251127-03. Zomerbrief 2025 GGD

Aanvullend is er voor schooljaar 2024-2025 door de ministeries van VWS, SoZaWe en OCW, -voor de laatste keer- extra subsidie beschikbaar gesteld voor MBO-scholen. Deze subsidie is gericht op bewustwording van het belang van gezond en vitaal werknemerschap bij MBO-studenten, en hun eigen duurzame inzetbaarheid. In het schooljaar 2024-2025 zijn vijf Mbo-scholen aan de slag gegaan met het thema “Gezond en Veilig werken” als onderdeel van de Gezonde School. GGD Groningen werkt vanuit dit programma samen met Arbodeskundigen in de begeleiding van de MBO-scholen. En wordt nauw samengewerkt met de Vitaliteitscampus. Doordat landelijke stimuleringsregelingen vanuit het programma Gezonde School een tijdelijk karakter hebben en scholen daarmee gebruik kunnen maken van tijdelijke ondersteuningsuren vanuit de GGD, is vanaf begin 2025 extra ingezet op financiële mogelijkheden voor de borging van het programma op scholen. GGD Groningen ondersteunt een aantal scholen vanaf begin 2025 bij de borging van het programma. De Gezonde School aanpak is bovendien door verschillende gemeenten opgenomen in het Lokale Preventie Akkoord en/of Sportakkoord. We zien de Gezonde School aanpak ook terug in de plannen van de Meerjarenagenda Publieke gezondheid 2023 – 2026.

De Gezonde School adviseurs worden regelmatig betrokken bij de gemeentelijke uitvoeringsplannen, en hebben specifiek aandacht voor een duurzame inzet, maken van verbindingen en bundelen van bestaande, op zichzelf staande lokale en regionale gezondheidsactiviteiten. Tot slot is de samenwerking met het programma JOGG en het programma Jong Leren Eten voortgezet.

Jong Leren Eten Het programma Jong Leren Eten (JLE) wordt gesubsidieerd door het Rijk (LNV i.s.m. VWS) en wil kinderen en jongeren tot 18 jaar structureel in aanraking laten komen met informatie en activiteiten over gezond en duurzaam voedsel. Met als uiteindelijk doel dat ze leren om gezonde en duurzame keuzes te maken. In de regio Groningen zijn de makelaars JLE voor de duur van dit programma (2017-

44

2024) ondergebracht bij de GGD. Het programma wordt vooralsnog verlengd tot 2028 Diverse activiteiten op het gebied van gezonde en duurzame voeding hebben plaatsgevonden in samenwerking met diverse partners. Een greep uit deze activiteiten die de afgelopen periode zijn uitgevoerd: • In de gemeente h Groningen werkt JLE samen met het team Voedsel en Sanne Meijer aan het project ‘Redt de Groningere Boon.. 3 scholen en een BSO hebben zaden gekregen van een Groningse bonensoort die ze gaan opkweken. Aan het eind van het seizoen zal een oogstfeest georganiseerd gaan worden en een zadenruilmarkt • In het voorjaar heeft de activiteit ‘Kok in de Klas’ landelijk plaatsgevonden. In de Provincie Groningen waren 4 scholen die hieraan meededen en samen met een kok hebben zij een plantaardige bonenburger gemaakt. • In de zomerperiode vindt de ‘Gezonde Smikkelweken’plaats. 34 BSO's in de provincie Groningen krijgen een pakket toegestuurd. De kinderen op de BSO's gaan aan de slag met leuke groente activiteiten, zoals challenges, koken, bakken en spelletjes. Tijdens de ‘Week van de Schooltuin’ heeft Jong Leren Eten diverse activiteiten uitgezet en scholen geïnspireerd om met het moestuinieren aan de slag te gaan. Mondgezondheid Mondgezondheid is essentieel voor de algemene gezondheid en daarmee een belangrijke factor voor gezond ouder worden en kwaliteit van leven.

Mondgezondheid krijgt steeds meer belangstelling binnen de publieke gezondheidszorg. Vanuit zowel VWS als de minister voor armoedebeleid is aandacht voor dit thema, gericht op de kwetsbare groepen. GGD Groningen zoekt actief de samenwerking met (kennis)partners om de mondzorg van vooral kinderen en kwetsbare groepen te verbeteren. Dit bestaat voornamelijk uit contact met docenten van de opleidingen mondzorgkunde en tandheelkunde, en daarmee de link met studenten die bijvoorbeeld poetslessen kunnen geven op scholen. Deze poetslessen worden met name gegeven in de Week van de Mondzorg (maart) en tijdens de “tandenpoetsweek” (april). Gemeente Groningen zet zich in op de Mondzorg van de minima, omdat er bij deze doelgroep veel mondgezondheidsproblemen worden gesignaleerd. De pilot waarbij volwassen inwoners van gemeente Groningen die op max 120% van het minimum leven, gratis naar de mondzorgverlener mogen, is verlengd. De GGD en de gemeente Groningen werken samen met RUG/CMT en de Hanzehogeschool aan de implementatie van GigaGaaf binnen de gemeente. Ook wordt extra ingezet op het informeren van minimagezinnen, dat mondzorg voor kinderen tot 18 gratis is. Setjes van Jordan met een informatieboekje en een eerste tandenborstel zijn uitgereikt aan belangrijke samenwerkingspartners die in nauw contact staan met jonge gezinnen.

Ook ligt er een warm contact met een mondhygiënist die met een bus op schoolpleinen wil gaan staan voor voorlichting en poetsinstructies. Het thema mondgezondheid wordt verder geïntegreerd binnen de aanpakken: Gezonde School, Kansrijke Start, Jong Leren Eten en JOGG. Project ‘Samen beslissen voor een betere mondgezondheid’ Het project ‘Samen beslissen voor een betere mondgezondheid’, is in het najaar van 2023 gestart. In dit project worden (aankomende) mondzorgprofessionals

45

en docenten van de opleidingen Tandheelkunde en Mondzorgkunde van het UMCG, getraind in het herkennen van beperkte gezondheidsvaardigheden, begrijpelijk communiceren en het toepassen van ‘samen beslissen’ in gesprekken. Dit gebeurt in het Centrum voor Tandheelkunde en Mondzorgkunde van het UMCG, in vijf tandartspraktijken in en om Groningen en in het Centrum voor Bijzondere Tandheelkunde van het Martini Ziekenhuis. GGD Groningen helpt de projectresultaten te verspreiden. Er wordt daarbij samengewerkt met ervaringsdeskundigen

die

zelf

laaggeletterd

zijn

(Taalambassadeurs

Alfacollege). GGD Groningen blijft onderdeel van de projectgroep en zit bij vergaderingen / evaluaties. Binnen het thema mondgezondheid blijven we zoeken naar interprofessionele samenwerking. Tijdens de week van de mondgezondheid hebben er in de Groningse JOGG-wijk Beijum opnieuw diverse activiteiten plaatsgevonden vanuit de werkgroep ‘Positief Opgroeien’ in de wijk, op kinderopvang en scholen. Theater Pannekoek heeft het theaterstuk Holle Bolle Kies opnieuw opgevoerd, waar opnieuw tientallen kinderen met hun ouders op af kwamen. De tandenpoetsdisco van SKSG werd goed bezocht en er waren veel activiteiten binnen de scholen en kinderopvanglocaties waardoor er in deze week honderden kinderen bereikt zijn. Rookvrije Generatie Samen met meer dan honderd verschillende organisaties vormt GGD Groningen sinds 2019 het ‘Regionaal Netwerk Rookvrij Opgroeien Groningen’. Samen met alle gemeenten en veldpartijen binnen en buiten de zorg wordt gewerkt aan een effectieve lange termijn aanpak. GGD Groningen is de initiator en coördinator van dit regionale netwerk en volgt en draagt bij aan landelijke, regionale en lokale (beleids)ontwikkelingen. Meerdere nieuwsbrieven zijn verstuurd naar alle partners van het Regionaal Netwerk Rookvrij Opgroeien. Hierin worden campagnes, tools, materialen en inspiratieverhalen gedeeld met als doel het thema onder de aandacht te laten blijven.

Dit is een doorgaand proces. Bij alle gemeenten en samenwerkingspartners wordt doorgaans onder de aandacht gebracht dat er nog budget beschikbaar is voor materialen. Hier wordt dankbaar gebruik van gemaakt. Zo gaan er bijvoorbeeld een ‘Rookvrij is ook Vapevrij’ bord naar Zwembad Hoogkerk en een beachflag naar een hockeyclub in Hoogezand. De Jeugdmonitor resultaten worden gebruikt om het thema bij gemeenten onder de aandacht te brengen en worden ook gebruikt ook in gesprekken met school. Zowel de JGZ als de gezondheidsbevorderaars nemen tools mee die scholen in kunnen zetten, zoals de Gezonde School, Helder op School, Stoptober, Vapen jouw keuze en de Smokefree Challenge. In de Gemeente Groningen zijn gesprekken met een eetcafe om het terras eind september officieel rook- en vapevrij te maken. De beleidsadviseur van de gemeente sluit hierbij aan. We hopen hiermee een sneeuwbaleffect te krijgen plus aandacht voor Stoptober te vragen. Voor Stoptober zijn in de eerste helft van 2025 meerdere gesprekken gevoerd met afdeling communicatie. We staan in

46

nauw

contact

m.b.t.

berichten

op

socials

en

richting

pers.

De GGD biedt blijvend ondersteuning aan gemeenten die vanuit GALA en IZA integrale plannen aan het opstellen zijn waar een rookvrije generatie onderdeel van is. In 1e helft 2025 hebben we gesproken met een preventiemedewerker VNN om tijdens de Nationale Vitaliteitsweek een sessie “praten over vapen” vorm te geven voor medewerkers met tieners. Dit is uitgewerkt en gaat plaatsvinden op 24 sep 2025. Samen met Agents of Change, RUG, UMCG, Hanze, VNN, Pharos gaan we onderzoeken of we een social lab kunnen opzetten over het tegengaan van vapen. De eerste contacten daarvoor zijn geweest in de 1e helft 2025. In het najaar krijgt dit een vervolg. Verder is meegewerkt aan webinars van Werkplaats Sociaal Domein van Hanze “op weg naar een rookvrije generatie”, hierbij hebben studenten van de RUG bedacht om niet met vapen te beginnen. Verder komen er steeds vaker vragen van scholen binnen wat ze kunnen doen aan het probleem van vapen. Wij attenderen de scholen p op “Vapen jouw keuze” en leggen een link met VNN of met een huisarts die de voorlichting in de klassen hierover geeft. Dit betreft allemaal VO, maar we krijgen ook vragen vanuit basisonderwijs. Hierbij zetten we in op een ouderavond over vapen en geen rechtstreekse voorlichting aan basisschoolleerlingen (ook advies Trimbos).

Zo heeft VNN op 8 apr 2025 een voorlichting verzorgd op een basisschool in JOGG-wijk Lewenborg, en volgen nog ouderavonden in de JOGG-wijk Beijum. Ook in de gemeente Westerkwartier, Midden-Groningen en Veendam zijn ouderavonden georganiseerd. Alle gezondheidsbevorderaars van GGD Groningen hebben begin 2025 deelgenomen aan de 3-daagse training Grip op Gezondheidsgedrag van Behavior Change Group. Ook hier is een casus uitgewerkt m.b.t. vapen op de basisschool. Opgroeien in een Kansrijke Omgeving Gemeente Oldambt is in 2022 gestart met het traject ‘Opgroeien in een Kansrijke Omgeving’ en Gemeente Groningen is gestart in 2024. ‘Opgroeien in een Kansrijke Omgeving’ ook wel afgekort tot OKO, is een traject op basis van het IJslandse preventiemodel. Het doel van deze aanpak is dat alle jongeren in Nederland kunnen opgroeien in een kansrijke omgeving, waar aandacht is voor welbevinden en het voorkomen van middelengebruik. We leveren een actieve bijdrage in de monitoring in beide gemeenten. Naast de werkzaamheden omtrent de monitor neemt de GGD in de gemeente Oldambt deel aan het twee wekelijks kernteamoverleg om OKO om gezamenlijk de aanpak in de gemeente te implementeren. De resultaten vanuit de gezondheidsmonitor Jeugd zijn aan de hand van schoolprofielen met de scholen gedeeld en zijn gedeeld met de gemeente.

Alcoholpreventie en campagnes Alcohol preventie Alcohol is een belangrijk thema in het Nationaal Preventie Akkoord en in de plannen voor GALA. GGD Groningen is nauw betrokken bij de uitrol van twee landelijke campagnes: ‘Nix18’ en ‘Ik Pas’

47

‘NIX18’ is een campagne voor jongeren en hun ouders die draait om de NIX18afspraak; jongeren onder de 18 jaar roken en drinken niet. Dit is een doorlopende campagne waarbij op specifieke momenten extra aandacht is voor momenten waarin jongeren en ouders voor dilemma’s komen te staan als het gaat om het drinken van alcohol onder 18. #NIXnodig voorziet in een toolkit voor deze momenten. De IkPas campagne vindt altijd plaats in januari voor een periode van 30 dagen. GGD werkt nauw samen met VNN voor de advisering aan gemeentes hoe ze deze campagne in kunnen zetten binnen hun alcoholbeleid. De IkPas campagne maakt gebruik van regionale en lokale ambassadeurs die als voorbeeld dienen voor hun plaatsgenoten. Dit jaar deden in januari 446 bewoners uit de provincie Groningen mee met IkPas.

Gezondheidsbevordering en de Omgevingswet De Omgevingswet (ingegaan op 1 januari 2024) geeft gemeenten, provincie en waterschappen de opdracht gezondheid en veiligheid mee te laten wegen in de inrichting van de fysieke leefomgeving. Gezondheid wordt expliciet een onderdeel in de afweging van alle belangen bij de (her)inrichting van de fysieke leefomgeving. Bovendien wordt de gezonde leefomgeving ook als belangrijk punt genoemd binnen de nieuwe akkoorden GALA en IZA. Gezondheidsbevordering binnen de leefomgeving wordt steeds belangrijker gevonden, en is een onderdeel van vrijwel alle beleidsterreinen (health in all policies). De GGD adviseert al jaren over een gezonde leefomgeving en kan steeds breder meekijken en adviseren. De GGD denkt mee en adviseert bij ruimtelijke planvorming die impact hebben op gezondheid, maar ook bij omgevingsvisies en omgevingsplannen en -programma’s. Ten aanzien van de Omgevingswet heeft de GGD de rol en taak toegewezen om het bevoegd gezag te adviseren. De integrale GGD-adviezen komen tot stand in een multidisciplinair team, vanuit een brede kijk op gezondheid en een gezonde leefomgeving. Dit wordt gedaan door de expertise te bundelen vanuit verschillende teams zoals Milieu en Gezondheid, Infectieziektebestrijding, JGZ, Gezondheidsbevordering, Epidemiologie, Beleid en Communicatie.

Ieder integraal advies dat de GGD heeft gegeven wordt geëvalueerd om het proces te verbeteren en goed te laten aansluiten bij de wensen van bevoegd gezag. GGD Groningen heeft in de eerste helft van 2025, 26 adviezen opgesteld (tegen 12 in 2024). Gemeentes weten de GGD steeds beter te vinden als het gaat om advisering Gezonde Leefomgeving. Voor deze taak wordt verder nauw samengewerkt in het VTH Platform Groningen, in gezamenlijke bijeenkomsten ten aanzien van omgevingsplannen en met partners in de regio met deskundigheid op dit gebied. Landelijke werkt de GGD nauw samen met het RIVM, Pharos en GGD GHOR Nederland. Vitaal ouder worden Door de dubbele vergrijzing en de toenemende druk op de zorg is aandacht voor vitaal ouder worden belangrijker dan ooit. Dit is dan ook de reden dat ‘Langer Gezond leven in Groningen, Ouderen’ een van de prioriteiten is in de Meerjarenagenda Publieke Gezondheid 2020263-2026. Om in te zetten op bewustwording en informatievoorziening rolt de GGD in 2025 de publiekscampagne “We Zijn Zelf het Medicijn” uit in de provincie Groningen.

48

De campagne heeft als doel om inwoners (40-75-jarigen) bewust te maken van de relatie tussen een gezonde leefstijl en hersengezondheid/dementie risico. De

GGD

versterkt

haar

kennis-

en

adviesfunctie

op

preventieve

ouderengezondheidszorg met als doel om gemeenten bij beleid en uitvoering hiervan gericht te kunnen adviseren en ondersteunen. Een van de acties is dat de GGD het regionale aanbod gericht op ouderengezondheid inventariseert en analyseert aan de hand van de preventiematrix. Iedere gemeente vult de preventiematrix in waarna de GGD de matrixen analyseert op overlappen en hiaten (juli en augustus 2024). Op basis van deze analyse geeft de GGD aanbevelingen om bestaande aanpakken te optimaliseren en aanvullende interventies te ontwikkelen die de preventieve ouderengezondheidszorg in onze regio versterken. De opbrengsten worden in het najaar 2025 gepresenteerd aan gemeenten. De GGD ontvangt een ZonMw subsidie om gemeenten te ondersteunen bij de lokale implementatie van de ketenaanpak valpreventie. De GGD deelt kennis over planmatig werken aan implementatie van de ketenaanpak. Daarnaast inspireert de GGD gemeenten om meer aandacht te hebben voor vitaliteit en collectieve preventie in de ketenaanpak, zoals interventies gericht op gezonde voeding en een gezonde leefomgeving.

2.3.3 Epidemiologie Gezondheidsmonitoren Om de gezondheid van de bevolking in kaart te brengen voeren we periodiek verschillende gezondheidsmonitors uit. Hierbij werkt GGD Groningen nauw samen het RIVM, GGD GHOR NL en 24 andere GGD’en. Hieronder een overzicht van de gezondheidsmonitors waar het afgelopen half jaar aan gewerkt is.

Corona Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2024 Tussen april en juli 2024 werden jongvolwassenen (16–25 jaar) geworven via onlineadvertenties. De resultaten zijn in januari 2025 gepubliceerd. Dit is de tweede keer Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen is uitgevoerd. De Gezondheidsmonitor Jongvolwassene is een onderzoek naar de gevolgen van de coronamaatregelen op het welzijn van deze leeftijdsgroep. Lokale GGD’en werken hierbij samen met GGD GHOR Nederland, het RIVM, het Nivel, ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum en het Netwerk GOR. In totaal namen 135.000 jongvolwassenen deel aan de Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2024, van wie bijna 4.000 uit de provincie Groningen. Resultaten Uit de resultaten blijkt dat ongeveer de helft van de jongvolwassenen de eigen mentale gezondheid als (zeer) goed beoordeelt, terwijl 35% deze als matig en 14% als (zeer) slecht ervaart. Ten opzichte van 2022 is op enkele vlakken, zoals eenzaamheid en geluk, een lichte verbetering zichtbaar, maar aandacht voor de mentale gezondheid blijft noodzakelijk. Jongvolwassenen die moeite hebben met rondkomen, alleen wonen of ouder zijn (21–25 jaar) rapporteren vaker een minder goede mentale gezondheid. De resultaten zijn te vinden op www.ggdgroningen.incijfers.nl. OGGZ-monitor

49

In samenwerking met de collega’s OGGZ (Openbare geestelijke Gezondheidszorg) werkt epidemiologie mee aan de landelijk te ontwikkelen OGGZ-monitor. Deze landelijk ontwikkelde OGGZ-monitor, is een vervolg op eerdere trajecten en richt zich op het in beeld brengen van deze doelgroep, hun behoeften en knelpunten voor het ontvangen van de juiste ondersteuning. De afgelopen jaren is landelijk gewerkt om vijf OGGZ-doelgroepen beter in beeld te krijgen. Het gaat om thuiswonende mensen met dementie, thuiswonende mensen met ernstige woningvervuiling, dakloze EUmigranten, dakloze ongedocumenteerde personen en dakloze moeilijk bereikbare rechthebbende personen. GGD Groningen heeft een actieve bijdrage geleverd om de doelgroep thuiswonende mensen met een ernstige woningvervuiling in beeld te krijgen. Het doel van het project is om inzicht te krijgen in de omvang en kenmerken van deze vijf doelgroepen, zodat gemeenten hen beter kunnen ondersteunen en passende zorg en begeleiding kunnen organiseren. Resultaten • Er zijn landelijke schattingen gemaakt van het aantal mensen in de vijf OGGZ-doelgroepen. • Er is een meetmethode ontwikkeld waarmee gemeenten op lokaal niveau de doelgroepen kunnen volgen en monitoren. • De aanpak heeft geholpen om deze groepen en hun behoeften beter op de beleidsagenda te krijgen.

Inzichten Omdat het een nieuwe monitor betrof, heeft dit traject ons ook de volgende inzichten opgeleverd: • De gegevens zijn niet in elke regio volledig of altijd actueel, omdat sommige groepen moeilijk bereikbaar zijn en gegevensregistratie versnipperd is. • Het blijft lastig om alle mensen binnen deze groepen daadwerkelijk te identificeren en te bereiken, mede door privacybeperkingen en onderregistratie. Hoe

nu

verder:

De komende tijd wordt er landelijk gewerkt aan het verbeteren van de meetmethode en het uitbreiden van de databronnen. Ook wordt gekeken hoe gemeenten de informatie structureel kunnen inzetten voor beleid en uitvoering. Op termijn moeten de inzichten bijdragen aan een betere aansluiting van zorg en ondersteuning op de behoeften van deze kwetsbare doelgroepen. Zie voor meer informatie over het onderzoek: https://ggdghor.nl/actueelbericht/vijf-oggz-doelgroepen-beter-in-beeld/ Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2024 In mei 2025 zijn de resultaten van de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2024 gepubliceerd. Dit is een samenwerking tussen GGD’en, RIVM en het CBS In september 2024 hebben ongeveer 27.500 volwassen Groningers een brief ontvangen van GGD Groningen om deel te nemen aan het onderzoek. Respondenten konden de vragenlijst zowel op papier als online invullen.

50

Meer dan 8.000 inwoners namen deel aan de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2024. Enkele belangrijke uitkomsten waren: • Het percentage rokers in Groningen blijft onveranderd hoog op 19%, boven het landelijk gemiddelde van 16%. Het gebruik van e-sigaretten (vapen) is in vier jaar tijd verdubbeld van 2% naar 4%. • Het cannabisgebruik onder volwassenen is gedaald, maar het gebruik van andere drugs is sterk toegenomen, vooral bij 18- tot 34-jarigen (van 15% in 2016 naar 20% in 2024). • Het overmatig alcoholgebruik is gedaald: in 2012 dronk nog 23% van de volwassenen overmatig, in 2024 is dat gedaald naar 14%. De resultaten zijn te vinden op ggdgroningen.incijfers.nl.

OKO Gezondheidsmonitor 2025 In het najaar van 2025 voeren wij de OKO Gezondheidsmonitor 2025 uit voor 1 gemeente. In samenwerking met onze landelijke partners zijn we bezig met de voorbereidende werkzaamheden. In het afgelopen jaar hebben we gewerkt aan de voorbereidingen, waaronder het ontwikkelen van de vragenlijst. Voor een aantal onderwerpen zullen in de vragenlijst andere vraagstellingen worden gebruikt dan in eerdere edities van de Gezondheidsmonitors Jeugd. De OKO Gezondheidsmonitor 2025 biedt een mooie gelegenheid om deze aangepaste vraagstellingen te testen. Op die manier kan worden beoordeeld of de wijzigingen geschikt zijn voor opname in de reguliere Gezondheidsmonitor Jeugd 2026.

Informatie en datamanagement Epidemiologie ondersteunt de afdeling IZB bij de informatievoorziening en datamanagement rondom de bestrijding van infectieziekten. Informatie uit diverse interne en externe datasystemen wordt door de epidemiologen geanalyseerd en zowel intern als extern gerapporteerd. De beschreven trends en ontwikkelingen kunnen worden gebruikt bij het bepalen van het IZB-beleid.

51

2.4 Inspecteren en adviseren van

locaties ter bevordering van kwaliteit, veiligheid en hygiëne

2.4.1 Toezicht Kinderopvang De Inspectie van het Onderwijs heeft in december 2024 gerapporteerd dat het toezicht door gemeenten op de kinderopvang grotendeels in orde is. De uitvoering van het toezicht vertoont op meerdere onderdelen duidelijke verbeteringen. Zo is de intensivering van inspecties bij gastouderopvang (50% i.p.v. 5%-inspectienorm) goed geïmplementeerd. Daarnaast blijkt de inzet van flexibele inspectieactiviteiten — waarbij niet langer een vaste set van voorwaarden wordt getoetst — effectief in het signaleren van tekortkomingen. De opvolging van deze tekortkomingen leidt aantoonbaar tot kwaliteitsverbetering. Er zijn echter aandachtspunten, zoals het belang van oudercommissies en het snel nemen van besluiten over handhaving bij tekortkomingen. In 2023 zijn diverse wijzigingen in wet- en regelgeving doorgevoerd die ook in 2025 hun doorwerking hebben. Voor houders van kinderopvangvoorzieningen — en met name kleinere organisaties — blijkt het in de praktijk een uitdaging te zijn om deze wijzigingen tijdig en correct te verwerken in hun beleidsvoering. De GGD besteedt hier tijdens overleggen met gemeenten, startgesprekken met houders en tijdens inspecties extra aandacht aan. Ook worden houders hierover geïnformeerd door middel van nieuwsbrieven. Deze worden tevens naar gemeenten verzonden.

In april bleek uit de Voorjaarsnota 2025 dat er geen middelen zijn opgenomen voor (de voorbereidingen en uitvoering) van het structureel toezicht op proceskwaliteit en kwaliteitszorg Voorschoolse Educatie. De Inspectie van het Onderwijs voert dit toezicht nu uit. Er werden voorbereidingen getroffen om dit toezicht door de GGD’en te laten uitvoeren. Wat dit precies betekent voor het lopende traject - of er sprake zal zijn van uitstel, afstel of een alternatief - is op dit moment nog onduidelijk. Wél is duidelijk dat de inwerkingtreding 1 januari 2027 vertraging oploopt. Op 10 juni 2025 heeft de Eerste Kamer ingestemd met het wetsvoorstel 'Verbetermaatregelen gastouderopvang'. De ingangsdatum is nog niet bekend. Deze wet beoogt de kwaliteit van de gastouderopvang te verhogen en richt zich op 3 onderwerpen: 1. Het stellen van pedagogische doelen bij gastouderopvang. 2. Het beperken van het aantal gastouderbureaus waarbij een gastouder aangesloten kan zijn tot maximaal twee. 3. Het inzetten van pedagogisch beleidsmedewerkers voor de coaching van gastouders. De meldplicht voor houders m.b.t. ernstige incidenten in de kinderopvang zou per 1 januari 2026 ingevoerd worden. Het Ministerie heeft aangegeven het wetsvoorstel voorlopig uit te stellen vanwege procesvertraging binnen het Ministerie.

Als GGD hebben wij de afgelopen jaren al wel afspraken met de Groninger gemeenten over de toeleiding, registratie en behandeling van signalen over de kinderopvang. In 2024 heeft de GGD in 6 van de 10 Groninger gemeenten 100% van de kinderopvanglocaties bezocht. In de gemeenten waar dit niet is gelukt, lag dit percentage dichtbij. De toezichthouders die in het afgelopen jaar zijn gestart, zijn nagenoeg ingewerkt en daarmee keert de stabiliteit in het team terug. De behandeling van signalen blijft veel tijd vragen, wat

52

soms ten koste gaat van de productiviteit. In de werkgroep uitvoering Toezicht & Handhaving — waarbij gemeente en GGD 4x per jaar bijeenkomen — is afgesproken dat de voortgang van inspecties elk kwartaal wordt gedeeld met gemeenten. Er zal daarnaast in december een concrete inspectieplanning met gemeenten worden gedeeld. Gemeenten hebben vaak al eerder zicht op kinderopvang die bijvoorbeeld gaat verhuizen. Door hier tijdig zicht op te hebben, vinden er niet onnodig extra inspecties plaats.

2.4.2 Toezicht Wmo Om een vervolg te geven aan de verbetervoorstellen van het ‘Beleidskader Wmo-toezicht – kwaliteitstoezicht’ is het Stimuleringsprogramma Wmo-toezicht door VNG gestart. Hierbij wordt gewerkt aan verbetermogelijkheden voor de inrichting en uitvoering van het toezicht op de Wmo. Dit heeft tot nu toe een Keuzehulp Wmo-toezicht opgeleverd, die gemeenten moet ondersteunen bij het maken van keuzes over de inrichting van toezicht op kwaliteit en rechtmatigheid. Momenteel zijn er werksessies gepland, die moeten leiden tot een model handhavingsbeleid. Hierbij worden onder andere toezichthouders kwaliteit en rechtmatigheid van gemeenten en GGD’en betrokken. De Strategische Agenda Wmo en Jeugdwet 2030, opgesteld door de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), richt zich op het versterken van toezicht en handhaving binnen het sociaal domein. Deze agenda legt de nadruk op drie belangrijke pijlers: preventie, toezicht en handhaving. Preventie wordt bevorderd door verbeterde inkoopprocessen, een verhoogde alertheid op fraude en het verplicht stellen van keurmerken voor zorgaanbieders. Het toezicht wordt versterkt door heldere principes rondom onafhankelijkheid, transparantie en samenwerking, evenals door het benutten van geautomatiseerde systemen en gegevensuitwisseling met ketenpartners.

Ten slotte worden de handhavingsmaatregelen aangescherpt, onder andere door strengere regels tegen winstmaximalisatie en het bevorderen

van

integriteit

bij

zorgaanbieders,

evenals

de

invoering

van

een

Waarschuwingsregister Zorgfraude. In de gemeenten Het Hogeland en Eemsdelta voeren we zowel kwaliteitstoezicht als toezicht op rechtmatigheid en calamiteiten uit. Het kwaliteitstoezicht spitst zich toe op cliënten, personeel en veiligheid aan de hand van de vastgestelde toezichtkaders zorg in natura (ZIN) en de persoonsgebonden budgetten (PGB). We voeren preventief regulier toezicht Wmo uit op de aanbieders van ZIN en PGB. In de eerste helft van het jaar zijn de gecontracteerde zorgaanbieders voor huishoudelijke ondersteuning getoetst aan het nieuwe toetsingskader van de gemeenten. In de tweede helft van het jaar volgt een vervolgonderzoek om te beoordelen in welke mate de aanbieders de eerder gegeven aanbevelingen hebben opgevolgd. In 2025 is de GGD, evenals in de afgelopen jaren, ook weer in de gemeente Oldambt aangesteld voor het uitvoeren van het kwaliteitstoezicht bij ZIN- en PGB-aanbieders. Dit doen wij in samenwerking met de gemeentelijk toezichthouders Wmo. Ook hier voeren we preventief regulier toezicht Wmo uit.

2.4.3 Overige inspecties De afdeling Toezicht en Advies voert in opdracht van het ministerie van VWS hygiëneinspecties uit bij tattoo- en piercingshops en bedrijven voor permanente make-up. In opdracht

53

van de WHO voert de afdeling inspecties uit op schepen in zeehavens (Eemsdelta en Het Hogeland). In opdracht van gemeenten voert de afdeling inspecties bij seksbedrijven uit (Midden-Groningen en Groningen). Het afgelopen half jaar hebben we 40 tattoo/piercing/permanente make-up bedrijven geïnspecteerd (nieuwe vergunning en verlenging vergunning). Dit aantal komt overeen met het aantal van vorig jaar in dezelfde periode. Inspecties vinden in deze bedrijfstakken eens per drie jaar plaats. Er werden 3 vrijstellingsaanvragen behandeld ten behoeve van tatoeëren op een evenement. Bij deze vrijstellingsaanvragen (evenementen waarbij men een tatoeëerder wil inhuren tijdens het evenement) zien we een stijging. In het afgelopen half jaar zijn er 93 schepen geïnspecteerd door de scheepsinspecteurs. Dit is een stijging (van ruim 10 inspecties) ten opzichte van dezelfde periode in het vorige jaar. Er zijn op dit moment 5 scheepsinspecteurs, waarvan 3 vorig jaar begonnen en zij zijn grotendeels ingewerkt. Er hebben in 2025 nog geen inspecties bij seksbedrijven plaatsgevonden. In het najaar staan er 4 inspecties bij seksbedrijven gepland. De frequentie van deze inspecties is afhankelijk van de vergunningsafspraken van de gemeente en gebeurt momenteel elk jaar (gemeente MiddenGroningen) of eens per 3 jaar (gemeente Groningen).

54