03. Bijlage 1 Visie vrijetijdseconomie Midden-Groningen 2023
Tekst van het document
1
Ontdek en beleef Midden-Groningen
Visie vrijetijdseconomie Midden-Groningen 2030
Uitvoeringsagenda 2023-2026
Voorwoord
2
Beleef en ontdek Midden-Groningen. Het veenkoloniale landschap, de Fraeylemaborg of het Schildmeer. Je vindt hier een afwisselend landschap, bijzondere natuur en de nodige cultuurhistorie. En daar zit vaak een boeiend verhaal aan vast. Hier mogen we met recht trots op zijn.
Ik nodig ondernemers, inwoners en maatschappelijke organisaties uit om samen met ons aan de slag te gaan. Van woorden naar daden. Zodat ondernemers een goede boterham kunnen verdienen. Zodat er meer banen komen. En zodat steeds meer inwoners en bezoekers onze gemeente ontdekken en beleven!
Toch is Midden-Groningen nog vaak onbekend. En dat is jammer. Mijn ontdekkingsreis begon op jonge leeftijd. Ik kan nog steeds genieten van het Zuidlaardermeer, ’t Roegwold of de bijzondere molens, kerken, boerderijen. En ik ontdek nog steeds nieuwe parels. Ook geven de jaargetijden iedere keer weer een nieuwe blik op ons landschap. Midden-Groningen zit in mijn hart gesloten. Ik hoop dat velen mijn voorbeeld gaan volgen en vaker de afslag Midden-Groningen nemen!
Patricia Nieland-Kampen Wethouder Recreatie en Toerisme
Met deze visie Vrijetijdseconomie geven we richting aan onze doelen voor de komende jaren: Een prettige en gezonde woon- en leefomgeving maken voor onze eigen inwoners. Een aantrekkelijke gemeente zijn voor bezoekers. En zorgen voor meer inkomsten voor onze ondernemers en banen voor onze inwoners. Doelen en plannen kunnen we alleen realiseren door samen te werken. Niet voor niets hebben we veel gesprekken gevoerd. Want inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties hebben interessante ideeën. Deze ideeën dragen bij aan deze visie en aan het uitvoeringsplan. Om meters te maken is samenwerken van groot belang. Ik ben erg blij met de betrokkenheid van zovelen bij het maken van deze visie en de uitvoeringsagenda. Onze gemeente heeft een aantal sterke punten. Er gaat veel goed. Maar er zijn ook aandachtspunten. Zo gaan we de kwaliteit van bijvoorbeeld fiets- en wandelpaden verhogen en meer evenementen passend bij onze identiteit mogelijk maken. Ook gaan we samen met de bedrijven en anderen werken aan een toekomstbestendige vrijetijdseconomie. Een economie waarin bedrijven bestaansrecht hebben, klaar zijn voor de toekomst en bijdragen aan de werkgelegenheid in onze gemeente.
Visie vrijetijdseconomie Midden-Groningen 2030
Uitvoeringsagenda 2023-2026
Samenvatting Ambitie We gaan voor een groeiende en vitale vrijetijdseconomie. De komende jaren gaan we inzetten op een volwaardige vrijetijdssector. In 2030 dragen toerisme en recreatie bij aan de brede welvaart in Midden-Groningen. - We gaan voor waardevol en duurzaam toerisme. Toeristisch-recreatieve ontwikkelingen zijn in goede balans met de draagkracht van de natuur en het landschap en het draagvlak onder bewoners. - We bouwen aan een sterke en volwaardige vrijetijdssector. Het fundament zijn onze unieke kwaliteiten: natuur, landschap, cultuur(historie). - We zetten in op samenhang en samenwerken. Toerisme en recreatie is een samengesteld product. Ondernemers, inwoners, terreinbeheerders, Marketing Midden-Groningen, gemeente Midden-Groningen en anderen maken dat product samen. Strategie We hebben een ambitie voor 2030. De komende 4 jaar bestaat onze koers uit 5 ontwikkelpunten: 1. Buitenruimte op orde We willen een goede toegankelijkheid van de buitenruimte in MiddenGroningen voor onze eigen inwoners en bezoekers. Zodat jong en oud actief kan recreëren en natuur, cultuur en landschap kunnen beleven 2. Aantrekkelijk en beleefbaar aanbod We willen ons unieke kwaliteiten en kenmerken en geschiedenis beleefbaar maken en trots op onze gemeente vergroten. 3.
Toekomstbestendige vrijetijdssector We willen een toekomstbestendige gastvrije vrijetijdsector met een gevarieerd aanbod van verblijfs- en dagrecreatie passend bij onze identiteit. 4. Profilering DNA en informatievoorziening We willen meer bekendheid van Midden-Groningen als aantrekkelijke bestemming door ons te onderscheiden en profileren op basis van ons
Visie vrijetijdseconomie Midden-Groningen 2030
3 unieke kwaliteiten en kenmerken. 5. Samenwerken aan de toekomst We willen actief samenwerken met onze buurgemeenten, op regionaal en provinciaal niveau. En we willen meer samenhang in het toeristisch-recreatieve product. Ruimtelijke kwaliteit en ruimte voor ondernemerschap De meren, natuurgebieden, agrarische landschappen, historische linten, erfgoed en dorpen zijn de basis voor recreatie en toerisme. We willen deze kwaliteiten behouden en versterken. Deze visie geeft aan waar we met de recreatief-toeristische sector naar toe willen. De huidige ruimtelijke kaders zijn nu leidend voor nieuwe ontwikkelingen en initiatieven: bestemmingsplan Buitengebied Midden-Groningen. Deze visie is een bouwsteen voor de op te stellen omgevingsvisie. We hebben voldoende ruimte nodig voor ondernemerschap. Ons vertrekpunt is ‘Ja, mits’. Natuurlijk moeten nieuwe initiatieven bijdragen aan de ambitie en doelen van deze visie Vrijetijdseconomie en aan de waarden zoals straks opgenomen in de omgevingsvisie. Meten is weten De effecten van het uitvoeren van de uitvoeringsagenda zijn meer bezoekers, meer toeristische overnachtingen en een verhoging van de bestedingen. Uiteindelijk draagt dit bij aan een groei van bedrijven en werkgelegenheid.
We zien de volgende indicatoren en streefwaarden voor 2030: - Werkgelegenheid (aantal banen) in de vrijetijdssector: aandeel banen recreatie en toerisme is 5,5 % in de totale werkgelegenheid (4,6 % in 2020) - Aantal en type bedrijven in de vrijetijdssector: > 450 bedrijven in recreatie en toerisme (360 in 2020) - Aantal toeristische overnachtingen: > 250.000 toeristische overnachtingen (210.000 in 2020 en 222.000 in 2021)
Uitvoeringsagenda 2023-2026
Inhoud
1 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6
Voorwoord Samenvatting
4 2 3
Inleiding
5
Inleiding Aanleiding Leeswijzer Proces naar visie Ontwikkelingen Brede welvaart
6 6 7 7 8 13
2
Midden-Groningen in Beeld
15
2.1 2.2 2.3 2.4 2.5
Ligging en bereikbaarheid Het buitengebied De dorpen Toeristisch aanbod Arbeidsmarkt en werkgelegenheid
16 16 18 18 22
3
Kijk op de toekomst
23
3.1 3.2 3.3
Inleiding Trends en ontwikkelingen SWOT
24 24 26
3.4 3.5
Strategische vraagstukken Confrontatiematrix
30 32
4
Ambitie en strategie
4.1 Ambitie 4.2 Ruimtelijke kwaliteit en ruimte voor ondernemerschap 4.3 Relatie met andere onderwerpen 4.4 Opgaves voor Midden-Groningen 4.4.1 Buitenruimte op orde 4.4.2 Aantrekkelijk en beleefbaar aanbod: DNA en verhalen 4.4.3 Toekomstbestendige vrijetijdssector 4.4.4 Profilering DNA en informatie voorziening 4.4.5 Samenwerken aan de toekomst
5 5.1 5.1.1 5.1.2 5.1.3 5.1.4 5.1.5 5.2
Uitvoeringsagenda Uitwerking strategie in thema’s en acties, weggezet in termijnen Buitenruimte op orde Aantrekkelijk en leefbaar aanbod: DNA en verhalen Toekomstbestendige vrijetijdssector Profilering DNA en informatievoorziening Samenwerken aan de toekomst Monitoring en data
Visie vrijetijdseconomie Midden-Groningen 2030
34
6
Financiële vertaling
50
35
Financiële vertaling
51
Bijlage
53
Geraadpleegde bronnen
53
36 37 38 38 39 40
40 41
42
43 43 45 46 47 48 48
Uitvoeringsagenda 2023-2026
5
1
Visie vrijetijdseconomie Midden-Groningen 2030
Uitvoeringsagenda 2023-2026
1 Inleiding 1.1
Inleiding
Zeilen op het Zuidlaardermeer, wandelen door de natuur in ‘t Roegwold of een bezoek aan de Fraeylemaborg. Het kan in Midden-Groningen. Hier is veel te zien, te ontdekken en te beleven. Voor jong en oud. Voor avonturiers en rustzoekers. Voor toeristen en dagjesmensen van ver. Maar juist ook voor onze eigen inwoners en directe buren. Overnachten kan bij een van de hotels, de campings of de B&B’s. De gemeente Midden-Groningen heeft op het vlak van toerisme en recreatie veel te bieden. De rust en de ruimte zijn kernwaarden waar toeristen en recreanten naar op zoek zijn. Ook de duisternis is een kernwaarde. Duisternis betekent echt donker, zonder lichtvervuiling. Deze kernwaarden vind je in de unieke natuurgebieden en in de uitgestrekte landbouwgebieden. Verder bieden de vele meren en waterwegen mogelijkheden om te varen en recreëren. Daarnaast is er een interessant cultureel aanbod. Midden-Groningen telt vele kerken, boerderijen, molens en musea. Verder is er een uitgebreid aanbod van culturele evenementen en activiteiten. Het natuurlijke en culturele landschap legt een stevige basis voor de ontwikkeling van de vrijetijdseconomie in Midden-Groningen.
1.2
Aanleiding
Toerisme en recreatie zijn onlosmakelijk verbonden met onze maatschappij. De vrijetijdseconomie is een sterk groeiende sector in Nederland. En die groei houdt volgens de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (2019) nog wel even aan. Dat biedt kansen voor Midden-Groningen. Kansen als het gaat economische ontwikkeling
Visie vrijetijdseconomie Midden-Groningen 2030
6 en werkgelegenheid. Maar het biedt ook kansen voor een prettige leefomgeving, het in stand houden van voorzieningen en bereikbaarheid. Ondernemers kunnen inspelen op de wensen van de toeristen en recreanten. Dat kan door het maken van een aanbod van bijzondere belevingen. Dat kan met overnachtingen en (culturele) evenementen. En dat kan door erfgoed en natuur te koppelen aan routes, voorzieningen en activiteiten voor wandelaars, fietsers en vaarrecreanten. Er is in onze gemeente veel te beleven, maar ook te organiseren. Een aantrekkelijk toeristisch en recreatief product draagt ook bij aan een prettige leefomgeving. Aan deze leefomgeving dragen inwoners zelf ook bij. Een mooi voorbeeld is het bezoeken van erven via Rustpunt®. Andere voorbeelden zijn deelname aan de Open Monumentendag of het organiseren van evenementen als de Roegwoldtocht. Verder recreëren inwoners vaak in de eigen omgeving en geven ze daar geld uit. In het Kompas “Samen kom je verder” staat de ambitie om een volwaardige vrijetijdssector te ontwikkelen. Het is een kansrijke economische sector. Gemeente Midden-Groningen heeft eigen inwoners, inwoners van buurgemeenten en toeristen en dagjesmensen van ver veel te bieden. Er was de wens om een gezamenlijke agenda te maken voor de ontwikkeling van de vrijetijdseconomie.
Daarnaast is er in de programmabegroting 2021 afgesproken om een visie te maken voor recreatie en toerisme. Een visie op de vrijetijdseconomie en uitvoeringsagenda is nodig om onze ambities waar te maken. Dit is een wens van de gemeente en de sector recreatie en toerisme.
Uitvoeringsagenda 2023-2026
1 Inleiding 1.3
7
Leeswijzer
In het vervolg van hoofdstuk 1 geven we aan hoe deze visie is gemaakt. Daarna beschrijven we verschillende ontwikkelingen. In hoofdstuk 2 brengen we Midden-Groningen in beeld. We geven informatie over landschap, natuur en cultuur. Verder beschrijven we het recreatief en toeristisch aanbod. In hoofdstuk 3 geven we een kijk op de toekomst voor recreatie en toerisme. We beschrijven de trends en ontwikkelingen die van invloed zijn op recreatie en toerisme. Daarna komen in hoofdstuk 4 onze wensen, doelen en aanpak aan de orde. In hoofdstuk 5 staan de projecten en activiteiten waaraan we willen werken. Dat is onze uitvoeringsagenda. In het laatste hoofdstuk 6 staan de kosten voor de projecten en activiteiten.
1.4
Proces naar visie
Kaders, ontwikkelingen en data
In 2021 zijn we gestart met het opstellen van de visie Vrijetijdseconomie. Eerst hebben we belangrijk beleid en nuttige rapporten onderzocht. Daardoor hebben we voorwaarden, trends en ontwikkelingen in beeld. Verder hebben we informatie en cijfers over recreatie en toerisme in Midden-Groningen verzameld. De uitkomsten van het onderzoek leggen de basis voor de Visie vrijetijdseconomie Midden-Groningen 2030. Een overzicht van de gebruikte bronnen staat in bijlage 1.
Visie vrijetijdseconomie Midden-Groningen 2030
Uitvoeringsagenda 2023-2026
1 Inleiding Samenwerken aan resultaat Deze visie is samen met anderen gemaakt. Na het onderzoek hebben we verschillende gesprekken gevoerd. Hieronder staat een overzicht: - We hebben een aantal bijeenkomsten gehad met de klankbordgroep. In deze groep zitten mensen van bedrijven of organisaties. Daarnaast hebben we deze visie besproken met een flink aantal betrokken personen van bedrijven, organisaties en verenigingen. Voorbeelden zijn hotel, camping, dorpsbelang, bibliotheek en museum. - We hebben verschillende bedrijven bezocht en gesproken met de ondernemer. - We hebben Provincie Groningen, Staatsbosbeheer, Marketing Midden-Groningen en Routebureau Groningen gevraagd om een reactie op de visie. - We hebben in november 2021 met een brief de gemeenteraad verteld over het proces. Ook was er in december 2021 een informatiebijeenkomst voor de raad. - We hebben de visie met de verantwoordelijke wethouder besproken. - We hebben deze visie besproken met collega’s van de gemeente Midden-Groningen: Economische zaken, Erfgoed, Ruimtelijke Ordening, Cultuur, Wonen, NPG, Duurzaamheid, IBOR en Gebiedsregie.
8 Voor de vrijetijdssector biedt deze onzekerheid ook kansen. Zo zien we dat Nederlanders vaker in eigen land op vakantie gaan. Daarbij speelt de drukte op Schiphol ook een rol. Het aantal overnachtingen is ook in Midden-Groningen weer gestegen. En de verwachting is dat die trend voorlopig zal voortzetten. Deze visie geeft richting en maakt strategische keuzes voor een duurzame vrijetijdseconomie.
1.5
Ontwikkelingen
In deze paragraaf beschrijven we de landelijke, provinciale en lokale ontwikkelingen. Er zijn landelijke, provinciale en regionale voorwaarden en afspraken. Die zijn belangrijk voor deze visie. Verder heeft deze visie raakvlakken met andere onderwerpen binnen de gemeente. Voorbeelden zijn kunst en cultuur, erfgoed, natuur, sport en duurzaamheid. De visie Vrijetijdseconomie Midden-Groningen is een bouwsteen voor de omgevingsvisie Midden-Groningen. Landelijke ontwikkelingen
Het zijn onzekere tijden. Eerst is de vrijetijdssector hard getroffen door de maatregelen om het coronavirus te bestrijden. In 2022 is de prijs van energie enorm gestegen. Mede daardoor stijgt de inflatie naar recordhoogte. Dit betekent dat we minder hebben te besteden.
Economisch belang toerisme Eind 2021 presenteerde de nieuwe regering het coalitieakkoord “Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst”. De regering wil toerisme een volwaardige plek geven in het economisch beleid. Daarbij wil zij inzetten op spreiding. Ook ziet de regering de meerwaarde voor een aantrekkelijke woon- en leefomgeving. Hiermee onderschrijft de regering het economisch belang van de vrijetijdssector. Dat biedt mogelijkheden voor een sector die altijd in ontwikkeling is.
Visie vrijetijdseconomie Midden-Groningen 2030
Uitvoeringsagenda 2023-2026
Onzekere tijden
1 Inleiding Toerisme is een middel Toerisme staat niet op zichzelf. Toerisme heeft invloed op veel andere sectoren, zoals onderwijs, cultuur, detailhandel, infrastructuur en mobiliteit. Begin 2019 kwam het Nederlands Bureau voor Toerisme en Congressen (NBTC) met deze verandering in het denken over de vrijetijdseconomie. In Perspectief 2030 gaat zij in op de veranderende rol van toerisme. De vrijetijdseconomie kan juist een bijdrage leveren aan de maatschappelijke opgaven van ons land. Bijvoorbeeld als het gaat om leefbaarheid, duurzaamheid en werkgelegenheid. Toerisme is een middel om bij te dragen aan welvaart en welzijn. Daarbij moeten we rekening houden met de belangen van de bezoekers, de bewoners en de bedrijven. Zodat uiteindelijk de bewoners, de bezoekers en de bedrijven voordeel hebben. Volgens het NBTC is er nog ruim voldoende capaciteit voor het ontvangen van bezoekers. Dat geldt op veel plekken in ons land is. Alleen weten bezoekers deze bestemmingen nog niet goed te vinden. NBTC wil bezoekers naar andere plekken in Nederland trekken. Daarvoor is het nodig om het huidige aanbod te verbeteren en nieuw aanbod te ontwikkelen. Ook is het nodig om onbekende gebieden meer in de schijnwerpers te zetten. Dat biedt kansen voor Midden-Groningen. Waardevol toerisme Beleid voor toerisme is vaak gericht op het vergroten van inkomsten.
Maar toerisme heeft niet alleen een economisch belang. Het heeft ook invloed op bereikbaarheid en op het gebruik van de openbare ruimte, vastgoed, natuur en milieu. Dat concludeert de Raad voor leefomgeving en infrastructuur (Rli) in haar advies ‘Waardevol toerisme: onze leefomgeving verdient het’. Daarom is er een nieuwe kijk op toerisme nodig. Deze kijk is nodig om een goed evenwicht te vinden tussen het economisch voordeel, de draagkracht van de leefomgeving en het draagvlak onder bewoners. Daarin kan de gemeente een belangrijke rol spelen.
Visie vrijetijdseconomie Midden-Groningen 2030
9 In Midden-Groningen zullen op een warme dag niet direct files naar een zwemstrand ontstaan. Toch vinden we dat we oog moeten hebben voor een goed evenwicht. Aan de ene kant gaat het om de toeristisch recreatieve en economische ontwikkeling. Aan de andere kant gaat het om de kwetsbaarheid van de natuurgebieden en de draagkracht van de dorpen. Die draagkracht willen we samen met de inwoners en de dorpen bepalen. Midden-Groningen kan samen met andere overheden, de sector en de samenleving inspelen op toekomstige ontwikkelingen. Want de vrijetijdseconomie biedt ook kansen om de doelen op het gebied van bijvoorbeeld leefbaarheid en mobiliteit te realiseren. Provinciale en regionale ontwikkelingen Gronings DNA, ondernemerschap en banen Het toeristisch-recreatief aanbod koppelen aan de unieke kenmerken van Groningen. Die kenmerken zijn ons DNA. Het gastvrij, innovatief en duurzaam ondernemerschap versterken. En het verhogen van het aantal banen in de vrijetijdsector, waarbij vraag en aanbod naar mensen beter op elkaar aansluit. Dit zijn de drie ambities uit de strategische visie vrijetijdseconomie 2021-2030 van de provincie Groningen. De doelgroep bestaat uit mogelijke bezoekers en recreanten, die wonen binnen een straal van 500 kilometer. Het gaat hier dan vooral over Groningers, Nederlanders, Duitsers en Belgen. Groningen is niet de provincie voor massatoerisme.
De vrijetijdseconomie raakt volgens de provincie Groningen tal van sectoren. Dat zijn bijvoorbeeld de horeca, kunst, cultuur, erfgoed, mobiliteit, natuur, sport en economie. Juist het verbinden van deze sectoren binnen de vrijetijdseconomie kan bijdragen aan brede welvaart.
Uitvoeringsagenda 2023-2026
1 Inleiding In haar visie zet de provincie in op de volgende strategische opgaves: 1. Ontwikkeling van toeristische bestemmingen in de provincie (toeristische ecosystemen). 2. Goede toegankelijkheid door middel van routenetwerken in de provincie voor diverse doelgroepen en betere digitale ontsluiting. 3. Evenementen als poort naar de lokale omgeving. 4. Groei van aantrekkelijke banen in relatie tot gespecialiseerd vakonderwijs. 5. Provincie als informatiemakelaar. 6. Bestemmingsmarketing uniform voor de hele provincie met het unieke Gronings DNA als uitgangspunt. Met het uitvoeringsprogramma 2021-2023 wil de provincie Groningen een eerste stap zetten. Voor alle strategische opgaves zijn projecten en acties geformuleerd. Zo kunnen ondernemers terecht bij GroBusiness voor een
10 onafhankelijk advies. En er is begin juni 2022 een vrijetijdsmakelaar aangesteld bij de Economic Board Groningen. Hij gaat helpen bij het ontwikkelen van Groningse producten en arrangementen. De provincie Groningen zoekt op deze onderwerpen de verbinding met de Groninger gemeenten. Op ontdekkingsreis in Groningen In het provinciale mobiliteitsprogramma ‘Wat Groningers beweegt’ (2022) staan de mogelijkheden voor de vrijetijdssector. Het gaat dan om actief genieten. De provincie is een plek waar je nog op ontdekkingsreis kunt. Dat betekent het ontsluiten van de unieke landschappen, de borgen en kerken met aantrekkelijke ontdekkingsroutes voor alle vormen van vervoer. De focus ligt op gezond vervoer zoals lopen en fietsen. Varen door Groningen Provincie Groningen zet in op Actieve Mobiliteit. Dat is een van de zes thema’s in het provinciale mobiliteitsprogramma ‘Wat Groningers beweegt’. Ze wil samen met onder andere gemeenten goede voorzieningen realiseren voor vaarrecreatie. Dat gebeurt bijvoorbeeld door het verbeteren van de vaarroutes. Ook gaat de provincie voorlichtings- en educatieprogramma’s opzetten. Dan gaat het over de voordelen en hoe aantrekkelijk vaarrecreatie is. Verder wil de provincie recreatief varen in Groningen makkelijker en aantrekkelijker maken. Dat kan door bijvoorbeeld het vaarseizoen, brugbedieningstijden en informatieverstrekking beter te organiseren.
Tot slot gaat de provincie de tevredenheid van de vaarrecreant monitoren. Groeningen: ecologie en economie Het programma Groeningen gaat over een laagveengordel. Die loopt grofweg van het Schildmeer en ‘t Roegwold, via het Zuidlaardermeer,
Visie vrijetijdseconomie Midden-Groningen 2030
Uitvoeringsagenda 2023-2026
1 Inleiding naar het Paterswoldsemeer/Onlanden en het Leekstermeer. Deze laagveengordel bestaat uit vele kleine en grote natuurgebieden, de stad Groningen, dorpen, meren en omliggende landschappen. Het centrale doel van het programma Groeningen is een klimaatpositieve regio te worden. Hier gaan ecologie en economie hand in hand. De thema’s binnen Groeningen zijn: recreatie en toerisme, nieuwe vormen van landbouw, natuur en klimaatadaptatie. Groeningen biedt kansen om recreatieve voorzieningen te ontwikkelen in het gebied. Bovendien biedt het ook ondernemers kansen om mee te liften op de ontwikkelingen binnen Groeningen. In het platform Groeningen zitten mensen die praten namens het onderwijs, de overheden en de bedrijven. Het platform wil de komende jaren de concept gebiedsontwikkeling omzetten in een programma Groeningen, met planning van projecten en investeringen. Verstedelijkingsstrategie Ook in de verstedelijkingsstrategie van de Regio Groningen Assen is er aandacht voor recreatie. Voor Midden-Groningen worden de kansen gekoppeld aan het gebied van Groeningen. De verstedelijkingsstrategie geeft aan waar we nieuwe woningen gaan bouwen. Daarnaast geeft het aan welke taken er zijn voor bijvoorbeeld mobiliteit, werken, groen en kwaliteit omgeving. Nieuwe woningen in Meerstad De wijk Meerstad in Groningen gaat de komende jaren uitbreiden.
Dat betekent een uitbreiding van het Woldmeer met in totaal 350 hectare, de bouw van ongeveer 6.000 woningen en de ontwikkeling van een bedrijventerrein van ongeveer 40 hectare. Meerstad gaat groeien naar ruim 24.000 inwoners in 2050. Dit betekent nogal wat voor de omgeving, de omliggende dorpen en de natuurgebieden zoals ‘t Roegwold. Ook de (nieuwe) inwoners van Meerstad willen ontspannen: wandelen,
Visie vrijetijdseconomie Midden-Groningen 2030
11 fietsen en/of varen. Hierdoor is een aanpassing van de recreatieve infrastructuur nodig. Het ontwikkelen van recreatieve en toeristische voorzieningen moet in overleg met de omgeving gebeuren en in balans zijn met de dorpen, het landschap en de natuur. Deze ontwikkelingen bieden kansen voor recreatieondernemers, maar ook voor de inwoners van Harkstede, Scharmer, maar zelfs voor inwoners van Woudbloem. Daarom gaan we graag in gesprek met onze inwoners over de kansen. Wonen, werken en recreëren Het Nationaal Programma Groningen zet zich in voor een provincie waar het goed wonen, werken en recreëren is. Er zijn een provinciaal programma, gemeentelijke programma’s en thematische programma’s (erfgoed en zorg). Verderop gaan we in op het gemeentelijke programmaplan Hart voor Midden-Groningen. Het provinciale programma kent een aantal projecten: Toukomst, Impulsloket en Loket Leefbaarheid. Het Impulsloket en Loket Leefbaarheid stellen subsidie beschikbaar voor ondernemers en inwoners met een goed idee of initiatief. Het project Toukomst heeft veel ideeën opgeleverd. Deze zijn gebundeld tot grotere projecten. Uiteindelijk is er een aantal bijzondere en vernieuwende projecten geselecteerd binnen de thema’s ‘Ons Verhoal’, ‘Mien Laand’ en ‘Mit Mekoar’.
Verschillende projecten binnen Toukomst bieden handvatten voor het beleven, versterken en verkopen van het toeristisch recreatieve product. De projecten De Barst, Aardbeving beleving, Sterke musea, Touripedia en Zummerbühne hebben een link met onze gemeente. Deze vallen onder het thema ‘Ons Verhoal’.
Uitvoeringsagenda 2023-2026
1 Inleiding Nieuwe vaarverbinding De A7-zone biedt kansen voor economische ontwikkeling. Vanuit ons NPGprogramma Hart voor Midden-Groningen hebben we dit uitgewerkt. We hebben met de provincie Groningen en gemeenten Oldambt en Veendam aan een ruimtelijk economisch perspectief voor de A7/N33-regio gemaakt. De raad heeft dit perspectief eind oktober 2022 vastgesteld. Daarnaast hebben we samen met de gemeente Groningen gewerkt aan een ruimtelijke verkenning. Het resultaat is het rapport ‘Ruimtelijk perspectief A7-corridor, Bouwstenen voor de ruimtelijke opgaven en gemeentelijke samenwerking voor de regio Groningen-Oostflank en Midden-Groningen’. Dit rapport is voor inspiratie. Het laatstgenoemde rapport maakt inzichtelijk welke trends en opgaven er zijn. Ook beschrijft het vijf ambities hoe het gebied zich op een duurzame, kwalitatieve en integrale manier kan ontwikkelen. Daarbij zijn er kansen voor watergebonden bedrijvigheid en een verbindend recreatief netwerk. Juist vaarrecreatie biedt kansen en meerwaarde. Dat kan door een uitbreiding van het vaarnetwerk met een nieuwe (directe) vaarverbinding tussen het Zuidlaardermeer en het Woldmeer, de Borgmeren en het Schildmeer. Deze vaarverbinding draagt bij aan brede welvaart. Het is technisch mogelijk om een nieuwe (directe) vaarverbinding te maken. Er zijn verschillende routes mogelijk.
Afhankelijk van een keuze, verschillen de kosten. De investering bedraagt tussen de 40 en 63 miljoen euro (exclusief BTW). Lokale context Kansrijke toekomst In 2016 is het Kompas voor de nieuwe gemeente Midden-Groningen
Visie vrijetijdseconomie Midden-Groningen 2030
12 “Samen kom je verder” vastgesteld. Het Kompas stelt dat recreatie en toerisme een kansrijke economische sector is. De nieuwe gemeente heeft op het vlak van recreatie en toerisme veel te bieden. De laatste jaren is van alles gedaan om onze gemeente aantrekkelijker te maken voor recreanten. De doelgroep bestaat niet alleen uit toeristen en dagjesmensen van ver, maar ook uit de eigen (oudere) inwoners en directe buren. We hebben in ons gebied prachtige, aaneengesloten natuur. Er zijn meren, kanalen, goed ontsloten waterwegen voor waterrecreatie en een goed fiets- en wandelnetwerk. Daarnaast is er veel en goed beleefbaar cultuurhistorisch erfgoed, zoals borgen, molens, kerken, boerderijen en architectonisch bijzondere gebouwen. Midden-Groningen op de kaart Het lokale NPG-programma Hart voor Midden-Groningen maakt duidelijk dat we ook een aantrekkelijke gemeente willen zijn voor mensen van buiten de gemeente. Als plek om plezierig te wonen, te werken en te recreëren. Daarin speelt het landschap een belangrijke rol. Het landschap is een van de Groninger kwaliteiten en een belangrijke kwaliteit voor het toerisme. We willen de lijn doortrekken om onze natuurgebieden en ecosystemen te versterken. Het project ‘Midden-Groningen op de kaart’ is een van de projecten uit ons lokale programmaplan.
Andere projecten zijn ‘Toekomstbestendig cultureel erfgoed’ en ‘Beleving en verhaal Overschild’. Het NPG-project Dorpsplannen is inmiddels van start gegaan. In deze plannen kan het ook gaan over recreatie. Gebiedsgericht en waarden gedreven Gemeente Midden-Groningen werkt aan een omgevingsvisie. Het vertrekpunt is het ‘Strategisch ontwikkeldocument Omgevingsvisie’. De raad heeft dit document vastgesteld. De omgevingsvisie is het hoofdkader
Uitvoeringsagenda 2023-2026
1 Inleiding voor ruimtelijke ontwikkeling in Midden-Groningen. Het is de bedoeling om straks gebiedsgericht en waarden gedreven met onze ruimte om te gaan. Elk gebied in Midden-Groningen heeft zijn eigen waarden. Een waarde is een kwaliteit. Voorbeelden zijn veilig, open ruimte, bereikbaar of ruimte voor recreatie, natuur of landbouw. Deze waarden spreken we samen af. Natuur en recreatie is een van de opgaves in het strategisch ontwikkeldocument. Dit is gekoppeld aan de visies voor economische ontwikkeling van de A7-zone. Een aandachtspunt voor de omgevingsvisie is om ruimte te bieden aan een verbindend recreatief netwerk. Dat geldt met name voor het buitengebied. Deze visie Vrijetijdseconomie is een bouwsteen voor de nog op te stellen omgevingsvisie. Zuidlaardemeer Ook het Zuidlaardermeer heeft last van de bodemdaling door gaswinning. Voor de compensatie van de gevolgen van deze bodemdaling is het Integraal Maatregelenplan Zuidlaardermeer (IMZ) opgesteld. In het IMZ staan een visie en strategische doelen. Die gaan over natuur, landschap, recreatie, toerisme, water en bodemdaling. In het IMZ werken verschillende gebiedspartijen samen: provincie Groningen en Drenthe, Watershap Hunze en Aa’s, Gronings en Drents landschap en gemeenten Tynaarlo, Groningen en Midden-Groningen. Een van de maatregelen uit het IMZ is het opstellen van een Vrijetijdsvisie voor het Zuidlaardermeer.
Deze concept visie is opgesteld in opdracht van de gemeente Groningen. Provincies Groningen en Drenthe, gemeente Midden-Groningen, Groningen en Tynaarlo, Watersportverbond en Vereniging Recreatiebedrijven Zuidlaardermeer waren betrokken bij het opstellen van de concept visie. De samenwerkende partijen in het gebied gebruiken deze visie als richtinggevend document.
Visie vrijetijdseconomie Midden-Groningen 2030
13 De aardgaswinning heeft gevolgen voor de vaardiepte en de bevaarbaarheid van het Zuidlaardermeer. Een van de maatregelen uit het Integraal Maatregelenplan Zuidlaardermeer (IMZ) is een onderzoek. Dit onderzoek gaat over de afname van de vaardiepte en bevaarbaar oppervlak van het Zuidlaardermeer. Bureau Weusthuis en partners heeft het onderzoek uitgevoerd. Gemeente Midden-Groningen was opdrachtgever. Dit deden we namens alle betrokken partijen bij het IMZ. Overig beleid De lokale situatie is beschreven aan de hand van Het Kompas, lokaal programma NPG Hart voor Midden-Groningen en de Omgevingsvisie. Daarnaast heeft de gemeente ook een evenementenbeleid, waarbij vorig jaar besloten is tot verdergaande deregulering. Dit is gedaan om meer activiteiten in de gemeente te faciliteren en evenementenorganisaties te ontzorgen. Verder werken we aan ligplaatsenbeleid en is er op een aantal plekken dorpsvisies en dorpsplannen. Ook nemen we deel aan verschillende overleggen. Voorbeelden zijn het Zuidlaardermeer, Meerstad, Schildmeer en Steendam/Tjuchem.
1.6
Brede welvaart
Welvaart is meer dan de groei van het Bruto Binnenlands Product. Brede welvaart is steeds vaker het uitgangspunt voor economische ontwikkeling. Het is een nieuwe internationale maatstaf. Brede welvaart omvat alles wat mensen van waarde vinden. Het gaat bijvoorbeeld ook over gezondheid, kans op goed onderwijs, veiligheid en landschappelijke kwaliteit. Het gaat over de balans tussen economisch, ecologisch en maatschappelijk kapitaal.
Uitvoeringsagenda 2023-2026
1 Inleiding
14
Het ‘Kompas voor Midden-Groningen’ beschrijft concreet waaraan de gemeente de komende decennia wil werken om de brede welvaart voor haar inwoners te vergroten. Het gaat om een breed pakket van maatregelen om de sociaal -, ruimtelijke - en economische vraagstukken in Midden-Groningen aan te pakken. Ook met het lokale NPG-programma willen we bijdrage leveren aan de brede welvaart van onze inwoners. De vrijetijdssector draagt bij aan de lokale economie, de brede welvaart en de werkgelegenheid in onze provincie. Het is een sector die bijdraagt aan een levendige provincie waar het prettig wonen en recreëren is voor onze inwoners en waar mensen van buiten de provincie graag (langer) verblijven en vaker terugkeren. Daarom is recreatie en toerisme toegevoegd als één van de vijf baanbrekende thema’s voor de vervolgfase van het Nationaal Programma Groningen. Samenwerken en elkaar versterken is erg belangrijk. Dat vraagt om verbindingen tussen de verblijfsrecreatie, de dagrecreatie, de kunsten cultuursector, het MKB, de evenementenorganisaties en de vele routenetwerken.
Visie vrijetijdseconomie Midden-Groningen 2030
Uitvoeringsagenda 2023-2026
15
2
Visie vrijetijdseconomie Midden-Groningen 2030
Uitvoeringsagenda 2023-2026
2 Midden-Groningen in beeld Sinds 1 januari 2018 bestaat de gemeente Midden-Groningen. De gemeente heeft een oppervlakte van bijna 300 km2. Daarvan is 280 km2 land en bijna 16 km2 water. In dit hoofdstuk geven we een beschrijving van de gemeente Midden-Groningen.
Tot slot zij we ook goed bereikbaar met de trein. Midden-Groningen telt 4 treinstations. Dit biedt kansen om Midden-Groningen als toeristisch gebied verder te ontsluiten. Internationale samenwerking met partners langs de spoorlijn loopt via de Wunderline.
2.1
2.2
Ligging en bereikbaarheid Ligging
De naam van Midden-Groningen is niet voor niets zo gekozen. Onze gemeente ligt centraal in Groningen. In het westen grenst onze gemeente aan de stad Groningen. Daardoor zijn er een groot aanbod aan recreatieve voorzieningen in de buurt. De potentie van de meren, het cultuurhistorisch erfgoed, de prachtige natuurgebieden en de enthousiaste ondernemers zijn de basis voor ons toeristisch-recreatief product. Dat biedt alle mogelijkheden om de gemeente te verkennen en beleven. Bereikbaarheid Midden-Groningen is via de weg goed bereikbaar via de A7, A28 en N33. Mede daardoor is onze gemeente goed bereikbaar voor toeristen en recreanten uit heel Nederland. Midden-Groningen is ook goed bereikbaar voor Duitse bezoekers. Sinds 2022 is het mogelijk om rechtstreeks vanuit Noorwegen per boot naar Groningen te reizen. Midden-Groningen kent een groot aantal waterwegen. Die bieden mogelijkheden voor vaarrecreatie. Naast het Winschoterdiep zijn er goede vaarverbindingen vanuit het zuiden. Die lopen via de route “Van Turfvaart naar Toervaart” van Ter Apelkanaal via Kielwindeweer richting Zuidlaardermeer. Vanuit de stad Groningen zijn onze vaarwegen en meren ten noorden van de A7 goed bereikbaar.
Visie vrijetijdseconomie Midden-Groningen 2030
Het buitengebied Natuurgebieden
De gemeente Midden-Groningen heeft uitgestrekte natuurgebieden. In het westen van onze gemeente ligt een laagveengordel. Die bestaat uit kleine en grote natuurgebieden. Zo is het Zuidlaardermeer een Natura2000 gebied. Rondom het Zuidlaardermeer liggen natuurgebieden van Het Groninger Landschap, zoals Leinwijk, de Kropswolderbuitenpolder en de Westerbroekstermadepolder. Verder naar het noordwesten van de gemeente ligt ’t Roegwold. Dit natuurgebied is door Staatsbosbeheer ontwikkeld. Daarmee is er een flink natuurgebied in Duurswold bijgekomen. Van Kolham tot voorbij het Schildmeer loopt deze nieuwe natuur als een groene ader door het landschap. Richting het zuidoosten liggen een paar kleinere natuurgebieden. Deze liggen aan de randen van de oude Veenkoloniën. Het Adriaan Tripbos bij Sappemeer, de Heemtuin Muntendam en Natuurpark Tussen de Venen zijn educatief én spannend met z’n bruggetjes, historische bomen, uitkijkheuvels en ruïne. Het Adriaan Tripbos lijkt geschikt voor locatietheater en vergelijkbare activiteiten. Dat is mogelijk door de ligging van het meer en de zandrug.
Uitvoeringsagenda 2023-2026
16
2 Midden-Groningen in beeld Groot aantal meren Zuidlaardermeer Het Zuidlaardermeer is 671 ha groot en ligt op de grens van Groningen en Drenthe. 121 ha van het meer bestaat uit oevers en rietland. De rest is water. Op en rond het Zuidlaardermeer valt voor de natuurliefhebber veel te ontdekken. Zowel nationaal als internationaal staat het meer bekend als een belangrijk vogelgebied. Sinds 2008 is het Zuidlaardermeer ook het leefgebied van de bever. Tijdens een fiets-, wandel-, of vaartocht kunnen bezoekers kennismaken met het unieke karakter van het meer. Iedere plek rond het meer geeft een ander uitzicht. Natuurliefhebbers kunnen de weidevogelgebieden (Oeverpolder, Oostpolder en Onnerpolder) en het vloedmoeras (Leinwijk) bezoeken. Ook is er het “Rondje Zuidlaardermeer”. In deze fietstocht zit ook het pontje bij camping Meerwijck. Het Zuidlaardermeer is geschikt voor waterliefhebbers. Aan de noordkant van het meer liggen een zandstrand met speelweiden en een zwembaai. Verder is er gelegenheid om te vissen, te varen, te zeilen en te windsurfen. Op meerdere plekken kunnen bezoekers een roeiboot, zeilboot of motorboot huren. Ook zijn er rondvaarttochten die de bijzondere plekken van het meer laten zien. Het meer is een goed startpunt voor een watersportvakantie in Groningen en bezoek aan de stad Groningen. Rond het meer zijn verschillende bedrijven gevestigd.
Het gaat om campings, bungalowparken, horecabedrijven, watersportbedrijven en jachthavens. De bedrijven zijn verenigd in de ondernemersvereniging Zuidlaardermeer. Verder zijn er verschillende watersportverenigingen actief. Aan de rand van het meer ligt de woonwijk Meerwijck.
Visie vrijetijdseconomie Midden-Groningen 2030
Op en rond het Zuidlaardermeer worden meerdere evenementen en activiteiten georganiseerd. Denk hierbij aan zeilwedstrijden, het jaarlijkse Swing in of de Strand Doe Dag bij Meerwijck. Borgmeren en Scharmerplas Aan de rand van Harkstede liggen twee plassen: Borgmeren en de Scharmerplas. Deze worden gescheiden door fietspad De Herenlaan. Samen zijn ze in totaal 90 ha groot. Beide plassen zijn ontstaan door zandwinning, maar hebben sinds de jaren ’80 een recreatieve functie. Aan de rand van het noordoostelijke deel van Borgmeren is in de jaren ’90 van de vorige eeuw begonnen met de eerste fase van de uitbreiding van Harkstede. Schildmeer Het Schildmeer is gelegen tussen Schildwolde en Overschild en bestaat grotendeels uit natuur. Dit meer is lang geleden gevormd uit meerstallen, natuurlijk gevormde plassen in een levend hoogveengebied. Deze meerstallen werden met elkaar verbonden door het Schildmaar, de voorloper van het huidige Afwateringskanaal van Duurswold. Door veenafgraving en onder invloed van de wind heeft het Schildmeer zijn huidige vorm en grootte gekregen. Steendam is direct gelegen aan het meer en vormt de kern van het recreatiegebied. Naast verblijfsrecreatie kent het Schildmeer ook een haven en wordt jaarlijks de Schildweek georganiseerd. Het meer leent zich bij uitstek voor watersport gerelateerde evenementen.
De dorpen Steendam en Tjuchem hebben gezamenlijk de eigen dorpsvisie Steendam-Tjuchem opgesteld, waar ook de toeristisch-recreatieve ontwikkeling een plek in heeft gekregen. Onder Steendam ligt de Damsterplas. Hier ligt Kultuureiland. Dit is een soort park waar kunst, cultuur, innovatie, natuur en duurzaamheid samenkomen.
Uitvoeringsagenda 2023-2026
17
2 Midden-Groningen in beeld Dannemeer In tegenstelling tot het Schildmeer is het Dannemeer een kunstmatig aangelegd meer en veenmoeras dat tussen 2010 en 2014 is aangelegd. Met de aanleg heeft Staatsbosbeheer weer een stuk veenmoeras in Groningen willen terugbrengen, met onder andere plasdrasgebieden, rietlanden, broekbossen en open watergebieden. Dwars door het Dannemeer loopt het knuppelpad. Een belevenis op zich!
2.3
De dorpen
De gemeente Midden-Groningen kent een groot aantal dorpen. Deze dorpen kennen allen hun dynamiek en hun (cultuurhistorische) kenmerken. Zo kent Hoogezand-Sappemeer een rijke historie in de scheepsbouw en de maakindustrie. En niet te vergeten Aletta Jacobs. als voorvechter van de vrouwenemancipatie. We hebben in Midden-Groningen twee beschermde dorpsgezichten. Eén in Slochteren met als hoogtepunt de Fraeylemaborg en het gehele dorp Kielwindeweer. Van Harkstede tot aan Siddeburen loopt het historisch lint dat de verschillende dorpen aan elkaar verbindt. Als toeristische trekker vinden we in Muntendam de Heemtuin waar een maatschappelijke opgave wordt verbonden met het recreatiegebied in samenwerking met Staatsbosbeheer.
Visie vrijetijdseconomie Midden-Groningen 2030
2.4
Toeristisch aanbod Verblijfsrecreatie
Midden-Groningen heeft een gevarieerd aanbod verblijfsrecreatie. Het gaat om een aantal grotere hotels, een grote camping aan het Zuidlaardermeer en een aantal grotere recreatieparken aan het Schildmeer. Verder heeft gemeente Midden-Groningen vooral veel kleinschalige verblijfsrecreatie. Hierbij moet gedacht worden aan minicampings, kleine hotels en bed and breakfast accommodaties. Wat grotendeels ontbreekt zijn de groepsaccommodaties. Wel is het totaal aantal bedrijven en dus het aantal bedden en plekken beperkt. Op de kaart (pagina 22) is inzichtelijk gemaakt welke overnachtingsmogelijkheden er in Midden-Groningen zijn. Alle bedrijven zorgen samen voor ruim 200.000 overnachtingen per jaar. Het aantal laat jaarlijks een lichte toename zien. In 2020 bedroeg het totaal aantal overnachtingen 210.000 in 2021 zelfs ruim 222.000. Dat is - ondanks de coronacrisis – een toename ten opzichte van 2019 (200.000). De hotelsector had een negatief effect van ongeveer 20%. In de campingsector steeg het aantal overnachtingen flink. Voor de meeste campings, bungalowparken en recreatieterreinen is 2021 een heel goed jaar geweest. De hotels hebben weliswaar beter gedraaid dan in 2020 maar die zijn nog altijd niet terug op het niveau van voor de crisis. Groepsaccommodaties zijn nog altijd nagenoeg dicht geweest in 2021.
De afwezigheid van buitenlandse gasten is over het algemeen gecompenseerd met de binnenlandse gasten.
Uitvoeringsagenda 2023-2026
18
2 Midden-Groningen in beeld Op een aantal recreatieparken is sprake van al dan niet geoorloofde permanente bewoning. We komen tot een integrale aanpak omgeving de Leine waarbij recreatie en wonen een impuls moeten krijgen. Recreatieparken moeten vitaal zijn. De komende periode gaan wij dit in beeld brengen. Dagrecreatie en horeca Een dag op pad op de fiets, wandelend of met de boot. Leuke routes met daaraan gekoppeld verhalen van de streek en onderweg een kop koffie op het terras. Of een dag naar een (outdoor) belevingspark. Het kan allemaal. Maar in Midden-Groningen zijn weinig dagrecreatie bedrijven. Horeca zit vooral in het stedelijk gebied, in de dorpen en aan het Zuidlaardermeer en Schildmeer. Aan de randen van de natuurgebieden zitten nu geen bedrijven waar je even een terrasje kunt pakken. De gemeente kent een aantal stranden met aangewezen zwemwater. Aan het Schildmeer, Meerwijck strand aan het Zuidlaardermeer en Botjes zwembaai zijn openbaar toegankelijke stranden met gecontroleerd zwemwater. Hier zijn meestal voldoende parkeermogelijkheden en faciliteiten. In Midden-Groningen zijn één groot en een aantal (kleinere) winkelcentra met een gevarieerd aanbod. Voor een dagje winkelen is ook de stad Groningen dichtbij en goed bereikbaar. Vaarrecreatie De meren en vaarwegen in de gemeente Midden-Groningen lenen zich goed voor verkenning per boot.
Verschillende gebieden zijn goed bereikbaar en met elkaar verbonden. Door het AG Wildervanck kanaal via het Winschoterdiep kunnen grotere boten varen tot in de stad
Visie vrijetijdseconomie Midden-Groningen 2030
Groningen. Recreatievaart vanuit Duitsland komt via het Winschoterdiep door onze gemeente. Via het Kieldiep, dat onderdeel is van de route “Van Turfvaart naar Toervaart” varen boten vanuit Ter Apelkanaal naar het Zuidlaardermeer. Het Eemskanaal is belangrijk als hoofdvaarweg voor de drukke beroepsvaart. Het kanaal doorsnijdt het vaargebied Fivelingo/Duurswold. Dan gaat het met name over het Damsterdiep circuit. Dit bestaat uit Damsterdiep, Groeve Noord, Groeve Zuid, Schildmeer, Afwateringskanaal van Duurswold en het Slochterdiep. De groei van Meerstad betekent waarschijnlijk een toename van vaarrecreatie. Juist het Damsterdiep circuit is daarvoor geschikt. Het is een uitstekende route om zo de drukke beroepsvaart op het Eemskanaal te scheiden van de recreatievaart. De gemeente kent een aantal havens. Aan het Zuidlaardermeer en aan het Schildmeer zijn verschillende particuliere jachthavens. De gemeente Midden-Groningen heeft ook een aantal havens. Deze havens liggen in Slochteren, Zuidbroek, Sappemeer en Martenshoek. De gemeentelijke havens hebben op onderdelen onderhoud nodig en de havens in Sappemeer en Martenshoek hebben op dit moment geen goede basisvoorzieningen voor de recreatievaart. De gemeente werkt aan ligplaatsenbeleid. Dat beschrijft bijvoorbeeld waar vaarrecreanten hun vaartuig mogen aanleggen. Verwachting is dat het ligplaatsenbeleid na de zomer wordt uitgewerkt.
(Cultureel) erfgoed en cultuurhistorie De gemeente kent 184 rijksmonumenten, ongeveer 150 gemeentelijke monumenten en twee rijks-beschermde dorpsgezichten. Daarnaast kent
Uitvoeringsagenda 2023-2026
19
2 Midden-Groningen in beeld de gemeente ongeveer 1.200 karakteristieke objecten. Midden-Groningen kent een groot aantal historische erfgoed linten. Op de kaart zijn prominent zichtbaar de linten Harkstede-Slochteren-Steendam, HoogezandSappemeer en Noordbroek-Zuidbroek-Muntendam. In deze linten is een grote verscheidenheid aan (rijks)monumentale panden te vinden. Verder zijn er de beschermde dorpsgezichten van Kielwindeweer en Slochteren. De linten kenmerken de rijke historie van het gebied met als blikvanger de Fraeylemaborg in Slochteren. Hier worden gedurende het jaar veel activiteiten georganiseerd. Het rijke verleden én heden wordt zichtbaar gemaakt met verrassende tentoonstellingen. Dat gebeurt in de borg, het koetshuis, de oranjerie en de prachtige parktuinen van het landgoed. Alleen de Fraeylemaborg trekt per jaar al 40.000 bezoekers en het park zelfs 100.000 bezoekers. De Fraeylemaborg heeft een concreet plan voor een nieuwe tentoonstellingsruimte. In de kadernota Cultuur uit 2020 is de waarde van het culturele veld beschreven. Ook voor de toeristische sector zijn cultuurinstellingen belangrijk. We hebben het bijvoorbeeld over de Fraeylemaborg, het jaarlijkse festival Art Carnivale, Cultuurwerkplaats BC 47, het Noord Nederlands Tram- en Treinmuseum, Historische Scheepswerf Wolthuis en verschillende galeries.
Theater Kielzog trekt zo’n 50% van de bezoekers van buiten onze gemeente. Ook de bioscoop trekt de nodige bezoekers. Verder zijn er tal van particuliere verzamelingen. Voorbeelden zijn strijkijzers, schaatsen, geologische stenen, bromfietsen, handwerktuigen, Tweede Wereldoorlog, spoorwegcollectie, speelgoed. Deze verzamelingen hebben een lokale en bovenlokale functie. We zien een combinatie van groot- en kleinschalig, professioneel en door vrijwilligers gerund, ambitieus of huiskamerniveau, door elkaar.
Visie vrijetijdseconomie Midden-Groningen 2030
Evenementen Evenementen geven een gezellige drukte en hebben een aantrekkingskracht voor bezoekers. Daarom zijn evenementen belangrijk voor de recreatiesector. Zeker als het gaat om meerdaagse evenementen. Die zorgen voor extra overnachtingen en meer bestedingen in de horeca en de winkels. In Midden-Groningen werden veel evenementen georganiseerd. Door Covid-19 zijn er de afgelopen jaren weinig evenementen georganiseerd. Inmiddels is er weer veel mogelijk. Dat zien we ook aan de hoeveelheid initiatieven die er dit jaar zijn georganiseerd. In Midden-Groningen worden veel kleinschalige lokale evenementen georganiseerd. Soms gaat het om grotere evenementen zoals festival Art Carnivale, Schildweek in Steendam of Watervloot. De Fraeylemaborg organiseert jaarlijks een groot aantal evenementen, fairs en tentoonstellingen. Zummerbühne organiseert de komende vijf jaar grootschalige, herkenbare muziektheater met een sterke verbinding met Groningen, telkens op een andere plek in de provincie. Zo trok de voorstelling Hollands Hoop bij boerderij Hoog Hammen in Overschild bezoekers uit het hele lang en was een groot succes. Naast culturele evenementen worden sportevenementen georganiseerd zoals de Deur Kielster Daarge Broezen en de ruigste run van de Veenkoloniën. Beide zijn een zogenaamde mudrun. Routes De gemeente Midden-Groningen heeft een dekkend fiets- en wandelnetwerk.
In onze gemeente liggen 270 km fietspaden en 340 km wandelpaden aan netwerken. Deze netwerken zijn ontwikkeld door het Routebureau Groningen. Dat doen zij niet alleen voor Midden-Groningen,
Uitvoeringsagenda 2023-2026
20
2 Midden-Groningen in beeld maar voor alle Groninger gemeenten. De provincie Groningen en de Groninger gemeenten zorgen voor de instandhouding van het Routebureau. Dit bureau heeft ook een coördinerende rol in het onderhoud van deze netwerken. Dat doet zij samen met veel vrijwilligers. Meldingen komen bij het routebureau binnen en zij zorgen dat knelpunten worden opgelost. Naast het beheer van de routenetwerken richt het Routebureau Groningen zich ook op varen. Via het platform www.routesingroningen.nl worden veel van de beschikbare routes ontsloten. De routenetwerken zijn de basis voor de ontwikkeling van (thematische) routes. In de gemeente is een aantal (thema)routes ontwikkeld, waaronder onlangs nog de route door Hoogezand “van Faber tot Sluis”. Dat is gedaan door bijvoorbeeld Marketing Midden-Groningen. Verder hebben inwoners dorpsommetjes en interessante themaroutes ontwikkeld. Deze worden door Marketing Midden-Groningen en/of het Routebureau Groningen ontsloten. Daarnaast zijn er ook andere organisaties die routes hebben uitgezet. Een van deze routes is de Internationale Dollard Route. Deze route verbindt het noorden van Duitsland ook met onze gemeente. Of de Menter Aroute, een cultuurhistorische route door het Wold-Oldambt die in een cirkel de dorpen Zuidbroek, Muntendam, Meeden, Westerlee, Heiligerlee, Scheemda en Noordbroek verbindt.
En zo is Roots het langste natuurpad van Nederland. Deze wandeling over 456km onverharde paden loopt door onze gemeente. Promotie en informatie
uit de regio gaan nauwer samenwerken. Ook Marketing MiddenGroningen doet mee. Samen gaan ze Groningen digitaal op de kaart zetten en het toeristisch aanbod online beter vindbaar maken. Dat doen ze voor bezoekers en inwoners. De centrale website visitgroningen. nl wordt aangevuld met regiopagina’s. De vormgeving van alle regiomarketingorganisaties wordt eenduidig met behulp van Merk Groningen. Marketing Midden-Groningen is de opvolger van de VVV’s in Slochteren, Hoogezand en Sappemeer en is sinds 2018 onze vaste partner voor de promotie van ons gebied. Marketing-Midden Groningen zorgt voor de informatievoorziening aan inwoners en toeristen. Zij maakt daarbij gebruik van verschillende media. Zo brengt zij de activiteiten, de evenementen, de bedrijven en de gebieden onder de aandacht van een breed publiek. Ook beantwoordt zij vragen van recreanten en toeristen. Marketing Midden-Groningen is een vereniging. Op dit moment zijn 78 bedrijven en culturele en cultureel historische organisaties lid. Zij zijn vraagbaak voor hun leden op het gebied van sociaal media, evenementen, subsidies en routes. Marketing Midden-Groningen werkt ten aanzien van de route ontwikkeling en ontsluiting samen met andere partners in het gebied. Denk aan de Groninger Molen Stichting, verschillende dorpen, Stichting het Groninger Borgenpad, Wunderline en het Routebureau Groningen.
Marketing Midden-Groningen is voor ons een belangrijke vaste waarde. De raad heeft in juli 2019 besloten om te bezuinigen op de gemeentelijke bijdrage aan Marketing Midden-Groningen.
Promotie van het gebied is belangrijk voor de recreatiesector. Promotie helpt bedrijven, recreatieve voorzieningen en evenementen zichtbaar en vindbaar te maken. Marketing Groningen en marketingorganisaties
Visie vrijetijdseconomie Midden-Groningen 2030
Uitvoeringsagenda 2023-2026
21
2 Midden-Groningen in beeld 2.5
Arbeidsmarkt en werkgelegenheid
Klik op onderstaande kaart om ons recreatief aanbod op kaart te bekijken.
Covid-19 heeft grote gevolgen heeft gehad op de arbeidsmarkt binnen de gastvrijheidssector. Dat blijkt uit de arbeidsmarktmonitor gastvrijheidssector van het NBTC. De Coronamaatregelen dwongen ondernemers om medewerkers te laten gaan. De uitstoom van werknemers is nog nooit zo groot geweest als in 2020. Nu is er een heel ander beeld. De vraag naar nieuwe gekwalificeerde medewerkers neemt toe. In de recreatiesector en de horeca zijn veel banen voor werknemers met opleidingsniveau vmbo en mbo. Het is voor de recreatiesector en zeker voor de horeca een enorme uitdaging om geschikt personeel te vinden. Een van de redenen is dat minder studenten een studie kiezen in het vrijetijdsonderwijs. Daarnaast zijn er werknemers die een baan hebben gevonden met een hoger loon en regelmatige werktijden.
Visie vrijetijdseconomie Midden-Groningen 2030
Uitvoeringsagenda 2023-2026
22
23
3
Visie vrijetijdseconomie Midden-Groningen 2030
Uitvoeringsagenda 2023-2026
3 Kijk op de toekomst 3.1
Inleiding
De wereld verandert continu. Dat geldt ook voor de vrijetijdseconomie. Verschillende trends en ontwikkelingen zijn van invloed op de vrijetijdsector. De belangrijkste maatschappelijke en sectorale trends en ontwikkelingen staan in paragraaf 3.2. De vrijetijdsector in MiddenGroningen is in het vorige hoofdstuk geanalyseerd en in beeld gebracht. Daarnaast hebben we in gesprekken met ondernemers en vrijetijdsector informatie opgehaald. Op basis van al deze beschikbare informatie hebben we een SWOTanalyse gemaakt. Deze beschrijft de sterke en zwakke punten van de vrijetijdssector. Ook geeft het inzicht in de kansen en bedreigingen. De SWOT-analyse staat in paragraaf 3.3. Vervolgens hebben we de sterke en zwakke punten geconfronteerd met de kansen en bedreigingen. Daarmee krijgen we inzicht in de belangrijkste opgaves, aandachtspunten en mogelijke oplossingsrichtingen. In paragraaf 3.4 beschrijven we mogelijke oplossingsrichtingen.
3.2
Trends en ontwikkelingen
Trends en ontwikkelingen geven richting aan een visie op de vrijetijdseconomie. Dat kunnen demografische ontwikkelingen zijn, maar ook maatschappelijke of technologische ontwikkelingen. Landelijk gezien zit de vrijetijdssector sinds maart 2020 in zwaar weer. Dat komt door de COVID-19 pandemie. Dat leidde wel tot een herontdekking voor onszelf van Nederland als vakantiebestemming. We hebben voor deze paragraaf gebruik gemaakt van het Trendrapport toerisme, recreatie en vrije tijd 2021 van het NRIT.
Visie vrijetijdseconomie Midden-Groningen 2030
24 Op vakantie in Nederland
De groei van binnenlandse vakanties zet door. COVID-19 heeft dit versterkt. Het gaat dan vooral om korte vakanties. Het aanbod wordt steeds beter en uitgebreider. De afgelopen zomers heeft geleerd, dat er vaker een grotere kans is op mooi weer. Daarnaast is het aantal 65-plussers groeiende. Zilveren economie Nederland vergrijst, ook in onze regio. We zien dat de groep 55+ sterk toeneemt. Deze doelgroep heeft meer vrije tijd en trekt er regelmatig op uit. Ze verplaatsen zich makkelijk met auto, openbaar vervoer, (elektrische) fiets, boot of camper. En toeristen boven de 55+ besteden het meest aan een vakantie. Verder zijn ze niet gebonden aan de schoolvakanties. Vaker op vakantie Vakantie is al lang niet meer het eenmalige jaarlijkse uitje. We gaan steeds vaker en korter op vakantie. We trekken er op uit voor een dag en boeken steeds vaker een midweek of weekendje weg. Niet voor niets is de sector recreatie en toerisme nog steeds een groeimarkt. Dat leidt tot meer bestedingen. Verder kan de vrijetijdseconomie bijdragen aan de leefbaarheid en brede welvaart. Vraag van toerist en recreant We zien dat het belang van het landelijke gebied groeit. We bezoeken steeds vaker het bos, de meren, de natuur en het agrarisch landschap. Verder zien we: • Groeiende belangstelling voor cultuur(historie), van een museum tot een borg. Het gaat om een aanbod met een verhaal.
Uitvoeringsagenda 2023-2026
3 Kijk op de toekomst • • •
•
Meer gezond, duurzaam en sociaal: de bezoeker maakt vaker een bewuste keuze. Behoefte aan ontmoeten en onthaasten. Toenemende vraag naar bijzondere en onderscheidende ervaringen en overnachtingen. Het is een beleveniseconomie. Bezoekers willen het verhaal kunnen doorvertellen aan familie en vrienden. Homo Ludens: de mens wil graag spelen, spelen ontspant. Dat kan alleen en in groepsverband. Wandelen en fietsen herontdekt
Mede door coronavirus hebben veel recreanten en toeristen actief bewegen opnieuw ontdekt. We zien een enorme toename van fietsers en wandelaars in de natuurgebieden. Al wandelend wordt de omgeving intens beleefd. De steeds grotere groep e-bikegebruikers geniet van natuur, cultuur en platteland. Het onderzoek Recreatief fietsen (2022) van de provincie Groningen bevestigt de toename van elektrisch fietsen. Onderweg even stoppen bij een informatiebord, een kop koffie op een terras, groente kopen bij de boer of zomaar even tot jezelf komen op een bankje of aan het water. Onthaasten en genieten van de rust, de stilte en de weidsheid. Themaroutes zijn steeds meer in trek. Zo ben je niet alleen actief, maar kun je ook iets beleven en nieuwe dingen leren over natuur, cultuur en erfgoed. Watersport in trek De watersportsector heeft de afgelopen jaren een nieuwe boost gekregen. Boten en water zijn veel intensiever gebruikt. Vooral dichtbij huis waren we vaker op het water te vinden. Vaak zijn het nieuwe watersporters. Er wordt bijvoorbeeld vaker gezwommen, gekanood en gesupt. Het totaal aantal boten groeit licht. Van de nieuwe boten is het grootste deel een sloep of een andere open motorboot. Sloepen varen vooral in het weekend
Visie vrijetijdseconomie Midden-Groningen 2030
25
en als het mooi weer is. Niet voor niets neemt het aantal korte tochten toe. Ook is het aantal vaardagen toegenomen en is het aantal ligplaatsen gegroeid in Nederland. Nieuwe doelgroepen voor waterrecreatie zijn inwoners in de regio. Juist als het gaat om inwoners die een boot willen huren of lenen. Technologie is spil De rol van technologie en online is de afgelopen jaren flink gegroeid. Steeds vaker boeken consumenten hun vakantie online. Snel, met gemak en transparantie over kwaliteit en prijs. Ze stellen hun vakantie samen via een website en/of een boekingsplatform. Daarnaast doen consumenten online inspiratie op. Dat vraagt ook om een goede vindbaarheid voor het aanbod. Tot slot biedt virtual reality een andere vorm van beleven en genieten. Met een speciale bril kun je mensen een digitale werkelijkheid laten ervaren. Corona In 2020 daalde het binnenlands toerisme tijdens de coronacrisis met ruim 20%. De horeca is hard getroffen. De waterrecreatie is herontdekt. Nieuwe doelgroepen voor waterrecreatie zijn inwoners en gasten in eigen regio, jonge booteigenaren, of gebruikers die een boot huren of lenen. Focus op hygiëne, bewust een vakantie of uitje plannen en aandacht voor gezondheid zijn blijvend. Daarnaast was wandelen de grootste stijger in de afgelopen periode. Ook nam de camperverkoop flink toe. Verder zijn evenementen zwaar getroffen.
Wel hebben we de behoefte om weer een evenement te bezoeken. Kaarten gaan als zoete broodjes over de (digitale) toonbank. Tot slot heeft met name de horeca te maken met krapte op de arbeidsmarkt. Die krapte is vergoot door de coronacrisis.
Uitvoeringsagenda 2023-2026
3 Kijk op de toekomst 3.3
SWOT Sterktes
-
-
-
-
-
-
26
Aansprekend cultureel erfgoed met een verhaal: borgen, monumentale panden, molens, historische kerken, industrieel erfgoed en lintdorpen. Meest bekende voorbeeld is de Fraeylemaborg. Beleefbare en unieke natuur en landschap: bijvoorbeeld ’t Roegwold, Zuidlaardermeer en de natuurgebieden vanaf het Zuidlaardermeer langs de loop van het Drentsche Diep. En de Heemtuin in Muntendam. Maar ook het Veenkoloniale landschap. Bekende en mooie meren zoals Zuidlaardermeer, Foxholstermeer, Borgmeren, Schildmeer. Hier is ruimte voor watersport, natuurbeleving en vaarrecreatie. Echte rust, stilte, ruimte, en duisternis. Je kunt hier de sterren nog zien, de weidsheid beleven en de stilte ervaren. Uitgebreid netwerk van fiets- en wandelroutes. Niet alleen fysiek, maar ook interessante themaroutes zoals de internationale Dollard Route, het Pronkjewailpad, de Aletta Jacobs route en het te ontwikkelen Roegbainderspad Uitstekende bereikbaarheid over weg, water en spoor vanuit stedelijke regio’s Noord-Nederland, vanuit Duitsland en Scandinavië (Eemshaven). Interessante en vele culturele evenementen. Voorbeelden zijn de vele fairs en andere activiteiten bij de Fraeylemaborg, Art Carnivale, Schildweek en Roeg Klassiek. Karakteristieke kleinschalige voorzieningen zijn onderdeel van het totaalaanbod. Dat past bij de sfeer van het gebied. Veel buitenspeelactiviteiten voor kinderen.