109 1 Onderzoeksrapport Ondermijning in het Ommeland

69

Geen enkele gemeente telt meer dan vijf vaste BOA’s. Dit levert grote problemen op bij inroostering (vaak werken in koppels, ook in de avond en/of in het weekend) en bij verdeling van de inzet over meldingen, gebiedsgerichte taken of taakspecialisaties. BOA-specialisatie ten behoeve van de ondermijningsaanpak is niet mogelijk.  OV-ambtenaren krijgen - los van ondermijning O - te maken met een driedubbele groei van de veiligheidsproblematiek: taakverschuiving van politie naar gemeenten; meer veiligheidstaken voor burgemeesters en OOV-ambtenaren (o.a. het Damoclesbeleid, gebiedsverboden, de crisismaatregel in de Wvggz, en de wet aanpak woonoverlast); en complexere veiligheidsproblematiek (b.v. zwaardere rechterlijke toetsing van bestuursrechtelijke handhaving en lastige dossiers van verwarde personen). Hier komen dan nog crises bij (corona en boerenprotesten), plus de ordevraagstukken rondom AZC-locaties en de opvang van vluchtelingen uit de Oekraïne. De consequentie is dat OOV-ambtenaren structureel worden overvraagd. Incidenten en crises krijgen noodgedwongen steeds weer voorrang boven beleidsmatige opdrachten.  et Bibob-beleid is verouderd (voornamelijk H toetsing in klassieke risicobranches) en er zijn bijna geen Bibob-coördinatoren (wel in Westerkwartier, al is dat dan een onderdeel van de 3,3 fte OOV).

Daardoor is de beleidsontwikkeling (lang) achterwege gebleven en is er weinig tijd of ruimte voor relatiebeheer met betrokken afdelingen, zoals ruimtelijke ordening of vastgoed. Het Bibob-beleid is onvoldoende benut om een ambtelijke en bestuurlijke stijl in te voeren waarbij kritisch wordt bezien met wie de gemeente een relatie aangaat.  ndermijning is thans - uitgedrukt in fte’s, als O specialisme binnen de OOV-functie - niet meer dan een bescheiden deeltaak (maximaal 0,5 fte per gemeente) van één of enkele OOVambtenaren. De ondermijningsaanpak is weliswaar geagendeerd en in plannen geprioriteerd, maar de uitvoeringscapaciteit is ontoereikend.

 e ondermijningsaanpak is geagendeerd door D burgemeesters, maar het staat nog niet (in alle scherpte) op het netvlies van topambtenaren (gemeentesecretarissen en managementteams), colleges of gemeenteraden. Toch is de gemeentelijkeondermijningsaanpak arbeidsen kennisintensief en heeft het consequenties voor (de werkprocessen van) tal van ambtelijke afdelingen. Bijvoorbeeld bij kamerverhuur, projectontwikkeling, subsidieverlening, zorg aan slachtoffers, trajecten voor exdelinquenten, vergunningverlening en werkprocessen bij het afgeven van zorgindicaties en ID-papieren.

7.4 Aanbevelingen Deze slotparagraaf formuleert één centrale boodschap, want kwantitatieve en kwalitatieve personele uitbreiding is noodzakelijk: ten behoeve van de gemeentelijke OOV-functie en specifiek voor de ondermijningsaanpak. De precieze bestuurlijke ambities bij de aanpak van ondermijning en de concrete uitwerking daarvan is niet aan ons. Op hoofdlijnen raden we wel het volgende aan: 1) Meer ambtelijke OOV-capaciteit per gemeente, betaald vanuit de eigen begroting. Een kleine investering, en wat meer personele armslag, heeft al pure meerwaarde. Dat is wezenlijk anders dan op het sociale of fysieke domein van de gemeente, want daar maakt 1 of 2 fte extra niet zoveel uit. Voor de OOV-organisatie is het al een wereld van verschil. OOVambtenaren worden chronisch overvraagd en de organisatorische kwetsbaarheid bij vertrek of verlof is te groot. Er bestaat behoefte aan OOV-teams met daarin professionals met complementaire kennis en vaardigheden. Deze uitbreiding is nodig om in elke gemeente specialistische capaciteit vrij te maken voor de ondermijningsaanpak. Eén fte extra per gemeente is daartoe minimaal nodig, mede omdat structureel moet worden voorzien in coördinatie van Bibobtoetsing en in interne samenwerking met de harde sector (vanwege het vastgoeddossier) en met het sociaal domein (vanwege jonge aanwas en slachtofferschap).

70

2) Er is méér nodig dan extra middelen vanuit de gemeentebegroting ten behoeve van enige extra OOV-capaciteit. Ook de gemeentelijke capaciteit van BOA’s, van handhavingsjuristen en op het snijvlak van zorg en veiligheid vergt uitbreiding: op het brede taakveld en voor specialistische inzet bij de ondermijningsaanpak. Het is verstandig om dit uit te werken ten behoeve van een Rijkssubsidie, bijvoorbeeld een regiodeal. Temeer omdat: a.) politie en justitie dun bezet zijn en blijven in de komende tien jaren; en b.) veel huidige veiligheidsproblemen mede te danken zijn aan Haagse verdeelsleutels (te sterk gebaseerd op het inwonertal) of Haagse beleidsdossiers, zoals de aardbevingsschede, de hoge energieprijzen, de bestaansonzekerheid onder boeren en de grote drukte en reeks incidenten op de COA-locaties. De situatie in het Groningse Ommeland is in verschillende opzichten ernstiger dan in kwetsbare stadswijken, zoals beschreven in ‘Preventie met Gezag’ (Noordanus e.a., 2021). Immers, de overheid is vaak afwezig en criminelen vullen dit gat. In kwetsbare stadswijken is er een probleem met criminelen. In het Ommeland is er daarnaast een (urgent) probleem met de overheid, want die is simpelweg te vaak afwezig, ook als het gaat om elementaire veiligheid en handhaving. Dat kan een overheid zich niet veroorloven. 3) Samenwerking op Groningse schaal is verstandig.

Start inderdaad met de twee voorgenomen beleidslijnen, namelijk Bibob-beleid en analysegestuurde controles. Overweeg om hiertoe (wederom buiten de gemeentebegroting om gefinancierd) op Gronings niveau ambtelijke capaciteit in te zetten. Bijvoorbeeld een projectleider ondermijning of een klein projectbureau. Wij werken dit niet in detail uit, maar een aanjaagfunctie is nodig. Met het geleende gezag van de burgemeesters van Groningen en Stadskanaal en met gebruikmaking van de RIECstructuren. Uiteraard onverlet de bevoegdheden van de gemeenteraden. De provincie Groningen kan hierbij, net als in sommige andere provincies, een ondersteunende rol spelen.

71

Literatuurlijst Algemene Rekenkamer (2022). Een zorgelijk gebrek aan daadkracht. Onderzoek naar de effectiviteit van zorgfraudebestrijding. Den Haag. Algemene Rekenkamer (2021). Handhaven in het duister. De aanpak van milieucriminaliteit en overtredingen, deel 2. Den Haag. Beukeveld, A. (2021). Geen gouden (afval)bergen. Een fenomeenonderzoek naar gesignaleerde afvalcriminaliteit in Noord-Nederland. Masterscriptie: Universiteit Leiden. Boerman, F., Grapendaal, M., Nieuwenhuis, F. & Stoffers, E. (2017). Nationaal Dreigingsbeeld 2017. Georganiseerde criminaliteit. Driebergen: Dienst Landelijke Informatieorganisatie. Essen, B. van (2014). Illegale handel in professioneel vuurwerk. Een onderzoek naar de logistieke keten, modus operandi, afscherming en verwevenheid binnen de illegale vuurwerkhandel. Masterscriptie. Apeldoorn: Politieacademie. Fijnaut e.a., 1996 Fijnaut, C., Bovenkerk, F., Bruinsma, G. & Bunt, H. van de (1996). Inzake opsporing: Enquêteopsporingsmethoden, Bijlage VII: Eindrapport georganiseerde misdaad in Nederland. Den Haag: Sdu Uitgevers. Financial Intelligence Unit Nederland, Jaaroverzicht FIU-Nederland 2020, Zoetermeer, juni 2021. Functioneel Parket Afpakken (2016). Wederrechtelijk verkregen voordeel hennepkwekerij bij binnenteelt onder kunstlicht. Functioneel Parket. Informatie Knooppunt Zorgfraude (2020). Verwevenheid zorg en criminaliteit. Utrecht.

KWR (2022). Rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Groningen. Rioolwater, spiegel van de samenleving. Nieuwegein. Mehlbaum, S., van den Akker, K., Verweij, A., & Wester, A. (2021). Zuiver op de graat? Over de betrokkenheid van de visserij bij maritieme drugssmokkel. Utrecht: Sdu (Politie & Wetenschap).

Noordanus, P., Tops, P. & Torre, E.J. van der (2020). Een Pact voor de Rechtsstaat. Een sterke terugdringing van drugscriminaliteit in tien jaar. Den Haag: Aanjaagteam Ondermijning. Noordanus, P., Torre. E.J. van der, Tops. P.W & Kester, J. (2021). Preventie met Gezag. Een strategie voor weerbare wijken. Den Haag: Aanjaagteam Ondermijning. Spapens, T., Bruinsma, M.Y., Jong, J. de & Hout, L. van (2013). Onrechtmatig verwerken en mengen van olieproducten als vormen van Milieucriminaliteit. Den Haag: Boom-Criminologie. Stichting Maatschappij en Veiligheid (2022). Jong ontspoord in het drugsmilieu. En wat wij daar als samenleving tegenover moeten zetten. Den Haag. Struiksma e.a. (2020 Struiksma, N. Boxum, C., Hollenberg, S.J. & Woestenburg, N.O.M. (2020). Zoektocht naar georganiseerde criminaliteit in de Noordelijke zeehavens. Onderwereld boven water? Utrecht: Sdu (Politie & Wetenschap). Tops e.a., 2017). Tops, P.W., Os, P. van & Torre, E. van der (2017). Sleuren en sturen in 2017: de ontwikkeling van de relatie tussen de politie en het lokaal bestuur. Tops e.a. 2018 Tops, P., Valkenhoef, J. van, Torre, E.J. van der, & Spijk, L. van (2018). Waar een klein land groot in kan zijn, Nederland en synthetische drugs in de afgelopen vijftig jaar. Den Haag: Boom-Criminologie. Torre, E.J. van der & Valkenhoef, J.M. van (2017). De lokale betekenis van basisteams.

Over het werk van geüniformeerde agenten en het gebrek aan rechercheurs. Apeldoorn: Politieacademie. Torre, E.J. van der, Valkenhoef, J. van, Esman, C. Greven, H. (2017). Veiligheid bij jaarwisselingen. Apeldoorn: Politieacademie. Torre, E.J. van der , & Heijkoop, M. M. (2020). Zorgfraude. Een wereld te winnen. Rotterdam: LokaleZaken.

72

Torre, E.J. van der & Spoorendonk, J. (2020). Recreatieparken: ondermijning Vooruitgang en nieuwe (corona)risico’s, ook in het midden- en topsegment. Rotterdam / ’s-Hertogenbosch: LokaleZaken / Provincie Noord-Brabant. Torre, E.J. van der, Wijk, A. van & Heijkoop, M. (2021). Mainport in de tweede linie. Over sierteelt en ondermijning (Programma Weerbare Sierteeltsector), Rotterdam: LokaleZaken. Torre, E.J. van der (2022). Van pionieren naar structureren. Over de gemeentelijke aanpak van zorgfraude. Rotterdam: LokaleZaken (i.o.v. VNG Naleving) Vermeulen, I., Leest, W., van der & Dirksen, V. (2018). De doorvoer van cocaïne via Nederland. Distributielijnen en doorvoermethoden. Driebergen: Dienst Landelijke Informatieorganisatie.

Wiegant, B.(2017). Vanaf de zijlijn bekeken. Commissarissen van de Koning over de Politiewet 2012. Lelystad: provincie Flevoland. Wijk, A., & Lenders, A. (2018). Betonrot. Een kwalitatief onderzoek naar het fenomeen ondermijnende criminaliteit in Brabant-Zeeland, de effecten van en richting voor de overheidsaanpak. Arnhem: Bekereeks. Wijk A. van, Torre.E.J. van der, e.a., Barneveld, G. van & Wolsink, J. (2020). Ondermijning op en rond luchthaven Schiphol. Bekereeks, Arnhem: Bekereeks. Media In de voetnoten wordt verwezen naar bronnen in de media en op het internet

Bijlage 1 Drugslocaties Tabel: Overzicht van locaties met drugsproductie wat betreft synthetische drugs, GHB of een cocaïnewasserij in de eenheid Noord-Nederland, uitgesplitst naar Groningen, Friesland en Drenthe, in de periode van 2017 tot en met de eerste helft van 2021. Provincie Groningen

Synthetische drugs

6

waarvan methamfetamine

1

GHB Cocaïne-wasserij Provincie Friesland

Synthetische drugs

12

waarvan methamfetamine

2

GHB Cocaïne-wasserij Provincie Drenthe

Synthetische drugs

19

waarvan methamfetamine

3

GHB 3 Cocaïne-wasserij 1 Bron: politie-eenheid Noord-Nederland.

Colofon Dit rapport is uitgevoerd op verzoek van de Groningse burgemeesters. Het is opgesteld door dr. Edward van der Torre, prof. dr. Pieter Tops, dr. Menno van Duin en mr. Titia Jongepier MSc. Het rapport kan worden gedownload via www.lokalezaken.com. 73