05. Bijlage II - Uitkomstennotitie participatietraject Omgevingsvisie

Uitkomstennotitie participatie proces Omgevingsvisie Midden-Groningen

22 december 2022

1. Inhoud 1.

Inleiding ........................................................................................................................................... 3

2.

Avonden met dorps en wijkorganisaties ......................................................................................... 6 2.1.

Indeling en opkomst ................................................................................................................ 6

2.2.

Waarden en de waardenkaart................................................................................................. 6

2.3.

Ontwikkelingen...................................................................................................................... 10

3.

Enquête ......................................................................................................................................... 17

4.

Bijeenkomsten met experts .......................................................................................................... 30 Bijlagen .......................................................................................................................................... 32

2

1. Inleiding Deze uitkomstennotitie geeft weer hoe we de samenleving betrokken bij de voorbereiding van de omgevingsvisie voor Midden-Groningen. We leggen in dit hoofdstuk uit wat de omgevingsvisie inhoudt, waar we van uitgaan en welke stappen we nemen. De hierna volgende hoofdstukken gaan over de drie onderdelen van de participatie en welke rode draad daar uit is gekomen. In de bijlagen zijn alle verslagen opgenomen van de bijeenkomsten en de volledige uitslagen van de enquête. Omgevingsvisie een visie op hoofdlijnen We bereiden in de gemeente Midden-Groningen een omgevingsvisie voor. Dit is een visie op hoofdlijnen. Die visie gaat over de plek waar we wonen, werken en verblijven. Het gaat over de kernen en het platteland daarom heen, over de kwaliteit van onze omgeving, over hoe we de ruimte gebruiken en inrichten. Wat goed is houden we We maken deze visie op een moment dat er al veel ligt en is gedaan. Bij het ontstaan van de gemeente in 2016 is het Kompas voor Midden-Groningen geschreven en in 2019 werd Hart voor Midden-Groningen vastgesteld. Dit is de strategie voor programma’s en projecten voor MiddenGroningen als onderdeel van het Nationaal Programma Groningen. In dit laatste plan staat brede welvaart centraal. Brede welvaart omvat alles wat mensen van waarde vinden.

Naast welvaart in de zin van geld en goederen gaat het ook om zaken als gezondheid, onderwijs, milieu en leefomgeving, zorg voor elkaar, persoonlijke ontwikkeling en veiligheid. Brede welvaart voor onze inwoners blijft een belangrijk uitgangspunt voor Midden-Groningen. In de omgevingsvisie gaat het er om hoe we de ruimte kunnen gebruiken en inrichten zó dat we de brede welvaart versterken.

Figuur 1. Naar een actuele visie die samenhang aanbrengt en vernieuwt

Naast het Kompas voor Midden-Groningen en Hart voor Midden-Groningen is in de periode 20162022 veel beleid gemaakt of in ontwikkeling. Bijvoorbeeld voor groen, voor wonen, voor recreatie, bedrijvigheid en voor detailhandel. Bij deze beleidsstukken en visies is gesproken met bewoners, ondernemers en organisaties. In de omgevingsvisie brengen we dit bij elkaar en leggen we 3

verbanden. Wat goed is houden we, wat door nieuwe ontwikkelingen of inzichten anders moet passen we aan. En in de participatie kijken we gericht naar de onderwerpen die we nog niet met bewoners hebben besproken. En naar onderwerpen waar opnieuw aandacht voor nodig is. Stappenplan Om te komen tot een omgevingsvisie volgen we de stappen zoals aangegeven in de tabel hieronder.

Figuur 2. Stappenplan

Avonden 6 gebieden en enquête In september spraken we met plaatselijke belangen en wijkorganisaties uit zes verschillende gebieden. Die keuze is gemaakt omdat dit organisaties zijn die gewend zijn om mee te praten over onderwerpen die meerdere mensen en grotere gebieden aangaan. En ook omdat dit samen met de breed uitgezette enquête het beste totaalbeeld gaf. De avonden waren uitstekend geschikt voor verdieping terwijl de enquête de mogelijkheid gaf om een veel breder publiek te betrekken. Middagen met experts De middagen met experts zijn vooral ingericht om mensen met een bepaalde kennis en ervaring mee te laten praten over de toekomst. Aanvullend op de kennis van de gemeente en van inwoners konden zij hun visie geven op toekomstige ontwikkelingen. Hoe ziet dat toekomstbeeld eruit vanuit hun achtergrond. En wat voor kansen en opgaven levert dit op? Vragen over bestaande waarden en over ontwikkelingen Op de avonden met de dorps- en wijkorganisaties en in de enquête hebben we twee soorten vragen gesteld. Elk type vragen levert waardevolle informatie voor de omgevingsvisie die we voorbereiden.

4

Figuur 3. Vragen over bestaande waarden en over ontwikkelingen

Bij de vraag naar bestaande waarden vroegen we wat echt belangrijk is om te behouden. Vervolgens legden we vragen voor over ontwikkelingen. Bijvoorbeeld op het gebied van wonen, bedrijvigheid, opwekking van energie of landbouw. In de navolgende hoofdstukken laten we de uitkomsten van de participatie aan de hand van waarden en ontwikkelingen zien.

5

2. Avonden met dorps en wijkorganisaties 2.1.

Indeling en opkomst

Indeling en opkomst avonden met dorps- en wijkorganisaties De avonden met plaatselijke belangen en wijkorganisaties vonden plaats in zes gebieden zoals aangegeven op de kaart. Bij de indeling van de gebieden is gekeken naar samenhang in het stedelijke/landelijke karakter en de oriëntatie van dorpen.

Figuur 4. Indeling van de gebieden

Veel dorps- en wijkorganisaties bezochten de avonden. Ook waren er op alle bijeenkomsten raadsleden aanwezig die uitgenodigd waren om als luisterend oor deel te nemen. Het aantal personen vanuit de dorpen en wijken liep uiteen. Op de best bezochte avonden waren er 20-25 mensen aanwezig op de minst bezochte avond waren er circa 8 mensen aanwezig. Op alle avonden is met grote betrokkenheid en diepgang inbreng geleverd.

2.2.

Waarden en de waardenkaart

Breed gedragen waarden De tabel hierna laat zien welke waarden op de avonden met de dorp- en wijkorganisaties zijn genoemd. Dit is op de hoofdlijnen waar de omgevingsvisie over gaat. We kunnen gerust stellen dat de dorps- en wijkorganisaties het voor een groot deel eens zijn over waarden. De hierbij afgebeelde waardenkaart laat meer in detail zien waar waardevolle gebouwen, voorzieningen, landschap of natuur aanwezig is in elk gebied. De complete verslagen van de avondbijeenkomsten zijn opgenomen in de bijlagen van deze uitkomstennotitie.

6

De rode draad in de waarden

Groene & landelijke omgeving Het groene karakter, het nabijgelegen buitengebied en de nabijgelegen natuurgebieden

Samenleven Hechte dorpen en verbinding door samenwerking Ruimte voor ontmoeten Voor alle kernen belangrijk, niet overal voldoende aanwezig

Variatie en kwaliteit van wonen Variatie in woningen en kwaliteit van woongebieden

Blij met voorzieningen Waar ze zijn worden ze gekoesterd

Trots op cultuur en cultuurhistorie De parels van Midden-Groningen

Goede verbindingen en toegankelijk platteland

Waarden die in de landelijke gebieden met dorpen zijn genoemd

Waarden die in HoogezandSappemeer zijn genoemd

Rust en ruimte, uitzicht, het landelijke karakter, het landschap, landschappelijke kenmerken en natuurgebieden

De parken, het groen en de monumentale bomen Het buitengebied en doorkijkjes daarnaar, het landschap en de landschappelijke kenmerken

Hechte gemeenschap, saamhorig, zorg voor elkaar Actief verenigingsleven

De projecten die door samenwerking met elkaar tot stand zijn gekomen

Mogelijkheden om te ontmoeten dorpshuizen, MFC’s, scholen, sportvoorzieningen waar deze aanwezig zijn. Waar dit ontbreekt wordt dat ook als gemis ervaren

Mogelijkheden om te ontmoeten op het plein, bij de parken, sport en speelvoorzieningen, winkels, wijkgebouwen en scholen

In enkele dorpen: de afwisseling in woningen voor meerdere doelgroepen

In enkele wijken: de kwaliteit van het wonen (nieuwe woningen, ruim opgezette wijk) Onderscheid tussen noordelijke bedrijfskant en zuidelijke woonkant van Hoogezand

Daar waar voorzieningen aanwezig zijn worden deze gekoesterd. Zoals dorpshuis, sport, zwembad, station, super Specifiek voor het noordwestelijke gebied is als waarde genoemd: voorzieningen nabij en bereikbaar

De centra, de goede winkelvoorzieningen, de mogelijkheden voor sport en spel, het onderwijs, het station

Linten en lintbebouwing, kerken en andere monumentale bebouwing Historie van de scheepvaart en industrieel erfgoed Culturele activiteiten zoals Roeg Klassiek en het filmhuis

Het historische lint, de monumentale gebouwen, het industrieel erfgoed

Goede bereikbaarheid omgeving stations en A7 Dorpsommetjes, fietspaden, vaarverbindingen

Optimale bereikbaarheid via de weg en het spoor, vliegveld op korte afstand

Tabel 1. Breed gedragen waarden

7

Waarden en zorgen Bij het benoemen van waarden werden ook zorgen uitgesproken. Het groen en het landschap wordt door vrijwel iedereen waardevol gevonden maar binnen de gemeente en net over de grens van de gemeente verschijnen zonneparken en windturbines en de daarbij horende verlichting. Ook oprukkende grootschalige of vervuilende bedrijven worden als bedreiging gezien. Veel mensen maken zich daar zorgen over. Veel dorpen hebben een rijk verenigingsleven. Maar het aantal vrijwilligers neemt af. Dorpen zijn blij met de woningen die er zijn maar wijzen op het tekort aan woningen voor starters en senioren en de matige zorgvoorzieningen. Enkele dorpen vinden het belangrijk om niet aan elkaar of aan de stad vast te groeien. Een enkel klein dorp geeft aan géén nieuwbouw te willen. In de volle breedte hechten dorpen en wijken belang aan samenleven en ontmoeten. In HoogezandSappemeer is daar vanwege crimineel gedrag en overlast ook zorg over. In deze kern worden ook het imago en ruimtelijk beeld als zorgpunten genoemd. Bereikbaarheid en toegankelijkheid worden als waarden genoemd, maar in sommige landelijke gebieden ontbreekt OV volledig. Tegelijkertijd is er besef dat bussen ook regelmatig leeg zijn. Er wordt veel gesproken over verkeersoverlast en onveiligheid. Dit betreft soms onveilige situaties op een specifieke plek.

Vaak gaat het ook over de verkeersnelheid en de fietsveiligheid. Dit mede in verband met de toename van (elektrisch) fietsen.

8

±

Algemene waarden Sociale cohesie Stedelijk gebied: met name in gezamenlijke projecten

Legenda Algemeen Gemeentegrens

Dorpen: hebben dit als basiskenmerk

Hoofdwegen

Groen karakter

Spoorweg

Landelijk karakter

Station

Ruimte

Overschild

Tjuchem en Steendam

Water

Doorzichten naar de ruimte Zicht op kerktorens/dorpen

Gebiedsgerichte waarden Waarden van de kernen

Siddeburen

Stedelijk gebied met goede voorzieningen

Hellum

Dorpen met basisvoorzieningen Landelijke dorpen nauw verbonden met het landschap

Schildwolde

Variatie in woningtypen

Woudbloem Harkstede en Scharmer

Goede bereikbaarheid

Slochteren

Noordbroek

Waarden van het platteland

Froombosch

Verschillende landschapstypen

Kolham

Westerbroek en Waterhuizen

Wegdorpenlandschap op zeeklei

Foxhol Zuidbroek

Foxham

Wegdorpenlandschap op overgang zand/veen

Sappemeer

Veenkoloniaal landschap

Hoogezand

Wierdenlandschap

Kropswolde Kalkwijk

Natuur

Meeden Muntendam

NNN N2000 Water in de vorm van meren

Kiel-Windeweer

Wandel- en fietsroutes Recreatie Cultuurhistorisch erfgoed Karakteristiek pand (Linten, Kerken, Borgen en industrieel erfgoed) Beschermde dorpsgezichten 0

3

6

9

12 Kilometers

2.3.

Ontwikkelingen

Aan de hand van vier onderwerpen spraken we met de dorps- en wijkorganisaties over de manier waarop nieuwe ontwikkelingen mogelijk zijn met respect voor de waarden. Waarden die zij zelf in de eerste helft van de avond hadden benoemd (zie paragraaf 2.1 ). De vier onderwerpen waren:    

wonen, leven en gezondheid; werk en bedrijvigheid klimaat en energie, en het platteland.

In het navolgende behandelen we de vier onderwerpen en de ideeën die op de verschillende avonden over die onderwerpen zijn ingebracht. Wonen, leven en gezondheid

Landelijk, provinciaal en in de gemeente bestaat veel vraag naar (betaalbare) woningen. Daarnaast is er “zorg over de zorg”. De zorgkosten rijzen de pan uit terwijl we gemiddeld een hogere leeftijd bereiken dan in het verleden. Er is bovendien een tekort aan personeel dat zorg kan verlenen. In de samenleving wordt het steeds belangrijker dat iedereen zo lang mogelijk gezond blijft. En eigenlijk willen we dit toch allemaal. We vroegen dorps- en wijkorganisaties hoe wij het beste kunnen inspelen op deze ontwikkelingen.

10

De rode draad in de ideeën voor wonen, leven en gezondheid Woningbouw Doorstroming en nieuwe vormen van wonen

Plekken voor wonen (binnen de kernen en in maatwerk aan de randen)

Variatie in woningen en balans met voorzieningen

Gezondheid Een omgeving waarin bewegen wordt gestimuleerd

Ontmoedigen van ongezonde keuzes Ontmoetingsplekken om eenzaamheid te voorkomen

Het meest genoemd

Eenmaal ingebracht

Aandacht voor doorstroming Zorg voor levensloopbestendige woningen Toestaan van nieuwe vormen van wonen zoals knarrenhoven, kangoeroewoningen, meergeneratiewoningen en tiny houses Mogelijkheid woningsplitsing Benut vrijkomende gebouwen Benut ruimte binnen de kernen Zorg voor maatwerk bij locaties voor nieuwbouw aan de rand van kernen Bij sommige kernen gewenst/nodig, bij anderen niet

Zorg voor woningen voor kwetsbare doelgroepen, jongeren, ouderen en arbeidsmigranten Kijk ook naar hoogbouw (Hoogezand-Sappemeer) Benut de kans om van HoogezandSappemeer een forensenplaats te maken

Zorg bij nieuwbouw voor een mix van woningen, goedkoop en duur, huur en koop

Versterk het platteland Betere wandel-, fiets- en vaarverbindingen met buitengebied, natuurgebieden en meren (Roegwold, Zuidlaardermeer, Schildmeer) Betere mogelijkheden voor hardlopen, zwemmen

Pak verpauperde panden aan en maak deze geschikt voor wonen (Hoogezand-Sappemeer) Zorg voor een royale uitbreiding (Hoogezand-Sappemeer) bijvoorbeeld het plan “De Nieuwe Compagnie” uit het verleden Verdeel de woningbouw evenredig over de gemeente Als er wordt uitgebreid dan ook kijken naar een passend voorzieningenniveau (bijvoorbeeld een voldoende grote basisschool) Ruimte bieden voor evenementen (Gorechtpark, HoogezandSappemeer) Geef dorpen een budget om beweegplekken in te richten of activiteiten te organiseren

Stuur op reclame voor en locatie van fastfoodrestaurants Ruimte voor dorpstuinen waar eigen voedsel wordt verbouwd

Tabel 2. Wonen, leven en gezondheid

Werk en bedrijvigheid Midden-Groningen heeft de grond op bestaande bedrijventerreinen uitgegeven. Daarom kijken we naar nieuwe plekken waar bedrijven zich kunnen vestigingen. Werk is in de gemeente belangrijk. Er zijn nog steeds mensen die geen betaalde baan kunnen vinden. Dit terwijl er aan de ander kant ook banen zijn die niet opgevuld kunnen worden. We vroegen dorps- en wijkorganisaties hoe wij bedrijven het beste een plek kunnen geven en onder welke voorwaarden bedrijven kunnen uitbreiden.

11

De rode draad in de ideeën voor werk en bedrijvigheid

Het meest genoemd

Plek voor bedrijventerrein Begin met vernieuwen/verdichten van bestaande terreinen

Clustering bedrijven Zet bedrijven bij elkaar

Voorwaarden voor bedrijven Passend in het landschap en met een goede uitstraling

Geen bedrijven die overlast verzorgen

Het soort bedrijven dat we nodig

Eenmaal ingebracht

Er is nog plek (bijv. bedrijventerrein Sidderburen, herstructurering bedrijventerrein Zuidbroek)

Zet bedrijven bij elkaar die op elkaar lijken Lokaal echter ook mogelijkheden voor woon/werk combinaties

Kijk bij nieuwe mogelijkheden ook naar het gebied ten noorden van de A7 (Hoogezand-Sappemeer)

Vermijd blokkendozen, let op hoogte en massa t.o.v. het landschap Werk aan verbetering van het aanzien van bedrijven (HoogezandSappemeer) Trek geen vervuilende bedrijven aan en voorkom andere vormen van overlast In linten is door de afwisselende bebouwing ruimte voor ZZP-ers of bedrijven die geen overlast veroorzaken en niet te grootschalig zijn. Let daarbij goed op de verkeeraantrekkende werking en capaciteit van de wegen Voorkom energieslurpers 12

hebben

Samenwerking onderwijs en bedrijfsleven Bied ruimte voor een betere match tussen opleiding, mensen die werk zoeken en het werk dat er is

Trek bij voorkeur bedrijven aan die passen bij de werkzoekenden in de gemeente

Maak een plek voor leren en werken waar MBO en bedrijven elkaar ontmoeten en ervaring opdoen

Tabel 3. Werk en bedrijvigheid

Klimaat en energie Ons klimaat verandert. Er zijn steeds meer dagen met veel regen of dagen waarop het heel heet wordt. De vraag die voorligt is hoe we het beste de overlast door water en hitte kunnen voorkomen. Om ervoor te zorgen dat de temperaturen niet verder stijgen, moeten we minder energie gebruiken. En de energie die we gebruiken moeten we zoveel mogelijk duurzaam opwekken. Op dit vlak heeft de gemeente Midden-Groningen al veel gedaan. Daarom gaat het gesprek vooral over de vraag welke andere of meer kleinschalige mogelijkheden er nog zijn om energie duurzaam op te wekken. We vroegen dorps- en wijkorganisaties naar ideeën er op het gebied van klimaat en energie.

13

De rode draad in de ideeën voor klimaat en energie Aanpassing aan verandering in het klimaat Goede verhouding tussen groen en verharding

Stimuleren hergebruik water

Regelen of stimuleren opslag water

Energiebesparing

Duurzame opwek van energie Zo veel mogelijk draagbare vormen van duurzame opwek

Het meest genoemd

Eenmaal ingebracht

Bepaal wat de noodzakelijke verdeling in percentages is en richt wijken daarop in Waterberging als voorwaarde bij nieuwbouw

Een grote groene zone door Hoogezand zou mooi zijn. Om te schuilen bij hittestress, en om water te laten wegzakken in de bodem Realiseer wadi’s en zorg voor verbinding tussen waterlopen Koppelingen met speelplekken voor kinderen zijn daarbij mogelijk

Stimuleer het hergebruik van water Stimuleer groen in de tuin en groene bewonersinitiatieven bijvoorbeeld met subsidie Opslag van water en het laten infiltreren van water is voor iedereen belangrijk In het stedelijke gebied van Hoogezand/Sappemeer een voorkeur voor regels, in de landelijke gebieden een voorkeur voor stimulering

Verplicht mensen om regenwater op het eigen terrein op te slaan Stel regels op voor het aandeel tegels in de tuin (HoogezandSappemeer) Stimuleer en beloon projecten samen met een lokale groenondernemers Verbeter het onderhoud van het openbaar groen en betrek bewoners daarbij Zorg dat verkocht snippergroen groen blijft

Waak voor bedrijven met een te grote energievraag Ondersteun de isolatie van woningen voor mensen die dit niet zelf kunnen betalen

Maak gebruik van restwarmte van stikstoffabriek

Verplicht zon op bedrijfsdaken Streef ook naar zon op andere daken en boven parkeerterreinen Stimuleer innovatieve oplossingen, faciliteer kleine initiatieven, zoek naar win-win situaties Als zonnevelden en windturbines echt moeten dan goed ingepast, op voldoende afstand van woningen en met mogelijkheid om mee te profiteren Kleine windturbines bij boerderijen zijn een goede optie

Zet meer in op OV en deelauto’s Zorg per dorp voor een laadvoorziening en wijs een plek aan voor deelauto’s Zonnepanelen op een geluidswal langs de A7 Mogelijk ook ruimte voor zonnepanelen op de oude NAM locatie bij Zuidbroek Onderzoek nieuwe opties zoals een smart grid, aquathermie, slimme machines bij bedrijven die minder energie nodig hebben Kijk ook naar duurzame opwek in de vorm van landschapskunst (“Kinderdijk” met kleine windturbines) 14

Opslag en netwerk van energie Een robuust netwerk en voorsorteren op lokale opslag

Bespoedig een betere capaciteit van het netwerk

Gebruik van energie in ruimte en tijd Een eerlijke verdeling en slimme verdeling over de tijd

Waak voor de belangen van bewoners t.o.v. de belangen van bedrijven bij overbelasting van het netwerk

Benut accu’s Houd alvast rekening met het ruimtebeslag van de opslag van energie ook al weten we nog niet hoe groot de ruimtevraag precies wordt Koppel vraag aan behoefte (bedrijven nabij een zonneveld nemen daarvan energie af) Regie over de vraag van energieopname van bedrijven op verschillende momenten zodat de afname niet te veel fluctueert

Tabel 4. Klimaat en energie

Het platteland Het gebied buiten de kernen, het platteland, is voor veel functies in beeld. Grote delen worden gebruikt voor de landbouw. Maar er zijn steeds meer andere functies waarvoor we een plek zoeken. Dat zijn woonwijken en bedrijven, dat is natuur en recreatie. Ook voor de duurzame opwek van energie is ruimte nodig. En dat allemaal in een landschap dat we waarderen om zijn rust en ruimte. We vroegen dorps- en wijkorganisaties naar hun ideeën voor de toekomst van het platteland.

15

De rode draad in de ideeën voor het platteland Toekomst van het platteland Behoud de waarden en benut kansen voor recreatie en toerisme in balans daarmee

Toekomst landbouw Landbouw verandert maar blijft belangrijke drager van landschap en voedselvoorziening

Vrijkomende erven kunnen onder voorwaarden andere functies krijgen

Het meest genoemd

Eenmaal ingebracht

Behoud en versterk de kwaliteiten van het landelijke gebied Recreatie en toerisme zijn een kans mits in balans met de waarden Versterking van het netwerk van fietspaden en verbindingen zodat het platteland beleefd kan worden Bos in de buurt van dorpen/wijken is een goede aanvulling op de natuur die er al is

Houd de stad op afstand (gebied noordwest) Kansen voor versterking vaarrecreatie, camperplaatsen, mini-campings, horeca (bijv. bij Roegwold), caravanstalling in schuren Volkstuinen/stadstuin in de omgeving van dorp/wijk als waardevolle toevoeging in het landelijke gebied

Laat de ondernemers zelf hun keuzes maken Maar ook: kijk op welke gronden landbouw het meeste toekomstperspectief heeft Kansen voor anders boeren, duurzame landbouw en natuurbeheer door boeren Kijk bij uitbreidingswensen van agrarische bedrijven in de linten goed naar de belasting van de wegen Hergebruik is maatwerk kan wonen, werken, recreatie of natuurbeheer zijn mits met behoud van de waarden van het platteland

Landelijke trend van stoppende boeren wordt niet herkend (gebied noordoost)

Kansen voor zorgboerderijen, knarrenhoven of meergeneratiewoningen Maar ook; laat ouderen in de dorpen wonen en zorg dat het platteland het platteland blijft

Tabel 5. Het platteland

16

3. Enquête Waardenvraag De enquête startte met een vraag over wat inwoners belangrijk vinden in de straat, wijk of dorp waarin ze wonen. Het is vraag over de waardevolle dingen die mensen belangrijk vinden in hun omgeving. Dit konden zij in hun eigen woorden beschrijven. Uit de teksten van alle inbreng bij deze vraag is een woordenwolk samengesteld. Deze laat in grote letters de woorden zien die het meest genoemd zijn. Er is veel overeenkomst met de waarden die door dorps- en wijkorganisaties zijn ingebracht. Woorden als ruimte, rust, groen, natuur, dorp, wijk en buurt zijn zeer vaak genoemd. Kijken we naar de accentverschillen per gebied dan valt het volgende op:  In de landelijke gebieden met dorpen wordt vaker de ruimte en openheid genoemd als kwaliteit;  In de landelijke gebieden wordt vaker natuur en groen genoemd terwijl in HoogezandSappemeer vaker parken, bomen en groen worden genoemd. De volledige uitkomsten van alle enquêtevragen staan in de bijlage van deze uitgangspuntennotitie.

Tabel 6. Woordenwolk samengesteld op basis van de antwoorden op de waardenvraag in de enquête, 575 mensen hebben de waardenvraag ingevuld

17

Werk en bedrijvigheid In de enquête zijn twee vragen gesteld over het onderwerp werk en bedrijvigheid. De eerste vraag gaat over de aanleg van nieuwe terreinen. We zien in de grafiek dat mensen1 het vermijden van overlast bij een nieuw bedrijventerrein het meest belangrijk vinden. Daarna volgt dat het bedrijventerrein moet passen bij het landschap. Mensen konden ook een eigen antwoord formuleren. Een veel voorkomend voorstel is om bedrijventerreinen vooral langs de grote infrastructuur aan te leggen. Daar staat tegenover dat enkele anderen er juist op wijzen dat de A7 niet helemaal begeleid moet worden door industrie. Specifiek werd ook genoemd dat we vooral eerst moeten kijken naar de bestaande bedrijventerreinen. Ook noemden enkele mensen voorbeelden van bedrijven die niet gewenst zijn zoals een datacentrum, een bedrijf dat overlast of gevaar oplevert. Ook voorbeelden van een inrichting of bedrijvigheid die juist wel gewenst is werden genoemd zoals een inrichting met een eigen toegangsweg, veel groen en duurzame bedrijven. Gaat het over een uitbreiding van een bestaand bedrijf dan is het vermijden van overlast ook het meest belangrijk. Als tweede zien mensen graag dat het een om een bedrijf gaat dat een band heeft met de omgeving. Bijvoorbeeld omdat materialen uit de directe omtrek komen of dat werknemers in de omgeving wonen.

Bij de eigen antwoorden die mensen konden geven zien we dit terug aan de hand van voorbeelden. Een deel van de antwoorden pleit voor maatwerk een ander deel voor (extra) voorwaarden. Een voorbeeld hiervan is; het moet niet ten koste van landbouwgrond gaan. Zowel voor bedrijfsterreinen als voor bedrijfsvergroting merken mensen op dat er overleg nodig is met omwonenden voordat er iets gebeurt.

Figuur 5. Vraag 2 uit de enquête

1

Overal waar we in dit hoofdstuk spreken over mensen of inwoners doelen we op de mensen die de enquête ingevuld hebben 18

Figuur 6. Vraag 3 uit de enquête

Klimaatverandering In de vraag over klimaatverandering lichtten we toe dat we nu al merken dat het klimaat verandert. Dit levert meer dagen op met overlast door water of hitte. Er worden verschillende acties genoemd waarmee we de gevolgen zoveel mogelijk kunnen beperken. Inwoners konden de beste twee acties kiezen. Met stip komt het planten van bomen op plekken waar veel last is van hitte als meest gewenste actie naar voren. Deze plekken dat zijn bijvoorbeeld terreinen voor bedrijven of pleinen. Als tweede eindigt het gebruik van stenen die water en groen doorlaten op parkeerplaatsen. Inwoners hebben een voorkeur voor het stimuleren of voorlichting geven boven regels maken als het de inrichting van hun eigen erf betreft. Een aantal mensen gaf een eigen antwoord. Zij gaven aan dat de gemeente het goede voorbeeld kan geven. Er werden suggesties aangedragen voor concrete plekken waar extra bomen kunnen komen en om wadi’s aan te leggen. Ook werden suggesties gedaan voor het stimuleren van hergebruik van regenwater. Bijvoorbeeld door te helpen bij de aanschaf van een ton of schutting waarin regenwater kan worden opgeslagen. Tot slot werd gewezen op het belang van een hoger waterpeil in gebieden waarin veen oxideert.

19

Figuur 7. Vraag 4 uit de enquête

Energie De vragen over energie gaan over zonnevelden en over het gebruik van het OV en de fiets. We lichtten toe dat er in de gemeente al veel is gedaan aan groene energie. Dat er genoeg grote zonnevelden zijn en windparken. En dat er mogelijk nog wel kansen zijn voor kleine zonnevelden. Op de vraag wat er bij zo’n klein zonneveld belangrijk is antwoorden de meeste bewoners het delen in de winst. Dit kan bijvoorbeeld door geld of korting op de prijs van energie. Als tweede wordt genoemd dat het zonneveld goed in de omgeving moet passen. Op een derde plaats staat het vroeg informeren en betrekken van mensen die in de buurt wonen. Een aantal mensen gaf een eigen opmerking mee. Zij pleitten onder meer voor energiebesparing en het op orde brengen van het elektriciteitsnetwerk. Ook een eerlijke verdeling van de mogelijkheden om energie terug te leveren is genoemd. Dit naast het overkappen van parkeerplaatsen of pleinen met zonnepanelen op constructies. We vroegen inwoners ook wanneer zij de trein of bus zouden pakken in plaats van de auto. Het meest gekozen antwoord op die vraag was; ik ga niet met het openbaar vervoer. Als tweede eindigde het antwoord; als er een goede aansluiting is tussen bus en trein. De vraag wanneer de mensen de (elektrische) fiets gaan pakken in plaats van de auto werd het meest beantwoord met; meer en veilige fietspaden.

Het antwoord dat als tweede eindigde was dat bewoners niet van plan zijn meer te gaan fietsen.

20

Figuur 8. Vraag 5 uit de enquête

Figuur 9. Vraag 6 uit de enquête

21

Figuur 10. Vraag 7 uit de enquête

Wonen, leven en gezondheid In de enquête zijn drie vragen gesteld over de onderwerpen wonen, leven en gezondheid. De plek en de soort woningen De eerste vraag gaat over de plek waar we het beste nieuwe woningen kunnen bouwen. We zien hier dat plekken waar oude, grotere gebouwen hebben gestaan zoals een school het allerbeste scoren. Dit gevolgd door winkels of bedrijven die niet meer gebruikt worden. Daarbij zien mensen het liefst nieuwe vormen van wonen zoals tiny houses of knarrenhoven. Een aantal mensen voegde een eigen antwoord toe. Daaruit blijkt dat mensen verschillend denken over de plek van nieuwe woningen. Sommigen geven aan dat woningen aan de rand van dorpen wenselijk zijn. Anderen willen het platteland behouden vanwege de betekenis voor de landbouw, de natuur en/of het landschap. Sommigen pleiten voor hoogbouw in de stad maar wel met voldoende groen daaromheen. Anderen geven aan dat wonen in flats of rijenwoningen niet moet plaatsvinden in de dorpen waar dit nog niet voorkomt. Want dit past niet bij de sfeer en het uiterlijk van deze kleinschalige dorpen. Mensen denken ook verschillend over het gebruiken van recreatiewoningen als gewone woningen. De een vindt dit een goed idee den ander niet. Gezondheid De tweede vraag gaat over gezondheid. Hier konden mensen de twee belangrijkste acties kiezen om de gezondheid van mensen te verbeteren.

De veiligheid op wegen en paden en ontmoetingsplekken vinden mensen daarin het allerbelangrijkste. Ook meer mogelijkheden voor wandelen en fietsen scoort redelijk hoog. Bij de antwoorden onder het kopje ‘Anders’ werd onder meer gewezen op het voorkomen van hinder door lichtvervuiling, het stoken van hout, geurhinder en gewasbeschermingsmiddelen. In aanvulling op de maatregelen die aangekruist konden worden noemden mensen ook het stimuleren van gezonde voeding door bijvoorbeeld moestuinen bij dorpen. Daarbij werd ook het voorkomen van

22

ongezonde voedselkeuzes genoemd. Bijvoorbeeld door in bepaalde gebieden geen fastfoodwinkels toe te staan. Wonen op jezelf De laatste vraag gaat over het langer op zichzelf blijven wonen. Gevraagd is naar de voorwaarden waaronder dat het beste gaat. Zorg aan huis wordt bij deze vraag het allerbelangrijkste gevonden. Daarna volgt de voorwaarde dat er woonvormen zijn waar ouderen met elkaar kunnen wonen. Bijvoorbeeld in de vorm van een hofje. Ook nieuwe woningen die geschikt zijn voor ouderen. Bijvoorbeeld woningen zonder trappen scoren redelijk hoog. In aanvulling op de punten die aangekruist konden worden noemden mensen ook het verbreden van de mogelijkheden voor mantelzorgwoningen. En de mogelijkheden voor het samenwonen van ouderen met jongeren (meergeneratiewoningen of kangoeroewoningen). Er is bij sommigen kritiek op het uitgangspunt dat iedereen zo lang mogelijk op zichzelf moet wonen. Het vroegere bejaardenhuis wordt door deze mensen gemist.

Figuur 11. Vraag 8 uit de enquête

23

Figuur 12. Vraag 9 uit de enquête

Figuur 13. Vraag 10 uit de enquête

Functies op het platteland In de enquête vroegen we naar het belang van verschillende functies op het platteland. Dit zijn de functies landbouw, natuur, recreatie en energie. In de tabel is te zien dat alle functies vaak als belangrijk of heel belangrijk zijn aangemerkt. Onze inwoners vinden voor het merendeel alle genoemde functies van belang. Er zijn wel kleine verschillen. Als je de kolom belangrijk en heel belangrijk samen neemt scoort natuur het hoogst. Daarna de functies landbouw en wonen op gelijke plaats. Daarna recreatie en tot slot energie. 24

Functie

Heel onbelangrijk

Onbelangrijk

Geen voorkeur

Belangrijk

Heel belangrijk

Landbouw Natuur Recreatie Wonen Energie

3 1 1 2 7

4 2 5 6 10

13 7 20 13 17

46 36 56 48 42

33 54 16 31 22

Tabel 7. Tabel met percentages. De procenten zijn afgerond op gehele getallen. In enkele gevallen hebben mensen de vraag overgeslagen. Om die reden komt het totaal niet op 100 uit.

Toekomst van recreatie op het platteland Als er meer recreatie komt welke vorm van recreatie of inrichting is dan het meest gewenst? Inwoners konden kiezen voor 7 verschillende vormen van recreatie of inrichting voor recreatie. Van elk van deze vormen konden zij aangeven of ze dit belangrijk of onbelangrijk vonden. Of dat ze daarin geen voorkeur hadden. Veel mensen gaven aan dat zij meer fiets-, wandel- en ruiterpaden wilden. Ook de wens naar meer bos is vaak aangegeven. De mogelijkheden om te kamperen, een huisje te huren of te overnachten in een camper zijn relatief vaak als onbelangrijk aangegeven. Ook hadden relatief veel mensen op deze onderwerpen geen voorkeur. Ruimte voor recreatie op het platteland

Onbelangrijk

Geen voorkeur

Belangrijk

Meer horeca (restaurant/theehuisje) Meer wandel-, fiets-, en ruiterpaden Meer zwemgelegenheid, vis- en vaarwater Meer bos

25

37

34

4

20

72

14

41

41

7

20

70

Meer gelegenheid om te kamperen Meer gelegenheid om een huisje te huren Meer gelegenheid om te overnachten in een camper

33

43

18

35

41

18

40

40

15

Tabel 8. Tabel met percentages. De procenten zijn afgerond op gehele getallen. In enkele gevallen hebben mensen de vraag overgeslagen. Om die reden komt het totaal niet op 100 uit.

Toekomst van wonen op het platteland Als er meer woningen komen wat is dan een goede plek? Inwoners konden drie antwoorden kiezen. Woningen bouwen aan de rand van grote plaatsen zoals Hoogezand, aan de rand van dorpen en/of leegkomende boerderijen ombouwen tot woning. Ook hier konden inwoners aangeven of ze dit belangrijk of onbelangrijk vonden. Of dat ze daarin geen voorkeur hadden. Veel mensen vonden het ombouwen van leegkomende boerderijen tot woning een belangrijke optie. Ook gaf iets minder dan de helft van de mensen aan dat woningen bouwen aan de rand van grote plaatsen en ook aan de rand van dorpen belangrijk was.

25

Ruimte voor wonen op het platteland

Onbelangrijk

Geen voorkeur

Belangrijk

19

33

45

25

28

44

10

22

66

Woningen bouwen op het platteland aan de rand van grote plaatsen zoals Hoogezand Woningen bouwen op het platteland aan de rand van dorpen Leegkomende boerderijen ombouwen tot woning

Tabel 9. Tabel met percentages. De procenten zijn afgerond op gehele getallen. In enkele gevallen hebben mensen de vraag overgeslagen. Om die reden komt het totaal niet op 100 uit.

Toekomst van energie op het platteland Als we meer moeten doen aan groene energie welke vorm is dan een goede optie? Inwoners konden drie antwoorden kiezen. Kleine windmolens bij een bedrijf of huis op het platteland, kleine zonnevelden aan de rand van een dorp en/of zonnepanelen op daken. De hoge score op zonnepanelen op daken laat zien dat mensen dit een goede oplossing vinden. Ook kleine windmolen scoren redelijk hoog. Meer dan de helft van de mensen vond dit een belangrijke optie voor duurzame opwek van energie. Opvallend is de uitkomst bij kleine zonnevelden aan de rand van een dorp. Dit is voor een ruim een kwart van de mensen een belangrijke optie maar er waren duidelijk meer mensen die dit onbelangrijk vonden. Ruimte voor energie op het platteland Kleine windmolens bij een bedrijf of huis op het platteland Kleine zonnevelden aan de rand van een dorp Zonnepanelen op daken

Onbelangrijk

Geen voorkeur

Belangrijk

18

24

55

41

29

27

3

7

89

Tabel 10. Tabel met percentages. De procenten zijn afgerond op gehele getallen. In enkele gevallen hebben mensen de vraag overgeslagen. Om die reden komt het totaal niet op 100 uit.

Toekomst van landbouw De landbouw in Midden-Groningen is belangrijk. Maar boeren hebben het moeilijk. Om te kijken waar we het beste kunnen helpen zijn er vragen opgenomen over de toekomst van boerenbedrijven. Welke mogelijkheden zijn belangrijk voor boeren die stoppen met hun bedrijf. En welke voor boeren die doorgaan? Boeren die stoppen Bij mogelijkheden voor boeren die stoppen konden mensen kiezen voor leegstaande gebouwen ombouwen tot woning of meerdere appartementen. En/of leegstaande boerderijen omvormen tot een zorgboerderij of een hofje. Ook konden mensen bij “anders” een eigen optie noemen. De optie ombouwen tot woning of meerdere appartementen is het meest aangekruist. Iets minder dan de helft van de mensen vond dit een goed idee. Een iets kleiner aandeel van de mensen vond ook de omvorming tot zorgboerderij of hofje voor ouderen een goede oplossing. 26

Bij ‘Anders’ gaven een aantal mensen aan dat het agrarische gebruik behouden moest blijven. Bijvoorbeeld door opvolgers. Of door natuur/landschapsboeren die samenwerken met natuur- en landschapsorganisaties. Als alternatief voor wonen werden ook maatschappelijke functies genoemd. Een voorbeeld is een dorpshuis in een vrijkomende boerderij. Over het wonen in vrijkomende boerderijen verschillen de meningen. Sommigen vinden dit een goed idee mits kleinschalig en voor lokale bevolking, ouderen of starters. Anderen willen het platteland open of agrarisch houden. Boeren die doorgaan Bij mogelijkheden voor boeren die doorgaan konden mensen de volgende mogelijkheden aangeven: 1. Aanvulling op het inkomen door energie: zonnepanelen op het dak en kleine windmolens voor stroom 2. Aanvulling op het inkomen door recreatie: kamperen bij de boer 3. Aanvulling op het inkomen door streekproducten maken en verkopen op het bedrijf 4. Aanvulling op het inkomen door mee te werken aan landschapsonderhoud en recreatieve paden aan de randen van het land 5. Anders, namelijk… Ongeveer een derde van de mensen kruisten landschapsonderhoud en recreatieve paden aan als mogelijk aanvulling op het inkomen. Ook streekproducten werden relatief vaak aangegeven. Net als zonnepanelen op het dak en kleine windmolens voor stroom. Onder het kopje ‘Anders’ zijn veel suggesties gedaan.

Er is behoefte aan eigen keuzes, minder regels en een vlotte afhandeling van vergunningaanvragen. Tegenstellingen komen naar voren bij de toekomst van het boerenbedrijf. Dit moet verduurzamen zegt een deel van de mensen. Bijvoorbeeld kleinschaliger, meer op de natuur gericht. Daarbij zouden boeren ook een betere prijs voor hun producten moeten krijgen. Anderen geven weer aan dat boeren gewoon door moeten kunnen gaan. Ook over zonnevelden denken mensen verschillend. De een geeft aan dat het een mooie aanvulling is op het inkomen. De ander geeft aan dat het landschap niet aangetast moet worden. Suggesties worden gedaan voor andere producten zoals bouwmaterialen als landbouwproduct.

27

Figuur 14. Vraag 12a, deel 1 uit de enquête

Figuur 15. Vraag 12a, deel 2 uit de enquête

Open vraag aan het einde Aan het einde van de enquête konden inwoners nog iets meegeven. Bijvoorbeeld iets wat ze in de vragen hebben gemist maar wat wel van belang is voor de Omgevingsvisie. Er hebben 375 mensen van deze mogelijkheid gebruik gemaakt. Het volledige overzicht is opgenomen in de bijlagen. Veel mensen maakten van de gelegenheid gebruik om zorgen of ideeën te delen. Veel opmerkingen zijn ook door de dorps- en wijkorganisaties ingebracht. Aanvullend zijn een aantal klachten over specifieke soorten hinder bijvoorbeeld van laagfrequente geluiden of verkeerslawaai. Veel wordt ook aandacht gevraagd voor onderhoud. Genoemd worden slecht onderhouden panden en slecht onderhouden groen of openbare ruimte. Sommige mensen kaarten aan dat voor hun gevoel teveel aandacht bestaat voor Hoogezand en te weinig voor de dorpen. Er zijn ook mensen die aangeven dat we op de goede weg zijn. Maar het kan altijd beter. 28

Een deel van de opmerkingen past niet zo goed bij een Omgevingsvisie die over de hoofdlijnen moet gaan. Deze opmerkingen spelen we door naar verschillende medewerkers van de gemeente. Dit zijn bijvoorbeeld de medewerkers die werken aan of in de openbare ruimte of de gebiedsregisseurs.

29

4. Bijeenkomsten met experts Kernen en platteland Als aanvulling op de avonden met dorps- en wijkorganisaties en de enquête zijn twee middagen georganiseerd waarin we met experts gesproken hebben. We maakten daarbij onderscheid tussen de experts die vooral belangrijk zijn voor de kernen en experts die vooral belangrijk zijn voor het omliggende platteland. We spraken in totaal met ongeveer 25 mensen met een achtergrond in de zorg, cultuur, wonen, voorzieningen, natuur, landbouw, water, veiligheid, toerisme en recreatie. De volledige verslagen van deze bijeenkomsten zijn opgenomen in de bijlagen. Vanuit hun achtergrond brachten zij waardevolle extra informatie over gaande en te verwachten ontwikkelingen en hoe we daar op in kunnen spelen. Experts waren het over sommige zaken eens. Juist in de gesprekken met de experts van het platteland kwamen ook verschillen naar voren in de manier waarop deze epxertps problemen aan willen pakken. Kernen Thema’s aangedragen door de experts kernen

Ingebracht

Voor wie bouwen we en hoe?

Een visie begint met ambities en doelen. Belangrijk is om ook forensen en hoog opgeleiden aan te trekken. Hierdoor ontstaat een meer gemengde samenleving. Er moeten verschillende woningen worden aangeboden; duur en goedkoop. En zo dat mensen elkaar tegenkomen en ontmoeten. Er zijn zorgen over toenemend drugsgebruik. En jongeren die afhaken. Sport en jongerenwerk kunnen daarbij helpen. Ook hier is belangrijk dat kinderen vanuit verschillende achtergronden samen naar school gaan. Betaalbaarheid van woningen is een belangrijk aandachtspunt. Financiële hulp is wenselijk zoals er vroeger premie A/B woningen waren Ouderenhuisvesting is erg belangrijk en goed voor de doorstroming. Goede voorbeelden zijn knarrenhoven en centraal gelegen huisvesting voor ouderen. Bedenk dat niet iedereen langer thuis wil blijven wonen. Ontmoetingsplekken zoals MFC’s en dorpshuizen.

Hoe zorgen we dat jongeren niet afhaken?

Hoe zorgen we voor goede huisvesting voor starters en ouderen?

Wat is belangrijk voor leefbare kernen? Hoe bereiden we ons voor op wateroverlast en hitte door verandering in ons klimaat? Samenleving en overheid

Eisen stellen aan waterberging. Waterdoorlatende verharding en bomen toepassen op pleinen en grote parkeerplaatsen. Belangrijk dat initiatieven uit dorpen/wijken en ondernemers vlot behandeld worden.

Tabel 11. Kernen

30

Platteland Thema’s aangedragen door de experts platteland

Ingebracht

Sturing of flexibliteit en maatwerk

De meningen hierover waren verdeeld. Sommigen vonden het heel belangrijk dat per deelgebied aangegeven wordt wat kan en wat niet. Anderen vonden juist de ruimte voor eigen keuzes van ondernemers het meest belangrijk. De gemeente moet aangeven wat zij wil behouden, wat de visie op de toekomst is en hoe die bereikt kan worden. Juist om de visie te realiseren zal lenigheid en maatwerk nodig zijn. Qua OV is er in Midden Groningen nog een redelijke basis, maar er zijn gebieden waar geen bus meer komt. De vraag werd opgeroepen of je daar dan nog ontwikkeling van nieuwe woningen toe moest staan. Ook hierover waren de meningen verdeeld. Zijn er alternatieven voor de bus? Ondersteunen van initiatieven vanuit dorpen is in ieder geval een goede optie. Het is gewenst dat er verschillende vormen van ouderenhuisvesting ontstaan. Bijvoorbeeld meergeneratiewoningen. Geef hiervoor de ruimte. 24 uurs zorg wordt gemist in ouderencomplexen die er, bijvoorbeeld in Harkstede, zijn. Voor de landbouw is behoud van het areaal aan landbouwgrond belangrijk. De landbouw moet minder intensief, dan is meer ruimte nodig. Er is begrip voor dit punt, maar het is ook een moeilijk punt gezien alle andere functies die om ruimte vragen. In delen van het gebied zal het waterpeil verhoogd worden om veenoxidatie tegen te gaan. Ook dat heeft effect op de bruikbaarheid van het land.

Richting de toekomst zullen veel mengvormen ontstaan van landbouw met natuur en recreatie. Voorbeelden zijn bloemrijke akkerranden of initiatieven zoals de kijkstal. Gezien de komst van Meerstad kan veel publiek worden verwacht. Het is een kans om een groene loper door MiddenGroningen te ontwikkelen. Het is wel zaak om toeristische overdruk te voorkomen en gespreid voorzieningen te hebben. Er worden meerdere voorbeelden gegeven waarin mensen tegen beperkende regels aanlopen of gebrek aan medewerking bij de gemeente. Bijvoorbeeld bij opwekking van duurzame energie bij boerderijen. En bij karakteristieke gebouwen in het aardbevingsgebied. Er is een hoge verkeersdruk op de wegen in de linten. De combinatie van transport voor (landbouw)bedrijven en ander verkeer zorgt voor verkeersonveiligheid.

Bereikbaarheid op het platteland

Huisvesting voor ouderen

Toekomst van de landbouw

Natuur en recreatie

Problemen met regels

Verkeersveiligheid op het platteland

Tabel 12. Platteland

31

Bijlagen 1.

Verslagen gebiedsgerichte avonden met dorps- en wijkorganisaties

2.

Uitkomsten enquête – aanvullingen op uitkomstennotitie

3.

Verslagen middagen met experts

32

1.

Verslagen gebiedsgerichte avonden met dorps- en wijkorganisaties

Uitkomsten gespreksavond Omgevingsvisie Datum: 12 september 2022 - A Locatie: Hof van Scharmer Aanwezige dorpen: Westerbroek, Harkstede, Woudbloem, Lageland en Scharmer Afwezig: Waterhuizen 1e deel: gesprekstafel over lokale gebiedswaarden Grote lijnen/hoofd gebiedswaarden: Behouden dorpse karakter - 1 gezamenlijke kern/dorpskarakter/1 dorp blijven (Harkstede) - Huisvesting voor jong en oud/rijk en arm(er) - Voorzieningen behouden, ook voor omliggende dorpen Versterken recreatieve ontwikkelingen - Recreatie: genieten van de natuur - Opplussen van varen, zwemmen, fietsen, wandelen - Wens voor meer horeca in het gebied - Betere aansluiting op bestaande natuur zoals Roegwold en Zuidlaardermeer Open ruimte heeft eigen kracht = waarde - Vrij uitzicht landschappelijke inrichting - Vrijheid, rust en ruimte Verkeer & Veiligheid i.r.t. stedelijke ontwikkeling - Infrastructuur passend bij dorp - Ontzien i.p.v. opplussen - Aangehaakt blijven bij Hoogezand met openbaar vervoer - Bereikbaarheid naar Stad en Hoogezand van Harkstede en Lageland - Verkeersveiligheid Andere opmerkingen - Ontwikkelen, verbeteren, versterken – stilstand is achteruitgang - Kwaliteitsniveaus behouden, o.a.

beheer openbare ruimte, zoals beschoeiing, natuur, infra, voorzieningen - Vraagtekens over invloed/samenwerking in kader van grote buur Stad Groningen 2e deel: confrontatie gebiedswaarden met toekomstige opgaven/ontwikkelingen Thema’s Energie & Klimaat en toekomst van het platteland Energie - Vanuit leefbaarheid is grote behoefte aan dragelijke vormen van duurzame energie - Verplicht zon op (ondernemers) daken - Bij alles breed rekening houden met overlast versus kansen voor leefbaarheid - Zorgen dat het elektriciteitsnet voldoende klaar is voor duurzame energietransport - Accu’s creëren voor opslag duurzame energie. Zoals voor grootschalig als voor huishoudelijke toepassing

-

Houd alvast rekening met ruimtevraag voor toekomstige energieopslag, al weet je nog niet of het enkele grote ruimtevragers of veel kleine ruimtevragers worden

Klimaat - Verplicht regenwater op eigen terrein opslaan – stimuleer hergebruik van water Platteland - Laat het platteland plat zijn - Woningnood is wanneer er niet kan worden voldaan aan woonwensen - Behoud het huidige landschap - Beperk de groei van de Stad - Versterk het ommeland Landbouw - Er is een maatschappelijk groot belang voor betaalbaar goed en gezond eten - Stikstofreductie kun je op klein niveau organiseren - Vaker niets doen als overheid: laten gebeuren – niet interveniëren - Ondernemers zelf laten ondernemen - Stoppen versus groeien - Ruilverkaveling/landinrichting 2.0: onderzoek wat landbouwgrond is met toekomst, en behoud die als zodanig + onderzoek welke landbouwgrond weinig toekomstperspectief heeft en bestem het voor andere functies

Uitkomsten gespreksavond Omgevingsvisie Datum: 12 september 2022 – B Gebied: West Aantal deelnemers: 13 Deel 1 Wat zijn belangrijke waarden? 

 

Hechte gemeenschap en actief verenigingsleven; in Westerbroek is het verenigingsleven kwetsbaar doordat jeugd en midden groepen wegtrekken. Woudbloem geeft aan dat voor gemeenschapszin belangrijk is dat er een locatie beschikbaar is Goed wonen in een landelijke omgeving (ruim en rustig); Voorzieningen op korte afstand (Groningen) en natuurgebied Roegwold om de hoek

Welke waarde ontbreekt?  Verkeersveilige routes Toekomstwaarde: agrarisch en natuur samen laten gaan Waarden voor de gehele gemeente:  Landelijk en dorps karakter  Scheepvaartindustrie  Cultureel leven, bijv Roeg Klassiek en aanbod Kielzog Deel 2 Trends Wonen, leven en gezondheid Tekort aan passende woningen (starters, senioren) kan op de volgende manieren/voorwaarden worden opgelost:  Sta meerdere personen in een grote woning toe (splitsing)  Sta nieuwe woonvormen toe (knarrenhof, meergeneratiewoning, tiny houses)  Creëer op deze wijze doorstroming  Los bouwopgave op binnen de kernen; bijvoorbeeld vrijkomende locaties en agrarisch erf (stoppende boer). Proces richting draagvlak woningbouwopgave erg belangrijk  Nieuwbouw in kleinere kern zoals Woudbloem is bedreiging van rust en ruimte Toevoegen: veilige fietsinfrastructuur (mn richting hoofdkern waar de basisschool is gevestigd). Huidige fietspaden niet ingericht voor e-bikes en scootmobielen.

Leren, werken en ondernemen Voorwaarden aan nieuwe bedrijven:  Geen overlast (milieu, verkeer, geluid etc).  Cluster bedrijven  Hoogte en massa inpasbaar in omgeving en landschap (ga verdozing tegen)

 

Eerst verdichten en vernieuwen van bestaande bedrijventerreinen, voordat je gaat uitbreiden Sluit bij voorkeur aan bij bestaande arbeidsmarkt. Zet waar mogelijk in op hoogwaardiger arbeid

Bedrijven aan huis bedriegen rust en ruimte. Met name door dubbelparkeren en verkeersoverlast. Bedrijfsverzamelgebouw is mogelijk een oplossing. Reuring en economische ontwikkeling in de linten is goed tot een bepaald niveau (overlast milieu, parkeren en verkeer).

Uitkomsten gespreksavond Omgevingsvisie Datum: 15 september 2022- A Locatie: De Ruyten, Froombosch Aanwezige dorpen: Kolham, Froombosch, Kropswolde, Kiel Windeweer, Meerwijck Afwezig: ?? 1e deel: gesprekstafel over lokale gebiedswaarden Grote lijnen/hoofd gebiedswaarden: Goede dorpse samenleving - Voorzieningen: dorpshuis en school- Kropswolde, dorpshuis, sport en school- Kolham - Sfeervolle wijk, constructieve houding dorpsbewoners - Diversiteit qua leeftijdsopbouw Recreatie, water en natuur - Groene recreatie: genieten van de lokale natuur (bos en Roegwold-Kolham) - Blauwe recreatie: genieten van natte natuur (Zuidlaardermeer-Meerwijck en Kiel windeweer vaart) + kansen voor hogemast zeilrecreatie bij toekomstige vervanging van brug bij Meerwijck - Horeca (Kropswolde) Open ruimte en weidsheid van het landschap - Ruimte, rust, openheid, uitzicht/weidsheid - Vrijheid, rust en ruimte Historische linten en waterrijke kernen/wijk - Cultuurhistorie, historisch lint (Kolham), beschermd dorpsgezicht, historisch erfgoed Andere opmerkingen - Storende verlichting windparken versus openheid landschap - Niet meer open ruimte gebruiken voor zonnevelden, maar zon op daken van huizen en ondernemers - Gemeente mag wel flexibeler qua regelgeving voor woningen (voorbeeld van ombouwen werkschuur tot ouderen zorgeenheid, dat niet mocht) - Maar ook: gemeente mag wel vaker niets doen, zich er niet

mee bemoeien - Voorzieningen van OV ontbreken in de lintdorpen 2e deel: confrontatie gebiedswaarden met toekomstige opgaven/ontwikkelingen Thema’s Energie & Klimaat en toekomst van het platteland Energie - Stimuleren van innovatieve oplossingen door samenwerking gemeente + ondernemers (regelgeving opnieuw bekijken) - Mobiliteit: meer op OV/deelauto’s inzetten, leidt tot verminderen energieverbruik leidt tot gedragsverandering

Platteland - Gemeente, pak je rol: dorp heeft kern nodig met aantal basisvoorzieningen: bijv. centrale laadpunten en boodschappen afhaalpunt of locatieaanwijzing voor deelauto’s Landbouw - Verdwijnen van boeren - Anders boeren - Ruimte voor wonen in vrijkomende gebouwen (knarrenhof) - Seniorenwoningen in de dorpen Algemeen - Nieuwe opstelling gemeente: o Wees meer ontvankelijk voor nieuwe initiatieven o Sta open voor creatieve oplossingen o Ga, zo mogelijk, meer flexibel om met regelgeving

Uitkomsten gespreksavond Omgevingsvisie Donderdag 15 september 2022 - B, Dorpshuis De Ruyten, Froombosch 1. Opgehaalde waarden (gesproken met vertegenwoordigers van Meerwijck-Zuid, Froombosch en Foxhol)  

 

Trots op het wonen en leven in een dorp: er is saamhorigheid, een verenigingsleven en een veilige woonomgeving. Trots op historie Foxhol: industrie (Brinta, Avebe) & scheepvaart. Oude industriële gebouwen geven het dorp karakter, de industrie en scheepvaart zorgen voor werkgelegenheid in de directe omgeving (op fietsafstand). Van waarde: plekken om samen te komen. Dorpshuizen, het MFC en/of het schoolplein zijn de plekken waar mensen elkaar ontmoeten. Van waarde: de natuur in de omgeving. Genoemd zijn het Zuidlaardermeer, de Kropswolderbuitenpolder, bos, wandelpaden, vaarmogelijkheden, de omgeving van de NAMlocatie in Froombosch (dorpsommetje, hardlooprondje).

2. Bedreigingen   

Het verenigingsleven staat onder druk omdat het moeilijk is om (voldoende) nieuwe vrijwilligers te vinden. Bedreigingen voor de landschappelijke kwaliteit en de natuur: industrie/bedrijventerreinen, zonneparken. Specifiek voor Foxhol: de bereikbaarheid van de Kropswolderbuitenpolder. De spoorlijn vormt de scheiding tussen het dorp en het natuurgebied. Sinds de sluiting van de onbewaakte spoorwegovergang moeten dorpsbewoners verder lopen/fietsen om in de polder te komen. Er zijn plannen voor een voetgangersbrug.

3. Thema wonen & gezondheid: wat speelt er? 



Wonen: tekort aan woningen voor starters en senioren in Foxhol en Froombosch. Er zijn in Froombosch weinig mogelijkheden voor toevoeging van woningen binnen de bebouwde kom. Slim ontwikkelen aan de randen van het dorp is een mogelijkheid. Herbestemming van bestaande gebouwen, bijvoorbeeld industrieel erfgoed, wordt ook gezien als mogelijkheid om de woningvraag te bedienen. Waar mogelijk kan de gemeente zelfbewoning en toewijzen aan eigen inwoners bevorderen. Gezondheid: belangrijk zijn plekken waar kinderen vrij kunnen spelen. Dit moeten plekken in de buurt zijn. De gemeente kan sturen op locaties voor fastfoodrestaurants en de plekken waar reclame gemaakt wordt voor deze restaurants. Bewegen kan gestimuleerd worden met de inrichting van de openbare ruimte/omgeving. Dorpen kunnen met het dorpsbudget beweegplekken in de openbare ruimte inrichten (voorbeeld in Foxhol, fitnessplek/beweegplek voor senioren).

4. Thema bedrijvigheid/werken 

  

Er is vooral gesproken over het belang van samenwerking tussen MBO en het aanwezige bedrijfsleven én de match tussen bedrijfsleven en potentiële werknemers. Samenwerking tussen MBO (technische opleidingen) en bedrijfsleven biedt kansen voor jongeren, maar ook voor mensen die werk zoeken. Er is een tekort aan personeel. Oude Rijks HBS als plek voor samenwerking onderwijs en bedrijfsleven: aanbieden cursussen en ruimte voor scholing. Foxhol: de industrie is belangrijk, biedt werk voor mensen uit de omgeving. Froombosch: veel zzp-ers in het dorp. De bebouwing (woningen, schuren, boerderijen) is geschikt voor mensen met een eigen bedrijf die op locatie werken (bouwsector, installatietechniek, tuinaanleg en -onderhoud).

Bijbehorende flapovers

Uitkomsten gespreksavond Omgevingsvisie Hoogezand (Oost) en Sappemeer Datum: maandag 19 september 2022 - A Locatie: Borg Welgelegen Ronde 1 Trots en waarden Vosholen - Samen een speelplaats gerealiseerd. - Speelplaats is een mooie plek voor ontmoeting. - Schaatsen in de winter is fantastisch, voelt als een saamhorigheid. Dat is er anders niet zo. Keerzijde: - Jongeren en crimineel gedrag (dingen kapot maken) - Weinig vrijwilligers om dingen voor elkaar te krijgen. Oosterpark - Samen gewerkt aan herstelplan Oosterpark. - Monumenten zijn parels in de omgeving. - Trots op het historische lint. Dit is het oude centrum. Keerzijde: verwaarlozing van panden aan het historische lint. Zuiderpark - Dichtbij de voorzieningen en het OV - Ruim opgezette groene wijk. - Georganiseerde buurtontmoetingen, maar lastig te organiseren. Keerzijde: saamhorigheid mist een beetje. Wonen ver uit elkaar. Ouderen hebben meer tijd dan jongeren. Wat vinden we van elkaars waarden? - Het historische lint wordt als erg waardevol gezien, veel historie. Het water hoeft niet terug, maar de gemeente zou het gebied visueel aantrekkelijker moeten maken. - Entree vanaf de A7 is een aanfluiting. - Groen is erg mooi en wordt gewaardeerd, dat wordt in de nieuwbouwwijk Vosholen wel gemist. - Monumenten geven een beleving in de wijk. - Verkeersoverlast is een gedeelde zorg.

Vaak zijn het de eigen bewoners die te hard rijden. - Hondendrollen, er worden ervaringen uitgewisseld: bordjes schijnen goed te werken. Hierin wordt een samenwerking met gemeente gemist. Worden mensen gezien? In de Vosholen niet echt, in Zuiderpark wordt het georganiseerd in Oosterpark is wel een gevoel van omzien naar elkaar. Want vinden de deelnemers van het buitengebied en de regio? - Perfecte uitvalsbasis naar stad en zelfs naar Eelde. - Mist Hoogezand niet een kans als Forensengemeente? (voorbeeld Zuidhorn) - Imago is wel negatief.

Ronde 2 economie en werkgelegenheid Wat vinden we van de bedrijventerreinen in onze gemeente? Combinatie van wonen en bedrijven geeft op een aantal plekken in de gemeente overlast. We zien overal mooie bedrijven, waarom is het bij ons ‘altijd lelijk’? Waar je ook komt op de wereld, je rijdt eerst langs een bedrijvenzone en dan kom je in een woonkern, dat is nu eenmaal zo. Nieuwe bedrijven of bedrijventerreinen, hoe zien we dat voor ons? Blokkendozen willen we niet, daar is ook geen werk voor. Met de spits is het een verkeersinfarct. Uitbreiden van Rengers zou dat alleen nog maar erger maken. Dan is het misschien logischer om aan de andere kant van de A7 een terrein te maken. Wonen en bedrijven zouden veel meer gecombineerd kunnen worden. Bedrijven en nieuwe bedrijven hoort wel bij onze gemeente. Daar zou wel ruimte voor moeten zijn. Waar? Daar gaat de gemeente over. Bedrijven meer clusteren, per soort. Hoe zouden we de knelpunten kunnen verbeteren? Als er gedroomd mag worden: Eska vanuit Hoogezand verplaatsen. Maak woningen in het fabrieksgebouw. Waarom wordt er zo weinig met duurzaamheid gedaan rondom de bedrijfspanden? Meer zonnepanelen, groen, water etc. Hier zouden we als gemeente meer voorwaarden aan moeten stellen. Energieslurpers aanpakken. Niet alleen werk is belangrijk, ook de randvoorwaarden.

Waarom mag er niks op het winkelpark? Een invulling van dat gebied is erg wenselijk. De ijsbaanlocatie zou heel mooi een havenfunctie kunnen krijgen, meer recreatief gebiedje van maken. Bevaarbaar maken van Kieldiep kan ook heel aantrekkelijk zijn.

Ronde 3 platteland Eigenlijk is het buitengebied mooi zoals ie is. Verbinding met Drenthe is mooi. Maar de gemeente heeft zelf ook hele mooie gebieden. Bossen om met kinderen in te ravotten, uitgestrekte polders met veel dieren, mooi om te fietsen. Dat is allemaal goed voor elkaar. Doorkijkjes zijn van belang, ook voor natuur zou er beleid moeten zijn. Want dat is wel belangrijk. Vlakbij het wonen is groen (bijvoorbeeld een bos) een belangrijke uitvalsbasis. Als er boerderijen weg moeten, dan zouden daar woningen kunnen worden gerealiseerd. Dit is eigenlijk maatwerk per situatie. Soms natuur, soms recreatie, soms wonen of werken. Zonnepanelen en windparken wordt wel erg veel en groot, nu is het landschapsvervuiling. Dat kan ook anders: door het kleinschaliger aan te pakken en draagvlak te creëren.

Uitkomsten gespreksavond Omgevingsvisie Maandag 19 september 2022 - B, Borg Welgelegen, Sappemeer 1. Opgehaalde waarden Openheid van het landschap De vrijheid, rust en ruimte. Waar je kan wandelen, hardlopen en fietsen, het landelijke gebied ten noorden en zuiden van Sappemeer kan je prettig gebruiken. Bedreiging hiervan zijn mogelijke wind- en al bestaande zonneparken. Het aangewezen zoekgebied ten noorden van Sappemeer wordt als voorbeeld van deze bedreiging genoemd. Inpassing in de vorm van groene wallen om zonneparken helpt hiervoor, maar inwoners willen níet overal deze zonne- en windparken hebben. Recreatie Met name link met cultuurhistorie (oude veenkoloniale landschap en baggerputten, dit sieraad koesteren, en ook hoe industrie onlosmakelijk verbonden is aan het historische lint). Ook goed om de vaarverbindingen een boost te geven. Zowel oude vaarten in HoogezandSappemeer behouden als wellicht een extra verbinding naar het schildmeer maken om de recreatie te versterken. Er is behoefte aan een kwaliteitsslag aan levendigheid / recreatie. De verschillende parken in Hoogezand-Sappemeer worden gewaardeerd en moeten goed behouden blijven. Goede ontsluiting Groningen Per trein en fiets is Groningen goed bereikbaar. Er is wel wat verloren gegaan hierin de laatste tijd.