05. Jaarverslag Ultiem 2021
Tekst van het document
Vervolgstappen
In 2022 worden de MJOP specifieker ingevuld, worden per locatie keuringen ingeregeld en krijgt de BHV meer aandacht. Dit zal begin 2022 vorm krijgen.
Duurzaamheid & maatschappelijk verantwoord ondernemen De scholen van Ultiem worden op korte termijn allemaal vervangen door nieuwe dan wel versterkte gebouwen als onderdeel van het scholenprogramma van de gemeente MiddenGroningen. In de huidige gebouwen zal niet meer worden geïnvesteerd in duurzaamheid. Bij de bouw of versterking van de schoolgebouwen/kindcentra is duurzaamheid wel een zeer belangrijk aspect. Vanuit het rijksgeld Scholenfonds zijn aanvullende middelen beschikbaar gesteld voor de realisatie van extra kwaliteitsambities (‘verduurzamingsmaatregelen’). De locaties die bouwkundig versterkt worden, worden tevens toekomstbestendig gemaakt door functionele aanpassingen te doen ten behoeve van modern onderwijs. Programma Huisvesting Scholen Het Programma Huisvesting Scholen is een programma waarin wordt toegewerkt naar aardbevings- en toekomstbestendige scholen in 2023. De gemeente Midden-Groningen heeft samen met de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) en de rijksoverheid de middelen beschikbaar gesteld om de scholen veilig en duurzaam te maken. Dit betekent dat scholen bouwkundig versterkt worden of dat er nieuwe scholen of kindcentra worden gebouwd. Per school kunnen de maatregelen verschillen, maar het leidt in alle gevallen tot scholen die in alle opzichten klaar zijn voor de toekomst. Aanname is dat het energieverbruik als gevolg van
Hofsteenge Zeeman Groep B.V. Voor waarmerkingsdoeleinden behorend bij controleverklaring d.d. 15 juni 2022
26
de nieuwbouw sterk zal dalen door de toepassing van energiebesparende maatregelen. Daarnaast is de nieuwe huisvesting afgestemd op het aantal groepen en is er geen sprake meer van leegstand. Hieronder volgen de scholen die binnen deze projecten in het jaar 2021 lopen. Om de status van de gestelde doelen aan te geven wordt gewerkt met de volgende kleurcodes: Groen = Doel is behaald Blauw = Proces loopt nog Rood = Doel wordt of is niet gehaald. Doel
Nieuwbouw ’t Heidemeer.
Gewenste situatie
Deze school is begin 2020 gesloopt en op dezelfde locatie (Arie Bosscherstraat) herbouwd. De school kreeg in 2020 tijdelijke huisvesting in het oude gebouw van de Theo Thijssenschool aan de Boswijklaan.
Proces
Ultiem is bouwheer voor dit project. De nieuwbouw is in 2020 gerealiseerd en opgeleverd in december 2020. De school is in januari 2021 in gebruik genomen.
Vervolgstappen
Onderhoudscontracten en leverancierscontracten inregelen voor na de garantieperiode.
Doel
Nieuwbouw Van Heemskerckschool.
Gewenste situatie
Voor deze school zijn in 2020 alle voorbereidingen voor vergunningen e.d. voor de nieuwe school getroffen. Begin 2021 is de school verhuisd naar de tijdelijke huisvesting aan de Boswijkslaan. Na sloop van de oude school, wordt op dezelfde locatie (Jan Huitzingstraat) een nieuw kindcentrum gebouwd.
Proces
Ultiem is bouwheer voor dit project. Het oude schoolgebouw is in januari 2021 gesloopt en een nieuw/duurzaam ontwerp is hetzelfde jaar gebouwd.
Vervolgstappen
De school is eind december 2021 opgeleverd en begin januari 2022 in gebruik onder een nieuwe naam: kindcentrum De Ontdekking.
Doel
Nieuwbouw Kindcentrum Hoogezand-West met daarin o.a. OBS De Achtbaan.
Gewenste situatie
Het nieuwe kindcentrum wordt gebouwd aan de Erasmusweg. Er komen drie scholen, kinderopvang, een wijkcentrum en een gymzaal met speellokaal in dit gebouw.
Hofsteenge Zeeman Groep B.V. Voor waarmerkingsdoeleinden behorend bij controleverklaring d.d. 15 juni 2022
27
Proces
In 2020 is gestart met de gefaseerde sloop en eind 2020 vond de aanbesteding plaats. Medio 2021 is gestart met de bouw. De gemeente is bouwheer van deze nieuwbouw.
Vervolgstappen
Naar verwachting zal de nieuwbouw eind september 2022 gereed zijn.
Doel
Nieuwbouw Kindcentrum Zuiderkroon met o.a. fusieschool OBS Nico Bulderschool & OBS Het Ruimteschip.
Gewenste situatie
In de wijk Woldwijck in Hoogezand komt een tweede kindcentrum voor drie scholen, twee Ultiem scholen en SBO De Sterren van RENN4. De locatie voor het nieuwe kindcentrum is aan de Zuiderkroon, vandaar dat in 2020 de naam ‘Kindcentrum Zuiderkroon’ onthuld is.
Proces
De gemeente is bouwheer geweest van deze nieuwbouw. In 2020 is gestart met de bouw en het kindcentrum is in augustus 2021 in gebruik genomen. Het nieuwe schooljaar 2021-2022 is gestart op de nieuwe locatie.
Vervolgstappen
Onderhoudscontracten en leverancierscontracten inregelen.
Doel
Nieuwbouw Walstraschool Kropswolde.
Gewenste situatie
Deze locatie is lang beoogd om bouwkundig te versterken. Uiteindelijk wordt deze school nu ook nieuw gebouwd op een andere locatie.
Proces
In 2020 zijn plannen uitgewerkt voor renovatie/ bouwkundig versterken Uiteindelijk is nieuwbouw een verstandiger keuze, daarvoor loopt een locatieonderzoek in 2021 en wordt het programma van eisen opgesteld.
Vervolgstappen
Begin 2022 volgt de definitieve locatie en kan de bestemmingsplanprocedure gestart worden. De nieuwbouw zal naar verwachting in 2023/2024 gerealiseerd worden.
Doel
Nieuwbouw Oetkomst Kolham.
Gewenste situatie
De Oetkomst in Kolham is een locatie in juridisch eigendom van Ultiem. Vanuit het scholenprogramma is deze school in combinatie met de kinderopvang ondergebracht in een nieuw kindcentrum gebouwd aan de Eikenlaan.
Proces
De gemeente is bouwheer van deze nieuwbouw, omdat dit in combinatie met een herinrichtingsopgave van de directe omgeving is uitgevoerd. De bouw is eind 2020 gestart en is medio 2021 opgeleverd. De school is bij de start van het schooljaar 2021/2022 in gebruik genomen in Kindcentrum Kolham.
Hofsteenge Zeeman Groep B.V. Voor waarmerkingsdoeleinden behorend bij controleverklaring d.d. 15 juni 2022
28
Vervolgstappen
Onderhoudscontracten en leverancierscontracten inregelen.
Doel
Versterken Driespan Harkstede.
Gewenste situatie
OBS Driespan in Harkstede is een aan Ultiem overgedragen school, die gehuisvest is in MFA De Borgstee. Deze locatie wordt bouwkundig versterkt en er worden onderhouds- en duurzaamheidsmaatregelen uitgevoerd. Ook functionele aanpassingen voor het onderwijs worden hierbij meegenomen.
Proces
De aanpassingen voor versterking zijn grotendeel uitgevoerd in 2021. De gemeente is bouwheer. De aanpassingen zijn medio 2021 gestart en in combinatie met diverse onderhoudswerkzaamheden gerealiseerd. Er worden steeds 2 lokalen ‘vrij gespeeld’ voor het uitvoeren van de werkzaamheden. Daarmee is er wel gedurende een lange periode overlast, maar wordt wel alles naar wens aangepast.
Vervolgstappen
De onderhoudswerkzaamheden lopen door tot maart 2022. Daarna worden nog wat garantiezaken/ opleverpunten opgepakt.
Hofsteenge Zeeman Groep B.V. Voor waarmerkingsdoeleinden behorend bij controleverklaring d.d. 15 juni 2022
29
2.4 Financieel beleid 2.4.1
Doelen en resultaten
In dit hoofdstuk wordt een toelichting gegeven op de doelen die op het beleidsdomein financiën & control zijn gesteld. Om de status van de gestelde doelen aan te geven wordt gewerkt met de volgende kleurcodes: Groen = Doel is behaald Blauw = Proces loopt nog Rood = Doel wordt of is (nog) niet gehaald. Doel
Financieel beleid.
Gewenste situatie
Het hebben van een financieel beleidsplan, waarin wordt beschreven hoe Ultiem omgaat met de middelen die worden ontvangen en welke instrumenten zij daarvoor ter beschikking heeft. Hierin wordt onder andere beschreven op welke wijze Ultiem in control is ten aanzien van de financiële kengetallen, de planning- en controlcyclus, risico's van het financieel beleid en het treasurystatuut.
Proces
In 2020 beperkte dit doel zich tot de financiële kengetallen van Ultiem. Dat doel is met ingang van het jaarplan 2021-2022 als subdoel ondergebracht bij een breder doel, namelijk het opstellen van een financieel beleidsplan. Dit financieel beleidsplan geeft de kaders aan van de financiële huishouding van Ultiem. De PDCA-cyclus is in 2021 in concept beschreven in het financieel beleidsplan. Daarnaast zijn ook de onderwerpen treasury, het activeringsbeleid, het proces van jaarrekening en jaarverslag en horizontale en verticale verantwoording in concept uitgewerkt.
Vervolgstappen
Er wordt in 2022 een risico-inventarisatie en -evaluatie uitgevoerd. Dit proces wordt begeleid door een extern adviesbureau en moet leiden tot de invoering van risicomanagement binnen Ultiem. Risico's worden geïdentificeerd, effecten op het weerstandsvermogen in kaart gebracht en beheersmaatregelen worden benoemd. De uitkomsten van de risicoanalyse worden gebruikt als input bij onderwerpen die aanvullend in het financieel beleidsplan worden beschreven. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om de risico's van het financieel beleid, strategisch en tactisch financieel beleid en vermogen en reserves. De planning is om het financieel beleidsplan in de tweede helft van 2022 gereed te hebben.
Hofsteenge Zeeman Groep B.V. Voor waarmerkingsdoeleinden behorend bij controleverklaring d.d. 15 juni 2022
30
Doel
Borging inkoopcontracten.
Gewenste situatie
De inkoopcontracten zijn geborgd en belanghebbenden hebben de beschikking over alle relevante informatie (afspraken, voorwaarden e.d.). Duidelijk is hoe de contracten zijn geborgd en de afspraken hierover zijn vastgelegd.
Proces
In de vergadering van de raad van toezicht van 14 december 2020 is het in- en aankoopbeleid goedgekeurd en vastgesteld. Aansluitend hierop is in het jaarplan 2021-2022 als doel gesteld om uitvoering te geven aan de (nieuwe) contracten en de afspraken en voorwaarden hieromtrent te borgen. In 2021 heeft de beleidsgroep Financiën en Huisvesting (F&H) een memo “Productgroepen” opgesteld. Hierin staan productgroepen genoemd waarover in de afgelopen jaren contracten zijn afgesloten met derden. Per contract staat belangrijke en relevante informatie ten aanzien van onder andere looptijd, contractafspraken, contactpersonen etc. weergegeven. Eind 2021 heeft het inkoopadviesbureau een presentatie en toelichting gegeven in het DO over de verantwoordelijkheid die ieder bij de borging van contracten heeft.
Vervolgstappen
Begin 2022 voet het inkoopadviesbureau op verzoek van de beleidsgroep F&H een contractanalyse uit, die moet leiden tot een voorstel inzake contractborging aan Ultiem. Dit voorstel wordt voorgelegd aan de bestuurder en in het DO.
Doel
(Meerjaren)begroting in relatie tot realisatie.
Gewenste situatie
Het doel van dit onderwerp is om zicht te krijgen op de financiën op schoolniveau en eventuele afwijkingen in de realisatie ten opzichte van de schoolbegroting. Daarnaast willen we de rapportages over financiën op school- en bestuursniveau inbedden in de bestaande overlegstructuur (directie overleg).
Proces
De materiële uitgaven op schoolniveau, gerelateerd aan de schoolbegrotingen, maken geen onderdeel uit van de huidige managementrapportage. Er zijn echter meerdere redenen om een rapportage op schoolniveau te maken en op te nemen in de bestaande rapportage. Enkele argumenten hiervoor zijn: •
inzicht geven in de actuele uitputting van de schoolbegroting;
•
inzichtelijk maken of er eventuele knelpunten zijn;
•
tijdig kunnen bijsturen bij mogelijke overschrijdingen;
•
vergroten van kostenbewustzijn bij de schooldirecteuren;
•
vergroten van de bekendheid met de grootboekrekeningen in de schoolbegroting;
•
door meer inzicht nog nauwkeuriger en beter kunnen begroten.
Hofsteenge Zeeman Groep B.V. Voor waarmerkingsdoeleinden behorend bij controleverklaring d.d. 15 juni 2022
31
In 2021 heeft de beleidsgroep F&H met betrekking tot het beleidsdoel een enquête gehouden onder de schooldirecteuren. Op basis van de uitkomst is de memo “Grip op de schoolbegroting” opgesteld, inclusief een plan van aanpak. Deze memo is gepresenteerd in het directieoverleg van 26 mei 2021. Het plan van aanpak uit de memo geldt als basis voor het beleidsdocument dat wordt opgesteld en waarin de PDCA-cyclus ten aanzien van de financiën op schoolniveau wordt beschreven. Vervolgstappen
Er wordt een beleidsdocument opgesteld dat de hele PDCA cyclus beschrijft ten aanzien van de financiën op schoolniveau. Op 1 juni 2022 komt dit onderwerp besluitvormend op de agenda van het directieoverleg. Met ingang van schooljaar 2022-2023 kan volgens de beschreven PDCA cyclus worden gewerkt.
Doel
Ultiem en haar scholen kunnen meer gebruik maken van de subsidiegelden.
Gewenste situatie
De schooldirecteuren voorzien van actuele informatie over beschikbare subsidies om de financiële mogelijkheden van de scholen te vergroten.
Proces
In 2021 heeft de beleidsgroep F&H twee nieuwsbrieven uitgebracht met actuele subsidiemogelijkheden. Er is een abonnement afgesloten op de website www.fondswervingonline.nl om tijdig informatie beschikbaar te hebben over nieuwe subsidies. Deze website levert echter niet de gewenste resultaten op.
Vervolgstappen
Omdat het verspreiden van nieuwsbrieven als te statisch wordt ervaren, is besloten om informatie over subsidiemogelijkheden via sharepoint of intranet te gaan delen. De beleidsgroep F&H gaat dit in 2022 verder uitwerken.
2.4.2
Opstellen meerjarenbegroting
De meerjarenbegroting van Ultiem bestaat uit de begroting van het opvolgende kalenderjaar en een meerjarenperspectief van de vier jaren daarna. Startpunt van de (meerjaren)begroting was de leerlingtelling op 1 oktober 2020 (het jaar voorafgaande aan het begrotingsjaar) en de leerlingprognoses voor de volgende vier jaren. In de begroting worden de doelen van het jaarplan verwerkt en waar deze doelen financiële consequenties hebben, worden deze in de begroting verwerkt. In het meerjarenperspectief van de begroting worden de doelen uit het strategisch beleidsplan en de schoolplannen verwerkt. Ook in het meerjarenperspectief worden eventuele financiële gevolgen van het strategisch beleidsplan verwerkt. In de praktijk blijkt het erg moeilijk om goed te kunnen sturen op de vastgestelde (meerjaren)begroting. Nadat de (meerjaren)begroting is vastgesteld, is deze vaak snel achterhaald door de toekenning van nieuwe subsidies door de Rijksoverheid, door aanpassing van subsidievariabelen of door geldende verslaggevingsregels die ervoor kunnen zorgen dat er een vertekend beeld ontstaat van de financiële resultaten in enig jaar. Hofsteenge Zeeman Groep B.V. Voor waarmerkingsdoeleinden behorend bij controleverklaring d.d. 15 juni 2022
32
2.4.3
Toekomstige ontwikkelingen
Invoering vereenvoudigde bekostiging Met ingang van 1 januari 2023 wijzigt de bekostigingssystematiek van de rijksbijdragen. Dit brengt enkele belangrijke wijzigingen met zich mee die de bekostiging minder complex, minder sturend en beter te voorspellen moet maken. Dit zijn de belangrijkste wijzigingen: •
De vereenvoudigde bekostiging wordt toegekend op kalenderjaar in plaats van schooljaar.
•
De teldatum gaat van 1 oktober naar 1 februari uit het vorige kalenderjaar.
•
Er wordt niet meer gecorrigeerd voor de gemiddelde leeftijd van de leerkrachten op school. Basis voor de bekostiging is de landelijke gemiddelde gewogen leeftijd.
•
Leerlingen in de onderbouw en bovenbouw worden voor hetzelfde bedrag bekostigd, ongeacht de leeftijd.
•
De personele en materiële bekostiging worden samengevoegd tot één bedrag.
Er zitten echter ook nadelen aan de invoering van de vereenvoudigde bekostiging. Door de wijziging van de bekostigingssystematiek vervalt de jaarlijkse vordering OCW in 2022. Dit leidt voor Ultiem tot een éénmalige daling van het eigen vermogen met ruim een half miljoen euro. Niet alleen Ultiem heeft last van dit nadelige effect. Alle besturen krijgen met een daling van het eigen vermogen te maken. Op het moment van schrijven van het bestuursverslag wordt samen met andere besturen onder begeleiding van de PO-Raad onderzocht of er in dit kader juridische stappen kunnen worden ondernomen tegen het Ministerie van OCW. Naast de éénmalige daling van het eigen vermogen, werkt ook de nieuwe basis voor de bekostiging, de landelijk gewogen gemiddelde leeftijd, nadelig uit voor Ultiem. Voorheen werd een school met een hogere gemiddelde leeftijd gecompenseerd voor de hogere loonkosten. Bij invoering van de vereenvoudigde bekostiging is dit niet meer het geval. Door de relatief hoge gemiddelde gewogen leeftijd van Ultiem, worden de hieraan gerelateerde hogere loonkosten niet meer via de bekostiging gecompenseerd. In de begroting en de meerjarenbegroting van Ultiem zal met deze ontwikkelingen rekening worden gehouden. Oekraïne Op 24 februari 2022 vielen Russische troepen Oekraïne binnen met militaire operaties op meerdere locaties.
De gevolgen van de oorlog in Oekraïne en daaruit voortkomende sancties worden voor het kalenderjaar 2021 aangemerkt als gebeurtenissen na balansdatum die geen nadere informatie geven over de feitelijke situatie op balansdatum. Een groot aantal kinderen is vanuit Oekraïne naar Nederland gevlucht. De Taalschool MiddenGroningen zal aan een aantal van deze kinderen die in gastgezinnen verblijven onderwijs aanbieden. Hiervoor worden twee groepen toegevoegd aan de Taalschool MiddenGroningen. Ondanks het feit dat hier ook extra middelen voor zullen worden ontvangen is er nog enige mate van onzekerheid over de financiële uitwerking die dit heeft in 2022. De oorlog in Oekraïne zal naar verwachting effect hebben op de inkoop van Ultiem. De energieprijzen zijn, met name door de oorlog in Oekraïne sterk gestegen. Als gevolg van deze gestegen energieprijzenprijzen worden veel producten duurder. Onzeker is in hoeverre deze gestegen prijzen door het Rijk zullen worden gecompenseerd.
Hofsteenge Zeeman Groep B.V. Voor waarmerkingsdoeleinden behorend bij controleverklaring d.d. 15 juni 2022
33
2.4.4
Investeringsbeleid
De uitgangspunten voor het investeringsbeleid zijn de vastgestelde vervangingstermijnen en de investeringen die zijn opgenomen in het “Investeringsplan ICT en meubilair 2020-2030". Investeringen in ICT en meubilair worden grotendeel bovenschools verantwoord. Bij ICT worden de laptops die aan alle medewerkers in bruikleen worden gegeven, bovenschools verantwoord. Ook wordt een basisuitrusting chromebooks (verhouding één device op vier leerlingen) bovenschools verantwoord. De basisinrichting met meubilair van een school wordt ook bovenschools verantwoord. Investeringen in leermethoden zijn onderdeel van de schoolbegroting en vallen onder de budgetverantwoordelijkheid van de schooldirecteur. Het moment waarop de investeringen uit het investeringsplan ICT en meubilair 2020-2030 plaatsvinden, wordt momenteel voornamelijk bepaald door het moment van verhuizing van een school naar nieuwbouw. In 2021 zijn OBS Het Noorderlicht (fusie van OBS Nico Bulderschool en OBS Het Ruimteschip) en OBS Oetkomst na de zomervakantie verhuisd naar nieuwe kindcentra. In het kader van de inrichting van deze nieuwe gebouwen zijn in 2021 investeringen gedaan in de aanleg van het schoolplein, de aanschaf van meubilair en digiborden. OBS Driespan is volgens de planning van het investeringsplan ICT en meubilair na de versterking van MFA De Borgstee voorzien van nieuwe digiborden.
Daarnaast zijn in 2021 laptops aangeschaft voor alle medewerkers van Ultiem in het kader van de modernisering van de ICT infrastructuur zoals opgenomen in het meerjaren ICT beleidsplan. Begin 2022 is de OBS Van Heemskerckschool verhuisd naar een nieuw kindcentrum. De nieuwe school heet OBS De Ontdekking. Het nieuwe kindcentrum is ingericht met nieuw meubilair en digiborden. OBS De Achtbaan verhuist naar verwachting in de tweede helft van 2022 naar Kindcentrum Hoogezand-West. De school zal grotendeels worden voorzien van nieuw meubilair en nieuwe digiborden. 2.4.5
Treasury
Het ligt voor de hand dat een onderwijsstichting reserves opbouwt ter dekking van risico’s en voor de uitvoering van het beleid. Het past in de eigen verantwoordelijkheid om de beschikbare middelen risicomijdend aan te houden of eventueel te beleggen. Dit is opgenomen in het treasurystatuut van de stichting. De doelstelling voor de treasuryfunctie bij Ultiem is, dat deze de financiële continuïteit van de organisatie waarborgt. Dit wordt in de volgende doelstellingen en voorwaarden gesplitst: •
Liquiditeit op korte en lange termijn (beschikbaarheid);
•
Lage financieringskosten (kostenminimalisatie);
•
Liquideerbare en risicomijdende beleggingen (risicominimalisatie);
•
Kosteneffectief betalingsverkeer;
•
Maximalisatie spaar- en beleggingsbaten.
Door alle grote banken wordt al geruime tijd een negatieve rente gehanteerd op de bij hen uitstaande tegoeden. Van 1 januari 2021 tot 1 juli 2021 rekende de Rabobank 0,5% rente over het deel van het tegoed boven €250.000. Vanaf 1 juli 2021 rekende de Rabobank 0,5% rente over het deel van het tegoed boven €100.000.
Hofsteenge Zeeman Groep B.V. Voor waarmerkingsdoeleinden behorend bij controleverklaring d.d. 15 juni 2022
34
Vanwege deze negatieve rente, maakt Ultiem sinds 1 juni 2021 gebruik van schatkistbankieren van het Rijk. Bij schatkistbankieren hoeft er geen negatieve rente te worden betaald. Het door het Rijk gehanteerde rentepercentage over de tegoeden van Ultiem is nihil. Wel zijn er kosten verbonden aan het schatkistbankieren. De kosten van de Rabobank zijn €2.400 per jaar. In de begroting van 2021 is nog uitgegaan van het aanhouden van alle middelen bij de Rabobank. De rentelasten en bankkosten voor 2021 waren begroot op €12.000. Door het gebruik van schatkistbankieren bleven de rentelasten en bankkosten beperkt tot € 7.735.
Hofsteenge Zeeman Groep B.V. Voor waarmerkingsdoeleinden behorend bij controleverklaring d.d. 15 juni 2022
35
Overzicht bankrekening Ultiem: Dagelijks opvraagbaar:
Stand per 31-12-2020
Stand per 31-12-2021
R/c Ministerie van Financiën (schatkistbankieren) Rabobank bedrijfsspaarrekening Rabobank doelreserveren Rabobank zakelijke rekening Rabobank zakelijke rekening Schoolbankrekeningen Totaal liquide middelen
€ 0 € 1.000.000 € 1.000.061 € 50.078 € 1.376.810 € 2.187 € 3.429.136
€ 3.207.430 € 5.007 € 5.100 € 1.621 € 0 € 0 € 3.219.158
2.4.6
Nationaal Programma Onderwijs
Op 17 februari 2021 is het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) door het Ministerie van OCW gelanceerd. De coronacrisis heeft als gevolg dat de jongste generaties het hardst zijn geraakt. Het leren is vertraagd en het sociale leven heeft lang stil gestaan. Deze gevolgen van de pandemie verdienen extra aandacht. Daarom trekt de overheid met ingang van schooljaar 2021/2022 €8,5 miljard uit voor een Nationaal Programma Onderwijs. Dit wordt door Ultiem geïnvesteerd in extra aandacht voor de sociaal-emotionele en cognitieve ontwikkeling van leerlingen en het inhalen van vertragingen. In de periode tot aan de zomervakantie moesten scholen via een schoolscan in kaart brengen welke problemen en behoeftes er zijn bij leerlingen en scholen. Op basis van deze scan kiezen de scholen welke maatregelen nodig zijn. Voor schooljaar 2021/2022 is een bedrag van €701,16 per leerling beschikbaar. Voor 2022/2023 is minimaal €500,-per leerling beschikbaar. Het definitieve bedrag wordt in 2022 vastgesteld. Alle scholen hebben op grond van de schoolrapportages (ParnasSys) een schoolscan gemaakt met betrekking tot de cognitieve en sociaal-emotionele ontwikkeling van leerlingen. De conclusies hieruit zijn besproken met het team en het bestuur. Op grond van de conclusies hebben scholen een keuze gemaakt uit de zgn. 'menukaart’ van interventies en dit beschreven in hun jaarplan.
Waar dit individuele of kleine groepen van leerlingen betrof, is dit besproken en afgestemd met ouders. De MR-en hebben vervolgens instemming verleend aan het programma, evenals het schoolbestuur. De volgende interventies zijn ingezet: •
inzet van personeel (Klassenverkleining en Onderwijsassistenten);
•
effectievere inzet van onderwijs (een-op-een-begeleiding of instructie in kleine groepen);
•
sociaal-emotionele ontwikkeling (interventies gericht op het welbevinden van leerlingen);
•
interventies gericht op scholing en coaching van leerkrachten;
•
sportieve interventies waaronder Psychomotorische therapie (PMT).
Motorische
Remedial
Teaching
(MRT)
en
Van de NPO middelen is in 2021 €51.000 (7,4%) ingezet voor de inhuur van personeel niet zijnde in loondienst.
Hofsteenge Zeeman Groep B.V. Voor waarmerkingsdoeleinden behorend bij controleverklaring d.d. 15 juni 2022
36
Het is in dit stadium nog niet te meten wat het effect is van de interventies. Dit komt mede doordat leerlingen regelmatig afwezig waren als gevolg van corona en de inzet van extra personeel soms ook nodig was om de reguliere bezetting op te vullen, die als gevolg van corona regelmatig ontoereikend was. Financiële stand van zaken NPO Ontvangsten: NPO NPO Achterstanden Totaal ontvangsten
€ 563.265 € 125.094 € 688.359
Uitgaven: Salarislasten Overige personele lasten Overige lasten Totaal uitgaven
€ 316.032 € 80.410 € 44.511 € 440.953
In 2021 is ruim €247.000 van de NPO subsidie nog niet uitgegeven. Het ministerie van OCW heeft de bestedingstermijn met twee schooljaren verlengd. Scholen kunnen de middelen die zij ontvangen ook in schooljaar 2023/2024 en 2024/2025 besteden. Om in beeld te houden welk deel van NPO middelen nog niet zijn besteed, is een bestemmingsreserve gevormd ter hoogte van de nog te besteden NPO middelen. De bestemmingsreserve ultimo 2021 bedraagt €247.406.
Hofsteenge Zeeman Groep B.V. Voor waarmerkingsdoeleinden behorend bij controleverklaring d.d. 15 juni 2022
37
2.4.7
Coronacrisis
Het jaar 2021 begon met de lockdown die op 15 december 2020 was ingegaan. Uiteindelijk gingen de basisscholen op 8 februari 2021 weer open. Gedurende 2021 is er gelukkig geen landelijke schoolsluiting geweest als gevolg van de coronacrisis. Wel zagen we dat door strenge quarantaineregels die golden op de basisscholen, hele klassen naar huis werden gestuurd. In februari heeft OBS Oetkomst voor een week noodgedwongen de deuren moeten sluiten vanwege het grote aantal coronagevallen op de school. Ook op leerkrachten had de coronacrisis in 2021 grote impact. Het personeelstekort in het primair onderwijs is een blijvende zorg voor het schoolbestuur en schooldirecteuren. Extra tekorten ontstonden door afwezigheid van personeel door corona en daaraan gerelateerde problemen. Vervanging was door schaarste nauwelijks mogelijk. Door de extra vervangingen als gevolg van de coronacrisis heeft Ultiem vaker een beroep moeten doen op het vervangingsfonds, waardoor een boetebedrag (malus) aan het vervangingsfonds moest worden betaald, dat hoger is dan verwacht. Er zijn bij het schoolbestuur, schooldirecteuren en leraren grote zorgen over de kwaliteit van het onderwijs en de leervertragingen van leerlingen, die door corona en schoolsluitingen in het afgelopen jaar zijn ontstaan. Desondanks hebben alle scholen de signaleringswaardes gehaald.
Op de scholen is in 2021 sprake geweest van extra intensieve schoonmaak in perioden dat het aantal coronagevallen hoog was. Er werd op de scholen gedurende het hele jaar gebruik gemaakt van extra hygiënemiddelen. 2.4.8
Allocatie van middelen
Uitgangspunten voor allocatie naar de scholen binnen Ultiem Ongeveer 85 procent van de totale baten wordt besteed aan personele en daaraan gerelateerde zaken. Het overige wordt aan materiële zaken uitgegeven. Personele zaken In het bestuursformatieplan wordt per schooljaar aangaande personele baten opgenomen welk deel hiervan voor inzet van formatie aan de scholen wordt toegekend en welk deel bovenschools op bestuursniveau wordt ingezet. Voor de verdeling zijn bepaalde uitgangspunten geformuleerd. Belangrijke uitgangspunten zijn: •
Leerkrachten worden bekostigd uit de lumpsum en de gewichtenregeling van de eigen school, na aftrek van de kosten voor directie, het resultaat op stafbureau en het bovenschools resultaat op bestuursniveau. Eventuele baten in het kader van fusiegelden en de regeling Bijzondere bekostiging asielzoekers en/of overige vreemdelingen komen ook toe aan de school.
•
Personele rijksbijdragen die bovenschools worden ingezet zijn: subsidie personeel en arbeidsmarktbeleid (grotendeels), Subsidie Prestatiebox (grotendeels) en gelden Samenwerkingsverband PO 20.01 (volledig ten behoeve van passend onderwijs).
Hofsteenge Zeeman Groep B.V. Voor waarmerkingsdoeleinden behorend bij controleverklaring d.d. 15 juni 2022
38
Materiële zaken De materiële baten worden deels bestuurlijk en deels op school ingezet. Van de rijksbijdrage materiële instandhouding wordt de groepsafhankelijke vergoeding gebruikt ter dekking van de exploitatielasten van de schoolgebouwen. De inzet van deze middelen wordt bovenschools gecoördineerd. Het leerlingafhankelijke deel van materiële instandhouding komt grotendeels toe aan de scholen. Vooraf wordt het deel “administratie/beheer/bestuur” uit de leerlingafhankelijke component afgeroomd ter dekking van een deel van de kosten van het stafbureau. En bedragen ter dekking van investeringen in ICT en meubilair worden afgeroomd en bovenschools ingezet. Het resterende bedrag kunnen de scholen besteden aan o.a. leermiddelen, abonnementen, ICT verbruik en andere schoolgerelateerde zaken. Besluitvorming De uitgangspunten voor de verdeling van de personele baten zijn onderdeel van het bestuursformatieplan. In het directeuren- en stafoverleg wordt het bestuursformatieplan besproken met de directeuren. Als het bestuursformatieplan gereed is, wordt dit ter instemming aan de GMR voorgelegd. Over de totstandkoming wordt de GMR goed geïnformeerd. Als de GMR heeft ingestemd, wordt het bestuursformatieplan vastgesteld door de bestuurder na goedkeuring door de raad van toezicht. De verdeling van de materiële baten is onderdeel van de jaarbegroting.
Hierbij is het deel van de middelen dat aan de scholen toekomt onderdeel van de schoolbegroting. De schoolbegroting wordt met elke schooldirecteur afzonderlijk besproken. De schoolbegrotingen zijn onderdeel van de jaarbegroting. De jaarbegroting wordt ter advisering aan de GMR voorgelegd. De definitieve jaarbegroting wordt vastgesteld door de bestuurder na goedkeuring door de raad van toezicht. Inzet middelen 2021 Op bestuursniveau zijn de middelen ingezet voor inkoop, administratie, huisvestingsadvies, professionalisering, bedrijfsgezondheidszorg, inhuur extern personeel, werving en selectie. De exploitatielasten uit de schoolbegrotingen worden op de scholen geboekt, echter de inzet van de personele middelen wordt bovenschools gecoördineerd. In de brief van het Ministerie van OCW over de maatschappelijke thema’s jaarverslaggeving wordt ook gevraagd een opgave te doen van de kosten van het bestuurlijk apparaat. Ultiem heeft als kosten van het stafbureau gerekend met de personele lasten van de stafmedewerkers en de bestuurder, de inhuur van het administratiekantoor, afschrijvingen en overige instellingslasten. De kosten hiervan in 2021 bedragen €770.000. 2.4.9
Onderwijsachterstandsmiddelen
Vanaf schooljaar 2019-2020 worden de middelen voor onderwijsachterstanden van basisscholen door het Rijk op een andere manier verdeeld. Via de zogenoemde CBS-indicator heeft het Rijk beter in beeld op welke basisscholen de achterstandsproblematiek het grootste is. Elk jaar wordt per 1 oktober een achterstandsscore aan scholen toegekend. Per eenheid achterstandsscore wordt een bedrag ontvangen waarmee de scholen de achterstanden van kinderen als gevolg van ongunstige omgevingskenmerken kan voorkomen of verkleinen.
Hofsteenge Zeeman Groep B.V. Voor waarmerkingsdoeleinden behorend bij controleverklaring d.d. 15 juni 2022
39
Achterstandsscore per school In onderstaande tabel staan per school de achterstandsscores per 1 oktober 2020 vermeld. De kolom score met drempel bevat de score waarmee de te ontvangen achterstandsmiddelen worden berekend. Het bedrag per eenheid achterstandsscore bedroeg in schooljaar 20212022 €597,67. Peildatum: 01-10-2020 Brin
Schoolnaam
Leerlingen bekostigd
13DT
OBS Oetkomst
86
13OE
OBS Driespan
14LT
Score zonder drempel
Onderbouw zonder drempel
Bovenbouw zonder drempel
Score met drempel
Percentage leerlingen
59,09
31,29
27,80
0
12%
248
56,57
44,22
12,35
0
4%
OBS Walstraschool
99
4,47
4,47
0
0
1%
15MW
OBS Theo Thijssenschool
310
100,4
47,19
53,21
0
5%
12QR
OBS De Woldstee
121
101,38
37,97
63,41
16,95
14%
13TY
OBS De Achtbaan
199
727,14
292,29
434,85
588,29
63%
13XI
OBS Het Ruimteschip
234
280,89
122,23
158,65
117,62
21%
14DW
OBS Nico Bulderschool
115
218,41
100,69
117,73
138,18
33%
14GQ
OBS W.A. Scholtenschool
81
142,08
57,42
84,67
85,57
30%
15KI
OBS Van Heemskerckschool
212
371,53
184,68
186,85
223,62
30%
15RT
OBS 't Heidemeer
223
318,9
197,47
121,42
163,31
25%
* De achterstandsscore van een basisschool is onvoldoende betrouwbaar omdat de score is gebaseerd op te weinig (<= 40) leerlingen.
Verdeling van de onderwijsachterstandsmiddelen De middelen voor onderwijsachterstanden (en de lumpsum) komen, na aftrek van de kosten voor de directie, het stafbureau en eventuele overige bovenschoolse kosten, volledig ten goede aan de begunstigde school voor formatieve inzet. Wijze van besluitvorming De wijze van toedeling van de baten aan de scholen is onderdeel van het bestuursformatieplan. Het bestuursformatieplan dient jaarlijks voor 1 mei te worden vastgesteld met instemming van de (P)GMR. Inzet OAB-middelen
In het algemeen geldt dat met name de scholen met een hoog gemiddeld leerlingengewicht de middelen hebben ingezet voor het verkleinen van de groepsgrootte, voor extra inzet interne begeleiding en voor extra taal- en rekenonderwijs. Ook voor de instandhouding van de Taalschool Midden-Groningen in samenwerking met de gemeente en het SWV worden AOB-middelen ingezet.
Hofsteenge Zeeman Groep B.V. Voor waarmerkingsdoeleinden behorend bij controleverklaring d.d. 15 juni 2022
40
2.5 Risico’s en risicobeheersing 2.5.1
Intern risicobeheersingssysteem
De accountant heeft in het accountantsverslag bij de jaarrekening van 2020 aan Ultiem geadviseerd om een risicoanalyse te maken op basis van specifieke omstandigheden die voor Ultiem gelden. Dit onderwerp was als strategisch actiepunt geagendeerd voor de vergaderingen van de raad van toezicht. Eind 2021 is een extern adviesbureau geconsulteerd, voor de begeleiding bij het opzetten van risicomanagement. Op basis van interviews met schooldirecteuren, beleidsmedewerkers, de bestuurder en leden van de raad van toezicht is begin 2022 een inventarisatie gemaakt van de belangrijkste risico’s voor Ultiem. Vervolgens is een beoordeling gemaakt van de kans dat het risico zich voordoet en van de omvang van de gevolgen. Op deze manier worden de geïdentificeerde risico’s vertaald naar een financieel gevolg. Aan de hand van deze financiële uitkomsten zal het benodigde weerstandsvermogen van Ultiem worden bepaald. Aan de beschreven risico’s zijn of worden aanvullende beheersmaatregelen gekoppeld die het effect van de risico’s zullen verkleinen. Naast een financieel gevolg, hebben de risico’s mogelijk ook consequenties bijvoorbeeld ten aanzien van de kwaliteit van het onderwijs, personeel en organisatie. Ultiem zal daarom de geïdentificeerde risico’s ook gebruiken als input voor haar beleid om beheersmaatregelen te benutten voor algehele kwaliteitsverbetering. 2.5.2
Belangrijkste risico’s en onzekerheden
Op het moment van opmaken van de jaarrekening is het project voor het uitvoeren van een risicoanalyse zoals vermeld in de vorige paragraaf nog niet volledig afgerond. De uitkomsten worden in de besluitvorming van Ultiem betrokken en nader uitgewerkt in 2022.
Hofsteenge Zeeman Groep B.V. Voor waarmerkingsdoeleinden behorend bij controleverklaring d.d. 15 juni 2022
41
3 Continuïteitsparagraaf 3.1 Ontwikkelingen in meerjarig perspectief Leerlingen
Aantal leerlingen
2020
2021
2022
2023
2024
1928
1873
1964
1861
1848
¹⁾ Met ingang van 2022 wijzigt de teldatum naar 1 februari. Tot 2022 was de teldatum 1 oktober. Het verwachte aantal leerlingen van Ultiem laat een licht dalende lijn zien met uitzondering van 2022 (T+1). In 2022 wijzigt de teldatum naar 1 februari als gevolg van de invoering van de vereenvoudigde bekostiging in 2023. In de jaren na 2022 daalt de prognose van het aantal leerlingen. De daling in het aantal leerlingen heeft lagere personele baten tot gevolg. Dit wil Ultiem opvangen door het personeelsbestand hier op aan te passen. Dit is mogelijk door middel van natuurlijk verloop van personeel. Dit is ook opgenomen in de meerjarenbegroting en is zichtbaar in onderstaande tabel ten aanzien van het verwachte fte-verloop. FTE
Bestuurder Schooldirecteuren Onderw ijzend personeel Onderw ijsondersteunend personeel Stafmedew erkers
2020 1,00 10,27 131,06 15,27 5,20
2021 1,00 8,87 121,28 27,63 4,90
2022 1,00 8,87 127,44 23,02 4,10
2023 1,00 8,87 121,17 21,64 3,90
2024 1,00 8,87 106,43 16,49 3,90
Totaal
162,80
163,68
164,43
156,58
136,69
Hofsteenge Zeeman Groep B.V. Voor waarmerkingsdoeleinden behorend bij controleverklaring d.d. 15 juni 2022
42
3.2 Staat van baten en lasten en balans Staat van baten en lasten (bedragen in euro’s) Verschil
Verschil
verslagjaar verslagjaar
3.1 - Rijksbijdragen
Realisatie
Begroting
Realisatie
Begroting
Begroting
Begroting
t.o.v
t.o.v
2020
2021
2021
2022
2023
2024
begroting
vorig jaar
14.145.808
13.757.734
15.781.337
14.272.249
13.747.241
12.520.976
2.023.603
1.635.529
3.2 - Overige overheidsbijdragen
112.951
163.956
236.316
177.040
146.765
125.140
72.360
123.365
3.4 - Opbrengst werk voor derden
0
0
0
0
0
0
3.5 - Overige baten
427.490
187.301
263.608
241.971
225.764
197.939
76.307
-163.882
Totaal Baten
14.686.249
14.108.991
16.281.261
14.691.260
14.119.770
12.844.055
2.172.270
1.595.012
4.1 - Personele lasten
12.714.318
12.184.253
13.238.289
13.041.601
11.937.233
10.833.960
1.054.036
523.971
4.2 - Afschrijvingen
285.218
322.715
291.872
349.184
356.006
335.837
-30.843
6.654
4.3 - Huisvestingslasten
875.955
950.568
883.584
851.885
923.227
900.269
-66.984
7.629
4.4 - Overige instellingslasten
754.808
737.520
901.149
702.744
718.443
713.320
163.629
146.341
4.5 - Leermiddelen Totaal lasten
330.015
272.175
319.855
280.762
282.063
280.314
47.680
-10.160
14.960.314
14.467.231
15.634.749
15.226.176
14.216.972
13.063.700
1.167.518
674.435
Financiele Baten en lasten 5.1 - Financiële baten
46
0
0
0
0
0
0
-46
5.2 - Financiële lasten
1.680
12.000
7.735
2.900
2.900
2.900
-4.265
6.055
Totaal financiele baten en lasten
-1.634
-12.000
-7.735
-2.900
-2.900
-2.900
4.265
-6.101
-275.699
-370.240
638.777
-537.816
-100.102
-222.545
1.009.017
914.476
Eindtotaal
Het werkelijke resultaat in 2021 is €639.000 positief. Er was een negatief resultaat van €370.000 begroot. Hiertussen zit een verschil van €1.009.000. Dit omvangrijke verschil wordt voor het grootste deel veroorzaakt door de extra subsidies die als reactie op de coronacrisis door het Rijk aan de schoolbesturen zijn toegekend. Verklaring van de verschillen tussen de realisatie en de begroting De totale baten zijn €2.172.000 hoger dan begroot. Hiervan zijn een aantal belangrijke oorzaken aan te geven. De hogere rijksbijdragen van €2.024.000 laat zich voor een groot deel verklaren door de extra subsidies die door OCW zijn toegekend om de leerachterstanden weg te werken en die grotendeels niet bekend waren bij het opmaken van de begroting. Uit het Nationaal Programma Onderwijs is €732.000 meer ontvangen dan begroot, uit de subsidies voor Vrijroosteren Leraren, Inhaal- en Ondersteuningsprogramma’s Onderwijs en Extra Handen voor de Klas is totaal €889.000 geboekt als bate, terwijl dit niet was begroot. Daarnaast is de lumpsum €230.000 hoger door de indexering van de bekostiging met 2,24% ten opzichte van de begrote lumpsum. De bekostiging voor nieuwkomers is €86.000 hoger dan begroot door de verruiming van de regeling. Door de verruiming kunnen scholen extra ondersteuning bieden aan asielzoekers en overige vreemdelingen die korter dan 4 jaar in Nederland zijn.
De overige overheidsbijdragen zijn €72.000 hoger dan begroot. Er is €48.000 van de subsidie van de Nationaal Coördinator Groningen vrijgevallen ter gedeeltelijke dekking van de loonkosten van de huisvestingsadviseur van Ultiem. Daarnaast is €22.000 meer vrijval uit de subsidie Cultuur Met Kwaliteit (CMK). De overige baten vallen ook €76.000 positief uit, met name door €87.000 hogere opbrengst verhuur. Dit betreft voor €67.000 exploitatielasten van KC Zuiderkroon, die bij de andere
Hofsteenge Zeeman Groep B.V. Voor waarmerkingsdoeleinden behorend bij controleverklaring d.d. 15 juni 2022
43
gebruikers van het kindcentrum in rekening is gebracht. Verder zijn andere kleinere posten totaal €40.000 hoger dan begroot. De vergoeding voor de combifunctionaris die jaarlijks door de gemeente werd verstrekt voor gedeeltelijke bekostiging van de vakleerkrachten is met ingang van 2021 stopgezet. Deze subsidie was nog tot en met juli begroot. Dit is een negatief verschil van €52.000 ten opzichte van de begroting. De totale lasten zijn €1.168.000 hoger dan begroot. Hiervoor zijn de volgende belangrijke oorzaken aan te geven. De personele lasten zijn €1054.000 hoger dan begroot. Dit wordt voor een groot deel verklaard door de extra inzet van personeel op de corona gerelateerde subsidies. Hierdoor zijn de salarislasten €532.000 hoger dan begroot. Er is een CAO verhoging van 2,24% verwerkt in de loonkosten. Hierdoor zijn de loonkosten circa €270.000 hoger dan begroot (hier staan ook baten tegenover. Zie de toelichting bij de baten). Ook bij de overige personele lasten zijn €73.000 extra uitgaven voor nascholing en inhuur van extern personeel gedaan in het kader van de coronasubsidies. Het saldo van de salarislasten ten laste van het vervangingsfonds en de vergoeding van het vervangingsfonds valt €40.000 negatiever uit dan begroot. De personele lasten voor Passend Onderwijs wijken €55.000 positief af van de begroting.
De externe inhuur voor de reguliere formatie is €168.000 hoger dan begroot. Dit is het gevolg van hogere tarieven dan vooraf ingeschat voor IB werkzaamheden op de Theo Thijssenschool en de inhuur van een interim directeur op de Walstraschool. Dit resulteert in €50.000 hogere lasten dan begroot. Daarnaast was de inzet van een aantal externen niet voorzien. Het gaat hier onder andere over de IB inzet op de Woldstee en de inhuur van een orthopedagoog. Hierdoor werd nog €88.000 meer uitgegeven dan begroot. De externe inhuur ten laste van het vervangingsfonds was €219.000 hoger dan begroot. Dit betreft inhuur van externe vervangers wegens ziekte. Voor deze vervanging was geen interne vervanger beschikbaar. Voor scholing zijn deels corona gerelateerde subsidies ingezet. De reguliere uitgaven voor scholing waren €100.000 lager dan begroot, doordat er minder opleidingen en cursussen werden gevolgd als gevolg van de coronacrisis. De dotatie aan de jubileumvoorziening was €33.000 hoger dan begroot In 2021 zijn alle datums van indiensttreding opgevraagd. Op basis van deze werkelijke gegevens is de voorziening jubilea opnieuw bepaald. Dit levert ten opzichte van de begrote kosten van 2021 een overschrijding op. De extra dotatie aan de overige personele voorzieningen was €155.000. De afschrijvingen zijn €31.000 lager dan begroot.
Er is aanzienlijk minder in geïnvesteerd in leermethoden dan begroot. Ook de afschrijvingen op meubilair zijn lager dan begroot. Dit komt enerzijds door lagere investeringen in 2021 en investeringen die per 1 januari waren gepland, maar later in het jaar zijn gedaan. De huisvestingslasten zijn €67.000 lager dan begroot. Hierin zitten ook de huisvestingslasten van het Kindcentrum Zuiderkroon. Het medegebruik op Kindcentrum Zuiderkroon wordt in rekening gebracht bij de medegebruikers. Ook bij andere locaties wordt medegebruik indien van toepassing in rekening gebracht. Als deze vergoedingen voor medegebruik gesaldeerd worden met de huisvestingslasten, dan is er een positief verschil van €66.000 ten opzichte van de begroting.
Hofsteenge Zeeman Groep B.V. Voor waarmerkingsdoeleinden behorend bij controleverklaring d.d. 15 juni 2022
44
De gehele dotatie voor het groot onderhoud van Kindcentrum Zuiderkroon is ten laste van de onderhoudsverplichting op de balans geboekt. Er was €46.000 begroot. Hierdoor is er op deze post een positief verschil ten opzichte van de begroting. De overige instellingslasten zijn €164.000 hoger dan begroot. Er zijn voor €181.000 aan uitgaven gedaan in het kader van de werkdrukmiddelen en de corona gerelateerde subsidies die niet zijn begroot. De leermiddelen zijn €48.000 hoger dan begroot. Er is voor €12.000 aan leermiddelen besteed, waar een corona gerelateerde subsidie voor is ontvangen. In het kader van Cultuur met Kwaliteit is €21.000 meer uitgegeven dan begroot. Hier zijn echter ook extra baten voor vrijgevallen. De kopieerkosten zijn €20.000 hoger dan begroot. Ontwikkelingen van invloed op de meerjarenbegroting Effecten van de invoering vereenvoudigde bekostiging Afboeken vordering OCW Met ingang van 1 januari 2023 geldt een andere bekostigingssystematiek, namelijk de vereenvoudigde bekostiging. De huidige bekostiging die tot kalenderjaar 2023 van toepassing is, werd als erg ingewikkeld bestempeld. De huidige bekostiging wordt toegekend op schooljaar. De vereenvoudigde bekostiging wordt toegekend op kalenderjaar. Bij de huidige bekostiging wordt er in de periode augustus tot en met december een vordering opgebouwd.
Dit is het verschil tussen de verantwoording van de bekostiging in het kalenderjaar op basis van 5/12e jaar en de werkelijke ontvangst. Door het betaalritme van OCW wordt er in het tweede deel van het kalenderjaar minder dan 5/12e ontvangen, waardoor altijd een vordering op OCW ontstond van 7,1% van de jaarlijkse personele bekostiging. Door de invoering van de vereenvoudigde bekostiging per 1 januari 2023 komt deze vordering te vervallen. Voor Ultiem betekent dit dat er éénmalig €544.000 minder wordt verantwoord in 2022. Het eigen vermogen daalt hierdoor met hetzelfde bedrag. Negatief effect op de baten Met ingang van 2023 wordt de vereenvoudigde bekostiging gehanteerd. Deze systematiek gaat uit van een landelijke gemiddelde gewogen leeftijd (GGL). De “oude” bekostigingssystematiek hield bij de berekening van de baten rekening met de GGL van de scholen. Bij een stijgende GGL stegen de baten mee. Bij de vereenvoudigde bekostiging wordt de landelijke GGL als basis voor de berekening gehanteerd. De GGL van Stichting Ultiem is hoger dan de landelijke GGL. Hierdoor worden de hogere loonkosten als gevolg van deze hogere GGL van Ultiem niet gecompenseerd via een hogere bekostiging. De landelijke GGL blijft nagenoeg constant. We hebben berekend dat de baten als gevolg van het verschil tussen de gemiddelde gewogen leeftijden structureel lager zijn dan bij de oude bekostigingsmethode.
In 2026 zijn de baten hierdoor circa €350.000 lager. Afname samenvoegingsbaten De gelden die gedurende zes jaar na fusie van twee scholen wordt ontvangen nemen de komende jaren stapsgewijs af. De samenvoegingsbaten nemen af van €329.000 in 2022 naar €69.000 in 2026. Dit is een daling van €260.000.
Hofsteenge Zeeman Groep B.V. Voor waarmerkingsdoeleinden behorend bij controleverklaring d.d. 15 juni 2022
45
Balans in meerjarig perspectief (bedragen in euro’s)
Realisatie
Begroting
Realisatie
Begroting
Begroting
Begroting
2020
2021
2021
2022
2023
2024
1.2 - Materiële vaste activa
1.154.540
1.653.690
1.528.737
1.699.337
1.855.944
1.3 - Financiële vaste activa
3.750
0
0
0
0
0
1.5 - Vorderingen
1.110.657
844.184
1.309.632
765.632
765.632
765.632
1.7 - Liquide middelen
3.429.136
1.886.687
3.219.158
3.054.742
2.798.033
2.668.456
Totaal Activa
5.698.083
4.384.561
6.057.527
5.519.711
5.419.609
5.197.064
2.1 - Eigen Vermogen
2.841.277
2.526.644
3.480.054
2.942.238
2.842.136
2.619.591
2.2 - Voorzieningen
341.080
205.987
537.488
537.488
537.488
537.488
2.4 - Kortlopende schulden
2.515.726
1.651.930
2.039.985
2.039.985
2.039.985
2.039.985
Totaal Passiva
5.698.083
4.384.561
6.057.527
5.519.711
5.419.609
5.197.064
1.762.976
De materiële activa zijn in 2021 ten opzichte van 2020 fors toegenomen doordat het investeringsplan meubilair en ICT in werking is getreden. Dit als gevolg van aanzienlijke investeringen in nieuw meubilair vanaf 2020 flink geïnvesteerd in nieuw meubilair, met name op de nieuwbouwlocaties en in ICT om op gebied van ICT een professionaliseringsslag te maken. In de jaren daarna stijgt de post activa nog verder. Daarna is een daling zichtbaar, omdat er dan meer wordt afgeschreven dan geïnvesteerd. De vorderingen nemen in 2022 af met €544.000. Dit is de afboeking van de vordering op OCW als gevolg van de invoering van de vereenvoudigde bekostiging. Deze afboeking heeft geen effect op de liquiditeit. Wel op het eigen vermogen. De liquide middelen nemen ondanks het hoge resultaat in 2021 iets af ten opzichte van 2020. Dit komt enerzijds door hoge investeringen in 2021 en een daling van de overige kortlopende schulden in 2021. In de jaren daarna dalen de liquide middelen als gevolg van de investeringen die zijn opgenomen in het investeringsplan meubilair en ICT en negatief begrote resultaten. Het eigen vermogen is in 2021 door het positieve resultaat ten opzichte van 2020 toegenomen. In de jaren daarna neemt het eigen vermogen weer wat af. In 2022 komt de afboeking van de vordering op OCW ten laste van het eigen vermogen.
Het resultaat van 2021 biedt daarom een welkom tegenwicht tegen deze afboeking. De voorzieningen en de kortlopende schulden worden verondersteld gelijk te blijven vanaf 2021.
Hofsteenge Zeeman Groep B.V. Voor waarmerkingsdoeleinden behorend bij controleverklaring d.d. 15 juni 2022
46
3.3 Financiële positie Kengetallen Op basis van het exploitatieresultaat en de balans vanuit de jaarrekening van 2021, zijn de volgende kengetallen berekend. Hierin zijn als vergelijking ook de kengetallen van vorig jaar opgenomen, evenals drie begrotingsjaren. Ter vergelijking zijn de signaleringswaarden toegevoegd die door de Inspectie voor het Onderwijs (OCW) worden gehanteerd om risico’s te detecteren. Ultiem
Ultiem
Realisatie Begroting
Ultiem
Ultiem
Ultiem
Realisatie
Begroting
Begroting
Ultiem
OCW
Begroting signalerings
Liquiditeit
2020 (R) 1,80
2021 (B) 1,65
2021 (R) 2,22
2022 (B) 1,87
2023 (B) 1,75
2024 (B) 1,68
Solvabiliteit 1 (Excl. voorzieningen)
49,86%
57,63%
57,45%
53,30%
52,44%
50,41%
-
Solvabiliteit 2 (Incl. voorzieningen)
55,85%
62,32%
66,32%
63,04%
62,36%
60,75%
> 30%
Weerstandsvermogen
11,92%
6,35%
12,36%
8,71%
7,17%
6,84%
>
Rentabiliteit
-1,88%
-2,62%
3,92%
-3,66%
-0,71%
-1,73%
> -10%
Kapitalisatiefactor
38,80%
31,08%
37,21%
37,57%
38,38%
40,46%
< 60%
waarde > 0,75
5%
Bovenstaande kengetallen zeggen iets over de liquiditeit en vermogenspositie van Ultiem. Per kengetal wordt hierna een toelichting gegeven. Liquiditeit De liquiditeit wordt gedefinieerd als de vlottende activa gedeeld door de kortlopende schulden. De liquiditeit geeft aan in hoeverre de stichting in staat is om op korte termijn aan haar verplichtingen te kunnen voldoen.
Liquiditeit 2,50
Liquiditeit
2,00 1,50 1,00 0,50 0,00
2020 (R)
2021 (R)
Liquiditeit
2022 (B)
2023 (B)
2024 (B)
Signaleringswaarde
De liquiditeit van Ultiem is 2,22. Dit is ruim boven de door OCW gehanteerde signaleringswaarde van 0,75. Ultiem kan ruimschoots voldoen aan haar kortlopende verplichtingen. Door de keuze voor extra investeringen in ICT en meubilair, daalt de liquiditeit de komende drie jaar. De verwachting is dat de liquiditeit na 2024, als de grootste investeringen zijn gedaan, weer zal stijgen.
Solvabiliteit 1 De solvabiliteit geeft aan in hoeverre de organisatie in staat is aan haar lange termijnverplichtingen te voldoen. Het is de graadmeter voor financiële onafhankelijkheid. Solvabiliteit 1 is gedefinieerd als het eigen vermogen (excl. voorzieningen) gedeeld door het totale vermogen. Het kengetal solvabiliteit 1 voor Ultiem bedraagt 57,45%. Voor dit kengetal hanteert OCW geen signaleringswaarde. Het hierna genoemde kengetal solvabiliteit 2 heeft wel een signaleringswaarde bij OCW.
Hofsteenge Zeeman Groep B.V. Voor waarmerkingsdoeleinden behorend bij controleverklaring d.d. 15 juni 2022
47
Solvabiliteit 2
Solvabiliteit 2 (incl. voorzieningen) 70,00%
Solvabiliteit
60,00% 50,00% 40,00% 30,00% 20,00% 10,00% 0,00%
2020 (R)
2021 (R)
2022 (B)
2023 (B)
2024 (B)
Solvabiliteit 2 (Incl. voorzieningen) Signaleringswaarde
De solvabiliteit geeft aan in hoeverre de organisatie in staat is aan haar lange termijnverplichtingen te voldoen. Het is de graadmeter voor financiële onafhankelijkheid. Solvabiliteit 2 is gedefinieerd als het eigen vermogen (incl. voorzieningen) gedeeld door het totale vermogen. Het kengetal voor solvabiliteit 2 bij Ultiem bedraagt 66,32%. Bij solvabiliteit 2 wordt door het ministerie van OCW een signaleringswaarde gehanteerd van 30%. Ultiem zit hier ruim boven.
Weerstandsvermogen
Weerstandsvermogen Weerstandsvermogen
14,00% 12,00% 10,00% 8,00% 6,00% 4,00% 2,00% 0,00%
Het weerstandsvermogen zegt iets over de reservepositie van de stichting en over de mogelijkheden om financiële tegenvallers te kunnen opvangen. Het geeft aan of het bestuur zich een tekort in de exploitatie kan veroorloven in relatie tot de opgebouwde reserves. Weerstandsvermogen is gedefinieerd als eigen vermogen minus MVA gedeeld door de Rijksbijdrage.
2020 2021 2022 2023 2024 (R) (R) (B) (B) (B)
Bij weerstandsvermogen wordt door het ministerie van OCW een signaleringsWeerstandsvermogen Signaleringswaarde waarde gehanteerd van 5%. Ultiem zit hier met 12,36% boven. De verwachting is dat het weerstandsvermogen tot en met 2024 zal dalen. Enerzijds door investeringen in meubilair en ICT, maar ook door begrote negatieve resultaten in de jaren na 2021. Het aandeel van het eigen vermogen dat voor andere doelen kan worden aangewend is in die jaren lager.
Hofsteenge Zeeman Groep B.V. Voor waarmerkingsdoeleinden behorend bij controleverklaring d.d. 15 juni 2022
48
Rentabiliteit
Rentabiliteit
6,00% 4,00% 2,00% 0,00% -2,00% -4,00% -6,00% -8,00% -10,00% -12,00%
Rentabiliteit
2020 2021 2022 2023 2024 (R) (R) (B) (B) (B) Rentabiliteit
Signaleringswaarde
De rentabiliteit geeft inzage in het bestedingspatroon van de stichting en geeft aan in hoeverre de inkomsten en uitgaven van een instelling elkaar in evenwicht houden. Rentabiliteit is gedefinieerd als totaalresultaat gedeeld door de totaal baten. De rentabiliteit van Ultiem bedraagt 3,92%. Het weerstandsvermogen van Ultiem is positief als gevolg van het positieve exploitatieresultaat. De waarde is hoger dan de signaleringswaarde van OCW. Deze bedraagt -10% voor één jaar.
Kapitalisatiefactor
Kapitalisatiefactor
De Commissie Vermogensbeheer Onderwijsinstellingen 2009 (Commissie Kapitalisatiefactor 70,00% Don) baseerde zich op diverse 60,00% onderzoeken naar vermogens in het 50,00% primair onderwijs en introduceerde de 40,00% kapitalisatiefactor als maat voor de 30,00% rijkdom van besturen. De 20,00% kapitalisatiefactor meet het verband 10,00% tussen het kapitaal dat een bestuur 0,00% gebruikt voor haar activiteiten en de 2020 2021 2022 2023 2024 inkomsten van dat bestuur. Het kapitaal (R) (R) (B) (B) (B) dat vastligt in gebouwen en terreinen Kapitalisatiefactor Signaleringswaarde wordt hierbij buiten beschouwing gelaten. De kapitalisatiefactor wordt gedefinieerd als totaal vermogen minus boekwaarde gebouwen en terreinen gedeeld door de totale baten plus financiële baten. De kapitalisatiefactor van Ultiem is 37,21%. De commissie Don hanteert voor grote besturen (omzet > 8 miljoen) een bovengrens van 60% Reservepositie Om een indicatie te krijgen van bovenmatig eigen vermogen, hanteert de Inspectie van het Onderwijs vanaf 2020 de “signaleringswaarde voor mogelijk bovenmatig eigen vermogen”, dit wordt ook wel het “normatief publiek eigen vermogen” genoemd. Zoals de naam al aangeeft, betreft het hier publiek eigen vermogen. De Inspectie heeft een formule gemaakt om het overmatige vermogen te berekenen.
Het publiek eigen vermogen komt boven de signaleringswaarde uit als het feitelijk eigen vermogen (wat is af te lezen van de balans) hoger is dan het normatief eigen vermogen (vermogen dat een onderwijsinstelling redelijkerwijs nodig heeft om bezittingen te financieren en risico’s op te vangen). Op basis van deze formule heeft Ultiem in 2021 een bovenmatige reserve van €1.137.254.
Hofsteenge Zeeman Groep B.V. Voor waarmerkingsdoeleinden behorend bij controleverklaring d.d. 15 juni 2022
49
Dit is een hoog bedrag. In de komende drie jaren zal er met name nog worden geïnvesteerd in meubilair op OBS De Achtbaan en OBS Driespan. Daarnaast wordt de vordering op OCW in 2022 afgeboekt als gevolg van de invoering van de vereenvoudigde bekostiging. Gecombineerd met de negatieve resultaten die de komende jaren nog zijn begroot, zal dit leiden tot een sterke daling van de bovenmatige reserves, zoals zichtbaar is in onderstaand overzicht. Ultiem zal haar risico’s en onzekerheden nog verder onderzoeken. Tot die tijd is het niet goed mogelijk om de benodigde omvang van het eigen vermogen aan te geven dat nodig is om als buffer te dienen voor deze risico’s en onzekerheden. Daarmee is het bedrag aan bovenmatige reserves met onzekerheden omgeven. normatief publiek eigen vermogen
Begroot
Werkelijk
Begroot
Begroot
Begroot
2021
2021
2022
2023
2024
Gegevens: Totaal baten Aanschafwaarde gebouwen
14.108.991 -
16.281.261 -
14.691.260 -
14.119.770
12.844.055
-
-
Boekwaarde overige materiële vaste activa
1.653.690
1.528.737
1.699.337
1.855.944
1.762.976
Publiek eigen vermogen
2.526.644
3.480.054
2.942.238
2.842.136
2.619.591
Privaat eigen vermogen Totaal eigen vermogen
2.526.644
3.480.054
2.942.238
2.842.136
2.619.591
Uitwerking: 0,5 x aanschafwaarde gebouwen x 1,27 boekwaarde resterende materiële vaste activa 0,05 x totale baten
1.653.690
1.528.737
1.699.337
1.855.944
1.762.976
705.450
814.063
734.563
705.989
642.203
Normatief publiek eigen vermogen
2.359.140
2.342.800
2.433.900
2.561.932
2.405.178
werkelijk publiek eigen vermogen
2.526.644
3.480.054
2.942.238
2.842.136
2.619.591
167.504
1.137.254
508.339
280.204
214.413
bovenmatige reserves
Hofsteenge Zeeman Groep B.V. Voor waarmerkingsdoeleinden behorend bij controleverklaring d.d. 15 juni 2022
50
3.4 Balans Onderstaande overzicht geeft de stand van de reserves weer op 31 december 2021. Daarna worden de verschillende reserves toegelicht.
Reserves 31-12-2021 Algemene reserve
3.091.104
Bestemmingsreserves publiek Bestemmingsreserve NPO
247.406
Reserve eerste waardering
15.591
Reserve opstart/professionalisering
54.235
Reserve activa 1e inrichting
71.717
Totaal bestemmingsreserves publiek
388.950
Bestemmingsreserves privaat Bestemmingsreserve privaat (schoolfondsen)
0
Totaal bestemmingsreserves privaat
0
Totaal reserves
3.480.054
Algemene reserve De algemene reserve wordt opgebouwd uit resultaatbestemming van overschotten die ontstaan uit het verschil tussen de toegerekende baten en de werkelijke lasten. In het geval van een tekort wordt dit resultaat ten laste van de algemene reserve gebracht. Bestemmingsreserve NPO In 2021 is een bestemmingsreserve gevormd voor het niet bestede deel van de subsidie Nationaal Programma Onderwijs. Deze subsidie is gestart op 1 augustus 2021 en betreft een normatieve Rijksbijdrage. Dat betekent dat deze in 2021 voor 5/12e deel als bate verantwoord moet worden. De uitgaven lopen hier in 2021 op achter, waardoor het resultaat in 2021 hoger is. Om dit deel van de reserve zichtbaar te maken, wordt er voor de niet bestede NPOmiddelen een bestemmingsreserve gevormd. Bestemmingsreserve eerste waardering Het bedrag van deze reserve betreft de boekwaarde van de activa die op 1 januari 2006 aanwezig waren. De afschrijvingslasten van deze activa worden ten laste van de bestemmingsreserve eerste waardering gebracht. Bestemmingsreserve opstart/professionalisering Bij de verzelfstandiging van het openbaar onderwijs is een bedrag gereserveerd voor kosten die worden gemaakt voor inrichting van het nieuwe stafbureau en voor de professionalisering van de stafmedewerkers in de periode na de verzelfstandiging.
Kosten die in dit kader worden gemaakt, worden aan deze bestemmingsreserve onttrokken.
Hofsteenge Zeeman Groep B.V. Voor waarmerkingsdoeleinden behorend bij controleverklaring d.d. 15 juni 2022
51
Bestemmingsreserve activa 1e inrichting Bij de start van een school wordt door de gemeente eenmalig een bedrag beschikbaar gesteld voor 1e inrichting van klaslokalen met leermiddelen en meubilair. Het bedrag van deze reserve vertegenwoordigt de boekwaarde van activa die voor de 1e inrichting zijn aangeschaft. Afschrijvingslasten van deze activa worden aan deze reserve onttrokken. Bestemmingsreserve privaat Dit betreft het saldo van de bankrekeningen van scholen, waarop ouderbijdragen worden gestort en waarvan activiteiten op school worden betaald.
Voorzieningen 31-12-2021 Personeel Duurzame inzetbaarheid
22.238
Wachtgelders
21.861
Personele fricties algemeen
294.434
Jubilea
147.623
Totaal voorziening personeel
486.156
Overig Groot onderhoud
51.332
Totaal overige voorzieningen
51.332
Totaal voorzieningen
537.488
Voorziening duurzame inzetbaarheid Dit betreft een voorziening voor gespaarde uren voor ouderenverlof. De basis van de voorziening is het aantal uren dat medewerkers van 57 jaar en ouder op basis van een plan hebben gespaard. Er is één medewerker die in 2021 uren heeft gespaard in het kader van de duurzame inzetbaarheid. Voorziening wachtgelders Dit betreft een voorziening voor uitkeringskosten. Het gaat hierbij om uitkeringen waarover het Participatiefonds heeft geoordeeld dat die niet voor rekening van het Participatiefonds komen. Deze uitkeringen worden via de bekostiging van DUO verrekend en ten laste van deze voorziening gebracht. Op 31 december 2021 zijn er €21.861 aan uitkeringskosten te verwachten, die moeten worden opgenomen in deze voorziening. Voorziening personele fricties algemeen Deze voorziening dient als doel om de financiële gevolgen op te vangen van algemene personele vraagstukken, die worden voorzien. Te denken valt hierbij bijvoorbeeld aan personele fricties, die ontstaan binnen de gesprekkencyclus in het kader van mobiliteitsbeleid en het vernieuwde functiegebouw. Voorziening jubilea De voorziening ambtsjubilea dient om de financiële verplichtingen wegens ambtsjubilea inzichtelijk te maken. Hofsteenge Zeeman Groep B.V. Voor waarmerkingsdoeleinden behorend bij controleverklaring d.d. 15 juni 2022