luxe Ar

Hoofdbranche

Branche

22.030-Warenhuis

22.070.207-Glas/Aardew 22.070.240-Huishoud Art 22.070.243-Huish linnen 22.070.264-Cadeau-Art 22.070.288-Kookwinkel 22.070.301-Rotan/Rietw

Branche 22.030.618-Warenhuis Hoofdbranche 22.040-Kleding & Mode Branche 22.040.072-Beenmode 22.040.093-Bont 22.040.114-Bruidskled 22.040.135-Damesmode 22.040.138-D&H Mode 22.040.216-Herenmode 22.040.258-Kindermode 22.040.324-Leermode 22.040.330-Lingerie 22.040.360-Modeaccess 22.040.495-Sportkleding 22.040.543-Textielsuper 22.040.546-Modewarenh

Hoofdbranche 22.080-Antiek & Kunst Branche 22.080.021-Antiek 22.080.312-Kunsthandel

Hoofdbranche 22.050-Schoenen & Lederwaren Branche 22.050.321-Lederwaren 22.050.453-Schoenen Hoofdbranche 22.060-Juwelier & Optiek Branche 22.060.252-Juwelier 22.060.570-Uurwerken 22.060.770-Optiek

Locatus, april 2010

Pagina 2

Branche-indeling Locatus Groep 35-Vrije Tijd Hoofdbranche 35.100-Sport & Spel Branche 35.100.125-Buitensport 35.100.444-Ruitersport 35.100.486-Speelgoed 35.100.487-Modelbouw 35.100.492-Sportzaak 35.100.591-Hengelsport 35.100.627-Watersport 35.100.950-Sport Spec

Groep 37-In/Om Huis Hoofdbranche 37.130-Plant & Dier Branche 37.130.027-Aquariums 37.130.087-Bloem/Plant 37.130.147-Dibevo 37.130.555-Tuinartikelen 37.130.558-Tuincentrum 37.130.559-Tuinmeubelen Hoofdbranche 37.150-Bruin & Witgoed

Hoofdbranche

Branche

35.110-Hobby

37.150.117-Radio & Tv 37.150.130-Computers 37.150.231-Huishoud Ond 37.150.537-Telecom 37.150.639-Witgoed 37.150.642-Electro

Branche 35.110.165-Electronica 35.110.189-Foto/Film 35.110.227-Handvaardigh 35.110.228-Wol/Handwerk 35.110.366-Munten/Postz 35.110.372-Muziekinstr 35.110.375-Naaimachines 35.110.510-Stoffen Hoofdbranche 35.120-Media Branche 35.120.090-Boekhandel 35.120.091-Stripboeken 35.120.129-Beeld/Geluid 35.120.180-Softwr/Games 35.120.276-Kantoorart 35.120.411-Poster/Kaart 35.120.750-Boek&Kantoor 35.120.760-Inktvullers

Locatus, april 2010

Hoofdbranche 37.160-Auto & Fiets Branche 37.160.039-Automaterialen 37.160.043-Car HiFi 37.160.177-Rijwielen Hoofdbranche 37.170-Doe-Het-Zelf Branche 37.170.096-Bouwmarkt 37.170.099-Bouwmateriaal 37.170.100-Sauna/Zwembad 37.170.102-Deur/Kozijn 37.170.108-Breedpakket 37.170.237-Hout 37.170.249-IJzerw&Gereed 37.170.280-Sanitairmat 37.170.576-Verf/Behang

Pagina 3

Branche-indeling Locatus Hoofdbranche

Groep

37.180-Wonen

38-Detailh Overig

Branche

Hoofdbranche

37.180.054-Babywoonwinkel 37.180.066-Slaapkam/Bed 37.180.291-Keukens 37.180.348-Meubelen 37.180.350-Woonwarenh 37.180.381-Oost Tapijten 37.180.440-Keukens/Badk 37.180.447-Badkamers 37.180.579-Verlichting 37.180.630-Parket/Lamin 37.180.635-Tegels 37.180.645-Woninginr 37.180.648-Woningtext 37.180.651-Woondecorat 37.180.663-Zonwering

38.200-Detailhandel Overig

Locatus, april 2010

Branche 38.200.003-2Eh Diversen 38.200.013-2Eh Kleding 38.200.033-2Eh Boeken 38.200.140-Automatiek 38.200.153-Partijgoed 38.200.154-Legerdump 38.200.174-Feestartikel 38.200.225-Paramedisch 38.200.226-Hoortoestel 38.200.433-New Age 38.200.451-Growshop 38.200.468-Erotica 38.200.501-Sportprijzen 38.200.610-Souvenirs 38.200.905-Odd-Shops 38.200.910-Haarden/Kach 38.200.920-Natuursteen 38.200.950-Non-Food Ov

Pagina 4

Branche-indeling Locatus Groep 45-Transp&Brand Hoofdbranche 45.203-Automotive Branche 45.203.020-Autosloperij 45.203.045-Carparts 45.203.126-Caravans/Aanh 45.203.128-Boten 45.203.242-Autodealer 45.203.243-Autoruiten 45.203.269-Autoschade 45.203.270-Garagebedr 45.203.365-Motorfietsen Hoofdbranche 45.205-Brandstoffen Branche 45.205.528-Tankstation 45.205.535-Brandstoffen

Groep 59-Leisure Hoofdbranche 59.210-Horeca Branche 59.210.123-Café 59.210.127-Koffiehuis 59.210.150-Discotheek 59.210.155-Seks/Nachtclubs 59.210.171-Fastfood 59.210.180-Bezorg/Halen 59.210.215-Grillroom/Sh 59.210.234-Hotel 59.210.235-Hotel-Rest 59.210.246-IJssalon 59.210.333-Lunchroom 59.210.392-Pannenkoeken 59.210.430-Café-Restaurant 59.210.434-Restaurant 59.210.465-Partycentrum 59.210.950-Horeca Ov

Hoofdbranche 59.220-Cultuur Branche 59.220.075-Bibliotheek 59.220.081-Bioscoop 59.220.198-Galerie 59.220.318-Kunstuitleen 59.220.369-Museum 59.220.549-Theater

Locatus, april 2010

Pagina 5

Branche-indeling Locatus Hoofdbranche

Groep

59.230-Ontspanning

65-Diensten

Branche

Hoofdbranche

59.230.018-Amusementhal 59.230.020-Attractiepark 59.230.028-Casino 59.230.070-Beurs/tentoonstelling 59.230.078-Biljart/Pool 59.230.080-Binnenspeeltuin 59.230.102-Bowling 59.230.150-Dierentuin 59.230.200-Fitness 59.230.265-Kartbaan 59.230.285-Kegelen 59.230.290-Klimwand 59.230.295-Kunstijsbaan 59.230.310-Lasergame 59.230.570-Sauna 59.230.590-Skibaan 59.230.600-Wedkantoor 59.230.660-Zonnebank 59.230.700-Zwembad 59.230.950-Amusement Ov

65.250-Verhuur Branche 65.250.033-Videotheek 65.250.048-Autoverhuur 65.250.111-Rijwielverhuur 65.250.204-Gereeds Verh 65.250.950-Verhuur Ov Hoofdbranche 65.260-Ambacht Branche 65.260.213-Edelsmid 65.260.222-Schoenrep/sleutels 65.260.230-Kapper 65.260.235-Tatoe/Pierc 65.260.240-Schoonheidss 65.260.294-Kledingrep 65.260.301-Stoffeerderij 65.260.336-Kleermaker 65.260.431-Pottenbakker 65.260.445-Electro Rep 65.260.462-Drukw/Copy 65.260.465-Foto-ontwik 65.260.501-Dierentrimsalon 65.260.630-Lijstenmaker 65.260.950-Ambacht Ov Hoofdbranche 65.280-Financiële Instelling Branche 65.280.030-Finan Interm 65.280.050-Verzekeringw 65.280.063-Bank 65.280.410-Postkantoor

Locatus, april 2010

Pagina 6

Branche-indeling Locatus Hoofdbranche 65.290-Particuliere Dienstverlen Branche 65.290.073-Bellen-Internet 65.290.195-Fotostudio 65.290.340-Makelaardij 65.290.427-Autowasserij 65.290.428-Autopoetsbedrijf 65.290.430-Fietsenstalling 65.290.624-Stomerij/Wassalon 65.290.865-Reisburo 65.290.878-Uitzendburo 65.290.930-Uitvaart 65.290.950-Diensten Ov 65.290.960-Dienstencheque

Locatus, april 2010

Pagina 7

Rho ADVISEURS VOOR LEEFRUIMTE