251127-03. Zomerbrief 2025 GGD

De projecten richten zich naast ABR-preventie op infectiepreventie en hygiëne in het algemeen. In 2023 is de Regionale Adviescommissie Infectiepreventie NN (RAI NN) voortgezet. De RAI NN fungeert als loket om advies te vragen en advies te geven gericht op infectiepreventie in de regionale keten van zorgaanbieders. Met deze adviezen wordt draagvlak en impact van adviezen aan het netwerk van zorgaanbieders vergroot en de infectieveiligheid van patiënten/burgers in de regio bevorderd. De Deskundigen Infectiepreventie (DI) hebben zowel intern als extern voorlichting gegeven, ondersteuning geboden en geadviseerd bij vragen over hygiëne, infectiepreventie en antibioticaresistentie, aan onder andere (zorg)instellingen, GGD collega’s en COA-medewerkers. Daarnaast wordt er ook bijgedragen aan projecten vanuit het AMR-zorgnetwerk. Meldpunt voor Uitbraken Infectieziekten & BRMO (MUIZ): MUIZ draagt bij aan het transparant melden van uitbraken van alle infectiezieken, zoals gastro-enteritis en BRMO (incl. MRSA), aan zorgorganisaties in de regio én aan de GGD. Het zorgt voor overzicht en laagdrempelig contact tussen onder andere ziekenhuizen, verpleeg- en verzorgingshuizen en thuiszorg. Het direct melden bij de start van een uitbraak, geeft een realtime overzicht voor de regio.

Zo kunnen er tijdig preventieve maatregelen worden genomen om verspreiding van infectieziekten in organisaties te voorkomen. MUIZ wordt momenteel 3Noord (GGD Fryslân en GGD Drenthe) geïmplementeerd, hiervoor vinden vanaf de komende maanden gesprekken plaats met verschillende zorgorganisaties. Elke GGD heeft hiervoor een projectleider aangetrokken.

21

2.2.2 Infectieziektebestrijding Naar aanleiding van de Corona periode zijn de GGD-en in 2023 en 2024 bezig geweest met het versterken van de infectieziektebestrijding. Programma Versterking Infectieziektebestrijding en pandemische paraatheid 20232024 Op verzoek van het ministerie van VWS heeft GGD GHOR Nederland in april-mei 2022 de beleidsagenda ‘Versterking infectieziektebestrijding en pandemische paraatheid GGD’en (VIP)’ opgesteld. De beleidsagenda richt zich op het oplossen van urgente kwetsbaarheden voor pandemische paraatheid op de korte termijn. Het programma Versterking Infectieziektepreventie (VIP) bestond uit een aantal concrete activiteiten die zijn opgedeeld in vijf pijlers te weten: 1. Kwetsbaarheden wegnemen ten behoeve van pandemische paraatheid 2. Versterken van de boven(regionale) monitoring en surveillance 3. Versterken van de wetenschappelijke kennisinfrastructuur infectieziektebestrijding 4. Samenwerken op bovenregionaal niveau 5. Slim en versneld opleiden (artsen, verpleegkundigen en deskundigen infectiepreventie)

GGD Groningen is gedurende het VIP programma bezig geweest om het team IZB kwantitatief en kwalitatief te versterken. Nieuwe collega’s zijn aangenomen en aan de hand van het nieuwe kerntakenrapport is gekeken hoe taken versterkt en daarmee toekomstbestendig gemaakt kunnen worden. Het landelijke programma is in 2024 beëindigd, echter zal GGD Groningen in 2025 de focus leggen op de voorbereiding om zo goed mogelijk paraat te kunnen staan voor een volgende pandemie. Daarnaast zal er geïnvesteerd worden in bovenregionale samenwerking met GGD Drenthe en GGD Fryslân. Landelijk Functionaliteit Opschaling Infectieziektebestrijding (LFI) In 2023 is de Landelijke Functie Opschaling Infectieziektebestrijding (hierna: LFI) opgericht binnen het RIVM. De LFI is bij een volgende pandemie, met landelijke impact, inzetbaar. In opdracht van de minister van VWS voert de LFI centraal de regie en sturing. De LFI bevindt zich momenteel in de implementatiefase en in deze fase zullen diverse werkgroepen starten. GGD Groningen zal in 2025 inzet leveren bij diverse werkgroepen. De werkgroepen variëren van medisch operationele processen, bron- en contactonderzoek, financiën, opschaling etc. Het koppelvlak tussen de LFI en de GGD vraagt veel tijd.

Regiecentrum voor vaccineren Als GGD Groningen hebben wij een organisatievisie op vaccineren: “GGD Groningen is de organisatie waar burgers en professionals voor alle informatie, advies en uitvoering met betrekking tot vaccineren voor alle leeftijden (vanaf -9 manden) terecht kunnen. GGD Groningen brengt kennis en ervaring over het uitvoeren van vaccinaties samen. Zij coördineert de uitvoering van programmatische vaccinaties en bied een breed aanbod aan vaccinaties aan, veelal in samenwerking met lokale zorgverleners. Zij kan zich flexibel aanpassen aan veranderingen en sluit voor de uitvoering van vaccinaties aan bij landelijke ontwikkelingen maar houdt hierbij rekening met regionale kenmerken en behoefte. Hiervoor werkt GGD Groningen vanuit de verantwoordelijkheid voor publieke gezondheid binnen de organisatie als één GGD samen. Dit doet zij door de expertise van alle teams/functies die GGD Groningen bij de uitvoering van vaccineren ondersteunen te bundelen. De professionaliteit van uitvoering van ieders expertise staat hierbij centraal”.

22

De collega’s met kennis en ervaring uit de covid-projectorganisatie zijn op 1 juni 2025 met de pilot ‘Vaccinatie regiecentrum’ gestart. Hierbij is een werkgroep vaccinatiegraad verhogen opgericht waarbij er GGD breed aandacht is voor de vaccinatiegraad. Daarnaast is er een werkgroep vaccinatie regiecentrum opgericht om GGD breed te kijken naar de inrichting van het vaccinatie regiecentrum. Het huidige vaccinatiebureau van de JGZ, die de vaccinaties van het rijksvaccinatieprogramma organiseert, is hierbij betrokken. Meldingen en vragen infectieziektebestrijding In het kader van monitoring en surveillance worden gemelde infectieziekten periodiek in kaart gebracht en besproken met medewerkers van de afdeling infectieziektebestrijding. Onderstaande grafiek toont het aantal meldingen van infectieziekten bij GGD Groningen.

Vaccinatiegraad De GGD Groningen maakt zich zorgen over de dalende vaccinatiegraad – een trend die landelijk zichtbaar is, maar ook in onze eigen regio. In Groningen zien we vooral een terugloop bij vaccinaties vanaf 4 jaar, met uitzondering van HPV. Zorgwerkend is ook de groeiende groep kinderen die helemaal niet wordt gevaccineerd, en de BMR-vaccinatiegraad ligt onder de door de WHO aanbevolen 95%. Dit betekent dat de groepsbescherming tegen de ernstige infectieziekte mazelen onvoldoende is, waardoor het risico op uitbraken toeneemt – een ontwikkeling die we de afgelopen jaar al in andere regio’s hebben gezien. De GGD Groningen pakt dit complex publieke gezondheidsprobleem strategisch en duurzaam aan. Sinds vorig jaar werkt de werkgroep Vaccinatiegraad verhogen multidisciplinair en datagedreven aan een multicomponent interventieplan. Dit doen we in nauwe samenwerking tussen IZB, JGZ, epidemiologie, communicatie en beleid & advies, volgens een duidelijk stappenplan. Het is een intensief traject dat we naast onze reguliere werkzaamheden uitvoeren. Voor een effectieve uitvoering is daarom structurele extra capaciteit onmisbaar. Essentieel voor succes is de samenwerking met externe partners zoals gemeenten, wijk- en buurtorganisaties en sleutelpersonen.

In de eerste wijkgesprekken in de gemeente Groningen en de stad Delfzijl hebben we waardevolle inzichten opgedaan; de komende periode breiden we dit netwerk uit. Zo verkrijgen we een scherp beeld van barrières en drijfveren per doelgroep, dan wel op wijkniveau en werken we toe naar interventies die lokaal draagvlak hebben én resultaat opleveren voor duurzame implementatie.

23

Infectiepreventieweek Tijdens de infectiepreventieweek worden verschillende activiteiten georganiseerd, zoals landelijke activiteiten die veelal online bij te wonen zijn en activiteiten in de regio die worden georganiseerd door de afdeling IZB. Dit jaar was er veel aandacht voor infectiepreventie in de thuiszorg. Stand van zaken Covid Financiële effecten Covid-19 Achtergrond & Onderzoek KPMG heeft in 2024 onderzoek gedaan naar de kostprijs van een COVID-prik bij de verschillende GGD'en in opdracht van VWS. Uit dit onderzoek bleek dat er geen eenduidige, genormeerde kostprijs kon worden vastgesteld, vanwege de grote regionale verschillen in de uitvoering van de vaccinatiecampagne. Financieringssystematiek voor 2025 Voor 2025 wordt gekozen voor een uniforme financieringssystematiek met een tarief van €26,77 per prik voor GGD Groningen. Het verwachte aantal te zetten vaccinaties voor 2025 is 76.640. Hiermee is de vergoeding voor 2025 bepaalt op €2.051.568. De daadwerkelijke vergoeding is afhankelijk van het aantal gezette vaccinaties. Hierin zit een risico, als niemand de prik komt halen bijvoorbeeld, daarom heeft VWS een garantie afgegeven van 75%. Uitgangspunt GGD Groningen is dat zij binnen deze gestelde vergoeding blijven. Algemeen De corona najaarsronde vindt plaats van 15 september 2025 tot en met 5 december.

In verband met de eerder genoemde bezuinigingen wordt de ronde als volgt georganiseerd: •

Maximaal 2 locaties per dag in de provincie. Hierbij gekozen voor locaties waar minimaal 600 prikken kunnen worden gezet. Dit werkt kostenbesparend en efficiënter.

•

Eerste 3 weken van de campagne worden de zorginstellingen zonder medische dienst bezocht.

•

Na deze 3 weken gaan we thuisvaccinaties geven aan burgers die niet naar een locatie kunnen komen.

Overige informatie •

Er wordt gevaccineerd met het nieuwste vaccin van Pfizer LP.8.1

•

Forecast 76.640 prikken

•

17 locaties in de provincie, aantal bezoeken per locatie verschillen van 2 tot 13 keer in de najaarsronde.

Doelgroep: Burgers 60+, griepprikgroep 50-59 jaar, Medisch Hoog Risico en zorgprofessionals Gemeentelijke Opvang Oekraïners (GOO) en crisisnoodopvanglocatie In

onze

provincie

hebben

gemeenten

GOO-locaties

en

(crisis-

24

)noodopvanglocaties ingericht. De deskundigen Infectiepreventie (DI) van GGD Groningen adviseren ook in 2025 over locatiecriteria en de te nemen hygiënemaatregelen op diverse locaties. Van 1 december 2024 tot 1 juli 2025 zijn bij 15 COA locaties volledige hygiëne audits en bij één nieuwe COA-locaties hygiëne 0-metinguitgevoerd. De deskundigen infectiepreventie hebben meegewerkt aan het ontwikkelen van een landelijk scholing voor COA-medewerkers en hebben meegeschreven aan de landelijke hygiënerichtlijn voor COA, in samenwerking met het RIVM en GGD GhorNL.

2.2.3 Reizigersadvisering De afdeling Reizigersadvisering blijft een grote toeloop van reizigers houden. Dit voorjaar van 2025 zien we dit beeld continueren. Daarnaast verzorgen we beroepsvaccinaties voor een aantal bedrijven/instellingen en studentenvaccinaties voor een opleidingsinstituut. Zo zien we ruim 12.000 klanten per jaar, grotendeels de reiziger. We hebben de in 2023 en 2024 verruimde openingstijden gecontinueerd. Tevens hebben we begin dit jaar een tariefwijziging doorgevoerd, passend bij de hedendaagse marktontwikkelingen. De wachttijden proberen dit jaar terug te brengen tot maximaal twee weken. We participeren in de regionale (3Noord) en landelijke (GGDReisvaccinaties) overlegstructuren en hebben als gecontracteerden veelvuldig contact met diverse leveranciers. Binnen de GGD werken we samen met diverse afdelingen om het voor de klant laagdrempelig te maken. De regionale en landelijke na- en bijscholingsdagen zijn goed bezocht, welke een hoge mate van kwaliteit geeft aan ons product en voor onze klanten. De laatste verpleegkundigen zijn dit jaar geslaagd voor de basismodule Reizigersverpleegkundige en ook geregistreerd bij de LCR. Dir najaar organiseren we samen met GGD Fryslân en GGD Drenthe voor de 3e keer een eigen minisymposium voor Reizigersartsen en -verpleegkundigen.

Dit voorjaar hebben we voor een tweetal regionale ziekenhuizen op verzoek de mazelen vaccinatie verzorgd voor het personeel middels het vaccineren op locatie. Ook zijn er veel aanmeldingen geweest voor de gordelroosvaccinaties voor ouderen n.a.v. vele media berichten. Deze worden dit najaar gecontinueerd. We zitten momenteel middenin een aanbestedingstraject met GGD Fryslân en GGD Drenthe voor een nieuwe tender Reisvaccinaties. Deze zal per 2026 ingaan.

2.2.4 Seksuele gezondheid

De GGD richt zich op het verbeteren van seksuele gezondheid en het bijdragen aan seksuele vorming voor alle bewoners van de provincie Groningen (met extra aandacht voor de risicogroepen die hierna specifieker benoemd worden). Uitgangspunt van seksuele gezondheid is dat alle inwoners goed geïnformeerd zijn om hierover verstandige keuzes te kunnen maken. Daarmee volgt de GGD het Nationaal Actieplan soa, hiv en seksuele gezondheid (2023 – 2027, opgesteld door het RIVM). Dit is een integrale aanpak waarin de positieve benadering van seksualiteit centraal staat. Daarbij ligt er een belangrijke focus op het houden van spreekuren en het geven van voorlichting voor de risicogroepen, dit betreft jongeren (tot 25 jaar), migranten, sekswerkers en mannen die seks hebben met

25

mannen (MSM). Binnen de GGD wordt er in toenemende mate samengewerkt met de afdelingen Jeugdgezondheidszorg,

Gezondheidsbevordering,

kansrijke

start

en

NuNietZwanger om op verschillende wijzen seksuele gezondheid en weerbaarheid onder de aandacht te brengen, zowel bij ouders als bij kinderen/jongeren. Zo wordt er een basistraining seksuele ontwikkeling aangeboden aan de teams Jeugdgezondheidszorg met als doel het onderwerp makkelijker bespreekbaar te maken tijdens consulten. Ook wordt de samenwerking versterkt met de afdeling Publieke gezondheid Asielzoekers (PGA) omdat bij deze groep mensen veel vragen spelen omtrent seksuele gezondheid en seksueel grensoverschrijdend gedrag. Buiten de GGD wordt er samengewerkt met GGD Drenthe, GGD Fryslân, het Centrum seksuele gezondheid Noord Nederland (CSGNN), de dermatologen van het UMCG en het Centrum Seksueel Geweld. De Aanvullende Seksuele Gezondheidszorg (ASG) regeling, die in 2026 wordt aangepast, zal een korting van 10% ondergaan, net als andere specifieke uitkeringen (SPUKs). Deze regeling, beheerd door het RIVM, richt zich op het bevorderen van seksuele gezondheid, inclusief PrEP-zorg en soa-zorg aan hoogrisicogroepen. De

korting

is

onderdeel

van

een

bredere

bezuinigingsmaatregel van het kabinet op specifieke uitkeringen. Dat betekent voor het centrum seksuele gezondheid van de GGD dat er kritisch moet worden gekeken hoe we ondanks bezuinigingen wel de gewenste zorg kunnen blijven leveren. Daarnaast zijn er extra uitdagingen zoals een verheffing van de soa Gonorroe. Ook PrEP (Pre-exposure profylaxe = medicatie om HIV te voorkomen, voor mannen die seks hebben met mannen maar ook voor andere doelgroepen die een verhoogd risico hebben op HIV, bijvoorbeeld transgender sekswerkers) is een integraal onderdeel van de zorg van het centrum seksuele gezondheid van de GGD en valt onder de ASG-regeling waarbij er meer mensen geïncludeerd konden worden de afgelopen het afgelopen jaar. Daar is hard aan gewerkt en heeft geresulteerd in 205 mensen die PrEP krijgen via de GGD. Door het doelgericht en op verschillende manieren aanbieden van soa/hiv-testen ( verschillende aanbieders, testlab, outreach en samenwerking met huisartsen) aan de risicogroepen die onder de ASG-regeling vallen, is een brede soatestinfrastructuur ontstaan waar men de meest passende faciliteit kan kiezen en dus meer soa/hiv kan worden opgespoord. We hebben in het eerste half jaar van 2025 ongeveer 1300 consulten gedaan waarvan een kwart een positieve test had en behandeld werd bij ons. In het najaar gaan we van start met de online planmodule via het digitale cliëntensysteem.

Daarmee kunnen cliënten op een laagdrempelige manier testen aanvragen en inplannen. Daarnaast blijven we ook nog telefonisch bereikbaar voor vragen over soa’s en testen en andere seksualiteitshulpvragen.

26

Vanuit het Hepatitis B Vaccinatie programma van het RIVM vaccineren we MSM en sekswerkers voor Hepatitis B. Vanaf 1 juni vaccineren we MSM met Hepatitis A en B omdat ze daarmee beter beschermd zijn tegen beide virussen. In 2022 was er een mpox uitbraak in Nederland, vooral onder MSM. In 2025 zien we een lichte verheffing en dat is aanleiding om aan de risicogroep MSM een vaccinatie aan te bieden tegen mpox. Hiermee zijn we in april gestart en dit gaat in ieder geval door tot het eind van het jaar.

Omdat preventie een belangrijk onderdeel is van het werk van de GGD, richt het CSG van de GGD zich naast soa-testen ook op het geven van voorlichting aan verschillende doelgroepen zoals jongeren, onderwijzend personeel, begeleiders van migranten, aankomende professionals. We kijken steeds waar we ook kwetsbare doelgroepen kunnen bereiken. Samen met Humanitas en de gemeente zijn er workshops aangeboden aan statushouders, gericht op het bevorderen van de seksuele gezondheid. Deze workshops zijn afgerond. De training wordt nu meer gericht op de vrijwilligers van Humanitas om het onderwerp bespreekbaar te maken. Outreachend werken op het thema Seksuele Gezondheid blijft een belangrijke

27

pijler in het bereiken van doelgroepen. De GGD biedt in samenwerking met FIOM al jaren hulp aan bij een ongeplande/onbedoelde zwangerschap. Aanvullend hierop is er sinds 2024 nu ook hulp na abortus.

2.2.5 Forensische geneeskunde Sinds 1 januari 2025 zijn de forensische activiteiten in de drie noordelijke provincies gebundeld in FG3Noord. Daarmee is een stevige basis gelegd voor samenwerking en continuïteit in de forensische geneeskunde in Drenthe, Friesland en Groningen. Het team bestaat inmiddels uit 13 artsen van de GGD, aangevuld met artsen vanuit FANN en andere partners, 19 verpleegkundigen en 5 ondersteuners. Het tekort aan forensisch artsen blijft landelijk een uitdaging. Toch lukt het binnen 3Noord om de continuïteit goed te borgen door een betere verdeling van planbare en acute taken, intensievere samenwerking met ketenpartners en een gerichtere inzet van forensisch verpleegkundigen. Hierdoor kan de inzet van artsen efficiënter en voorspelbaarder georganiseerd worden. Activiteiten eerste helft 2025 In de periode januari t/m mei 2025 hebben 4.755 activiteiten in 3Noord plaatsgevonden, gemiddeld 31 per dag. De verdeling van de werkzaamheden laat zien dat medische arrestantenzorg (MAZ) (36%), bloedproeven (21%) en lijkschouwen (12%) de grootste onderdelen vormen. Qua tijdsbeslag nemen lijkschouwen (29%) en bloedproeven (26%) het grootste aandeel voor hun rekening.

• • • •

Lijkschouwen: 564 (waarvan 80% bij vermoeden van niet-natuurlijke dood). Gemiddeld 3–4 per dag, duur ca. 3 uur per casus. Euthanasie: 408, vooral doordeweeks. MAZ: 1.716, waarvan 55% fysiek en 45% telefonisch. De helft van de fysieke consulten vindt plaats in het arrestantencomplex Groningen. Bloedproeven: 1.007, vrijwel volledig door forensisch verpleegkundigen uitgevoerd, met piekbelasting op donderdag, vrijdag en zaterdag.

Kijkend naar de toekomst is er landelijk is afgesproken dat de forensische geneeskunde per 1 januari 2027 wordt ingebed in een landelijke structuur. Tot die tijd blijft FG3Noord investeren in continuïteit, kwaliteit en samenwerking.

2.2.6 Tuberculosebestrijding In het eerste halfjaar van 2025 werden door de GGD Groningen 5670 longfoto’s gemaakt (1e helft 2024: 3910), waarvan 5045 als screeningsfoto in het aanmeldcentrum voor asielzoekers in Ter Apel. Opvallend was de toename van het aantal alleenstaande minderjarige asielzoekers (AMV) die een screeningsfoto kregen: 1340; de meeste AMV’ers waren afkomstig uit Eritrea, volgens de IND-trends 788.

28

Het aantal nieuwe tuberculose patiënten in het eerste halfjaar is meer dan verdubbeld ten opzicht van dezelfde periode in 2024 : 61. Verreweg de meesten werden gevonden via eerste screening in Ter Apel, namelijk 53 van de 61. Bij 34 (2,5%) van de 1340 AMV’ers werd bij eerste screening de diagnose actieve TBC gesteld. Bij nog eens 43 (3,2%) AMV’ers werd middels bloedonderzoek besmetting met de tuberculose-bacterie vastgesteld. Dit betekent dat van de middels longfoto en eventueel bloedonderzoek onderzochte AMV’ers 5,7% (5700 per 100.000) de tuberculose-bacterie bij zich bleek te hebben bij aankomst in Nederland. Verreweg de meeste AMV’ers die worden gescreend komen uit Eritrea en hebben een zeer risicovolle reis via oa. langdurig verblijf in Libië en de Middellandse zee gemaakt.

29

Vanwege mogelijk afwijkende longfoto’s bij de eerste screening werd bij 38 niet-AMV asielzoekers onderzoek gedaan naar tuberculose-infectie; van hen bleek 68% besmet te zijn met te zijn met de tuberculose-bacterie en volgde advies voor preventieve behandeling om actieve tuberculose te voorkomen. Op basis van de cijfers van het eerste halfjaar kan geconcludeerd worden dat: -

Er een toename is van het aantal asielzoekers uit landen waar veel tuberculose voorkomt

-

Veel actieve tuberculose wordt gevonden bij screening met longfoto in Ter Apel

-

Tuberculose-infectie veel wordt aangetoond, maar dat het werkelijke aantal asielzoekers dat besmet is met tuberculose aanzienlijk groter is

-

Dat er de komende jaren veel asielzoekers zijn die actieve tuberculose zullen ontwikkelen (5-10% van de mensen met tuberculose-infectie krijgt later in het leven actieve tuberculose)

-

We vanuit public health oogpunt in aanmeldcentra voor asielzoekers naast screening op actieve tuberculose, meer zouden moeten gaan screenen op tuberculose-infectie om het aantal tuberculose-patiënten in Nederland in de toekomst te verminderen

-

Aanpassing van tuberculosescreeningbeleid van bepaalde risicogroepen zeer gewenst is, omdat: o

In Nederland al 10 jaar de meeste tuberculose-patiënten onder Eritreeërs worden gevonden (ook als ze al jaren in Nederland verblijven)

o

Eritreeërs momenteel de grootste groep asielzoekers vormen met enorme risico’s op tuberculose-besmetting tijdens de zware reis naar Europa

o

Er op zeer eenvoudige wijze middels eenmalig bloedonderzoek in het aanmeldcentrum kan worden onderzocht of mensen besmet zijn met tuberculose

o

Met name jongeren zonder gezondheidsrisico preventief kunnen worden behandeld zodat ziekte kan worden voorkomen

o

Daardoor verdere verspreiding van tuberculose onder de bevolking wordt beperkt

o

Dure ziekenhuisopnames dus na preventieve behandeling niet

30

meer nodig zullen zijn.

2.2.7 Publieke Gezondheidszorg Asielzoekers (PGA) De GGD verzorgt de Publieke Gezondheid Asielzoekers ter uitvoering van het contract wat GGD GHOR Nederland namens de GGD’en in Nederland heeft afgesloten met het COA. In de provincie Groningen zijn inmiddels 15 COA locaties operationeel: Ter Apel (drie locaties), Delfzijl, Musselkanaal, Farmsum, Uithuizen, Winsum, Winschoten, Veendam en vijf locaties in de stad Groningen. In totaal vangt het COA 4.525 asielzoekers op in de regio Groningen. De discussie over opvang voor asielzoekers wordt nog steeds landelijk en in de regio’s in alle hevigheid gevoerd, maar dat heeft tot op heden weinig deuren geopend in de meeste gemeenten. Sinds 1 februari 2024 is de Spreidingswet van kracht die het mogelijk moet maken dat asielzoekers eerlijker worden verdeeld over de Nederlandse gemeenten. Volgens de Spreidingswet moesten alle opvanglocaties op 1 juli 2025 klaar zijn voor gebruik. In het afgelopen anderhalf jaar zijn er 43 gemeenten met een opvanglocatie bijgekomen. De GGD heeft, in afstemming met het COA, de voorlichtingsactiviteiten en haar dienstverlening voor asielzoekers van 0-18 jaar (PGA) conform afspraken uitgevoerd. Gezondheidsbevordering (GB) voert op locaties de voorlichtingen uit in in samenwerking met afdelingen IZB, Seksuele Gezondheid en JGZ. De JGZ doet de screeningen bij de kinderen van 0-18 op asielzoekerscentra.

31

2.2.8 OGGZ De OGGZ richt zich op personen met (mogelijk overlastgevend) verward gedrag en complexe problematiek. Sinds de decentralisatie van zorgtaken naar gemeenten, spelen OGGZ-medewerkers van de GGD een centrale rol in de ketensamenwerking. Dankzij hun brede en specialistische kennis nemen zij een spilfunctie in binnen lokale netwerken. DVO Centrumgemeente In het kader van de centrumregeling voert de gemeente Groningen namens alle Groninger gemeenten de regie over gezamenlijke OGGZ- en MO-activiteiten, organisatie en financiering. De afspraken zijn vastgelegd in de dienstverleningsovereenkomst (DVO) met daarin onder meer:

• Vangnet, advies en regie/zorgcoördinatie voor zorgwekkende zorgmijders (ca. 60% van het budget)

• GGD als expertisecentrum/coördinerende taken OGGZ (ca. 30%) • Overstijgende OGGZ/MO-activiteiten (ca. 10%)

Cliënten Vangnet en Advies (V&A) Binnen de OGGZ-aanpak zien we vrijwel altijd cliënten met meervoudige problematiek. De meest voorkomende problemen zijn een vervuild huishouden, psychische problematiek, huisvestingsproblemen en een problematische sociale omgeving. Meldingen worden complexer, en er is steeds vaker sprake van onbegrepen gedrag dat gepaard gaat met veiligheidsrisico’s. Het aantal contacten neemt toe, waarbij langdurige betrokkenheid vaak nodig is totdat overdracht naar een andere organisatie succesvol is gerealiseerd.

• Ruim 60% van de cliënten is man. • Tweederde is ouder dan 50 jaar. V&A-medewerkers worden veelvuldig geconsulteerd door gemeenten en ketenpartners en nemen op verzoek deel aan casusoverleggen bij hardnekkige problematiek.

Verkennend Onderzoek (VO) Per 1 januari 2020 is de Wet Bopz vervangen door de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz), die zich richt op behandeling van personen met psychische problematiek. In de eerste helft van 2025 zijn door GGD-medewerkers Verkennend Onderzoek uitgevoerd voor zeven gemeenten. Van de 11 uitgevoerde onderzoeken zijn er 7 doorgezet naar een aanvraag voor een zorgmachtiging. Buitenslapers Naar aanleiding van een plan van aanpak uit 2022 is in 2024 gestart met een nieuwe aanpak voor buitenslapers, gericht op opvang ongeacht de buitentemperatuur tussen 1 oktober en 1 mei. Hiervoor is locatie Sontweg 5 ingericht. Buiten de winterperiode wordt geprobeerd buitenslapers onderdak te bieden en te begeleiden naar passende zorg en opvang. Om de coordinatie, monitoring en uitvoering goed aan te pakken is er een casustafel buitenslapers in ontwikkeling en worden tevens de functies doelen en taken van zorgverleners rond buitenslapers goed vastgelegd. ZonMw project GGD’er in de Wijk In 2024 hebben vijf gemeenten (Het Hogeland, Westerkwartier, Midden-Groningen, Westerwolde en Eemsdelta) gezamenlijk een subsidieaanvraag opgesteld bij ZonMw voor de inzet van wijk-GGD’ers. De GGD is penvoerder. De GGD’er in de Wijk vervult een verbindende rol in het netwerk van zorg en veiligheid.

In de eerste helft van 2025 hebben we samen met gemeenten, politie en ervaringsdeskundigen van InBegrepen gewerkt aan de verdere invulling van deze functie. Tijdens een voortgangsgesprek met ZonMw medio 2025 kreeg het project, gestart in juli 2024, een positieve beoordeling over het eerste jaar van dit driejarige project. Expertisecentrum

32

We werken verder aan de ontwikkeling van een expertisecentrum waarin specialistische kennis over onder meer hoarding- en vervuilingsproblematiek, hygiënemaatregelen in vervuilde woningen, bemoeizorg, en de inzet van drang en dwang beschikbaar wordt gesteld. In het voorjaar van 2025 organiseerden we een bijeenkomst met alle OGGZ-coördinatoren van de provincie om knelpunten te bespreken en kennis en ervaringen uit te wisselen. Project ‘Sterk Netwerk’ Na afronding van het project Domeinoverstijgende aanpak personen met onbegrepen gedrag en hoog veiligheidsrisico (2022–2024), is in februari 2024 gestart met het vervolgproject Sterk Netwerk, eveneens onder het landelijke programma Grip op Onbegrip. De GGD participeert actief. Binnen dit project, een van vier in de provincie Groningen, wordt gewerkt aan: 1. Een regionale samenwerkingsovereenkomst 2. Implementatie van regionale AVE-afspraken 3. Doorbraken in domeinoverstijgende samenwerking

Straatzusters Het project Straatzusters is medio 2023 gestart en richt zich op mensen die anders tussen wal en schip raken: onverzekerden, mensen zonder vaste verblijfplaats en zonder huisarts. Doel is de toegang tot reguliere zorg te verbeteren. Na één jaar zijn duidelijke werkafspraken en routes uitgewerkt. De GGD is penvoerder, de gemeente Groningen financiert het project. In Q1 van 2025 is het project beëindigd. In samenwerking met DokNoord, Stichting van de Straat en andere partners is inmiddels een plan van aanpak opgesteld voor een laagdrempelig medisch spreekuur met een straatdokter, aanvullend op de bestaande zorgstructuren.

2.2.9 Medische milieukunde (MMK) Er is de laatste jaren in allerlei beleidsterreinen meer aandacht voor een gezonde en veilige leefomgeving, dat is niet alleen terug te zien in vragen die ontwikkelingen in de leefomgeving oproepen en adviesvragen in het kader van de Omgevingswet, maar ook in allerlei maatschappelijke opgaven die invloed hebben op onze leefomgeving. Denk hierbij aan de energietransitie, klimaatadaptatie, biodiversiteit, vergroening, mobiliteit, grondstoffengebruik (circulaire economie), grondstofonttrekkingen, voedselproductie, landbouw, zeer zorgwekkende stoffen, PFAS, waterveiligheid en waterkwaliteit, stikstof en (levensloopbestendige) woningbouw. Het team MMK houdt de gezondheidseffecten van de belangrijkste ontwikkelingen bij zodat vragen over mogelijke gezondheidseffecten van activiteiten en ingrepen in de leefomgeving beantwoord kunnen worden. Soms kunnen we de vraag telefonisch of via de mail afhandelen, een andere keer worden we om gezondheidsadvies gevraagd op een bepaald beleidsthema of betrokken in een langdurig traject waarin we meedenken en adviseren over het vermijden of beperken van negatieve gezondheidseffecten. In de eerste helft van 2025 hebben inwoners ons meerdere specialistische vragen over het binnen- en het buitenmilieu gesteld.

Kwesties over vocht en schimmel, ongedierte, kwik, gewasbeschermingsmiddelen en overige giftige stoffen betroffen het binnenmilieu en over het buitenmilieu gingen de meeste vragen over laagfrequent geluid, houtrook, ongedierte, PFAS en asbest . De afdeling wordt steeds vaker betrokken bij kwesties over gezondheidsvragen in relatie tot (zware) industrie en landbouw. MMK is actief geweest met een tiental gemeentelijke vraagstukken (o.a. over

33

uitbreiding pluimveehouderij, woningbouwplannen, luchtkwaliteitskaarten, integrale bijeenkomst hittebestendige steden en bestemmingsplan) en vanuit de provincie blijven we betrokken bij de klankbordgroep Hinderapp, is input geleverd voor het onderdeel gezondheid en externe veiligheid ten behoeve van de Omgevingsvisie en hebben we gereageerd op plannen Oostpolder en plannen voor kerncentrales in de Eemshaven en is er op meerdere onderwerpen afstemming met Veiligheidsregio Groningen (VRG). Om zoveel mogelijk gezondheidsproblemen te voorkomen wil het team MMK daarom meer in het voortraject van planvorming van overheden adviseren. De GGD wordt gelukkig steeds vaker betrokken, maar het komt helaas nog steeds voor dat de GGD helemaal niet betrokken wordt of in een laat stadium. De opbrengst van de in 2023 gemaakte afspraken om vanuit de meerjarenagenda rondom gezonde- en veilige leefomgeving meer betrokken te raken bij planvorming om al aan de voorkant te adviseren, is nog beperkt en afhankelijk van de gemeente. Met de provincie hebben we op het gebied van milieu en gezondheid vaker contact en worden we gevraagd om te reageren op conceptvoorstellen. Afgelopen half jaar zijn we met de provincie onder andere in gesprek over Nedmag, chemiepark Delfzijl en Icopal en hogere zorgkosten in de buurt van zware industrie.

Vanuit het team hebben we vaker contact met woningbouwcorporaties vanuit het thema wonen en gezondheid. Mensen brengen immers een groot deel van hun leven in huis door en dat levert vragen op over het binnenmilieu en vocht en schimmel. De corporaties stellen onze contacten zeer op prijs. Hiermee bereikt het team MMK een grote groep inwoners van de provincie om de gezondheid door gezond binnenmilieu te bevorderen. Het team MMK is betrokken bij het opstarten van Interreg, een initiatief om Europees samen te werken met partijen aan de landsgrenzen rondom infectieziekten en milieuvraagstukken. Dit jaar krijgt de uitwerking meer vorm en inhoud. De GAGS (gezondheidskundig adviseur gevaarlijke stoffen) is al jaren onderbezet. Toch heeft de GAGS in de eerste helft van dit jaar meerdere GAGSondersteunende activiteiten uitgevoerd, waaronder het leveren van bijdragen aan rampbestrijdingsplannen bij de VRG, oefeningen, bijscholingsdagen en landelijke uitwisseling. Er hebben bijna 100 GAGS-inzetten plaatsgevonden de eerste zes maanden in Noord-Nederland, waarvan meerdere GRIP 1 situaties. De samenwerking met de overige hulpdiensten loopt door een geïntegreerde alarmering vanuit de meldkamer Noord Nederland. Hierdoor wordt de GAGS direct mee gealarmeerd bij inzetten van de adviseur gevaarlijke stoffen (AGS) van de brandweer.

2.2.10 Omgevingsvisie en omgevingsplannen Ruim een jaar werkt de GGD aan advisering Gezonde Leefomgeving in het kader van de Omgevingswet die op 1 januari 2024 is ingegaan. Deze wet geeft gemeenten, provincies en het Rijk de opdracht om veiligheid en gezondheid mee te laten wegen in de inrichting van de fysieke leefomgeving. Het in stand houden en bereiken van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit is hierin een belangrijke doelstelling. Gezondheid

34

is hiermee expliciet onderdeel van de afweging van belangen. De GGD participeert in het maandelijkse VTH platform, het uitwisselingsmoment en de werkgroep Omgevingsplan, met provincie, gemeenten, waterschappen, Rijkswaterstaat, Omgevingsdienst Groningen en Veiligheidsregio Groningen. De GGD heeft immers een adviserende en agenderende rol over het meenemen van gezondheidsbeschermende en -bevorderende maatregelen in de totstandkoming van instrumenten van de wet, bijvoorbeeld in Omgevingsvisies van gemeenten. Met alle partners hebben we in 2023 samenwerkingsafspraken binnen het VTH-domein gemaakt waarin de verantwoordelijkheden en de inhoudelijke en uitvoerende thema’s per partner op een rijtje zijn gezet. Daarnaast participeert de GGD in diverse landelijke platforms zoals Kernwaarden gezonde leefomgeving, Landelijk overleg omgevingswet en diverse werkgroepen van GGD GHOR. Vanwege de complexiteit van de Omgevingswet, waarin ook opgaves vanuit de energietransitie en klimaatadaptatie aangehaakt zijn, wordt samengewerkt met collega’s uit Drenthe en Fryslân. Een afvaardiging van de GGD heeft alle afdelingen Ruimtelijke Ordening van alle gemeentes bezocht, samen (indien mogelijk) met de ambtenaar volksgezondheid van de betreffende gemeente en de adviseur Publieke Gezondheid.

Hierin zijn met de gemeentes afspraken gemaakt over advisering van visies, programma’s, plannen en vergunningen. Het heeft geleidelijk geresulteerd in een toename van advies aanvragen bij de GGD. Belangrijke adviezen worden met de gemeentes geëvalueerd om het proces te verbeteren en goed te laten aansluiten bij de wensen van het bevoegd gezag. GGD Groningen heeft in de eerste helft van 2025, 26 adviezen opgesteld (tegen 12 in 2024). Gemeentes weten de GGD steeds beter te vinden als het gaat om advisering Gezonde Leefomgeving.

2.2.11 GGD als crisisdienst / GROP Koude fase - preparatie (voorbereiding op crises) De GGD heeft ook een taak als crisisdienst en kent daarom een aantal functies die 7 dagen per week 24 uur bereikbaar zijn. Omdat de GGD zelfstandig is heeft het een eigen integraal crisisplan (ICP) dat opgebouwd is uit een actueel plan Crisisteam, GGD Rampenopvangplan (GROP) met de vier draaiboeken (IZB, MMK, Gezondheidsonderzoek bij Rampen en Psychosociale Hulpverlening), bedrijfsnoodplan met als onderdeel de bedrijfshulpverlening (BHV), een crisiscommunicatieplan,

een

nafase-/nazorgplan

en

een

eigen

bedrijfscontinuïteitsplan (BCP). De bovenstaande plannen zijn sinds Q1 en 2 van dit jaar allemaal gereed. Het enige plan dat in 2025 verder uitgewerkt moet worden is het nazorgplan met als belangrijk speerpunt het opzetten van een team collegiale ondersteuning om de medewerkers te ondersteunen na vervelende en ingrijpende gebeurtenissen waarmee ze geconfronteerd worden in hun dagelijkse werk. Elk plan heeft veelal één of meerdere draaiboeken die ondersteunend zijn aan het plan wat gebruikt wordt op momenten van crises. In Q3 van dit jaar zal de crisisorganisatie GGD collegiaal gevisiteerd worden vanuit het Acute Zorgnetwerk Noord Nederland.

35

GGD Groningen heeft het initiatief genomen om, samen met de gemeente Groningen, een Protocol Psychosociale Hulpverlening bij incidenten (PSHi) te ontwikkelen. Dit protocol biedt een handleiding hoe om te gaan met incidenten waarbij psychosociale impact een rol speelt met kans op maatschappelijk onrust. Het protocol is vastgesteld, geïmplementeerd en bekend bij de deelnemende organisaties. Om de integraliteit van de planvorming te waarborgen bestaat de structuur van elk plan uit de negen fasen van crisisbeheersing die uitgewerkt zijn en een logische herkenbare volgorde hebben met drie vaste kernonderdelen als de checklist, scenario’s en taakkaarten. Vanwege de facilitaire relatie tussen de GGD en de gemeente Groningen wordt samengewerkt bij de crises waarbij het Bedrijfsnoodplan (incl. BHV-plan) en/of bedrijfscontinuïteitsplan van toepassing is. Er zijn sinds dit jaar (tijdelijke) samenwerkingsafspraken gemaakt tussen GGD en gemeente Groningen tijdens calamiteiten die vallen binnen de bovengenoemde twee plannen. De GGD heeft vrijwel alle taken belegd, die er vanuit de crisisorganisatie om invulling vragen, bij crisisfunctionarissen. Overigens is de invulling van de crisisrollen wel een kwetsbare omdat niet alle rollen voldoende bezet zijn en we met

kanspiketten

werken.

Op

GGD

Insite

en

in

het

Kwaliteitsmanagementsysteem (KMS) hebben we voor onze medewerkers een gedeelte over de GGD als crisisorganisatie ingericht. Het alarmeren van de crisisorganisatie en crisisfunctionarissen is geïmplementeerd en we testen het gebruik daarvan maandelijks. In Noord Nederlands verband zijn de GGD’en begonnen met het ontwikkelen van een tweede verdiepende digitale leermodule voor sleutelfunctionarissen naast de algemene leermodule voor GGD medewerkers over de crisisorganisatie die klaar is. De intentie van de GGD Groningen is om deze in Q1 2026 te gaan implementeren onder de crisisfunctionarissen. Belangrijk in dit jaar is om GGDmedewerkers bewust te maken, via de e-learning en berichtgeving, over het belang van de crisisorganisatie en wat iemand als medewerker daarin kan betekenen. Voor crisisfunctionarissen is er een meerjarig opleiden – trainen – oefenplan inclusief leerlijn ontwikkeld die jaarlijks uitgevoerd wordt. In 2025 is in 3Noord gestart met een oriëntatie en de intentie uitspreken om op gebied van de vier GROP-processen te gaan samenwerken en elkaar te ondersteunen. Daarvoor zijn een aantal verkennende bijeenkomsten geweest om informatie te verzamelen op welke manier dat vormgegeven kan worden. De inventarisatie is nu klaar en de volgende fase is begonnen om een voorstel uit te werken die de samenwerking vormgeeft.

Daarin zullen de kaders, uitgangspunten en een bovenregionale crisisstructuur in uitgewerkt staan. Dit voorstel en bereidheid tot samenwerken in 3Noord kan ook gebruikt worden bij een volgende pandemie en op die manier paraat te zijn op gebied van infectieziekten. Warme fase - actie We hebben in dit jaar bij de GGD met twee kleine incidenten te maken gehad, waarmee we als organisatie moesten acteren gericht op herstel van de

36

continuïteit van onze werkzaamheden en dienstverlening. Naast een langdurige ICT-storing (netwerk) hebben we te maken gekregen met uitval van telefonie waardoor de GGD niet of minder goed bereikbaar was. Daarnaast is tot op heden in 2025 vier keer gebeld met het pikettelefoonnummer van de Psychosociale Hulpverlening bij incidenten (PSHi) waarvan drie keer voor advisering en eenmaal voor een daadwerkelijke inzet.

37

2.3 Adviseren over gezonde wijken, dorpen en steden

2.3.1 Beleid & Advies over Publieke gezondheid GGD Groningen vertaalt landelijke kennis en ontwikkelingen binnen de Publieke Gezondheid naar regionaal en lokaal beleid en uitvoering, met als hoofddoel meer gezonde inwoners. De GGD ondersteunt de tien Groninger gemeenten en veldpartijen en voorziet gemeenten van epidemiologische gegevens en onderzoeken over de volksgezondheid. Daarnaast volgt- en adviseert de GGD op relevante beleidsontwikkelingen en adviseert over de inzet van gezondheid bevorderende interventies. Integraal (beleids)advies & samenwerking Diverse factoren zijn van invloed op de volksgezondheid. Integraal gezondheidsbeleid verbetert de volksgezondheid met een aanpak vanuit verschillende invalshoeken en in samenwerking met verschillende domeinen binnen de gemeenten. De adviezen van de GGD worden in nauwe samenspraak met de verschillende afdelingen zoals Beleid & Advies, Medische Milieukunde (MMK), Jeugdgezondheidszorg (JGZ) en Infectieziektebestrijding (IZB) opgesteld. Hierdoor wordt specialistische-, wetenschappelijke- en praktijkkennis gebundeld en vertaald in een integraal en positief geformuleerd gezondheidsadvies. Deze adviezen worden gevraagd en ongevraagd aangeboden.

De GGD heeft de gemeenten het afgelopen half jaar geadviseerd over diverse gezondheidsvraagstukken zoals: het duiden van de uitkomsten van de gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen zowel regionaal als lokaal, preventief werken aan mentale gezondheid (waaronder suïcidepreventie), er is meegedacht over beleidsplannen sociaal domein, preventie van (toenemend) middelengebruik, de inzet van het rijksvaccinatieprogramma en het bevorderen van de seksuele gezondheid. Daarnaast kreeg de GGD veel vragen uit de gemeenten die raken aan een gezonde en veilige leefomgeving zoals: PFAS, de Omgevingswet en inzet op klimaatadaptatie. In het afgelopen half jaar zijn gemeenten verder (ongevraagd) geadviseerd over ouderengezondheid (bv. de campagne 'Wij Zijn Zelf Het Medicijn'), klimaatbeheersing, het rookvrij maken van de leefomgeving zoals scholen en terrassen. We hebben de cijfers uit de (extra)gezondheidsmonitors van de GGD gedeeld. Ook attenderen we de gemeenten op relevante subsidiemogelijkheden of (landelijke/regionale) bijeenkomsten. Raadsvragen In het afgelopen half jaar zijn er meerdere malen raadsvragen gesteld aan de gemeenteraden over GGD Groningen en/of publieke gezondheid. Een aantal raadsvragen gingen over de te openen nieuwe Consultatie Bureau (CB) locaties in de gemeente Stadskanaal en twee raadsvragen gingen over de vaccinatiegraad Stadskanaal.

onder

kinderen

in

gemeente

Groningen

en

Gemeente Westerkwartier stelde informerende vragen over

borstvoeding en vragen over de jaarrekening, onder andere t.a.v. financiën rond Aardbevingsacademie. Gemeente Pekela stelde vragen over de begroting van de GGD. Gemeente Midden-Groningen stelde raadsvragen over suïcide cijfers. In de gemeente Groningen werden door de raad vragen gesteld over de

38

basis- en facultatieve inzet van de JGZ en over de seksuele gezondheid (preventie en aantal soa's). Op alle vragen is schriftelijk gereageerd en is nauw contact geweest met de ambtenaar Volksgezondheid van de betreffende gemeenten. Naast de verschillende raadsvragen is de GGD ook aanwezig geweest bij de ‘GRbijeenkomst’ voor alle raadsleden in de gemeente Westerkwartier en tijdens een beeldvormende raadsbijeenkomst in Oldambt over de jaarstukken en begroting van de GGD. Dienstverleningsovereenkomst (DVO) In april jl. zijn de DVO-monitor cijfers van het jaar 2024 gedeeld met alle gemeenten. Naast de kwantitatieve data zijn ook kwalitatieve toelichtingen gegeven door de professionals van de GGD. Vervolgens zijn er gesprekken met gemeenten geweest over de resultaten en wat dit kan betekenen voor 2026. In het najaar gaan de DVO-gesprekken voor 2026 weer plaatsvinden. Lokaal en regionaal gezondheidsbeleid, integraal plan GALA Vanuit de landelijke en regionale ontwikkelingen en overleggen maakt de GGD de vertaling naar lokaal en regionaal gezondheidsbeleid en de bijhorende uitvoering. Het afgelopen half jaar heeft het accent van de advisering gelegen op de uitvoering van de plannen van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Integraal Zorgakkoord (IZA).

Dit deed de GGD in samenspraak met de gemeenten en samenwerkingspartners, onder andere via de uitvoering van de Meerjarenagenda Publieke Gezondheid 2023 - 2026. Zo neemt de GGD in een aantal gemeenten actief deel aan (GALA) werkgroepen en geven we desgevraagd een integraal advies. In het afgelopen half jaar zijn verdere afspraken gemaakt met de gemeenten over de versterking van de kennis- en adviesfunctie van de GGD (SPUK 14 GALA). De uitvoering van het IZA vindt voornamelijk plaats in het netwerk ‘Gezond Groningen’, waar vanuit een regionale preventie-infrastructuur wordt opgezet. Begin juli 2025 is het Onderhandelaarsakkoord AZWA (Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord) gesloten, waarin 17 organisaties uit zorg en welzijn (waaronder GGD GHOR) afspraken hebben gemaakt over een verbreding, intensivering en concretisering van het GALA en het IZA. Komend najaar zullen de gemaakte afspraken nader uitgewerkt worden. Vanuit de GGD volgen we de ontwikkelingen nauwgezet, met name waar het gaat om de implicaties van het AZWA voor het lokale en regionale gezondheidsbeleid en de uitvoering daarvan. Regionale preventie infrastructuur (Gezond Groningen) Op regionaal niveau is de afgelopen jaren al een forse beweging gaande om gezamenlijk te werken aan meer gezondheid voor onze inwoners middels een adequate regionale preventie-infrastructuur.

GGD Groningen is sinds de oprichting partner van het netwerk ‘Gezond Groningen’. Dit netwerk fungeert als overkoepelend verbond om alle betrokken partijen, in verschillende samenstellingen, te laten samenwerken aan alle regionale opgaven die leiden tot meer gezonde Groningers. Deze opgaven staan beschreven in de regiobeeld en het bijbehorende regioplan Gezond Groningen en het regioplan mentale gezondheid waar we actief aan hebben bijgedragen. Gezondheid wordt binnen Gezond Groningen integraal benaderd vanuit de volle breedte en brengt zorg, gezondheid, welzijn en sport en bewegen dichter bij elkaar. De regionale preventie-infrastructuur is ingericht middels vijf actielijnen die regionaal bestaand beleid en programma’s met elkaar verbindt. Actielijn 1: Meer doen met beschikbare middelen, Actielijn 2: Meer preventie, welzijn en samenleving (incl. sociale- en fysieke leefomgeving). Actielijn 3: Data gebaseerd werken en monitoren, Actielijn 4: Professionals van de toekomst en Actielijn 5: Mentale

39

Gezondheid. Actielijn 3 zal op termijn vervallen en wordt vervangen door Actielijn 3 Mentale Gezondheid. GGD Groningen neemt deel aan ‘Gezond Groningen’ op zowel bestuurlijk als ambtelijk niveau met als doel te werken aan meer vitaliteit en preventie van onze inwoners. We zijn vertegenwoordigd in het bestuurlijk overleg, de stuurgroep van Actielijn 2 en 3, de regiegroep en het ambtelijk vooroverleg. Daarnaast is de GGD regionale trekker van de ketenaanpak ‘Overgewicht en obesitas bij kinderen en van de ketenaanpak ‘Valpreventie’. Beide ketens vallen onder Actielijn 2. Als regionale trekker ondersteunt de GGD verder diverse activiteiten binnen ‘Gezond Groningen’, uitvoerende en adviserende partij. Bijvoorbeeld bij het Regionaal Sportakkoord de ketenaanpak Kansrijke Start. Bij de (regionale) ketenaanpak kansrijke start heeft de GGD het afgelopen half jaar actief deelgenomen aan de werkgroep en begeleidingsgroep in de kwartiermakers fase.

Afgelopen voorjaar is de Sociale Agenda van Nij Begun vastgesteld en zijn verschillende partijen gevraagd om uitvoeringsplannen te schrijven behorende bij de zestien beschreven maatregelen in de Sociale Agenda Voor maatregel 3.16 (Vergroten mentale weerbaarheid jongeren) is het Platform Mentaal Gezond Groningen gevraagd om een uitvoeringsplan te schrijven. GGD Groningen heeft deelgenomen aan het schrijfteam. Het uitvoeringsplan is goedgekeurd, waarbij met name de uitrol van de STORM-aanpak op alle middelbare scholen in de regio relevant is voor de GGD. Hierbij staat STORM voor Strong Teens and Resilient Minds, een ketenaanpak met als doel de ontwikkeling van een positief zelfbeeld, weerbaarheid en veerkracht van jongeren te stimuleren. Conform het uitvoeringsplan gaat de GGD aan de slag met de volgende twee specifieke taken: 1.Quickscan afnemen op scholen om randvoorwaarden voor scholen om STORM te implementeren te bepalen 2. Implementatieplan maken voor de uitvoering van een tweede screeningsmoment van de JGZ op het VO. Deelname landelijke en regionale leer- en kennisnetwerken en overleggen GGD Groningen neemt in toenemende mate deel aan diverse lokale, regionale en landelijke overleggen die het thema gezondheid raken.

Vanuit onze expertise op het gebied van de publieke gezondheid en met kennis van de regionale en lokale opgaven binnen gemeenten denken we mee, schrijven we mee, en hebben daarmee invloed op het resultaat. Verder zijn we betrokken bij onder andere de volgende overleggen: GGD GHOR vakgroepen, Regionaal netwerk Rookvrij Opgroeien, Gezond Groningen, de ambtelijke en bestuurlijke tafel sociaal en gezondheid (aardbevingen), De Mond Niet Vergeten, provinciale Sport-, Beweeg- en Preventieakkoorden, Provinciaal Leefbaarheidsprogramma, Alliantie van Kracht rond armoedebestrijding, Kans voor de Veenkoloniën, FAITH research, C4Youth, Platform Mentaal Gezond Groningen, Netwerk Dementie Groningen, het regionaal

bondgenootschap

laaggeletterdheid en het

maandelijkse Regionaal Platform Omgevingswet Groningen. Ter verbetering van de kennisuitwisseling op het terrein van preventie en gezondheidsbevordering heeft GGD GHOR, met subsidie van ZonMw, het landelijke Leernetwerk Preventie en Gezondheidsbevordering een stevige impuls kunnen geven. Hiermee wordt de makel- en schakelrol die de GGD vervult, verder versterkt. Binnen deze landelijke structuur wordt vanuit GGD

40

Groningen deelgenomen aan verschillende sub-leernetwerken: valpreventie, overgewicht kinderen, kansrijke start en een overkoepelend leernetwerk waar strategische vragen rond kennisuitwisseling aan bod komen. Onderzoeksagenda GGD Groningen neemt deel aan verschillende onderzoekstrajecten. Zo is de GGD in het netwerk Gezond Groningen een actieve deelnemer aan het project LEGrO (Leernetwerk Leefomgeving Groningen) welke door ZonMw is gesubsidieerd. Het doel van dit project is het ontwikkelen van een regionaal, thematisch leernetwerk op het gebied van een gezonde leefomgeving in Groningen. Aan de hand van drie subthema’s worden verschillende leersessies met inwoners en professionals van diverse organisaties georganiseerd. GGD Groningen participeert in de stuurgroep en het projectteam waarbij de sociale implicaties van rookverboden wordt uitgewerkt. Dit jaar loopt de subsidie af. In november organiseren wij samen met de deelnemende organisaties een (eind)congres. Aan de hand van de opbrengsten zullen we onderzoeken welke vervolgacties nodig zijn voor het borgen van het Leernetwerk Gezonde Leefomgeving Groningen binnen Gezond Groningen. Dit raakt ook de Meerjarenagenda Publieke gezondheid 2023 – 2026. Naast de deelname aan LEGro participeert GGD Groningen in het onderzoek consortium FAITH-research wat zich richt op de ondersteuning van kwetsbare ouderen.

In het kader van ouder worden is de GGD ook aan het onderzoeken hoe volwassenen en ouderen beter ondersteund kunnen worden in het vitaal ouder worden en hoe valongevallen bij ouderen vermindert kunnen worden. Hiervoor is een ZonMw subsidie toegekend. De GGD heeft vorig jaar een overeenkomst getekend met het UMCG met een set van afspraken omtrent onze samenwerking. Dit heeft betrekking op samenwerking op het gebied van opleiding van(zorg)professionals en het (laten) doen van wetenschappelijk onderzoek op het gebied van publieke gezondheid. De samenwerkingsovereenkomst met de Academische Werkplaats Noord-Nederland is vorig jaar weer voor vijf jaar verlengd. Dit is een samenwerking van de drie noordelijke GGD’en, het UMCG, en het RIVM. Het doel van deze samenwerkingsovereenkomst is het verbeteren van de kwaliteit van de publieke gezondheidszorg, primair in Noord-Nederland en subsidiair in heel Nederland, door kennisdeling, een betere wisselwerking tussen praktijk en onderzoek en de verwerving van kwalitatief goede kennis op dit terrein. Daarnaast is de GGD betrokken bij het onderzoekstraject Vital4all van het RIVM die plaats vindt in gemeente Het Hogeland. Met dit onderzoek wordt verkend hoe ouderen over vitaliteit denken en wordt bijgedragen aan een ontwikkeling van een preventieve aanpak om vitaliteit bij ouderen te bevorderen.

Vital4all is vorig jaar gestart en loopt het komende jaar nog door. Het afgelopen half jaar zijn er ook nieuwe samenwerkingen gestart waarbinnen de GGD in de uitvoering een nieuwe rol speelt. Zo is in gemeente Het Hogeland gestart met een coördinator Kansrijke start vanuit de GGD (JGZ) en zijn er samenwerkingen op het gebied van GGD’er in de buurt in verschillende gemeenten.

2.3.2 Gezondheidsbevordering De Groninger bevolking en beleidsmakers zijn zich steeds meer bewust dat de gezondheid van grote groepen Groningers zorgelijk is. Het besef hoe belangrijk vitaliteit, gezonde leefstijl en een gezonde omgeving zijn om gezondheidswinst te behalen, is gegroeid. Er is volop draagvlak om in te zetten op preventie en gezondheidsbevordering.

41

De GGD adviseert en ondersteunt gemeenten op welke wijze er integraal en structureel uitvoering gegeven kan worden aan het Gezond en Actief Leven Akkoord en het daarbij behorende lokale gezondheidsbeleid, Lokale Preventie Akkoord en Sportakkoord. De volgende integrale interventies en programma’s zijn de afgelopen periode uitgevoerd i.s.m. inwoners, (lokale) netwerken en gemeenten. Website ‘Gezond Leven in Groningen’ Gezond Leven in Groningen is een website voor inwoners van de provincie Groningen waar informatie te vinden is over een gezonde leefstijl. Via www.gezondleveningroningen.nl worden inwoners naar de website van GGD Groningen geleid en vinden zij laagdrempelige en lokale tips hoe men aan de slag kan met een gezonde leefstijl. ‘Gezond Leven in Groningen’ is het afgelopen halfjaar wederom geüpdatet en biedt relevante tips op drie hoofdthema’s: ontspannen, bewegen en gezond eten. Daarnaast is per gemeente samengevat welke partijen een lokaal aanbod hebben. De website is tussen 1 juli en 19 december 2024 in totaal 1639 keer bekeken. Hiervan waren 1140 unieke gebruikers. Project ‘Sociale en emotionele ondersteuning van inwoners en professionals in het aardbevingsgebied’ Sinds 2019 wordt gewerkt aan de uitwerking van het plan ‘sociale en emotionele ondersteuning inwoners aardbevingsgebied’.

GGD Groningen speelt hierin een belangrijke rol in de ondersteuning van gemeenten en van professionals werkzaam in het aardbevingsgebied. GGD Groningen zet in op: 1.

het organiseren en uitvoeren van ondersteuning aan (zorg)professionals en vrijwilligers die in hun werk te maken hebben met inwoners met psychosociale gevolgen van aardbevingsproblematiek, middels de Aardbevingsacademie;

2.

monitoring van de inzet van aardbevingscoaches

3.

kennisuitwisseling.

Uiteindelijk doel van de inzet door GGD en gemeenten is het behouden van voldoende

veerkracht

bij

de

inwoners

en

professionals

in

het

aardbevingsgebied, zodat er meer gezonde fysieke en mentale jaren in de eigen omgeving kunnen worden doorgebracht. Sinds 2023 organiseert de Aardbevingsacademie het aanbod in-company, in samenwerking met solide opleiders, zoals de Hanze. Om goed aan te blijven sluiten

op

veranderende

contexten

en

leerwensen,

zoekt

de

Aardbevingsacademie actief de samenwerking op binnen relevante netwerken en met relevante (potentiële) doelgroepen. Het aanbod is recent verder aangevuld met trainingen gericht op de eigen veerkracht van professionals, en met een kennissessie over de impact van aardbevingen en procedurestress op inwoners. Ook in de eerste helft van 2025 werden de trainingen weer hoog gewaardeerd door professionals. Daarnaast is gebruik gemaakt van de mogelijkheid tot coaching en intervisie. De jaarrapportage 2024 is eind januari en begin mei gepresenteerd aan respectievelijk de ambtelijke en de bestuurlijke tafel Sociaal en Gezondheid. De initiële subsidie voor dit project is afgelopen, voortzetting tot en met 2030 is toegezegd. Over de precieze routing na 2025 wordt gesproken door gemeenten, rijk en provincie.

42

(JOGG) provinciaal; Gezonde jeugd Gezonde Toekomst De regiocoördinator JOGG die werkzaam is bij de GGD zet in op een provinciale uitrol van de JOGG-aanpak. Deze regionale aanpak ondersteunt en versterkt de bestaande lokale JOGG aanpakken door (duurzame) verbindingen te maken met bestaande landelijke en provinciale programma’s. De regiocoördinator faciliteert en ondersteunt de JOGG-gemeenten en de betrokken beleidsambtenaren. De regiocoördinator adviserend en coachend naar de lokale JOGG regisseurs. Daarnaast legt de JOGG-regiocoördinatie een stevige link tussen de JOGG-aanpak (collectief) en de JOGG Kind naar Gezonder gewicht (KnGG) aanpak (selectief). Beide aanpakken zijn nodig om samen te werken aan een gezonde omgeving met passende begeleiding en ondersteuning voor de groep kinderen die dit nodig hebben. In de afgelopen maanden zijn er monitorgesprekken met elke JOGG-gemeente gevoerd. Door elke gemeente wordt de vragenlijst ingevuld, die door het Mulier uitgewerkt wordt in een persoonlijk, gemeentelijk dasboard. Op basis van de monitorgespreken en de uitkomsten van de monitor stellen JOGG-gemeenten hun lokale aanpak bij. De regionale coördinatie is vormgegeven in een Meerjarige strategie. Hierin zijn 3 speerpunten opgesteld: −

Het bouwen en onderhouden van het regionaal werknet. Dit betreft het werknet extern met provinciale partners en publieke private partners maar ook het team met JOGG-regisseurs en beleidsambtenaren JOGG.

−

−

Zichtbaarheid en communicatie JOGG regionaal. Door good practises en acties van lokale en regionale inzet te delen wordt de JOGG-aanpak zichtbaar. Daarnaast betrokken we hiermee het werknet en wordt het draagvlak groter om aan te sluiten. Versterken gezonde omgevingen, zoals o.a. sport-, buurt-, en werkomgeving. Hierbij sluit de JOGG-aanpak aan op de inzet van de Gezonde school aanpak, TeamFit aanpak en andere (lopende) projecten en programma's zoals o.a. Het Gronings Beweegakkoord.

− JOGG in gemeente Groningen Gemeente Groningen is sinds 1 oktober 2014 JOGG-gemeente. In opdracht van de gemeente heeft GGD Groningen de JOGG-aanpak vertaald naar een Groningse aanpak. Die aanpak zet zich in op de thema’s gezond bewegen, gezonde voeding en lekker in je vel zitten. De JOGG-regisseurs hebben in de afgelopen jaren mogelijkheden gecreëerd waarbij professionals in staat zijn om te werken aan gezondheid in brede context voor alle kinderen in de wijk. Dit gebeurde in vijf wijkvernieuwingswijken. Gezonde School Gezonde School is een bewezen effectief programma waarbij met behulp van een structurele aanpak op een systematische en planmatig manier duurzaam aan gezondheid wordt gewerkt. Alle scholen die een toekenning ontvangen voor de stimuleringsregeling van het landelijke programma Gezonde School , ontvangen vanaf de start van schooljaar 2025-2026 advies en ondersteuning bij de implementatie vanuit de GGD. Waarbij de gezonde school adviseurs ondersteuning bieden bij de implementatie en uitvoering van de aanpak. Door landelijke bezuinigingen op het programma Gezonde School zijn er voor scholen in onze regio fors minder mogelijkheden om aanspraak te maken op de landelijke stimuleringsregeling vanaf schooljaar 2025-2026. In schooljaar 20242025 konden scholen aanspraak maken op verschillende stimuleringsregelingen.

Het “ondersteuningsaanbod”, de “stimuleringsregeling Relaties en Seksualiteit” én de “stimuleringsregeling “Gezond en Veilig Werken voor MBO’s”. Voor schooljaar 2025-2026 is slechts één stimuleringsregeling beschikbaar voor scholen. In onze regio hebben 48 scholen in het voorjaar van

43

2025 hun belangstelling voor deze stimuleringsregeling kenbaar gemaakt. Daarvan hebben 35 scholen (73%) van de scholen een toekenning ontvangen. Helaas zijn 13 scholen afgewezen door het landelijke programma. • In onze regio zijn dit schooljaar 2024-2025, 47 scholen bezig met de Gezonde School aanpak met ondersteuning van de GGD. 69 scholen hebben hun behoefte aangegeven; helaas zijn 22 scholen afgewezen. Scholen blijven voornamelijk kiezen voor de thema’s voeding, bewegen en sport en welbevinden. Daarnaast zien we een lichte toename in de aandacht voor het thema Roken Alcohol en Drugspreventie op het VO Met de Gezonde School aanpak wordt nadrukkelijk verbinding gelegd met mentale gezondheid van de jeugd. • Scholen hadden in schooljaar 2024-2025 voor de laatste keer ook de mogelijkheid om vanuit de Gezonde School aanpak aan de slag te gaan met het thema Relaties en Seksualiteit m.b.v. een extra subsidie vanuit de stimuleringsregeling "Relaties en Seksualiteit”.35 scholen hebben hun interesse voor deze stimuleringsregeling kenbaar gemaakt. In onze regio zijn dit schooljaar (2024-2025) 21 scholen op duurzame wijze bezig met dit thema. 14 scholen hebben helaas een afwijzing ontvangen. Binnen dit thema wordt nadrukkelijk de verbinding gelegd met het thema welbevinden/ mentale gezondheid.