03. Midden-Groningen kadernota ondermijnende criminaliteit

35

Kadernota ondermijnende criminaliteit

Hoofdstuk 4. Weerbare overheid

Kadernota ondermijnende criminaliteit

Hoofdstuk 4. Weerbare overheid 4.1 Weerbaar bestuur Ondermijnende criminaliteit is een belangrijk veiligheidsvraagstuk, juist ook op lokaal niveau. Want criminelen hebben de legale wereld hard nodig, waaronder het lokaal bestuur. Bijvoorbeeld voor vergunningen (een horeca- of een bouwvergunning), voor een wijziging van een bestemmingsplan, om arbeidsmigranten in te schrijven, om BSN aan te vragen, voor een subsidieaanvraag, om vastgoedprojecten te ontwikkelen of om zorgcontracten af te sluiten. Ondermijning komt op die manier dichtbij voor het lokaal bestuur, zowel voor college- als ook voor raadsleden. Bestuurlijke weerbaarheid behoeft continu de aandacht. Criminelen zoeken naar mogelijkheden om invloed uit te oefenen, ook bij het lokale bestuur. Raadsleden staan als volksvertegenwoordigers het dichtst bij de burgers. Juist daarvoor is het van belang dat zij signalen herkennen en zich bewust zijn van hun handelen. Voor raads- en collegeleden is er de Gedragscode integriteit voor raads- en collegeleden. Voorafgaand aan de benoeming van wethouders wordt nu standaard een risicoanalyse integriteit uitgevoerd naar de kandidaat-wethouders. Bij de benoeming van wethouders wordt door de raad een ad-hoc commissie integriteit ingesteld onder voorzitterschap van de burgemeester, aangevuld met drie leden van de gemeenteraad en met ondersteuning van de griffier.

In themabijeenkomsten voor college en raad is er aandacht voor het thema integriteit. Landelijk is er informatie beschikbaar om de weerbaarheid van het bestuur te vergroten, zoals de toolkit democratische weerbaarheid voor politieke ambtsdragers. Ook het RIEC kan ondersteunen bij het vergroten van de bestuurlijke weerbaarheid en heeft hiervoor diverse instrumenten beschikbaar zoals het dilemmaspel.

Wat is onze ambitie? •

 et college en de raad zijn zich bewust van de kwetsbaarheden in relatie tot risico’s H op ondermijnende criminaliteit en hun rol daarin.

37

Kadernota ondermijnende criminaliteit

Info uit de praktijk -een fictief dilemma De gemeenteraad heeft besloten dat er hard moet worden opgetreden tegen dealen van drugs. De burgemeester sluit vervolgens een woning omdat daar gedeald wordt. Maar in het huis woont een groot gezin, dat nu het huis uit moet, omdat het oudste kind drugs dealt. Het gezin komt flink in de problemen en klopt aan bij een raadslid voor hulp. Dat is heel lastig voor zo’n raadslid, want officieel moet dit gezin naar de rechter stappen. Maar wil je dat als raad? Aan de andere kant: je hebt als raadslid geen idee wat hierachter zit. Misschien word je wel voor het karretje gespannen van een grote drugsbende.

Berichtgeving uit de media:   Brunssum in bestuurscrisis   Veiligheid bestuurder lastig met geld te regelen (Reformatorisch dagblad, 14 mei 2022)

4.2 Weerbare organisatie De weerbaarheid van de gemeentelijke organisatie begint bij het bewustzijn van de mogelijke aanwezigheid van ondermijnende activiteiten; de risico’s die dat met zich mee kan brengen voor de gemeente, en het vermogen signalen die kunnen duiden op criminele intenties of activiteiten (tijdig) te herkennen en door te geleiden naar de juiste personen binnen de organisatie. Een verhoogde bewustwording zorgt ervoor dat ondermijnende criminaliteit vroegtijdig kan worden opgemerkt en aangepakt. Voor het herkennen van signalen van ondermijnende criminaliteit is een belangrijke rol weggelegd voor onder andere medewerkers Contactplein, handhavers, medewerkers van de buitendienst, vergunningverleners en bestemmingsplanmedewerkers. Zij vormen evenals inwoners de ogen en oren in de gemeente.

Laagdrempelig melden van misstanden Om meer zicht te krijgen in de aard en omvang van de externe meldingen is het aan te bevelen aan te sluiten op het netwerk van Meld Misdaad Anoniem (MMA). Meld Misdaad Anoniem is een onafhankelijk meldpunt waar inwoners anonieme informatie kunnen geven over criminaliteit en misdaad. Deze meldingen komen uiteindelijk bij de politie terecht, maar de praktijk leert dat niet alle meldingen bij de gemeentelijke organisatie terecht komen. Indien aangesloten op het netwerk van MMA is de gemeente niet afhankelijk van de informatie van de politie, heeft het regie op haar eigen informatiepositie en kan op basis daarvan eigen prioriteringen stellen. Door de aansluiting van Midden-Groningen op MMA krijgt de gemeente direct toegang tot de voor hen relevante meldingen, bijvoorbeeld als het gaat om hennepkwekerijen, mensenhandel en illegale verhuur. Het ministerie neemt sinds enkele jaren een groot deel van de aansluitkosten en jaarlijkse kosten op zich waardoor de kosten voor het aansluiten relatief laag zijn.

38

Kadernota ondermijnende criminaliteit

Hoe en waar medewerkers nu een melding kunnen maken van ondermijning is niet altijd duidelijk. Een gemeentelijke meldmogelijkheid kan hierop een antwoord zijn. Medewerkers gaan nu over het algemeen direct naar hun leidinggevende of de afdeling openbare orde en veiligheid. Vanwege de kwetsbaarheid, privacy en de registratie van de meldingen aan individuele personen of afdelingen is het aan te bevelen alles via één centraal punt te laten verlopen. Te denken valt aan een centraal emailadres, gekoppeld aan de casustafel ondermijning. Ook de MMA-meldingen kunnen gekoppeld worden aan een casustafel ondermijning. Het delen van informatie tussen diverse partijen en het vastleggen van informatie is geregeld in een privacy protocol ondermijning.

Communicatie De inzet van communicatie kan extra ogen en oren creëren waarmee de gemeente kan werken aan een weerbare samenleving. Met een goede communicatiestrategie op het gebied van ondermijning zorgt de gemeente voor blijvende bewustwording en betrokkenheid van zowel eigen ambtenaren als inwoners, bedrijven en (maatschappelijke) partners. Het is daarom zo van belang dat inwoners zich gehoord voelen bij het melden van bijvoorbeeld een overlastsituatie of een verdachte situatie. Ook willen we inwoners stimuleren actief te worden en zelf verantwoordelijkheid te nemen. Daarvoor zoeken we de interactie met de samenleving. Communicatie draagt bij om de bewustwording, zowel intern als extern, te vergroten met de toelichting waarom een specifieke geval of situatie problematisch is, voor wie dit problematisch is en wat de doelgroep eraan kan doen. Communicatie is daarbij ondersteunend aan de aanpak van ondermijning.

Integere en veilige werkomgeving Een veilige werkomgeving is onderdeel van een weerbare organisatie. Het is van belang dat duidelijk is wat de organisatie verstaat onder integriteit, met het oog op de thema’s ondermijning en weerbaarheid. De organisatie kan op verschillende momenten (terugkerend) aandacht besteden aan integriteit, bijvoorbeeld bij aanvang van de functie (inwerkprogramma nieuwe medewerkers), bij het afleggen van de eed of belofte, in gesprekken met medewerkers en tijdens werkoverleggen. Het is belangrijk dat het thema integriteit gemakkelijk vindbaar is op het intranet en dat de organisatie regelmatig aandacht heeft voor dit thema. Hiervoor is het integriteitsbeleid opgesteld dat meerdere elementen omvat. Naast gedragsregels zijn dit diverse activiteiten en maatregelen zoals het bevorderen van bewustwording van integriteitrisico’s, het vaststellen van kwetsbare plekken binnen de organisatie en het zorgvuldig omgaan met integriteitschendingen.

39

Kadernota ondermijnende criminaliteit

Wat is onze ambitie? •

•

• • • •

 e vergroten de kennis, expertise en weerbaarheid van de eigen organisatie. W Dit doen we door doorlopend aandacht te besteden aan het thema ondermijning door onder meer het organiseren van bewustwordingstrainingen. Het management en bestuur geven een duidelijke visie op de aanpak van ondermijning en betrekken teamleiders nadrukkelijker in het uitdragen van deze visie. Op korte termijn aansluiten op het netwerk Meld Misdaad Anoniem om zo meer zicht te krijgen in de aard en omvang van de externe meldingen. Het inrichten van een centrale meldmogelijkheid waar medewerkers vermoedens van ondermijning kunnen melden. Communiceren over de aanpak van ondermijning, zowel intern als extern. Zorgen voor structurele inbedding van het thema integriteit en dit thema continu op de agenda zetten.

Info uit de praktijk -Bewustwordingsdagen ondermijning Tijdens de Bewustwordingsdagen kregen de medewerkers van de gemeente Midden-Groningen workshops over bewustwording rondom het thema ondermijning en konden zij een kijkje nemen in de ondermijningscontainer waarbij ze in aanraking kwamen met het productieproces van verschillende soorten drugs. Bij de aanpak van ondermijning door de gemeente heeft het RIEC Noord een adviserende en ondersteunende rol. Zij hebben gezorgd voor samenhang, expertise en ondersteuning tijdens deze dagen en hebben de medewerkers van de gemeente Midden-Groningen kennis laten maken met ondermijnende criminaliteit door het aanreiken van inspirerende workshops, het faciliteren van de ondermijningscontainer, maar ook door uitvoerende- en beleidsmedewerkers met elkaar in gesprek te laten gaan. Na deze Bewustwordingsdagen is het duidelijker geworden op welke signalen van ondermijning de medewerkers van de gemeente kunnen letten en wat er gedaan kan worden om dit aan te pakken.

Berichtgeving uit de media:   Bewustwordingsdagen Midden-Groningen: Samen sterk tegen ondermijning (de Regiokrant 2 oktober 2021)

40

4.3

Bijlage 1

Ondermijningswetgeving Gegevensuitwisseling

Op 20 februari is het modelprotocol aan de Tweede Kamer gezonden. Het protocol biedt een model voor het inrichten van de informatie-deling binnen een gemeente. Er worden bijeenkomsten georganiseerd om het model-protocol aan gemeenten toe te lichten en om eventuele knelpunten op te halen.

Straffen wapenbezit

De straffen voor het illegaal bezit van automatische vuurwapens zijn verdubbeld. De stafmaat voor daders die zware delicten in georganiseerd verband plegen, zoals geweld en liquidaties, is verhoogd.

Bedreigen bestuurders

Het strafmaximum voor bedreiging wordt per 1 maart 2022 verhoogd van twee naar drie jaar gevangenisstraf. Voor bedreiging van burgemeesters en ambtenaren met een publieke taak komt hier nog een derde bij, waardoor maximaal vier jaar gevangenisstraf kan worden opgelegd.

NPS

Nieuwe Psychoactieve Stoffen zijn een vorm van synthetische drugs, die de effecten van drugs zoals ecstacy, speed en cocaïne nabootsen. Regelgeving is in voorbereiding om nieuwe vormen van deze stoffen te kunnen verbieden.

Verkennende gesprekken/ werkgroep

Stand van zaken: 1 januari 2022

Samenwerkingsverbanden

Wijziging wet Bibob

Verbetering van het gezamenlijk verwerken van persoonsgegevens binnen samenwerkingsverbanden. Het wetsvoorstel gegevensverwerking door samenwerkings-verbanden is door de Tweede Kamer aangenomen en ligt nu in de Eerste Kamer.

Het wetsvoorstel wijziging wet Bibob met o.a uitbreiding toepassingsbereik en versterking eigen onderzoeksmogelijkheden van bestuursorganen is in werking getreden (eerste tranche). De tweede tranche ligt ter behandeling bij de Tweede Kamer

Woningbeschietingen

NCBC

Wetsvoorstel om een bevoegdheid te maken voor de burgemeester om een woning te sluiten bij het verstoren van de openbare orde door het aantreffen van wapens in een woning of het beschieten van een woning.

De zogenoemde non-conviction based confiscation (NCBC) betreft het in beslag nemen van vermogen zonder voorafgaande veroorde-ling van een persoon voor het beramen of plegen van een strafbaar feit. Het concept wetsvoorstel is onlangs ter internet-consultatie aangeboden.

Criminele binnendringers

Verruiming strafrechtelijke executie onderzoek Crimineel vermogen moet beter worden afgepakt. Daarvoor is verruiming van het strafrechtelijk executie onderzoek nodig. Deze verruiming zal per 1 juli 2022 mogelijk worden. Momenteel treffen de uitvoeringsorganisaties de nodige implementatie voorbereidingen.

Containerterminals in zee- en luchthavens en spoorwegemplacementen worden misbruikt voor de smokkel van drugs. Het binnendringen op die besloten terreinen is per 1 januari strafbaar gesteld. De rechter kan voortaan een maximum gevangenisstraf van 2 jaar opleggen.

Precursoren

Ondermijnende organisaties

De Wet bestuurlijk verbod ondermijnende organisaties gaat over het bestuursrechtelijk kunnen verbieden van organisaties – zoals OMG’s – die een cultuur van wetteloosheid creëren, bevorderen of in stand houden. Het is een initiatiefwet van de Tweede Kamer.

Toezeggingen getuigen

Kroongetuigen kunnen een belangrijke rol spelen in het succesvol vervolgen van ondermijningszaken. Wij kijken naar verruiming van de mogelijkheden tot het doen van toezeggingen aan kroongetuigen.

Opruimen drugslabs

Er zijn stoffen die gebruikt worden bij de illegale productie van drugs én geen legale toepassingen kennen. Handel, productie en vervoer van deze precursoren kan vanaf 1 januari 2022 worden verboden. De ministeriële regelingen om dit mogelijk te maken worden nu voorbereid.

Wetsvoorstel in voorbereiding

Screening

Voor bepaalde kwetsbare functies is een hoge mate van integriteit van cruciaal belang. Voor die functies willen wij dat relevante politiegegevens een grondslag kunnen zijn om een VOG te weigeren. Het wetsvoorstel VOG politiegegevens ligt ter behandeling bij de Eerste Kamer.

Wetgeving die het mogelijk maakt om kosten die door OM en opsporingsdiensten worden gemaakt voor het vernietigen van in beslag genomen voorwerpen zoals drugs, te verhalen op de dader. Het wetsvoorstel is aangenomen en zal op 1 juli 2022 inwerking treden.

Wetsvoorstel ingediend bij Tweede Kamer

41

Wetvoorstel ingediend bij Eerste Kamer

Meer weten? Klik hier voor documenten over het onderwerp ondermijning

Wetswijziging in werking getreden