03. Programmabegroting 2026

Een belangrijke overlegstructuur voor duurzaam geproduceerde elektriciteit (en warmte) is de Groninger Energietafel Groninger Energieaanpak, samengesteld uit bestuurders en partners in de energietransitie, en de Energyboard Groninger Energieaanpak, samengesteld uit bestuurders. Op de agenda van deze overleggen staan onderwerpen en producten die voortkomen uit de regionale samenwerkingsverbanden 1) Provinciale Meerjaren Infrastructuur Energie en Klimaat (PMIEK), 2) de Regionale Energiestrategie (RES), 3) het Cluster Energie Strategieën (CES) en 4) het regionaal programma Warmte. Binnen de PMIEK ligt de focus op de plannen voor investeringen in het elektriciteitsnet. De PMIEK wordt om de 2 jaar vernieuwd. De Regionale Energiestrategie (RES) gaat over de plannen voor de productie van duurzame energie op land en de verduurzaming van de gebouwde omgeving. Ook de RES wordt om de 2 jaar vernieuwd. Met de CES brengen industrie, netbeheerder en overheden de toekomstige vraag naar en aanbod van duurzame energie voor een energiecluster in beeld. Noord-Nederland is één energiecluster. Binnen het regionaal provinciaal Warmte werken beleidsambtenaren en partners aan gezamenlijk vraagstukken die de warmtetransitie betreffen. Een thema dat de laatste jaren meer in de belangstelling is gekomen, is klimaatadaptatie. Er valt minder regen, maar als het valt, is de neerslag heviger dan voorheen.

Hoe passen wij ons aan aan het veranderende klimaat? Samen met de werkregio Groningen-Noord Drenthe werken wij aan de Regionale Uitvoeringsagenda en lokaal aan de Lokale Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie. Hiermee hopen wij in de toekomst de droogte, hitte en wateroverlast beter het hoofd te kunnen bieden. Daarnaast blijft er aandacht voor onze gemeente als voorbeeldrol. Wij willen extra stappen zetten om te verduurzamen. Belangrijke onderwerpen zijn: Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI), het verduurzamen van onze gebouwen en het verduurzamen van het wagenpark van de gemeente. Een onderwerp waar de gemeente het afgelopen jaar meer op is gaan inzetten is 'duurzaam ondernemen' en 'een circulaire economie'. Wij jagen verduurzamingsprojecten op bedrijventerreinen aan. Daarbij zien wij bedrijven niet alleen als ondernemingen die iets moeten met deze onderwerpen maar ook als bedrijven die daarbij kunnen helpen. Ambities Duurzame ontwikkeling gaat over een evenwicht tussen mens, milieu en economie. Mondiaal, nationaal, regionaal, en lokaal. We zetten in op een duurzame samenleving, een duurzame energievoorziening, landschap en klimaat, ondernemen en een duurzame gemeentelijke organisatie. Een duurzame samenleving is van ons allen. Werken aan een duurzame ontwikkeling doen we samen met partners, belanghebbenden en in het bijzonder met onze inwoners.

97

Een belangrijke doel in relatie tot duurzame ontwikkeling is CO2-reductie. In relatie tot dit doel monitoren wij: De totale bekende CO2-uitstoot (aardgas, elektriciteit, warmte, voertuigbrandstof (Bron: RVO, klimaatmonitor.databank). Trends en ontwikkelingen Duurzaamheid en de energietransitie krijgen steeds meer aandacht. Dit komt omdat het klimaat verandert; dat merkt en ziet iedereen om zich heen. Het Rijk en lokale overheden maken steeds meer plannen om energie te besparen, om minder gas, olie en kolen te gebruiken, en om de gevolgen van klimaatverandering te lijf te gaan. En het blijft niet bij plannen. Het aantal elektrische voertuigen groeit snel. Steeds meer huishoudens gebruiken geen aardgas meer, maar gaan elektrisch koken en verwarmen. Dit betekent dat de elektriciteitsvraag groeit en dat er meer, met name duurzame, elektriciteit wordt geproduceerd én getransporteerd over het net. Het elektriciteitsnet kan deze toenemende vraag nu al niet meer aan. Uitbreidingen van het elektriciteitsnet kosten veel tijd; door ruimtelijke en juridische procedures maar er is ook heel veel arbeidskracht voor nodig. Dat betekent dat gemeenten en de netbeheerders nauw moeten samenwerken. In eerste instantie als het gaat om de ruimtelijke inrichting van trafo´s en het elektriciteitsnet.

En daarnaast als het gaat om toekomstige plannen en ontwikkelingen die gepaard gaan met een groeiende elektriciteitsvraag optimaal af te stemmen op de investeringsplannen van de netbeheerders. Plannen maken en de uitvoering voorbereiden lukt alleen met draagvlak van de inwoners. Burgers willen meedenken over hun omgeving. En als zij nadelen ervaren van ontwikkelingen, willen zij dat hier ook voordelen tegenover staan. Dit laatste speelt in het bijzonder bij de ontwikkeling van zonneparken en windparken. Bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen die effect hebben op de leefomgeving van onze inwoners, bijvoorbeeld grootschalige batterijenopslag, is er nadrukkelijk aandacht voor participatie en het creëren van draagvlak. Het ontbreken van draagvlak is echter geen weigeringsgrond voor een verlenen van een omgevingsvergunning. Daarnaast zijn gemeenten, maar ook andere partijen, steeds meer afhankelijk van samenwerking. De energietransitie is een zeer grote opgave. Woningcorporaties, energiecoöperaties, belangenorganisaties, bedrijven, de provincie, lokale overheden et cetera, hebben elkaar nodig om plannen te maken en deze uit te voeren! Jongeren moeten hierbij niet worden vergeten. We werken ten slotte aan hun toekomst. Een belangrijk aandachtspunt bij de energietransitie zijn tenslotte de kosten.

Hoe moet de energietransitie worden gefinancierd? Er komen veel, en steeds meer, subsidies en voordelige leningen beschikbaar voor energiebesparing, isolatie, verduurzaming, et cetera. Echter, hoe bereiken de vele subsidies en financieringsmogelijkheden de Nederlandse burger, en in het bijzonder de inwoners van Midden-Groningen? En hoe kunnen deze subsidies zo effectief mogelijk worden ingezet? Dit is een uitdagende opgave voor de komende jaren en gemeenten moeten hierbij een belangrijke rol vervullen.

Doelstelling a. Bieden van ondersteuning aan individuele inwoners om te verduurzamen Wij helpen onze inwoners bij het vinden van de juiste informatie en middelen. Ook maken wij het mogelijk dat onze inwoners duurzaam kunnen handelen door er bijvoorbeeld voor te zorgen dat er laadmogelijkheden zijn in de openbare ruimte.

98

Acties Beleid elektrische laadpalen In 2025 heeft de gemeente Midden-Groningen haar laadvisie 2.0 vastgesteld . Dit is een herijking van de eerste, in 2022 vastgestelde, gemeentelijke laadvisie. Waar de eerste visie vooral gericht was op de gemeentelijke rol bij het realiseren van laadinfrastructuur voor personenvervoer, ligt in de laadvisie 2.0 het zwaartepunt op logistieke voertuigen en snelladen. Zo is er een plaatsingsbeleid voor snelladers vastgesteld en neemt de gemeente de komende jaren een informerende en verbindende rol op zich richting ondernemers die bezig gaan met het elektrificeren van hun wagenpark. Energieloket, energiecoaches en bespaarcoach Inwoners met vragen over energiebesparing en duurzame energie in en om huis kunnen gratis bij ons energieloket terecht. Hier wordt zowel op de website als per telefoon, mail of chat heldere en onafhankelijke informatie gegeven over energie en de eigen woning. Het energieloket is in 2025 opnieuw aanbesteed en trok in de eerste helft van 2025 gemiddeld 100 unieke bezoekers per maand. Dit is minder dan voorheen, omdat we in dit jaar met vele veranderingen door Maatregel 29 van Nij Begun te maken hadden, met de hierbij behorende communicatiekanalen. Ook hebben we in 2025 minder communicatiecampagnes gevoerd richting het energieloket en meer richting Jouwbespaarcoach (zie onder kopje SPUK en NIP).

Samengevat vond communicatie over energiebesparing afgelopen jaar langs meer verschillende kanalen plaats dan voorheen. We beogen in 2026 de bezoekersaantallen voor het energieloket tenminste op het niveau van 2025 te houden. SPUK Energiearmoede en Nationaal Isolatie Programma Wij voeren activiteiten uit voor de specifieke uitkering (SPUK) Energiearmoede. Met deze SPUK helpen wij huishoudens met lage inkomens met het nemen van energiebesparende maatregelen en het verlagen van hun energierekening. In 2025 is het landschap voor deze activiteiten en de dienstverlening op dit vlak sterk veranderd door het aflopen van de Regiodeal 1.0, het wegvallen van Jouwbespaarcoach als regionale dienst, en de komst van Maatregel 29 van Nij Begun. Daarnaast zijn/worden ook de activiteiten die we in samenwerking met Lefier en Groninger Huis in 2025 hebben uitgevoerd, zoals het waterzijdig inregelen van centrale verwarmingsketels en het installeren van slimme energiedisplays bij huurders, in 2025 afgerond. In 2026 zetten we nieuwe vormen van gelijksoortige activiteiten op. Dit zal verder vorm krijgen in de tweede helft van 2025. Aanvullend voeren wij vanuit het Nationaal Isolatieprogramma (NIP) de SPUK Lokale Aanpak Isolatie uit. In 2026 zetten wij op basis hiervan een nieuwe subsidie op voor huiseigenaren in de gemeente, die aanvullend is op Maatregel 29 van Nij Begun.

Omdat de nieuwe activiteiten en nieuwe subsidie nog vorm moeten krijgen, kunnen er op dit moment geen concrete indicatoren worden benoemd. Maatregel 29 en Volkshuisvestingsfonds Voor bewoners van de wijken Noorderpark, Spoorstraat-Kieldiep en Gorecht is er een drietal middelen beschikbaar voor het isoleren van hun woningen: middelen uit het Volkshuisvestingsfonds (VHF), middelen uit ‘maatregel 29’ van Nij Begun en een (aan te vragen) ISDE-subsidie. Midden-Groningen heeft in 2024 een subsidieregeling vastgesteld die gebaseerd is op deze financieringsbronnen. Met deze subsidieregeling ontzorgt zij haar inwoners optimaal; inwoners hoeven niet zelf voor te financieren waardoor zij sneller zullen besluiten te isoleren. De regeling is geopend in 2024 en de uitvoering loopt door in 2026. Wij willen van deze pilot leren, en zullen de pilot en regeling indien nodig bijstellen. De gemeente Midden-Groningen loopt met deze pilot voor op andere gemeenten in de provincie Groningen.

99

Doelstelling b. Productie en gebruik van duurzame energie In 2023 is het zonneparkenbeleid van onze gemeente herijkt. In de vastgestelde visie is aangegeven waar zonneparken worden toegestaan en onder welke voorwaarden. Participatie is één van deze voorwaarden. Productie op land concurreert met het gebruik van dezelfde grond voor bijvoorbeeld wonen en landbouw. En ook elektriciteit moet worden vervoerd van de producent naar de afnemer. Dit vraagt om uitbreiding en een betere benutting van het elektriciteitsnet, en wederom om ruimte in het landschap. In de omgevingsvisie zijn voor deze onderwerpen kaders meegegeven. De omgevingsvisie wordt in 2026 geactualiseerd. In het omgevingsplan worden deze vervolgens nader uitgewerkt. De gemeente heeft een rol bij het maken van keuzes bij de ruimtelijke inrichting. Nieuwe afspraken en beleid maakt zij samen met haar inwoners. Maar ook samen met belangenorganisaties als de Natuur- en Milieufederatie, de energiecoöperaties, bewonersvertegenwoordigende organisaties en andere belanghebbenden. Afstemming met de gemeente over de ruimtelijke inpassing van investeringen in de energie-infrastructuur door de netbeheerders de komende 5 á 10 jaar, zowel investeringen in trafo’s en het elektriciteitsnet, vindt plaats onder de vlag van de PMIEK.

Acties Optimaliseren gebruik van het elektriciteitsnet Warmtepompen en laadpalen veroorzaken pieken in de elektriciteitsvraag, zonnepanelen en windturbines veroorzaken pieken in het elektriciteitsaanbod. Hier is de energie infrastructuur niet op ingericht. Dit leidt tot netcongestie, of in andere woorden, tot 'een opstopping' in de hoogspanningskabels. De kabels en de trafo's kunnen de toegenomen vraag en aanbod niet aan. Dit betekent dat inmiddels bedrijven, de duurzame opwekking van energie en nieuwbouw allemaal lang moeten wachten op een nieuwe of grotere elektriciteitsaansluiting. Als gemeente hebben we maar een beperkte rol in wat we hieraan kunnen doen, want daar gaan primair de netbeheerders Enexis en Tennet over. En ook zij hebben hierin maar een beperkte handelingsvrijheid. Ze zijn gebonden aan wetgeving die in grote lijn bepaalt dat aansluitingen moeten worden gerealiseerd op basis van de volgorde van aanvraag, waarbij ze in beperkte mate ruimte hebben om rekening te houden met maatschappelijke prioriteiten. Wat we als gemeente wel kunnen doen is samen met de netwerkbedrijven kijken naar welke ontwikkelingen we op de middellange termijn verwachten.

Waar verwachten we als gemeente een toename van de elektriciteitsvraag door bijvoorbeeld nieuwe woningen of de vestiging van bedrijven? En waar zijn Tennet of Enexis voornemens te investeren in het elektriciteitsnet? In 2025 heeft de gemeente een samenwerkingsovereenkomst ‘versnellingsopgave netverzwaringen’ getekend met Enexis. De samenwerking betekent concreet dat de gemeente Midden-Groningen en Enexis in 2025 en 2026 gaan onderzoeken wat de ruimtelijke consequenties van de noodzakelijke verzwaringen zijn en welke acties in de tijd moeten worden uitgezet om de verzwaringen versneld te kunnen realiseren. En dat voorziene en gewenste ruimtelijke ontwikkelingen van onze gemeente op de middellange termijn nauwkeurig in kaart worden gebracht en dat deze ontwikkelingen in de tijd optimaal worden afgestemd op de hiervoor noodzakelijke netaansluitingen. De samenwerking zal leiden tot het opstellen van een Nadere Overeenkomst. Ofwel, de gemeente en de netbeheerders werken er samen om ontwikkelingen zo goed mogelijk op elkaar af te stemmen. Daarnaast kunnen we samen met netbeheerders, buurgemeenten, energiecoöperaties en bedrijven lokaal creatieve oplossingen uitwerken om de netcongestie te verminderen. De rol die batterijen kunnen spelen bij het ontlasten van het elektriciteitsnetwerk wordt hierbij meegenomen.

100