03. Jaarstukken 2025

Jaarstukken 2025

2

Inhoudsopgave 1. Algemeen................................................................................................................................................... 5 1.1 Inleiding ............................................................................................................................................... 5 1.2 Jaarrekening in één oogopslag ........................................................................................................ 6 1.3 Samenstelling college en gemeenteraad .......................................................................................

7 2.1 Programma Dorpen en wijken ...........................................................................................................10 2.1.1 Het versterken van de sociale cohesie .......................................................................................11 2.1.2 Deelname aan het maatschappelijk leven ................................................................................12 2.1.3 Sport en bewegen .........................................................................................................................17 2.1.4 Veiligheid op het gebied van wonen, werken en leven ...........................................................19 2.1.5 Fysieke leefbaarheid .....................................................................................................................22 2.1.6 Verplichte beleidsindicatoren (BBV) ...........................................................................................32 2.1.7 Financieel overzicht Dorpen en wijken ......................................................................................33 2.2 Programma Sociaal ..............................................................................................................................39 2.2.1 Gezondheid ....................................................................................................................................40 2.2.2

Welzijn .............................................................................................................................................42 2.2.3 Wmo ................................................................................................................................................44 2.2.4 Jeugd, jeugdgezondheidszorg en onderwijs.............................................................................48 2.2.5 Participatiewet ...............................................................................................................................52 2.2.6 Schuldhulpverlening .....................................................................................................................59 2.2.7 Sociale teams .................................................................................................................................63 2.2.8 Verplichte beleidsindicatoren (BBV) ...........................................................................................66 2.2.9 Financieel overzicht Sociaal .........................................................................................................68 2.3 Programma Fysieke leefomgeving ....................................................................................................72 2.3.1 Ruimtelijke ontwikkeling en kwaliteit

........................................................................................72 2.3.2 Wonen .............................................................................................................................................75 2.3.3 Werken ............................................................................................................................................80 2.3.4 Energie en duurzaamheid ...........................................................................................................85 2.3.5 Verplichte beleidsindicatoren (BBV) ...........................................................................................92 2.3.6 Financieel overzicht Fysieke leefomgeving ...............................................................................93 2.4 Programma Dienstverlening ..............................................................................................................97 2.4.1 Bestendigen van optimale dienstverlening ..............................................................................98 2.4.2 Financieel overzicht Dienstverlening ...................................................................................... 101 2.5 Programma Gevolgen gas- en zoutwinning en lokaal programma NPG .................................

102 2.5.1 Herstelagenda ............................................................................................................................ 102 2.5.2 Duurzaamheidsmaatregelen Nij Begun: alle woningen in 2035 geïsoleerd .................... 105 2.5.3 Sociale en Economische Agenda ............................................................................................. 106 3

2.5.4 Nationaal Programma Groningen (NPG) - lokaal programma Hart voor MiddenGroningen ............................................................................................................................................. 107 2.5.5 Financieel overzicht Gevolgen gas- en zoutwinning en lokaal programma NPG ............ 116 2.6 Programma Bestuur en bedrijfsvoering........................................................................................ 119 2.6.1 Bestuur en bedrijfsvoering ....................................................................................................... 119 2.6.2 Verplichte beleidsindicatoren (BBV) ........................................................................................ 120 2.6.3 Financieel overzicht Bestuur en bedrijfsvoering ................................................................... 121 3. Paragrafen ............................................................................................................................................ 124 3.1 Paragraaf Bedrijfsvoering ............................................................................................................ 124 3.2 Paragraaf Lokale heffingen .........................................................................................................

135 3.3 Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing ............................................................ 143 3.4 Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen .................................................................................. 151 3.5 Paragraaf Financiering ................................................................................................................. 157 3.6 Paragraaf Verbonden partijen..................................................................................................... 162 3.7 Paragraaf Grondbeleid ................................................................................................................. 164 3.8 Paragraaf Bestuur ......................................................................................................................... 167 3.9 Paragraaf Wet open overheid (Woo) .......................................................................................... 169 4. Jaarrekening 2025 ............................................................................................................................... 173 4.1 Overzicht baten en lasten per programma ............................................................................... 173 4.2 Toelichting op het overzicht van baten en lasten ....................................................................

174 4.2.1 Toelichting op de baten ........................................................................................................ 174 4.2.2 Toelichting op de lasten ....................................................................................................... 176 4.2.3 Structureel evenwicht ........................................................................................................... 177 4.2.4 Wet Normering Topinkomens (WNT) ................................................................................. 183 4.3 Balans .............................................................................................................................................. 184 4.4 Toelichting op de balans .............................................................................................................. 185 4.4.1 Algemene grondslagen voor waardering en resultaatbepaling .................................... 185 4.4.2 Toelichting activa ................................................................................................................... 190 4.4.3 Toelichting passiva ................................................................................................................ 201 4.4.4 Niet uit de balans blijkende verplichtingen .......................................................................

219 4.5 Rechtmatigheidsverantwoording ............................................................................................... 221 4.6 Overige gegevens (controleverklaring) ..................................................................................... 222 Bijlage 1: SiSa........................................................................................................................................ 228 Bijlage 2: Overzicht baten en lasten per taakveld .......................................................................... 272 Bijlage 3: Overzicht investeringen ..................................................................................................... 274 Bijlage 4: Incidentele subsidies 2025 ................................................................................................ 282

4

1. Algemeen 1.1 Inleiding Voor u liggen de jaarstukken 2025 van de gemeente Midden-Groningen. Met deze jaarstukken sluiten wij niet alleen het boekjaar 2025 af, maar ook deze collegeperiode. Daarmee is dit een moment van verantwoording én reflectie: wat we bereikt hebben, waar we nu staan en wat we meegeven aan de volgende bestuursperiode. We sluiten 2025 af met een positief financieel resultaat. Dit resultaat ontstaat vooral doordat een deel van de voorgenomen werkzaamheden nog niet is uitgevoerd. Het resultaat geeft daarmee op het eerste gezicht ruimte, maar is in belangrijke mate incidenteel van aard. Tegelijkertijd blijft er structurele druk op de begroting en weten we dat het meerjarenperspectief vanaf 2028 fors negatief is. Dit betekent dat de financiële opgave niet achter ons ligt, maar nadrukkelijk onderdeel is van de toekomst. In deze collegeperiode hebben we gebouwd aan een gemeente die dichter bij haar inwoners staat. Het gebiedsgericht werken heeft zich ontwikkeld van ambitie naar werkwijze. In 2025 is dit zichtbaar in het feit dat in vrijwel alle dorpen en wijken plannen zijn opgesteld en inwoners zijn betrokken bij de inrichting van hun leefomgeving. Tegelijkertijd hebben we gezien dat het betrekken van inwoners in de praktijk wisselend en per dossier verschillend wordt ervaren.

Participatie vraagt blijvende aandacht en zorgvuldigheid en blijft in veel gevallen een complex proces. Er is een basis gelegd voor een manier van werken waarin de leefwereld van inwoners nadrukkelijker wordt meegenomen, maar die ook verdere ontwikkeling vraagt. Ook op andere terreinen zien we een gemengd beeld. In de openbare ruimte is geïnvesteerd in onderhoud en kwaliteit, maar een deel van de geplande werkzaamheden is doorgeschoven. Dit laat zien dat uitvoering en planning niet altijd in hetzelfde tempo verlopen. Binnen het sociaal domein ligt de grootste bestuurlijke en financiële opgave. De spanning tussen wat nodig is voor inwoners en wat financieel houdbaar is, wordt hier het meest zichtbaar. De druk, met name in de jeugdzorg, blijft hoog en structureel van aard. Tegelijkertijd zetten we nadrukkelijk in op preventie en het versterken van de eigen kracht van inwoners, om zwaardere en duurdere vormen van ondersteuning waar mogelijk te voorkomen. In de fysieke leefomgeving is voortgang geboekt op het gebied van woningbouw, economie en verduurzaming. Tegelijkertijd blijft de uitvoering complex en afhankelijk van externe factoren, waardoor planning en realisatie niet altijd synchroon lopen.

Wat deze periode kenmerkt, is dat op veel fronten duidelijke stappen vooruit zijn gezet, terwijl tegelijkertijd duidelijk is geworden dat een deel van de opgaven meerjarig van aard is en niet binnen één bestuursperiode kan worden afgerond. Met deze jaarstukken wordt het beeld over 2025 afgerond. Het laat een organisatie zien die veel van haar plannen grotendeels uitvoert, maar ook te maken heeft met beperkingen in uitvoeringskracht en financiële ruimte. Dit vraagt om een realistische blik op de komende jaren, waarin voortbouwen op wat is ingezet en het maken van scherpe keuzes hand in hand gaan. Het college wenst haar opvolger hier veel succes bij.

5

Financieel beeld in een notendop De jaarrekening 2025 sluit met een positief resultaat van € 8,8 miljoen. Voorgesteld wordt om een deel van dit resultaat te bestemmen voor specifieke doelen. Zo wordt € 1,8 miljoen gereserveerd voor eventuele nadelen op jeugd. Daarnaast worden nieuwe reserves gevormd om toekomstige opgaven en risico’s op te vangen, waaronder een reserve voor toekomstige tekorten en een reserve Realisatiestimulans voor wonen. Ook wordt een deel van het resultaat gebruikt voor het afronden van lopende werkzaamheden en overhevelingen naar volgende jaren. Na deze bestemmingen resteert een toevoeging van € 2,2 miljoen aan de Algemene Reserve.

1.2 Jaarrekening in één oogopslag

6

1.3 Samenstelling college en gemeenteraad Samenstelling College

Portefeuilleverdeling

7

8

Samenstelling Gemeenteraad Partij

Aantal zetels

Gemeentebelangen

7

Boer & Burger Partij

5

PvdA

4

SP

2

CDA

3

ChristenUnie

3

GroenLinks

2

VVD

2

D66

2

BBB-LMG

1

Lijst Jan Hulzebos

2

Totaal

33

9

2.1 Programma Dorpen en wijken We willen 'groots zijn in kleinschaligheid'. Onze gemeente bestaat uit vitale, lokale gemeenschappen, gevormd door de inwoners van dorpen, kernen en wijken. Onze inwoners ontmoeten elkaar op het sportveld, in de kerk, het dorpshuis en bij vrijwilligerswerk. Al deze gemeenschappen hebben hun eigen identiteit. In het ene dorp zijn de inwoners bijvoorbeeld zeer maatschappelijk actief. In het andere dorp leven inwoners meer hun eigen leven. Overal kennen mensen elkaar en voelen zij zich verantwoordelijk voor elkaar en voor de leefbaarheid in hun directe omgeving. Wij zijn bondgenoot van inwoners in het vergroten van de leefbaarheid. Leefbare dorpen en kernen dragen direct bij aan het welbevinden van onze inwoners en de sociale veerkracht van de diverse lokale gemeenschappen. Binnen het programma Dorpen en Wijken zetten we in op zelfredzame en leefbare dorpen en kernen. Dit betekent dorpen en wijken waarin volop mogelijkheden zijn voor onze inwoners om elkaar te ontmoeten en initiatieven te ontplooien. De inwoners ervaren de omgeving als schoon, heel en veilig. We werken nauw samen met inwoners en organisaties om de leefbaarheid te vergroten. Dit kan op iedere plek anders vorm krijgen. Geen dorp, wijk of buurt is hetzelfde. De aanpak is dat we de zeggenschap en het eigenaarschap van onze inwoners stimuleren en ondersteunen.

Activiteiten op het gebied van sport, cultuur, educatie en activiteiten voor specifieke doelgroepen, zoals jongeren en ouderen, dragen wezenlijk bij aan leefbaarheid in de dorpen en wijken. Ze geven kleur en identiteit én stimuleren ontmoeting en samen bezig zijn. Ontmoeting vindt vaak plaats in maatschappelijke accommodaties. We willen dan ook dat ieder dorp beschikt over een gelegenheid of voorziening om elkaar te kunnen ontmoeten. Ons streven is om de voorzieningen die van belang zijn voor het dagelijks leven, zo dicht mogelijk bij mensen te brengen of te zorgen dat deze goed bereikbaar zijn. Ook de openbare ruimte is van belang voor de identiteit van een dorp of wijk en het woonplezier van onze inwoners. We vergroten de leefbaarheid door inwoners meer zeggenschap en zelfbeheer te geven over bijvoorbeeld het groen in de wijk. We zijn verantwoordelijk voor het afgesproken kwaliteitsniveau.

10

2.1.1 Het versterken van de sociale cohesie Algemeen Het is prettig wonen en leven in onze dorpen en wijken. Inwoners zijn zelf primair verantwoordelijk voor hun eigen leefomgeving. Wij zorgen ervoor dat inwoners invloed hebben op hun leefomgeving en samen met ons kunnen werken aan het verbeteren van hun wijk of dorp. Dit doen we onder andere vanuit het programma Gebiedsgericht werken. Gebiedsgericht werken betekent dat we meer denken vanuit de leefwereld van onze inwoners, dat we samenwerken met onze inwoners en maatschappelijke partners aan problemen, kansen, ideeën, én opgaven in een gebied in samenhang oppakken. Het doel van gebiedsgericht werken is dat plannen en beleid beter aansluiten bij de behoeften van onze inwoners, dat die beide effectiever zijn en dat inwoners meer invloed hebben op hun leefomgeving. Samenwerking met onze inwoners is onmisbaar. We werken aan deze doelen door met maatschappelijke partners en inwoners naar een dorp, wijk of gebied te kijken en in kaart te brengen wat er speelt en leeft. Welke kansen zijn er? Welke opgaven spelen er of gaan er spelen? In combinatie met het gebruik van data stellen we prioriteiten en maken afspraken over het vervolg. In 2025 hebben we in verschillende dorpen en wijken stappen gezet in deze werkwijze. Daarnaast hebben we een tussenevaluatie gedaan om te kijken wat goed gaat en waar we bij moeten sturen.

In 2026 gaan we met de uitkomsten van die evaluatie aan de slag. Daarnaast is in 2025 nieuw beleid vastgesteld voor participatie. Dit beleid laat zien dat we de inbreng van de inwoners belangrijk vinden en geeft kaders voor hoe we die inbreng ophalen en meenemen in onze plannen en beleid.

Doelstelling a. Inwoners hebben meer invloed op hun leefomgeving en voelen zich betrokken bij maatschappelijke vraagstukken. Inwoners hebben en ervaren invloed op en zeggenschap over hun dorp of wijk. We werken samen met onze inwoners aan problemen, kansen, ideeën, en opgaven in een gebied. Inwoners nemen regie over zaken die zij zelf willen aanpakken en hebben een aanspreekpunt om ideeën en zorgen over hun leefomgeving mee te bespreken. Dit leidt tot beleid en plannen die aansluiten bij de behoeften van onze inwoners en effectiever zijn. We stimuleren de betrokkenheid die inwoners voelen bij hun wijk of omgeving en hun bereidheid om zich daar vrijwillig voor in te zetten. Het gaat ook om het stimuleren van ontmoeting tussen inwoners. Daarbij hebben we speciale aandacht voor inwoners die moeilijk te bereiken zijn en die niet op eigen kracht volwaardig mee kunnen doen aan de maatschappij. Nij Begun Het kabinetsplan ‘Nij Begun’ bestaat uit 50 maatregelen die gericht zijn op het oplossen van de problemen die het gevolg zijn van de aardgaswinning. Het kabinet beschrijft in haar plan een gebiedsgerichte crisisaanpak voor versnelling van de versterking. Daarin wordt nadrukkelijk de verbinding gelegd tussen versterking, schadeafhandeling en leefbaarheid. Nij Begun wordt nader toegelicht in programma 5. Gevolgen gas- en zoutwinning én NPG.

Acties Door een diversiteit aan acties de betrokkenheid van onze inwoners stimuleren bij ontwikkelingen in hun leefomgeving, dorp, wijk, buurt, straat We hebben gebiedsteams in dorpen en wijken ingesteld om integraal projecten en plannen bij elkaar te brengen en zo voor de bewoners het verschil te kunnen maken. 11

De meeste dorpen en wijken hebben inmiddels een dorps-of wijkplan gemaakt of gaan die nog maken wijkplan vanuit het NPG-project dorps- en wijkplannen. Met dit project krijgen al onze 37 dorpen en wijken de mogelijkheid om zelf een dorps/wijkplan te maken. Met de gemeente wordt vervolgens in gezamenlijkheid een uitvoeringsagenda gemaakt met daarin de ideeën en projecten die uit het dorps- of wijkplan voortkomen. In de dorpen en wijken is men over het algemeen positief kritisch over de gemeente geboden mogelijkheid om zelf na te denken over hun toekomst. Bewonersorganisaties zijn allemaal bereid tijd en energie te steken in het maken van een plan en om te proberen om zoveel mogelijk inwoners bij te betrekken. We hebben de eerste subsidies in 2025 uitgekeerd om ideeën/activiteiten vanuit dit NPG-project te realiseren. Onder andere voor speelplekken in Scharmer en Tjuchem en de realisatie van een dorpshuis in Kielwindeweer.

2.1.2 Deelname aan het maatschappelijk leven Algemeen Cultuur, kunst, archeologie, erfgoed en monumentenzorg geven samen kleur aan de identiteit, kracht en eigenheid van Midden-Groningen. Onze gemeente heeft vele gezichten. Inwoners en omgeving verschillen zichtbaar van elkaar en dat hangt voor een groot deel samen met de geschiedenis van onze streek. Juist daarom bieden cultuur en erfgoed herkenning en houvast: ze maken zichtbaar waar we vandaan komen en wat ons eigen maakt. Inwoners voelen zich thuis in hun omgeving en zijn er trots op. Dat versterkt en verbindt de samenleving en geeft sociale veerkracht. Cultuur kun je maken én meemaken. Zelf kunst maken, of ernaar kijken en luisteren, brengt verdieping in het dagelijks leven. Het helpt om anders te kijken en maakt creatiever. Het is de moeite waard om dit te behouden én te verspreiden, zodat iedere inwoner ermee in aanraking kan komen. Daar beginnen we al vroeg mee: op school, met cultuureducatie en erfgoedlessen. Erfgoed en cultuur maken Midden-Groningen bovendien aantrekkelijk voor bezoekers en toeristen. Zo maken zij kennis met de geschiedenis en de eigenheid van onze dorpen en onze streek.

Doelstelling a. Cultuurvisie verder uitvoeren de komende beleidsperiode De Cultuurvisie Meedoen en Meemaken 2025-2028 is uitgewerkt in een uitvoeringsagenda.

Acties In 2025 wordt een cultuurvisie opgesteld. Eind november 2024 is de cultuurvisie Meedoen en Meemaken 2025-2028 vastgesteld. In 2025 is gewerkt aan het opstellen van de bijbehorende uitvoeringsagenda die door ons wordt vastgesteld. In de begroting 2026 is financiële ruimte gecreëerd voor een nieuwe subsidieregeling voor kleinere culturele partijen. De kaders en voorwaarden van deze nieuwe subsidieregeling worden in de eerste helft van 2026 nader uitgewerkt.

12

Doelstelling b. Cultuur in Kielzog Theater, Muziekschool en Kunstwerkplaats Kielzog ontvangt jaarlijks subsidie en is, naast Biblionet en de Fraeylemaborg, onderdeel van onze culturele infrastructuur. Vanuit de missie 'Kielzog toont kunst, maakt kunst en onderwijst in de beoefening van kunst, draagt zij bij aan ontwikkeling en leefbaarheid in MiddenGroningen. Kielzog biedt een breed programma waarin je kunst kunt bekijken én zelf kunt maken: professionele voorstellingen in het theater en een uitgebreid cursusaanbod (zoals muziek, beeldend, dans en fotografie). Daarnaast organiseert Kielzog projecten en evenementen verspreid over de gemeente en werkt het samen met alle scholen in onze gemeente. Voor verenigingen, makers en organisaties is Kielzog ook een plek om te spelen, te presenteren en te ontmoeten. Er zijn zalen en ruimtes voor evenementen van 5 tot 400 personen, met ondersteuning van techniek tot catering, en gratis parkeren vlakbij. De cultuurcoaches van Kielzog zorgen voor culturele verbindingen in de gemeente: ze brengen culturele vragen en aanbod bij elkaar en zijn een spil tussen inwoners en scholen en de culturele projecten die Kielzog (samen) uitvoert. Via Kielzog komt elk kind in de gemeente jaarlijks in aanraking met kunst, muziek en theater. In 2025 realiseerde Kielzog 140.966 kunstmomenten.

Een kunstmoment is een contactmoment waarbij iemand in aanraking kwam met theater, muziek (actief of als publiek) of beeldende kunst. Bijna de helft daarvan (49%) betrof jongeren tot 21 jaar. Daarnaast programmeerde Kielzog ruim 130 professionele voorstellingen en faciliteerde het 12 culturele verhuringen. Wekelijks volgden 730 cursisten lessen bij de muziekschool en 765 bij de kunstwerkplaats. Via het onderwijs werden 8.449 leerlingen bereikt.

Doelstelling c. Bibliotheek ontwikkelt taal, cultuur, lezen en digitale vaardigheden In 2025 is in samenwerking met Biblionet Groningen gewerkt aan het versterken van de maatschappelijke functies van de bibliotheek. De bibliotheek vervulde een belangrijke rol als toegankelijke publieke voorziening waar inwoners konden leren, ontwikkelen en ontmoeten. Daarnaast konden zij ondersteuning konden krijgen bij het versterken van basisvaardigheden. Via culturele programmering en activiteiten stimuleerde de bibliotheek ontmoeting, lokale identiteit en deelname aan kunst en cultuur in de verschillende kernen. Deze inzet versterkte de zelfredzaamheid en participatie van inwoners. Dit past bij de voorbereidingen op de landelijke zorgplicht voor gemeenten voor een volwaardige bibliotheekvoorziening. Om de toegankelijkheid van bibliotheekvoorzieningen verder te vergroten is Biblionet eind 2025 gestart met de pilot 'Mobiele Bibliotheek'. Hiermee werd het bibliotheekaanbod ook op andere locaties dichter bij inwoners gebracht. De inzet op basisvaardigheden en digitale inclusie sloot aan bij bredere regionale en landelijke ontwikkelingen, waaronder de Sociale Agenda Nij Begun, waarin het versterken van basisvaardigheden en digitale vaardigheden van inwoners een belangrijke pijler vormde.

Acties Taalbevordering en ontwikkelen leesplezier van kinderen van 0 t/m 18 jaar In 2025 is vanuit het onderwijskansenbeleid in samen met de bibliotheek, onderwijs en kinderopvangpartners ingezet op leesbevordering bij kinderen en hun ouders. De bibliotheek organiseert activiteiten gericht op het stimuleren van lezen en taalontwikkeling op scholen en in de kinderopvang. Er is uitvoering gegeven aan Boekstart, Boekenpret en de Bibliotheek op school en is er een leesconsulent ingezet op het consultatiebureau. Voor volwassenen die 13

moeite hebben met lezen en schrijven werd via het Taalhuis ondersteuning geboden om hun leesvaardigheid te verbeteren. Hiermee werd ook de taalomgeving binnen gezinnen versterkt.

Werken aan geletterdheid van volwassenen Via de bibliotheek en het Taalhuis is in 2025 ingezet op het versterken van basisvaardigheden van volwassenen. Het Taalhuis fungeerde als laagdrempelige plek voor leren, ontmoeting en doorverwijzing naar passend aanbod. In samenwerking met lokale en regionale partners is gewerkt aan een samenhangende aanpak, waarbij signalering, ondersteuning en toeleiding goed op elkaar aansloten.

Meedoen in de samenleving door het ontwikkelen van digitale vaardigheden van inwoners In 2025 is ingezet op het versterken van digitale vaardigheden van inwoners. Laagdrempelige vormen van ondersteuning en begeleiding zijn verder verkend en ontwikkeld. Hierbij is gekeken naar de inrichting van herkenbare en toegankelijke plekken waar inwoners informatie en advies kunnen krijgen en waar verbinding wordt gelegd met passend leer- en ondersteuningsaanbod. Het 'Informatiepunt Digitale Overheid' en activiteiten van partners zijn in samenhang bekeken en verder uitgewerkt.

In 2025 werken we samen met Biblionet de toekomstplannen uit voor het bibliotheekwerk in Harkstede, Noordbroek en Zuidbroek. In 2025 is samen met Biblionet gewerkt aan de verdere uitwerking van toekomstplannen voor de bibliotheekvestigingen in Harkstede, Zuidbroek en Noordbroek. Het doel is om de voorzieningen toekomstbestendig in te richten en beter te laten aansluiten bij de behoeften van inwoners. Voor Harkstede is een Specifieke Uitkering door het Rijk beschikbaar gesteld. De inzet van deze middelen is in 2025 voorbereid in samenhang met de herinrichting van MFA De Borgstee en de inhoudelijke doorontwikkeling van de bibliotheekfunctie. Hiermee is de basis gelegd voor de inzet van deze middelen in 2026 voor de versterking van een volwaardige bibliotheekvoorziening met een ontmoetings- en ontwikkelfunctie. De bibliotheek in Zuidbroek is in 2025 vernieuwd en heropend als een eigentijdse voorziening met meer ruimte voor ontmoeting en activiteiten. Voor Noordbroek zijn in 2025 verkenningen en gesprekken gestart over de toekomstige inrichting en functie van het bibliotheekwerk. Deze gesprekken vormen de basis voor verdere uitwerking in 2026.

Doelstelling d. Het historisch erfgoed Fraeylemaborg openstellen. Landgoed Fraeylemaborg is belangrijk cultureel erfgoed voor de provincie Groningen én voor Nederland. De Fraeylemaborg is als compleet ensemble bewaard gebleven. De borg, het schathuis, het koetshuis, de oranjerie en het uitgestrekte park zijn rijksmonumenten die als samenhangend geheel uitzonderlijk zijn. Jaarlijks bezoeken tientallen scholen de borg voor educatieve projecten. Fraeylemaborg biedt ruimte aan een cultuurcoach om activiteiten te organiseren op het gebied van erfgoed en geschiedenis. Dit gebeurt voor scholen, maar ook voor groepen als nieuwkomers en ouderen. De Fraeylemaborg is belangrijk als onderdeel van de leefomgeving van omwonenden, als pijler van het culturele voorzieningenniveau en als essentieel onderdeel van de toeristische infrastructuur van de provincie Groningen. 14

In 2025 kwamen er in totaal 138.219 bezoekers naar Landgoed Fraeylemaborg. Daarvan kwamen 26.419 bezoekers voor het museum en/of één van de evenementen. Dat zijn er minder dan in 2024 (37.932 bezoekers). Dit verschil heeft vooral te maken met minder evenementen (er was geen lichtfestival, in 2024 nog goed voor 6.000 bezoekers) en pech met de weersomstandigheden. Het bezoek aan het museum en de exposities is constant gebleven (rond de 16.000). Het park van de Fraeylemaborg blijft heel populair: 111.900 bezoekers. In 2025 bezochten meer dan 1.300 kinderen van 34 verschillende scholen de Fraeylemaborg in schoolverband. Fraeylemaborg fungeert ook als trouwlocatie. Het afgelopen jaar werden er 43 huwelijken gesloten.

Doelstelling e. Beeldende kunst en gedenktekens/monumenten onderhouden en realiseren Beeldende kunst in de openbare ruimte zorgt voor herkenning en geeft karakter aan dorpen en wijken. Gedenktekens en oorlogsmonumenten doen dat ook en zijn plekken van herdenking en troost. Onze gemeente heeft ongeveer 100 kunstwerken en gedenktekens in de openbare ruimte. Wij hebben deze in 2025 onderhouden. Samen met de Stichting Herdenkingsstenen Midden-Groningen zijn de laatste struikelstenen in de gemeente geplaatst en onthuld. Voor ieder weggevoerd slachtoffer van de Tweede Wereldoorlog is er nu een struikelsteen in de gemeente.

Acties In 2025 worden nog een aantal kunstwerken opgeknapt. In 2025 is er een aantal kunstwerken opgeknapt volgens planning. Hiermee verbeteren we de kwaliteit van de gebouwde omgeving.

In 2025 wordt een opdracht geformuleerd voor het uitzetten en teneinde realiseren van een kunstwerk voor de nieuwbouw BWRI De kunstopdracht is openbaar gepubliceerd met een oproep aan professionele kunstenaars om bij de opdracht passende documentatie van bestaand werk in te zenden. Kernbegrippen in de kunstopdracht; beeldentuin, fabelachtig, fantasierijk, figuratief. Meerwaarde directe of indirecte verbinding met Midwerk. Uit de 87 inzendingen zijn uiteindelijk drie kunstenaarsduo’s geselecteerd voor het maken van een schetsontwerp. Het ontwerp van kunstenaarsduo Mainkunstenaars is unaniem door de kunstcommissie gekozen voor realisatie. Het productieproces, de plaatsing, oplevering en feestelijke onthulling zal in 2026 gebeuren.

Doelstelling f. Uitvoering geven aan het Erfgoedprogramma Het Groninger erfgoed bewaren. Ons erfgoed is van belang, omdat het zorgt voor thuis voelen en herkenbaarheid van een gebied. Het vertelt de geschiedenis en ontwikkeling van onze leefomgeving en draagt bij aan de ruimtelijke kwaliteit van wijk en dorp. In 2025 hebben we samen met andere overheden het Erfgoedprogramma geactualiseerd en verlengd. In dit Erfgoedprogramma is aangegeven hoe we ons erfgoed willen behouden, beschermen en ontwikkelen. Er is met name aandacht geweest voor het zorgvuldig versterken en verduurzamen van monumenten en karakteristieke panden. We hebben in 2025 ook de Kerkenvisie vastgesteld, waarin speciale aandacht is voor de toekomst van kerken. Naast dat we uitvoering geven aan het beleidsprogramma promoten we erfgoed en de geschiedenis van onze gemeente op de landelijke Open monumentendagen. 15

Acties We maken voor monumenten die versterkt moeten worden een voorbereidend advies om zo sneller een erfgoed-gedragen omgevingsvergunning te kunnen verlenen We kijken vanaf de start mee bij de versterking van karakteristieke panden om tot een zorgvuldig versterkingsbesluit te komen We bezoeken monumenteigenaren samen met andere instanties om vanaf het begin mee te kunnen denken over het zorgvuldig versterken van het monument.

We laten de gemeentelijke erfgoedcommissie advies uitbrengen over omgevingsvergunningen monument De Erfgoedcommissie bekijkt aanvragen voor het versterken en verbouwen van monumenten en brengt advies uit over de plannen.

We maken beleid over onder andere kerken en boerderijen met als doel deze cultuurhistorisch waardevolle gebouwen te behouden voor de generaties na ons In 2025 is de Kerkenvisie vastgesteld. Voor boerderijen wordt dit beleid op provinciaal niveau gezamenlijk verder uitgewerkt.

We communiceren over erfgoed via het Erfgoedloket (ondergebracht bij Libau). Het loket ondersteunt en adviseert monumenteneigenaren en eigenaren van karakteristieke panden Eigenaren van monumenten en karakteristieke panden kunnen gratis contact opnemen met het Erfgoedloket voor hulp en advies over allerlei zaken

Organiseren jaarlijks samen met het lokale comité een Open Monumenten Dag In september is elk jaar de landelijke monumentendag. Op deze dag staan monumenten in het zonnetje, ieder die dat wil kan een monument bezoeken en bekijken.

Doelstelling g. Beschermen archeologische waarden Bij grondwerkzaamheden moet vooraf onderzocht worden of er archeologische waarden aanwezig zijn. Dit volgt uit de Erfgoedwet.

Acties Beoordelen noodzaak archeologisch onderzoek We beslissen of er archeologisch onderzoek nodig is. Hiervoor gebruiken we ons eigen archeologiebeleid en laten ons adviseren door archeologen van Libau in Groningen.

16

•

We beoordelen of archeologisch onderzoek nodig is;

•

Beoordelen onderzoeksrapporten en besluiten hierover;

•

Houden informatie over archeologie actueel te houden en delen dit binnen en buiten de organisatie.

Beoordelen archeologische onderzoeken en het nemen van besluiten hierover We hebben 25 Archeologische Onderzoeken beoordeeld en hierover 25 Collegebesluiten genomen.

Informatie over archeologische waarden in de gemeente actueel houden (onderzoeksresultaten verwerken op de archeologische waardenkaart en in de bijbehorende database) We hebben op 20 locaties een of meerdere Archeologische onderzoeken laten uitvoeren en dit vastgelegd op de Archeologische verwachtingenkaart in de bijbehorende database.

Informatieverstrekking archeologie intern en extern We hebben gevraagd en ongevraagd informatie verstrekt aan inwoners, ondernemers/marktpartijen en andere externe partijen.

2.1.3 Sport en bewegen Algemeen Elke week doen duizenden inwoners in onze gemeente mee aan sport- en beweegactiviteiten. Ze doen dat als sporter, vrijwilliger of professional. We bouwen aan een gemeente waar sporten en bewegen voor iedereen mogelijk én leuk is. We richten ons extra op mensen die kwetsbaar zijn. Ook zij moeten makkelijk kunnen meedoen, zich ontwikkelen en prettig leven. Sport en bewegen helpt daarbij. Het zorgt voor meer welzijn, een betere gezondheid en verbinding.

Doelstelling a. Het vergroten van het aandeel inwoners dat regelmatig sport en beweegt We willen dat alle inwoners, met of zonder beperking, kunnen sporten en bewegen. Daarom stimuleren we beweging bij jeugd, ouderen en kwetsbare groepen. Het aanbod moet passen bij wat mensen willen. Waar mogelijk zorgen we dat geld geen belemmering is. We verbeteren de toegankelijkheid van sportplekken en speelruimtes in de buitenlucht. Hierbij is er ook aandacht voor ontmoeting. Een team van buurtsportcoaches helpt hierbij. Zij organiseren activiteiten na school, tijdens vakanties, bij schoolvoetbal en de schoololympiade. Ook op feestdagen zijn er sportmomenten.

Acties In 2025 vinden verbeteringen plaats op het vlak van fysieke en sociale toegankelijkheid van speel- en beweegplekken in de openbare ruimte • We zetten in op het aanmoedigen van voldoende beweging bij de jeugd, bij ouderen en bij kwetsbare groepen. •

We willen dat het sport- en beweegaanbod aansluit bij de huidige vraag van de inwoners.

•

We dragen zorg dat onze inwoners geen financiële drempels ervaren om deel te kunnen nemen aan sport- en beweegactiviteiten.

•

We werken aan verbetering van de fysieke en sociale toegankelijkheid van speel- en beweegplekken in de openbare ruimte. 17

In verschillende dorpen lopen mensen elke week samen met begeleiding van een buurtsportcoach. Er zijn nu vier van zulke wandelgroepen. Via het programma Dorpen in beweging hebben we in zes dorpen een beweegkar neergezet bij het dorpshuis. Ouderen kunnen zo laagdrempelig bewegen. Eind 2024 hebben we een tweede beweegkar aangeschaft. Deze is in 2025 meer ingezet om nog meer mensen in beweging te krijgen. Ook koppelen we dit aan het programma Uniek Sporten. Daarnaast heeft in 2025 urban sports een boost gekregen met de opening van het indoor skatepark in de Agrifirm en de plaatsing van de sportcontrainer in Muntendam. In totaal deden in 2025 meer dan 19.000 mensen mee aan onze sport- en beweegactiviteiten. In 2025 heeft uw raad nieuw sport en beweegbeleid vastgesteld voor 2026 tot en met 2030. In 2026 wordt de uitvoeringsagenda opgesteld.

Doelstelling b. Het bevorderen van vitale en toekomstbestendige sportverenigingen Een belangrijk aandachtspunt de komende jaren is het investeren in kwalitatief sterke sportaanbieders die vooriedereen toegankelijk en veilig zijn. Meer inwoners voelen zich aangesproken en uitgenodigd om te gaan sporten bij sportverenigingen, ondernemende sportaanbieders of via anders georganiseerd aanbod. In het stimuleren van beweging zijn toekomstbestendige sportverenigingen cruciaal. De gemeente kijkt graag samen met sportverenigingen hoe meer inwoners, jong en oud, (structureel) in beweging kunnen komen en betrekt daarbij ook de inwoners zelf om het aanbod goed aan te laten sluiten bij de huidige behoefte.

Acties Faciliteren en stimuleren van het verenigingsleven binnen de sport Samen met sportverenigingen en maatschappelijke organisaties geven wij vorm aan het Sportakkoord. Daarnaast versterken en ondersteunen we de sportverenigingen. Toekomstbestendige en goed georganiseerde verenigingen vormen de basis van een gedegen sport aanbod. Van uit het lokaal sportakkoord bestaat een subsidieregeling voor verenigingen. Deze regeling is gericht op samenwerking met andere verenigingen. Daarnaast werken we met een verenigingsondersteuner die de sportaanbieders ondersteunt bij het ontwikkelen van voldoende bestuurlijk en sporttechnisch kader. Het gaat hierbij over beleid, samenwerking en concrete acties. Er is ook veel aandacht voor een veilige sportomgeving.

Doelstelling c. Het harmoniseren van het accommodatiebeleid Door de herindeling bestaan er grote verschillen in de afspraken met, en ondersteuning van, sportverenigingen met betrekking tot de sportaccommodaties. Door de harmonisatie van het accommodatiebeleid maken we eerlijke en eenduidige afspraken samen met sportverenigingen. Hiermee werken we toe naar een toekomstbestendige sportinfrastructuur.

18

Acties Gelijke basis voor sportverenigingen realiseren In november 2025 heeft uw raad ingestemd met het raadsvoorstel harmonisatie accommodaties buitensportverenigingen. In 2026 zal dit raadsvoorstel worden uitgevoerd en zal de harmonisatie en daarmee de gelijke basis voor verenigingen in werking treden. In goed overleg samen met de verenigingen afspraken maken rondom eigendom, beheer en onderhoud van accommodaties. Het vastleggen van die nieuwe afspraken corrigeert ongelijkheden tussen verenigingen. Daarnaast zetten we in op verduurzaming van sportaccommodaties via energiebesparende maatregelen. Ook voeren we innovaties door om sportaccommodaties aantrekkelijker te maken. Voorbeeld daarvan zijn interactieve systemen in gymzalen, die mensen op een innovatieve manier uitdagen om in beweging te komen.

2.1.4 Veiligheid op het gebied van wonen, werken en leven Algemeen Wij zetten ons in voor een veilige en leefbare woonomgeving voor inwoners en ondernemers in Midden-Groningen. Veiligheid is een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Daarom werken wij intensief samen met veiligheidspartners zoals de politie, het Openbaar Ministerie, de Veiligheidsregio Groningen, het RIEC, het Zorg- en Veiligheidshuis, maatschappelijke instellingen, woningcorporaties, ondernemers en inwoners. We hebben gewerkt in overeenstemming met het Integraal Veiligheidsbeleid 2025–2028 dat in 2025 is vastgesteld. Dit beleid geeft richting aan de gemeentelijke inzet op veiligheid en leefbaarheid en is gebaseerd op landelijke en regionale kaders, een veiligheidsanalyse en lokale prioriteiten. De uitvoering kenmerkt zich door een integrale benadering, waarbij preventie, handhaving en nazorg in samenhang worden ingezet. De inzet richt zich op de volgende prioritaire veiligheidsthema’s: •

ondermijning;

•

jeugd en veiligheid;

•

verbeteren van veiligheid en leefbaarheid in wijken (NPG);

•

mensenhandel;

•

maatschappelijke onrust;

•

personen met onbegrepen gedrag.

•

Daarnaast zijn cybercriminaliteit, crisisbeheersing, actualisering van de APV en evenementenbeleid benoemd als strategische en doorlopende thema’s.

Maatschappelijke onrust of verdeeldheid bij overheidsbeslissingen. Bij ondermijnende criminaliteit of ondermijning gaat het vrijwel altijd om misdaden die worden uitgevoerd in georganiseerd verband. Voorbeelden hiervan zijn: •

Georganiseerde drugscriminaliteit;

•

Fraude en misbruik in de vastgoedsector;

•

Witwassen en financieel-economische criminaliteit en mensenhandel 19

Problemen op het gebied van leefbaarheid en veiligheid komen vooral voor in wijken waar sprake is van een opeenstapeling van problemen zoals armoede, schulden, lage opleiding, wonen en (psychische) gezondheid. De uitzichtloosheid voor sommige gezinnen/inwoners maakt die onder meer bevattelijk voor drugs en drugs gerelateerde criminaliteit. Ook thuisprostitutie en prostitutie gerelateerde criminaliteit kunnen voor deze inwoners een weg naar snel geld verdienen zijn. De gevolgen worden niet overzien. Binnen de kortste keren raken inwoners (met een extra risico voor jongeren) verstrikt in de criminaliteit. En als je eenmaal ín de fuik' zit is het lastig om eruit te komen.

Doelstelling a. Aanpak georganiseerde en ondermijnende criminaliteit Georganiseerde en ondermijnende criminaliteit blijft een structurele bedreiging voor de veiligheid en integriteit van de samenleving. Het vraagt om een stevige bestuurlijke aanpak, versterking van de informatiepositie en intensieve samenwerking binnen en buiten de gemeente.

Acties Onze gemeente minder aantrekkelijk maken voor (internationale) georganiseerde criminaliteit. We hebben geïnvesteerd in het vergroten van de bestuurlijke en maatschappelijke weerbaarheid tegen georganiseerde en ondermijnende criminaliteit en het versterken van de informatiepositie van de gemeente. Dat hebben wij gedaan door o.a. het organiseren van diverse voorlichtingen voor interne collega's en externe partners, bijvoorbeeld over thema cybercriminaliteit, als door gerichte integrale controles uit te gaan voeren.

Een gerichte aanpak op brancheniveau We hebben bestuurlijke instrumenten ingezet om ondermijnende activiteiten te voorkomen en tegen te gaan, waaronder de toepassing van de Wet Bibob, bestuurlijke maatregelen op grond van de APV en de Opiumwet en integrale controles in risicobranches en -gebieden. Hierbij is nauw samengewerkt met de politie, het Openbaar Ministerie en het RIEC. Door versterking van de informatiepositie en het delen van signalen en analyses is gerichter geprioriteerd en opgetreden.

Doelstelling b. Effectieve verbinding veiligheid en zorg Veiligheidsvraagstukken raken steeds vaker aan zorgproblematiek. Personen met onbegrepen gedrag en multiproblematiek vragen om een integrale, domeinoverstijgende aanpak, gericht op het voorkomen van escalatie. Casuïstiek, bijvoorbeeld bij (woon)overlast, wordt volgens het AVE (Aanpak Voorkomen van Escalatie) model opgepakt. Deze werkwijze richt zich op vroegsignalering, duidelijke regieafspraken en domeinoverstijgende samenwerking tussen zorg, veiligheid en het sociaal domein. Door het gezamenlijk wegen van signalen en het tijdig inzetten van passende zorg- en veiligheidsinterventies is escalatie zoveel mogelijk voorkomen. Indien nodig zijn casussen opgeschaald naar het Zorg- en Veiligheidshuis Groningen voor procesregie. Jeugd en jonge aanwas Jongeren lopen risico om betrokken te raken bij criminaliteit, zowel offline als online. Preventie, vroegsignalering en samenwerking met onderwijs, jeugdwerk en zorgpartners zijn essentieel. 20

Acties Door een diversiteit aan acties werken aan een effectieve verbinding tussen veiligheid en zorg door gezamenlijk te werken aan beleidsontwikkeling, prioriteiten te bepalen, en het uitwisselen van kennis en expertise Toepassen van de AVE-methodiek (Aanpak Voorkomen van Escalatie) bij complexe casuïstiek. Bij inwoners met multiproblematiek en veiligheidsrisico’s is gewerkt volgens de AVE-methodiek. Deze werkwijze richt zich op vroegsignalering, duidelijke regieafspraken en domeinoverstijgende samenwerking tussen zorg, veiligheid en het sociaal domein. Door het gezamenlijk wegen van signalen en het tijdig inzetten van passende zorg- en veiligheidsinterventies is escalatie zoveel mogelijk voorkomen. Indien nodig zijn casussen opgeschaald naar het Zorg- en Veiligheidshuis Groningen voor procesregie. Digitalisering en cybercriminaliteit De toename van digitalisering vergroot de kwetsbaarheid van inwoners, ondernemers en overheid voor cybercriminaliteit. Bewustwording en digitale weerbaarheid blijven daarom belangrijk.

Doelstelling c. Veilige woon- en leefomgeving In wijken en dorpen is ingezet op een combinatie van preventie, toezicht en handhaving. Hierbij is gebiedsgericht gewerkt op basis van meldingen, analyses en signalen van partners. Bestuurlijke maatregelen zijn ingezet bij ernstige overlast of verstoring van de openbare orde. Daarnaast is uitvoering gegeven aan het NPG-project Verbeteren Veiligheid Midden -Groningen , waarin samen met inwoners en partners wordt gewerkt aan structurele verbetering van leefbaarheid en veiligheid.

Acties Door een diversiteit aan acties de veiligheid in dorpen en wijken op peil houden, en waar nodig vergroten. Gebiedsgerichte inzet van toezicht, handhaving en preventieve maatregelen. In wijken en dorpen is ingezet op een combinatie van preventie, toezicht en handhaving. Hierbij is gebiedsgericht gewerkt op basis van meldingen, analyses en signalen van partners. Bestuurlijke maatregelen zijn ingezet bij ernstige overlast of verstoring van de openbare orde. Daarnaast is uitvoering gegeven aan het NPG-project Verbeteren Veiligheid Midden-Groningen, waarin samen met inwoners en partners wordt gewerkt aan structurele verbetering van leefbaarheid en veiligheid.

Doelstelling d. Maatschappelijke onrust of verdeeldheid bij overheidsbeslissingen Het voorkomen en beperken van maatschappelijke onrust, polarisatie en radicalisering.

Acties Door een diversiteit aan acties maatschappelijke onrust zoveel als mogelijk voorkomen en verminderen We hebben ontwikkelingen die kunnen leiden tot maatschappelijke onrust actief gemonitord en signalen gedeeld met veiligheidspartners. Bij demonstraties is ingezet op een zorgvuldige 21

voorbereiding en begeleiding binnen de wettelijke kaders. Daarnaast is geïnvesteerd in samenwerking en kennisdeling om signalen van polarisatie en radicalisering tijdig te herkennen en escalatie te voorkomen.

2.1.5 Fysieke leefbaarheid Algemeen De openbare ruimte vormt een belangrijke ontmoetingsplek voor inwoners, ondernemers en bezoekers. Het is de plek waar men zich verplaatst naar werk en school, waar wordt gespeeld, gesport en ontspannen. In deze openbare ruimte bevinden zich de gemeentelijke kapitaalgoederen, zoals wegen, bruggen, parken, speelplaatsen, lantaarnpalen en verkeerslichten. In 2025 is, naast het dagelijks beheer en onderhoud van de openbare ruimte, gewerkt aan diverse projecten. Het betrof onder andere werkzaamheden in het kader van de versterkingsopgave, de verdere inrichting van de wijken Gorecht en Vosholen en particuliere initiatieven voor de ontwikkeling van zonneparken. Daarnaast is ingezet op het verder verbeteren van het beheer, onder meer door het door ontwikkelen van een meerjarige integrale onderhoudsplanning. De gemeente beheert en onderhoudt een omvangrijk areaal aan kapitaalgoederen. In de jaren voorafgaand aan 2025 was sprake van achterstanden in het beheer, mede als gevolg van onvoldoende beschikbare beheermiddelen. In 2024 is gestart met het actualiseren van beleid en beheerniveaus en het wegwerken van deze achterstanden. In dat jaar zijn onder andere de beleidsnota’s voor het beheer en onderhoud van wegen en kunstwerken vastgesteld, evenals het Water- en Rioleringsprogramma (WRP).

In 2025 is verder uitvoering gegeven aan deze vastgestelde beleidskaders. Onze ambitie hierbij is dat een goed onderhouden buitenruimte bijdraagt aan leefbaarheid. In 2025 is een verdere stap gezet naar een beheer- en onderhoudsniveau dat past bij de ambities van de gemeente, waarbij bestaande achterstanden geleidelijk worden ingelopen. Zo is gewerkt aan het beheren en onderhouden van de openbare ruimte naar een niveau dat als schoon, heel, veilig en duurzaam kan worden aangemerkt. Hierbij is ingezet op een openbare ruimte waar inwoners, ondernemers en bezoekers tevreden over zijn en waarin zij zich medeverantwoordelijk voelen voor de leefbaarheid van hun dorp of wijk. Dit betrof onder andere brugrestauraties, rioolvervangingen met aanleg van gescheiden stelsels en groot onderhoud aan wegen en fietspaden. Waar de gemeente verantwoordelijk is voor het basisbeheer en -onderhoud, is in gebiedsgerichte samenwerking met partners waar mogelijk een aanvullende kwaliteitsimpuls gerealiseerd. Daarnaast is aandacht besteed aan het toekomstbestendig maken van de openbare ruimte, met het oog op de gevolgen van klimaatverandering. De maatregelen waren met name gericht op het beperken van wateroverlast en hittestress. Trends en indicatoren Ook in 2025 is gebleken dat de kosten voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte verder zijn toegenomen.

Deze stijging hangt samen met hogere marktprijzen, onder andere als gevolg van duurdere grondstoffen en aanhoudende krapte op de arbeidsmarkt. De klimaatopgave, de energietransitie en de verdere uitrol van glasvezelnetwerken hebben in 2025 geleid tot een toename van werkzaamheden in de openbare ruimte. Wegen, voetpaden en groenstroken zijn op meerdere plekken opengebroken, wat nadelige effecten had op de kwaliteit en levensduur van de openbare ruimte. Daarnaast nam de drukte in de ondergrond verder toe door de aanleg van nieuwe kabels (glasvezel) en leidingen en de vervanging en verzwaring van bestaande netwerken. Dit heeft het gemeentelijk beheer en onderhoud, onder 22

andere aan het rioolstelsel, bemoeilijkt en vroeg om aanvullende maatregelen. Aanvullende maatregelen betroffen onder meer extra toezicht op werkzaamheden (zoals glasvezelaanleg) en versterkte regie en afstemming in de ondergrond.

Doelstelling a. Afval: We geven uitvoering aan het vastgestelde beleidsplan Voor 2025 gold voor de gemeente de doelstelling om maximaal 30 kg restafval per inwoner te produceren. Deze doelstelling is niet gehaald. Om hierop bij te sturen wordt vanaf 2026 ingezet op een huishoudelijk recyclingpercentage van 60%. Er is ingezet op versterking van de rol van de afvalcoach. Afvalcoaches vormen de verbindende schakel tussen inwoners en de uitvoering van het afvalbeleid. Uit evaluaties blijkt dat de inzet van afvalcoaches leidt tot meer bewustwording, hogere betrokkenheid en een schonere leefomgeving. Door deze rol verder te versterken, kan gerichte wijkondersteuning effectiever worden ingezet. Ook is er ingezet op intensivering en structurele inzet van handhaving. Handhaving is noodzakelijk om de naleving van de afvalregels te verbeteren en de geloofwaardigheid van het afvalbeleid te vergroten. Waar communicatie en begeleiding onvoldoende effect hebben, is handhaving onmisbaar. Eind 2025 is de handhaving structureel ingezet. Dit draagt bij aan het verminderen van bijplaatsingen, vervuiling in containers en verkeerd aangeboden afval, die leiden tot hoge uitvoeringskosten en frustratie bij inwoners die zich wel aan de regels houden.

Acties De gemeentelijke PMD-inzameling evalueren. PMD wordt ingezameld met transparante zakken; beladers controleren op vervuiling en nemen te vervuilde zakken niet mee. Daardoor is er in 2025 geen afkeur op het ingezamelde PMD. Er is ongeveer 24 kg PMD per inwoner gescheiden ingezameld, terwijl er volgens sorteeranalyses nog gemiddeld 25 kg PMD per inwoner in het restafval zit. Het gescheiden aandeel blijft daarmee rond de 50% hangen. Over 2025 is 1463 ton PMD ingezameld; de door de gemeente verkregen vergoeding in 2025 bedraagt €397.219. De kosten voor de inzameling en afvoer naar de verwerker komen rond de €425.000 (voorlopige berekening). De kostendekkendheid van de inzameling van het PMD is licht gedaald ten opzichte van 2024.

Inzet plegen op het op termijn halen van de VANG-doelstelling Het scheidingspercentage was in 2025 71% (t.o.v. 69% in 2024) en de hoeveelheid restafval is 166 kg per inwoner. Er zit nog veel waardevol materiaal in het restafval (o.a. PMD, glas, textiel (+/-50%)), hier zit de grootste winst richting de VANG doelstelling/hoogwaardige recycling. De stijgende kosten voor het verbranden van (rest) afval vraagt van ons dat we een groter deel van de herbruikbare grondstoffen uit het restafval krijgen. In 2025 zijn we daarom begonnen met de intensivering van de inzet van de afvalcoaches om onze inwoners te ondersteunen bij het beter scheiden van het afval. Daarnaast lopen de afvalcoaches in de wijken voor het inzamelvoertuig uit om de containers (Gft) op vervuiling te controleren en gaan daarbij zo mogelijk met de inwoners in gesprek. Hierdoor is de afvalcoach meer zichtbaar op straat, zijn ze beter benaderbaar en zijn daarmee in 2025 effectiever ingezet. Ook handhaving heeft in de uitvoering van het afvalbeleid in 2025 een belangrijkere rol gekregen die we in 2026 verder zullen gaan intensiveren.

23

Doelstelling b. Groen, zwerfafval en spelen: Onderhoud en beheer uitvoeren volgens vastgestelde beleids(beheer)plannen Routes Schier en Schoon Het project Schier en Schoon is gestart in 2023 en bestond in 2025 uit 4 actieve routes langs kunstwerken en historische gebouwen. Daarnaast waren 2 extra routes in behandeling, maar deze waren nog niet doorgevoerd. Vrijwilligers wandelden langs de routes en ruimden daarbij zwerfafval op. Na afloop konden zij het ingezamelde zwerfafval inleveren en gebruikmaken van een gratis kopje koffie. Aanvullende activiteiten en inzet In 2025 is de E-waste Race gehouden en is de Week van de Afvalhelden actief gecommuniceerd. Daarnaast zijn de hotspots intensief bediend op 6 dagen per week. Het aantal hotspots is uitgebreid naar 8 locaties in Hoogezand/Sappemeer. Spelen In 2025 is gestart met de voorbereiding van een actualisatie van het speelbeleid. Hiervoor is een inventarisatie uitgevoerd van het bestaande areaal aan speelvoorzieningen. Op basis van deze inventarisatie wordt in 2026 verdere uitwerking gegeven aan een toekomstbestendig beleidsplan. Daarnaast is in 2025 regulier onderhoud uitgevoerd en zijn inspecties uitgevoerd om de veiligheid van speelplaatsen te borgen. Waar noodzakelijk is tussentijds ingegrepen om acute gebreken te herstellen.

Groen Ook in 2025 is het reguliere onderhoud van het openbaar groen uitgevoerd volgens Mien Toen Mien Stee. Daarbij is ingezet op het in stand houden van de groenstructuren en het verbeteren van de kwaliteit van de openbare ruimte. Daarnaast is gestart met het monitoren van de beeldkwaliteit van het groen. Deze monitoring is vastgelegd in beeldkwaliteitsresultaten en vormt een basis voor gerichte kwaliteitsverbeteringen in de komende jaren.

Acties Actieve inzet op voorkomen bijplaatsingen van afval op meer locaties in onze gemeente. Op basis van de uitgevoerde schouw, in samenwerking met de afvalcoaches en handhaving, is actief ingezet op het verminderen van bijplaatsingen onder andere op de locatie Gorecht-Oost. Deze aanpak is in 2025 breder uitgerold naar andere locaties binnen de gemeente waar structureel bijplaatsingen werden geconstateerd. Afhankelijk van de situatie is gekozen voor de meest geschikte oplossing, zoals extra handhaving, aanvullende voorlichting of het gezamenlijk aanpakken van de problematiek met vrijwilligers.

Speelbeleid actualiseren In 2025 is gestart met de voorbereiding van een actualisatie van het speelbeleid en dit zal in 2026 verder worden uitgewerkt en voorgelegd worden aan uw raad.

Starten opstellen 'Nota Gemeentelijke Bomen' In 2025 is gestart met het uitwerken van de Nota Gemeentelijke Bomen, met de intentie om deze in de eerste helft van 2026 op te leveren. Met deze nota wordt toegewerkt naar een meerjarige, planmatige aanpak die aansluit bij actuele opgaven op het gebied van klimaatadaptatie, biodiversiteit en leefbaarheid. De nota biedt daarmee een stevige basis voor een consistent en duurzaam bomenbeleid voor de komende jaren.

24

Vastleggen "contouren" houtopstanden We zijn gestart met het aanpassen van de ‘Bebouwingscontouren houtkap’. De nieuwe contouren zijn in concept gereed en worden in 2026 ter besluitvorming voorgelegd aan uw raad.

Afronden en opleveren ingezette verbeteringen Margrietpark Sappemeer. In de afgelopen jaren hebben er veel kwalitatieve veranderingen plaatsgevonden in het Margrietpark. Beschoeiing is vervangen voor natuurvriendelijke oevers. Daarnaast zijn de meeste paden in beton uitgevoerd, waardoor bezoekers van het park gemakkelijker toegang hebben tot het park. De vijver is gebaggerd en plaatselijk is het groen gerenoveerd. Er is bewust gekozen voor meer robuuste beplanting die sterker is. Er is rekening gehouden met een optimale beleving, maar het doet geen afbreuk aan de verbetering van onze biodiversiteit. De bomen met een levensverwachting korter dan 5 jaar zijn vervangen. Hierbij is gekozen voor soorten die klimaatadaptief zijn en die onderscheidend zijn in sierwaarde. De zichtlijnen, die ooit als basis golden bij de aanleg van het park, zijn hersteld. De gedenknaald heeft met deze renovatie een prominentere plek in het park gekregen. Met deze verbeteringen is de kwaliteit en gebruikswaarde van het Margrietpark zichtbaar versterkt

Doelstelling c. We beheren en onderhouden de kunstwerken, het water en de beschoeiingen Beleidsbeheerplan Kunstwerken Het beleidsbeheerplan voor de kunstwerken is eind 2023 vastgesteld en is in 2024 opgestart voor reguliere onderhoudswerkzaamheden en brugvervangingen. Naast deze reguliere onderhoudswerkzaamheden, beginnend in 2024, is op basis van nadere inspecties een overallMJOP opgesteld voor 2025 en verder. Het jaar 2025 is deels gebruikt om een goede voorbereiding (Europese aanbestedingen van twee raamovereenkomsten met aannemers) te treffen voor alle werkzaamheden die op ons af staan te komen. Beleidsbeheerplan Water en Oevers Het beleidsbeheerplan voor Water en Oevers is Q4 2024 vastgesteld en is in 2025 opgestart voor reguliere onderhoudswerkzaamheden aan water (maaien/baggeren), oever(beschoeiingen) en steigers. Naast het opstarten van deze reguliere onderhoudswerkzaamheden is gewerkt aan een meerjarenaanpak qua organisatie (bemensing) en realisatiecapaciteit.

Acties Een diversiteit aan beheer- en onderhoudswerkzaamheden op het gebied van civieltechnische kunstwerken, watergangen en beschoeiingen voorbereiden, uitvoeren en opleveren Afronding van projecten in 2025 die zijn opgestart in 2024: •