Document · PDF

03. Bijlage 1 DEF MG - Beleidskader Dorpshuizen en Wijkcentra

Raadsvergadering 29 januari 2026, gemeente Midden-GroningenBij agendapunt: Beleidskader dorpshuizen en wijkcentra11.297 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Beleidskader Dorpshuizen en Wijkcentra 2026

Inhoudsopgave

Beleidskader Dorpshuizen en Wijkcentra 2026

Inleiding en leeswijzer

Aanleiding

Participatietraject en opbrengsten

Afbakening en definities

Visie en ambitie

Analyse huidige situatie

Beleidsmaatregelen

Impact en overgangsregelingen

Toekomstige keuzes en afwegingskaders

10.

Financieel kader

11.

Uitvoering en organisatie

Participatietraject

Kenmerken dorpshuis Beheer dorpshuis

Functie dorpshuis Gemeentelijke kaders

Beleidsmaatregel 1. Aanstellen van een coördinator voor dorpshuizen en wijkcentra Beleidsmaatregel 2. Planning gebouw, functie en gebruik Beleidsmaatregel 3. Financiële kaders vastleggen Beleidsmaatregel 4. Inzetten sociaal beheer

Transparantie en motivering

Bronnen Bijlagen Bijlage 1: Overzicht dorpshuizen en wijkcentra in Midden-Groningen Bijlage 2: Kaarten eenzaamheid en sociale steun in Midden-Groningen Bijlage 3: Dorpshuizen- en wijkcentra paspoorten

15 16

21 21

29 30 31 33

49 51 52 54 56

1. Inleiding en leeswijzer Om je verbonden te voelen met de plek waar je woont, is het belangrijk om je dorps- of wijkgenoten te ontmoeten. In contact met mensen uit je dorp of wijk leer je wie je moet hebben voor het laatste nieuws, waar het pak van Sinterklaas op zolder ligt en hoe je kunt meedoen aan lokale tradities. Het schept een band om dezelfde taal te (leren) spreken en mensen te groeten op straat. Door laagdrempelige activiteiten, zoals samen koffiedrinken of kaarten, ontstaan en versterken sociale verbanden. In de gemeente Midden-Groningen versterken dorpshuizen en wijkcentra dit gemeenschapsgevoel. In Midden-Groningen zijn 25 dorpshuizen en wijkcentra. Er bestaan op dit moment grote verschillen in afspraken over beheer, eigendom en praktische en financiële ondersteuning. Dit zorgt voor onduidelijkheid. De dorpshuisbesturen weten niet waarvoor ze bij de gemeente aan kunnen kloppen en wat ze van de gemeente kunnen verwachten wat betreft ondersteuning. Dit document is een beleidskader voor de rol van gemeente Midden-Groningen bij de dorpshuizen en wijkcentra in de gemeente. Het doel van dit beleidskader is duidelijkheid te geven over beheer, financiering en ondersteuning en keuzes te maken met ruimte voor lokaal maatwerk.

Dit beleidskader bouwt voort op het raadsakkoord ‘Middenin Midden-Groningen 2022 - 2026’, het collegeprogramma ‘Samen aan de slag 2022 - 2026’ en ‘De strategische visie sociaal domein’ (2019) van de gemeente. Dit beleidskader is tot stand gekomen met input van besturen van dorpshuizen en wijkcentra, gesprekken met Groninger Dorpen en met gemeentelijke teams. De participatie en inventarisatie zijn zorgvuldig uitgevoerd tussen eind 2023 en eind 2025. De beleidsmaatregelen uit een eerder concept zijn besproken. Ook na vaststelling van dit beleidskader, wordt het document gedeeld met de dorpshuisbesturen. Dit beleidskader is opgebouwd uit acht hoofdstukken. Hoofdstuk 1 geeft een inleiding op het onderwerp en beschrijft waarom dorpshuizen en wijkcentra zo belangrijk zijn voor de sociale samenhang in onze dorpen en wijken. Hoofdstuk 2 licht de aanleiding toe: waarom dit beleidskader nodig is en welke ontwikkelingen daaraan voorafgingen. Hoofdstuk 3 beschrijft het participatietraject en de opbrengsten van gesprekken met besturen van dorpshuizen, wijkcentra en andere betrokkenen.

Hoofdstuk 4 bevat de afbakening en definities: wat verstaan we precies onder een dorpshuis of wijkcentrum, en welke vormen van beheer komen voor. Hoofdstuk 5 bevat de visie en ambitie van de gemeente Midden-Groningen: Wat vindt de gemeente belangrijk en welke rol ziet zij voor de dorpshuizen? Nu en in de toekomst. Hoofdstuk 6 analyseert de huidige situatie in de gemeente, met aandacht voor eigendom, beheer, exploitatie en financiële ondersteuning. Hoofdstuk 7 beschrijft de beleidsmaatregelen: de concrete stappen die de gemeente neemt om de visie en ambitie uit hoofdstuk 5 te realiseren. Hoofdstuk 8 (en de bijlagen) bieden een overzicht van de locaties van dorpshuizen en wijkcentra, inclusief eigendomssituatie, beheer en ondersteuningsvormen. De hoofdstukken kunnen afzonderlijk worden gelezen, maar vormen samen één geheel: een beleidskader dat richting geeft aan de toekomst van onze dorpshuizen en wijkcentra, met ruimte voor lokaal maatwerk en samenwerking.

2. Aanleiding Dit beleidskader geeft antwoord op vraagstukken rondom onderhoud, beheer en exploitatie, en geeft een doorkijk naar hoe we omgaan met verschillende afspraken die in de loop van de tijd zorgden voor ongelijkheid. Hierbij houden we rekening met diverse wetgevingen (Gemeentewet, Wet Markt en Overheid, etc). In de huidige situatie is er geen eenduidige lijn in de manier waarop dorpshuizen worden beheerd, gefinancierd of ondersteund. Verschillen zijn ontstaan door keuzes in het verleden door de voormalige gemeenten en pragmatische oplossingen in de afgelopen jaren. Een voorbeeld is de tijdelijke inzet van sociaal beheer op sommige plekken zonder dat daar beleid aan ten grondslag ligt. Het langetermijnperspectief voor deze oplossingen ontbreekt daardoor soms. Ook de rollen van de dorpshuizen lopen sterk uiteen: van actieve aanbieders van activiteiten tot gebouwen waar ruimtes verhuurd worden voor activiteiten. Deze invulling van de rol is vaak ontstaan uit de behoefte in het dorp of de wijk zelf en past daardoor bij de omgeving van het dorpshuis of wijkcentrum. De verschillende afspraken en verschillen in beheer en ondersteuning zorgen ervoor dat het voor de dorpshuizen en wijkcentra onduidelijk is welke mogelijkheden ze hebben, wat er van ze verwacht wordt en bij wie ze kunnen aankloppen met (hulp)vragen.

De dorpshuisbesturen hebben aangegeven dat ze moeite hebben met het vinden van de weg in een ingewikkelde gemeentelijke structuur. Ook de (gemeentelijke) professionals die in de wijken en dorpen werken geven aan dat een duidelijke, eenduidige structuur nodig is. Dan zijn ad hoc besluiten niet nodig, zijn lijntjes korter en wordt de ondersteuning uitlegbaar. Het college vindt dat dorpshuizen een belangrijke rol spelen in de leefbaarheid van de dorpen. In het coalitieakkoord staat dat we de dorpshuizen financieel blijven steunen en zorgen dat er geen onnodige regels en kosten zijn voor vrijwilligers. Hierbij leveren we waar nodig maatwerk.1 Dit beleidskader zorgt ervoor dat verschillen tussen dorpshuizen en wijkcentra verklaarbaar zijn en dat ze bestuurlijk verantwoord zijn. Wanneer de verschillen niet of niet meer uitlegbaar zijn, moet kritisch gekeken worden of ingegrepen moet worden.

Coalitieakkoord Samen aan de Slag! Collegeprogramma 2022-2026

Wat voor het ene dorpshuis of wijkcentrum werkt, hoeft niet automatisch de oplossing voor een ander dorpshuis of wijkcentrum te zijn. Er kan sprake van maatwerk zijn. Wanneer nodig, doen we ongelijke investeringen om gelijke kansen te bieden. Dit beleid sluit aan bij andere ontwikkelingen in en om de gemeente. Een belangrijke ontwikkeling hierin is de toekomstige stichting voor de sociale teams van de gemeente. Dit beleid sluit aan bij de ambitie van deze toekomstige stichting. Die is als volgt: “Het is onze ambitie om gelijke kansen te bieden aan onze inwoners. Dit kan alleen door ongelijk te investeren. We maken het verschil – in tijd, geld en aandacht - voor inwoners in kwetsbare situaties.” 2

Notitie organisatieschets gemeentelijke stichting sociale teams en welzijn, oktober 2025

3. Participatietraject en opbrengsten Participatietraject Het is belangrijk dat het beleid aansluit bij de praktijk. Daarom hebben we ter voorbereiding gesproken met 25 besturen van dorpshuizen en wijkcentra. Deze individuele gesprekken vonden plaats tussen december 2023 en mei 2024. We vroegen de besturen naar hun ervaringen met exploitatie en beheer, welke afspraken ze op dit moment hebben met de gemeente en wat hun ervaring is in het contact met de gemeente. Daarnaast organiseerden we in 2024 en 2025 in totaal 6 informatieavonden en een gezamenlijke sessie met de gemeenteraad. Tijdens de sessie met de gemeenteraad is input opgehaald over de uitgangspunten voor ondersteuning van de dorpshuizen en wijkcentra. Belangrijke onderwerpen die in de gesprekken met de dorpshuisbesturen naar voren zijn gekomen, zijn samen te vatten in exploitatie, het gebouw en het onderhoud daaraan, en (sociaal) beheer. Er is een duidelijk verschil in de invulling van de gebouwen die in bezit van de gemeente zijn en gebouwen in bezit van stichtingen. Met name in de dorpen zien we dat de rol van de gemeente beperkt is. Er is vaak een actief verenigingsleven en het bestuur van het dorpshuis krijgt veel zelf voor elkaar met de hulp van vrijwilligers. Men is er trots op dat het dorpshuis in eigendom is van het bestuur. Dit is een symbool voor de zelfredzaamheid in het dorp.

Tegelijkertijd maken veel organisaties zich zorgen over de toekomst. Er zijn geen organisaties die een acuut probleem hebben maar wel in het komende jaar of jaren flinke uitdagingen op zich af zien komen. In de wijken en in enkele dorpen zien we dat de rol van de gemeente groter is. Zo is een wijkcentrum vaker in eigendom van de gemeente. Uit onderzoek blijkt dat in een aantal dorpen of wijken grotere eenzaamheid is en dat een betere sociale samenhang nodig is. Op die plekken kan de gemeente (sociaal) beheer inzetten. De verschillende vormen van (sociaal) beheer worden uitgelegd in hoofdstuk 4. De opbrengsten en een analyse van de uitkomsten van de gesprekken wordt verder uitgewerkt in de analyse van de huidige situatie in hoofdstuk 6. Mede naar aanleiding van deze gesprekken is een concept beleidskader opgesteld. Daarna werden de voorgenomen beleidsmaatregelen voorgelegd aan de besturen van de dorpshuizen en wijkcentra. De dorpshuisbesturen vonden dit herkenbare onderwerpen en waren blij met de voorgenomen maatregelen. Wel werd ook tijdens deze avonden duidelijk dat er behoefte is aan duidelijkheid over en ondersteuning in het beheer en de exploitatie van de dorpshuizen en wijkcentra.

4. Afbakening en definities Voor de leesbaarheid gebruiken we de term ‘dorpshuizen’. Hiermee worden ook de wijkcentra bedoeld. Dit beleidskader beschrijft hoofdlijnen en randvoorwaarden. De verdere uitwerking volgt in een uitvoeringsplan. We bakenen een aantal zaken af:

Kenmerken dorpshuis Dorpshuizen verschillen in omvang, vorm en organisatie, maar hebben een aantal kenmerken gemeen. Deze kenmerken zijn voorwaarde om aan de definitie te voldoen: Openbare ontmoetingsplek Een dorpshuis is in de eerste plaats een openbare ontmoetingsplek van, voor en door alle inwoners uit het dorp of de wijk. Dit betekent dat het niet uitsluitend een ontmoetingsplek is voor een speciale doelgroep, zoals een kerk of jeugdsoos dat wel doet. Sociale infrastructuur Een dorpshuis draagt bij aan de sociale infrastructuur en de leefbaarheid ter plaatse. Ze bieden een plek waar mensen hun dorps- of wijkgenoten leren kennen en spelen een belangrijke rol in het uitbreiden of versterken van sociale cohesie. Het uitgangspunt van een dorpshuis is dat de evenementen en activiteiten ten goede komen aan de inwoners van het verzorgingsgebied. Ze bieden onderdak aan het verenigingsleven waar bewoners laagdrempelig binnen kunnen lopen. Geen winstoogmerk Het dorpshuis heeft geen winstoogmerk, maar mag wel streven naar een gezonde financiële basis en buffer. Dit betekent dat baten en lasten structureel in evenwicht zijn en reëel worden geraamd. Er is geen sprake van een winstoogmerk, maar in sommige situaties zijn er wel loonkosten die opgebracht moeten worden.

Uiteraard houdt een gezonde financiële basis in dat er rekening gehouden wordt met reserveringen voor toekomstige grote uitgaven of calamiteiten, en het voorkomen van financiële tekorten. Dorpshuizen die niet in eigendom van de gemeente zijn, reserveren daarnaast voor renovaties en groot onderhoud. Deze kenmerken sluiten aan bij de definitie zoals te vinden is in de Nadere regels OZB (onroerendezaakbelasting)-compensatie maatschappelijk vastgoed gemeente Midden-Groningen 2025.3

Activiteiten die bijdragen aan de sociale infrastructuur hebben voorkeur boven commerciële activiteiten. Hierbij verliezen we niet uit het oog dat commerciële activiteiten (voor zover ze de maatschappelijke functie ondersteunen) bijdragen aan de financiële gezondheid van het dorpshuis of wijkcentrum.

Verpachting: Het dorpshuis verhuurt de horeca of andere faciliteiten (zoals een sportzaal) aan een externe partij. Voordelen: Minder werkdruk en meer professionaliteit. Nadelen: Minder invloed op de invulling en mogelijk hogere kosten.

Regels voor het schenken van alcoholische consumpties door paracommerciële organisaties zoals dorpshuizen en wijkcentra worden vastgelegd in de Paracommerciële Verordening die in maart 2026 wordt aangeboden aan de gemeenteraad.

Professionele beheerder: Het bestuur sluit een overeenkomst voor (sociaal) beheer met een professionele beheerder. Voordelen: Ontzorging en professionele aansturing. Nadelen: Minder directe invloed en afhankelijkheid van de beheerder. Mogelijk hogere kosten.

Dit beleidskader richt zich op de 25 locaties die in bijlage 1 vermeld staan. In de toekomst onderzoeken we of al deze locaties nog voldoen aan de definitie van een dorpshuis of wijkcentrum zoals die hier omschreven is. Het kan zijn dat een locatie in de toekomst niet langer voldoet aan de definitie en daardoor geen aanspraak meer kan maken op regelingen of subsidies die gelden voor deze plekken. Ook kijken we of er nieuwe plekken bijkomen die voldoen aan deze definitie. In hoofdstuk 7 gaan we hier nader op in.

Beheer dorpshuis Een dorpshuis of wijkcentrum is pas echt van betekenis als het goed wordt beheerd. Beheer zorgt ervoor dat het gebouw niet alleen open en veilig is, maar ook uitnodigt tot gebruik, ontmoeting en samenwerking. Goed beheer maakt het verschil tussen een pand met activiteiten en een plek die leeft in de gemeenschap. We onderscheiden regulier beheer en sociaal beheer. Regulier Beheer Regulier beheer richt zich op het goed laten functioneren van het gebouw. Het gaat om het openen en sluiten, schoonmaak, onderhoud, verhuur van zalen en het regelen van praktische zaken. Er zijn verschillende manieren om dit te organiseren: Eigen beheer: Het bestuur is verantwoordelijk voor exploitatie, financiën en personeel en doet dit doorgaans op vrijwillige basis. Voordelen: Meer controle over de invulling en doelstellingen van het dorpshuis, directe betrokkenheid van de gemeenschap. Nadelen: Vraagt veel tijd, kennis en organisatiekracht.

Samenwerking met andere organisaties: Het dorpshuis kan samenwerken met andere organisaties, zoals woningcorporaties, zorginstellingen of sportorganisaties. Voordelen: Benutten van elkaars expertise en middelen. Nadelen: Vraagt goede afstemming en gedeelde verantwoordelijkheid. Sociaal Beheer Soms is aanvulling nodig op regulier beheer. Dan spreken we van sociaal beheer: een vorm van beheer die zich niet alleen richt op het gebouw, maar vooral op de gemeenschap eromheen. De sociaal beheerder organiseert ontmoeting, betrekt vrijwilligers en bewoners bij activiteiten, signaleert maatschappelijke behoeften (zoals armoede of eenzaamheid) en verbindt mensen en organisaties. Daarmee draagt sociaal beheer direct bij aan sociale cohesie, participatie en leefbaarheid. Sociaal beheer is meer dan het draaiend houden van een gebouw; het is investeren in de sociale infrastructuur van dorpen en wijken. Een sociaal beheerder maakt het verschil waar (tijdelijk) extra inzet nodig is om verbinding te maken of te herstellen. De inzet richt zich vooral op plekken waar de gemeenschap kwetsbaar is of waar inwoners extra steun nodig hebben om samen het dorpshuis of wijkcentrum levend te houden. Maatschappelijke betekenis Goed beheer, regulier én sociaal, levert meer op dan een goed onderhouden pand.

Het versterkt de onderlinge betrokkenheid, stimuleert vrijwillige inzet en voorkomt sociale uitsluiting. Dorpshuizen en wijkcentra met sociaal beheer functioneren als huiskamer van het dorp of de wijk: een plek waar iedereen welkom is, waar inwoners elkaar helpen en waar signalen over welzijn en zorg vroeg worden opgepakt. Zo draagt beheer niet alleen bij aan goed gebruik van gebouwen, maar ook aan de sociale veerkracht van Midden-Groningen.

Nadere regels OZB-compensatie maatschappelijk vastgoed gemeente Midden-Groningen 2025, van https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR735029/1

Overzichtskaart dorpshuizen en wijkcentra in gemeente Midden-Groningen

Dorpshuizen en wijkcentra in eigendom van de gemeente (blauw) 1. De Borgstee, Harkstede 2. De Klabbe, Foxhol 3. De Badde, Gorecht, Hoogezand 4. De Kern, Noorderpark, Hoogezand 5. Het Punt, Spoorstraat-Kieldiep, Hoogezand 6. Woldwijck-centrum, Woldwijck, Hoogezand 7. MFA de Rode Beuk, Meeden 8. De Menterne, Muntendam 9. Noordsuythoeve, Noordbroek 10. ’t Spinneweb, Margrietpark, Sappemeer 11. Nooitgedacht, Tripscompagnie 12. De Broeckhof, Zuidbroek

Dorpshuizen en wijkcentra in eigendom van een stichting (geel) 13. De Ruyten, Froombosch 14. Tonegido, Hellum 15. ’t Kielhuus, Kiel-Windeweer 16. Mainschoar, Kolham 17. ’t Kropshuus, Kropswolde 18. De Pompel, Overschild 19. MFC Schildwolde, Schildwolde

20. MFC Siddeburen, Siddeburen 21. Houtstek, Slochteren 22. Kaap, Steendam 23. Plaaisterploats en Velemansdroom, Tjuchem 24. ’t Aalmanshuus, Westerbroek

Dorpshuis in privé-eigendom 25. De IJzeren Klap, Lageland

5. Visie en ambitie Functie dorpshuis Onderzoek van het CBS laat zien dat sociale cohesie direct samenhangt met leefbaarheid en veiligheid: in buurten waar mensen elkaar kennen en vertrouwen, ervaren bewoners minder overlast en voelen zij zich veiliger.4 Ook het Sociaal Cultureel Planbureau benadrukt dat een gedeelde sociale infrastructuur spanningen helpt voorkomen en bijdraagt aan een gevoel van veiligheid, solidariteit en eigenaarschap. Dorpshuizen zijn de plekken waar dit concreet kan worden gemaakt, omdat hier contacten ontstaan tussen mensen die elkaar anders niet vanzelfsprekend tegenkomen.5 Daarnaast heeft sociale cohesie een positief effect op zorgkosten en economische groei. Sociaal Werk Nederland wijst erop dat een sterke sociale basis een dempend effect heeft op zorgkosten, doordat mensen eerder hulp en steun bij elkaar vinden voordat zij aangewezen zijn op dure professionele zorg.6 Internationaal onderzoek bevestigt dit bredere economische belang: samenlevingen met sterke sociale cohesie kennen lagere transactiekosten, efficiëntere inzet van publieke middelen en minder kapitaalvernietiging door conflicten. Met andere woorden: sociale samenhang bevordert economische groei. De visie van de gemeente Midden-Groningen is dat we het belangrijk vinden dat er een plek in de buurt is waar mensen elkaar ontmoeten en zich verbonden voelen.

Dorpshuizen en wijkcentra maken daarbij merkbaar het verschil. Ze zijn het fundament van onze sociale infrastructuur: ze versterken gemeenschapszin, eigenaarschap en veerkracht. We zien deze plekken als motoren van ontmoeting, meedoen en samenwerking, waar inwoners samen oplossingen vinden voor wat er speelt in hun omgeving. Hiermee dragen ze bij aan de kwaliteit van leven van inwoners. De gemeente ondersteunt dit met vertrouwen, ruimte en maatwerk, zodat dorpshuizen en wijkcentra ook in de toekomst plekken blijven waar de samenleving begint.

Gemeentelijke kaders Dorpshuizen en wijkcentra horen bij de sociale basis van onze gemeente. Ze passen bij de visie Sociale Veerkracht (2019) waarin we werken aan dorpen en wijken waar mensen zoveel mogelijk zelf hun leven kunnen vormgeven en meedoen in de gemeenschap. Dit beleidskader bouwt daarnaast voort op het raadsakkoord ‘Middenin Midden-Groningen 2022 - 2026’, het collegeprogramma ‘Samen aan de slag 2022 - 2026’ en ‘De strategische visie sociaal domein’ (2019) van de gemeente.

We investeren daarom in de kracht van inwoners en in de samenwerking. Dat maakt onze samenleving sterker. We willen dat iedereen kan meedoen, ook ouderen en mensen met een beperking, en dat mensen elkaar in hun eigen dorp of wijk kunnen ontmoeten en helpen. Dorpshuizen en wijkcentra spelen daarin een belangrijke rol. Ze zijn open plekken waar iedereen welkom is. Door ontmoeting mogelijk te maken, zorgen ze voor meer contact, meer samenhang en een fijnere leefomgeving. We zetten ons daarom in voor: n het versterken van de sociale samenhang en ontmoetingsplekken; n duidelijke, uitlegbare en navolgbare ondersteuning (praktisch, financieel, zichtbaar); n aansluiting wat lokaal nodig is; n een koppeling met bredere gemeentelijke programma’s zoals Sociale Veerkracht en Gebiedsgericht Werken. Waar nodig kiezen we voor ongelijke investeringen om gelijke kansen voor dorpen en inwoners te creëren.

“De heitjes en buurtcohesie, leefbaarheid en veiligheid in Heerlen”, M. Akkermans en H. Schmeets, 21-12-2022, van https://www.cbs.nl/nl-nl/longread/aanvullende-statistische-diensten/2022/de-heitjes-en-buurtcohesie-leefbaarheid-enveiligheid-in-heerlen/1-relevantie-van-sociale-cohesie-leefbaarheid-en-veiligheid

“Nederland vraagt om daadkracht en realistische oplossingen”, Sociaal Cultureel Planbureau, 2025, van https://www.scp.nl/publicaties/publicaties/2025/07/09/nederland-vraagt-om-daadkracht-en-realistische-oplossingen

“De sociale basis: dempend voor zorgkosten”, Sociaal Werk Nederland, 24-02-2025, van https://sociaalwerknederland.nl/actueel/de-sociale-basis-dempend-voor-zorgkosten

6. Analyse huidige situatie Dit hoofdstuk beschrijft de belangrijkste aandachtspunten voor dorpshuizen en wijkcentra in Midden-Groningen. De inhoud is gebaseerd op een analyse van de uitkomsten van het participatietraject en op een interne inventarisatie van de huidige stand van zaken. In bijlage 1 is een overzicht opgenomen van alle dorpshuizen en wijkcentra inclusief: n eigendomsstatus; n beheerconstructie; n overige (financiële) afspraken; n subsidieregelingen. Daarnaast nemen we per dorpshuis en wijkcentrum een dorpshuis- of wijkcentrumpaspoort op. Hierin staan de kenmerken en de rol van het dorpshuis of wijkcentrum in het dorp of de wijk vermeld. Zie bijlage 5. De inventarisatie laat zien dat er geen eenduidige lijn is in hoe dorpshuizen worden beheerd, gefinancierd of ondersteund. Verschillen zijn ontstaan door het ontbreken van beleidslijnen bij de voormalige gemeenten. Daarom zijn in de afgelopen jaren pragmatische keuzes gemaakt. Hierdoor is willekeur ontstaan. Ook lopen de rollen sterk uiteen: van actieve aanbieders van activiteiten tot gebouwen waar ruimtes verhuurd worden om activiteiten te organiseren. Eigendom, beheer en exploitatievormen Er zijn dorpshuizen in eigendom van de gemeente, van stichtingen en in 1 geval van een particulier. Het beheer kan in handen zijn van vrijwilligers, een pachter of een ingehuurde beheerder.

Ook de exploitatievormen verschillen sterk: sommige dorpshuizen functioneren volledig zelfstandig, terwijl andere afhankelijk zijn van structurele ondersteuning. Daarnaast zijn er dorpshuizen die het gebouw delen met andere voorzieningen zoals scholen, kinderopvang, verenigingen of bibliotheken. In sommige gevallen is sprake van een Multifunctionele Accommodatie (MFA). Dit gedeeld gebruik leidt tot verschillende vormen van beheer en samenwerking, en vraagt om afstemming tussen de verschillende gebruikers. Het gebruik en de levendigheid van het dorpshuis worden hierdoor mede bepaald door de andere functies in het gebouw.

Eigendom gemeente

Niet eigendom

Totaal

MFA

Sociaal Beheer

Dorpshuizen

gemeente

Financiële ondersteuning De mate van financiële ondersteuning verschilt sterk tussen dorpshuizen. Sommigen ontvangen structurele subsidies of huurkorting, anderen zijn afhankelijk van incidentele bijdragen of draaien volledig zelfstandig. Er zijn dorpshuizen die wel OZB-compensatie aanvragen en ontvangen. Anderen doen dat niet. Er is ook een dorpshuis dat het tekort op de exploitatie vergoed krijgt. Deze ongelijkheid leidt tot vragen over rechtmatigheid, rechtvaardigheid en consistentie. Mate van zelfredzaamheid De ene locatie heeft een sterk, zelfredzaam bestuur en een bloeiend verenigingsleven, terwijl andere locaties moeite hebben om vrijwilligers te vinden of de exploitatie rond te krijgen. Dit verschil in zelfredzaamheid bepaalt welke ondersteuning nodig of wenselijk is. Ook bepaalt het hoe intensief de samenwerking met de gemeente is en welke rol van de gemeente wordt verwacht. Positie in de gemeente De dorpshuizen bevinden zich in uiteenlopende dorpen en wijken, elk met een eigen sociaal profiel. In sommige gebieden is er sprake van een sterk sociaal netwerk en een actief verenigingsleven. In andere wijken of dorpen is er juist sprake van sociale problematiek, beperkte participatie of een gebrek aan draagvlak.

Deze verschillen bepalen welke functie een dorpshuis in de praktijk vervult: van centrale ontmoetingsplek en aanjager van activiteiten tot rustige voorziening waar slechts sporadisch gebruik van wordt gemaakt. Deze variatie is belangrijk om te erkennen bij het formuleren van beleid.

7. Beleidsmaatregelen We zorgen ervoor dat dorpshuizen en wijkcentra hun maatschappelijke functie optimaal kunnen vervullen. Dat doen we door passende en voorspelbare ondersteuning te bieden, helder te organiseren wat nodig is en onnodige lasten weg te nemen. Zo kunnen besturen en vrijwilligers zich richten op waar het écht om draait: het creëren van een sterke, toegankelijke en leefbare gemeenschap.

Beleidsmaatregel 1. Aanstellen van een coördinator voor dorpshuizen en wijkcentra Doel: Besturen van dorpshuizen hebben een aanspreekpunt bij de gemeente waar ze met vragen en verzoeken terechtkunnen. Alle dorpshuizen krijgen een duidelijk antwoord. Uit de gesprekken met de besturen van dorpshuizen en wijkcentra blijkt dat het niet altijd duidelijk is welke steun de gemeente kan bieden en wie het aanspreekpunt is voor deze organisaties. Daarom stellen we een coördinator aan voor de dorpshuizen en wijkcentra. Deze coördinator is het eerste aanspreekpunt voor dorpshuizen en wijkcentra, acteert als spin in het web en verbindt vertegenwoordigers van dorpshuizen, ambtenaren en politiek. Deze coördinator weet wat er speelt bij de dorpshuizen en ondersteunt deze voorzieningen wanneer dat nodig is. Zo kan de coördinator meedenken en -helpen bij vragen over het vinden van vrijwilligers of het aanvragen van subsidies. Ook kan de coördinator, afhankelijk van de behoefte van de dorpshuizen, gezamenlijke overleggen faciliteren tussen de besturen van verschillende dorpshuizen in de gemeente. De coördinator weet goed welke wegen dorpshuizen en wijkcentra moeten bewandelen bij het aanvragen van subsidies of het regelen van vergunningen en ondersteunt hen hierbij. Ook signaleert de coördinator ontwikkelingen, uitdagingen en kansen en speelt hierop in.

Daarnaast is het voor het vervolg op dit beleidskader van belang dat de maatregelen verder uitgewerkt en uitgevoerd worden. Ook dit behoort tot de taken van de coördinator. Acties We stellen een profiel op voor de coördinator dorpshuizen en wijkcentra. Hierbij maken we duidelijk wat de taken en verantwoordelijkheden zijn van de coördinator. We beschrijven het mandaat: financiële verantwoordelijkheid, beslissingsbevoegdheid over bijvoorbeeld de inzet van sociaal beheer. Het mandaat wordt vastgelegd in het mandaatbesluit. Na werving wordt de coördinator gepositioneerd in het team Gebiedsregie.

Beleidsmaatregel 2. Planning gebouw, functie en gebruik

Beleidsmaatregel 3. Financiële kaders vastleggen

Doel: Zorgen voor goed functionerende voorzieningen, nu en in de toekomst. Zorgen voor dorpshuizen die ruimte bieden aan inwoners om elkaar te ontmoeten, samen te werken en deel te nemen aan sociale activiteiten. Dit doen we in afstemming met gebruikers en de gemeente, ongeacht: n of het gebouw onderdeel is van een multifunctioneel centrum; n wie de eigenaar is (gemeente, vereniging of stichting); n hoe het beheer is georganiseerd.

Doel: Het realiseren van een eenvoudig, uitlegbaar en voorspelbaar financieel systeem dat dorpshuizen en wijkcentra in staat stelt hun maatschappelijke functie goed en duurzaam uit te voeren, met gelijke uitgangsposities en ruimte voor maatwerk.

In de gesprekken die we hebben gevoerd met de besturen van dorpshuizen en wijkcentra bleek een duidelijke behoefte aan meer ondersteuning bij het onderhouden en verduurzamen van de panden. Met name bij oudere panden zijn de kosten voor het verwarmen van het gebouw hoog, en bij sommige nieuwe gebouwen vragen klimaatinstallaties meer onderhoud dan verwacht.

De huidige financiële ondersteuning van dorpshuizen en wijkcentra is ongelijk verdeeld. Sommige locaties ontvangen structurele subsidie of huurkorting, anderen draaien volledig op eigen inkomsten of krijgen alleen incidentele steun. Ook het gebruik van regelingen zoals OZBcompensatie, cofinanciering of projectsubsidies verschilt. Deze ongelijkheid is historisch gegroeid en niet altijd goed uitlegbaar. Dorpshuizen ervaren daardoor onzekerheid en het gevoel dat situaties verschillend worden behandeld.

Tegelijkertijd zijn er veel kansen op het gebied van verduurzaming. Voor dorpshuizen niet in het bezit van de gemeente zijn er fondsen en subsidies die verduurzaming mogelijk maken. Voor dorpshuizen wel in het bezit van de gemeente moet er ruimte zijn om met elkaar in gesprek te gaan en blijven over onderhoud en verduurzaming.

Er bestaat ook een groot verschil tussen dorpshuizen in eigendom van de gemeente en dorpshuizen die niet in eigendom van de gemeente zijn. De eerste hebben weinig omkijken naar (een deel van het) onderhoud, verduurzaming en kosten van beheer, maar hebben mogelijk wel hoge energielasten of betalen veel huur. Dorpshuizen die niet in eigendom zijn van de gemeente dragen zelf de kosten van onderhoud, verduurzaming en beheer. Omdat ze veelal met vrijwilligers werken en zich niet hoeven te houden aan aanbestedingswetgeving, zijn de kosten voor hen lager. Om deze dorpshuizen toekomstbestendig te maken, is ondersteuning nodig.

Voor dorpshuizen in het bezit van de gemeente gaan we daarom regulier in gesprek over de staat en het onderhoud van het pand. Voor dorpshuizen niet in het bezit van de gemeente faciliteren we wanneer daar behoefte aan is in het in kaart brengen waar de grootste kansen liggen om te verduurzamen en in het vinden van middelen hiervoor.

De Wet Markt en Overheid verplicht de gemeente om ook voor dorpshuizen een kostendekkende huurprijs te hanteren. Momenteel zijn de huurprijzen niet kostendekkend en variëren ze sterk tussen locaties, waardoor besturen ongelijk worden behandeld en de financiële druk per dorpshuis onduidelijk is.

Acties Organiseren van een groot gebruikersoverleg. Hierin wordt gesproken over onderhoud, exploitatie, functie en activiteiten. Afspraken worden schriftelijk vastgelegd: n dorpshuizen in eigendom van gemeente: eens per jaar, op initiatief van team gebouwenbeheer; n dorpshuizen, niet in eigendom van gemeente: eens per 1-3 jaar (afhankelijk van noodzaak en behoefte), op initiatief van de dorpshuizencoördinator of het dorpshuisbestuur. Hierbij kan de gemeente een adviserende rol spelen. De gemeente kan bijvoorbeeld helpen met het maken van een (meerjarenonderhouds)plan voor deze gebouwen; n op aanvraag ondersteunen bij het in kaart brengen van welke kansen er zijn om te verduurzamen en ondersteunen bij het vinden van middelen hiervoor.

Wat we gaan doen Om deze verschillen te verkleinen en duidelijkheid te scheppen, legt de gemeente financiële kaders vast waarbinnen alle vormen van ondersteuning plaatsvinden.

De maatschappelijke functie van deze plekken, zonder winstoogmerk, maakt dat er niet altijd voldoende financiële ruimte is voor het doen van grote investeringen.

We werken toe naar één helder en rechtvaardig systeem waarin dorpshuizen weten: n wat zij van de gemeente kunnen verwachten, zoals structurele subsidie, OZB-compensatie of toegang tot specifieke fondsen; n wat de gemeente van hen verwacht, zoals maatschappelijke inzet, toegankelijkheid, samenwerking en transparante verantwoording. Ontstane verschillen Een belangrijk onderdeel hiervan is dat we in gesprek gaan met de besturen van dorpshuizen die naar verhouding (te) veel of (te) weinig ondersteuning ontvangen. Samen brengen we de huidige ondersteuningsvormen, financiële positie en maatschappelijke

functie in beeld. Op basis daarvan worden nieuwe afspraken gemaakt die passen binnen de financiële kaders. Zo zorgen we dat historische verschillen worden rechtgetrokken en de beschikbare middelen eerlijker en effectiever worden ingezet. Kostendekkende huur Ook willen we ervoor zorgen dat besturen van de dorpshuizen die in eigendom van de gemeente zijn, geen kosten hebben aan huur van het gebouw. Dit kan niet zomaar, omdat de Wet Markt en Overheid voorschrijft dat er een kostendekkende huurprijs moet worden gevraagd. Deze wet is niet van toepassing op economische activiteiten die plaatsvinden in het algemeen belang. De gemeente neemt dan een Algemeen belang besluit. Dit besluit moet genomen worden door de gemeenteraad. Dit besluit leggen we voor aan de raad nadat dit beleidskader is vastgesteld. We stellen daarna de huur in zijn geheel vrij. Dit betekent dat de dorpshuizen geen huur betalen voor het gebruik van het gebouw. Instandhoudingssubsidie We nemen in de nieuwe afspraken een instandhoudingssubsidie op voor dorpshuizen die niet in eigendom van de gemeente zijn. De instandhoudingssubsidie is een vast bedrag dat bedoeld is voor onderhoud van het gebouw.

Uitgangspunten van het nieuwe systeem: n eenvoud en duidelijkheid: één herkenbaar aanspreekpunt voor alle dorpshuizen met vaste aanvraagmomenten, een overzichtelijke subsidiegids en begrijpelijke communicatie; n rechtvaardigheid: vergelijkbare situaties worden gelijk behandeld; verschillen zijn onderbouwd en transparant; n maatwerk: ruimte voor specifieke afspraken waar dat door de lokale situatie of maatschappelijke waarde nodig is; n voorspelbaarheid: jaarlijkse aanvraag- en toekenningsrondes, zodat dorpshuizen tijdig weten waar ze aan toe zijn. Dit wordt door de dorpshuizencoördinator in samenwerking met het subsidieloket afgehandeld; n leren en verbeteren: jaarlijks evalueren en bijstellen op basis van ervaringen en resultaten. Acties n Onderzoek en gesprekken met dorpshuizen met dorpshuizen die naar verhouding (te) veel of (te) weinig ondersteuning ontvangen. n Overeenkomsten herzien of vernieuwen. n Een Algemeen belang besluit vaststellen (gebouwen in bezit van gemeente). n Vaststellen van een systematiek rondom instandhoudingssubsidie (gebouwen niet in bezit van gemeente). n Ontwikkeling en publicatie van de subsidiegids en het digitale loket. n Invoering van de nieuwe financiële kaders en eerste subsidieronde. n Jaarlijkse evaluatie en eventuele bijstelling van budgetten en procedures.

Beleidsmaatregel 4. Inzetten sociaal beheer Doel: We zetten sociaal beheer in op die plekken de sociale samenhang en participatie extra aandacht nodig heeft. Waar relatief veel inwoners in kwetsbare posities wonen of initiatief uit de samenleving uitblijft. Zo zorgen we ervoor dat dorpshuizen en wijkcentra kunnen functioneren als fundament van de sociale infrastructuur. In de analyse van de huidige situatie zagen we dat er veel verschillen zijn in het beheer van dorpshuizen en wijkcentra. Op een aantal plekken wordt het beheer vrijwillig gedaan, soms is er een pachter of betaalde beheerder in dienst. Wel zien we dat in sommige dorpen en wijken het wenselijk is dat er meer inzet is op sociale samenhang, bijvoorbeeld omdat die erg laag is of door complexe maatschappelijke vraagstukken. Deze inzet kan niet altijd gedaan worden door het bestaande beheer vanwege bijvoorbeeld beperking in tijd of middelen. De inzet van sociaal beheer door de gemeente kan dan een oplossing bieden. Het is een tijdelijke en doelgerichte ondersteuning, gericht op herstel van lokale kracht. De gemeente bepaalt samen met lokale partners zoals opbouwwerker en bewonersorganisaties waar en hoe sociaal beheer meerwaarde heeft.

Dit gebeurt op basis van een afwegingskader waarin in ieder geval wordt gekeken naar: n een analyse van de sociale en maatschappelijke situatie in het dorp of de wijk (op basis van data en signalen); n gesprekken met lokale vertegenwoordigers en betrokken organisaties; n een advies van opbouwwerkers, gebiedsregisseurs en andere professionals. Het protocol wordt opgesteld met input van de dorpshuizencoördinator. Vervolgens leggen we het ter besluitvorming voor aan het college van burgemeester en wethouders. Daarna wordt de gemeenteraad geïnformeerd. Dit kader gebruiken we als er een duidelijk signaal is dat sociaal beheer bijdraagt aan het functioneren van een dorpshuis of wijkcentrum. Dat signaal is een voorwaarde voor inzet. Dit signaal kan komen van inwoners, wijkprofessionals, maatschappelijke organisaties of gemeentelijke afdelingen. De dorpshuizencoördinator vervult hierin een centrale rol. Wanneer sociaal beheer wenselijk is, wordt een inzetplan per locatie opgesteld. Dit plan beschrijft: n de concrete doelstellingen en verwachte resultaten; n de rol en verantwoordelijkheden van de sociaal beheerder; n de looptijd, monitoring en evaluatiemomenten. Na goedkeuring worden middelen beschikbaar gesteld binnen de vastgestelde budgettaire kaders. De dorpshuizencoördinator is hiervoor verantwoordelijk.

De inzet van sociaal beheer wordt periodiek geëvalueerd op voortgang, maatschappelijke meerwaarde en doelmatigheid. Waar nodig wordt de inzet bijgesteld of afgebouwd. Zo blijft sociaal beheer transparant, doelmatig en duurzaam. Acties n De dorpshuizencoördinator formaliseert het afwegingskader. n Op basis van de signalen die er al zijn, beoordelen welke dorpshuizen in aanmerking komen voor sociaal beheer. n Sociaal beheer inzetten waar nodig en zorgen voor een inzetplan voor alle sociaal beheerders in de gemeente. n Daarna op basis van ontwikkelingen sociaal beheer inzetten.

8. Impact en overgangsregelingen De invoering van dit beleidskader heeft gevolgen voor de manier waarop dorpshuizen en wijkcentra worden ondersteund en samenwerken met de gemeente. Omdat de uitgangspositie per locatie sterk verschilt, zal ook de impact niet overal hetzelfde zijn. Sommige dorpshuizen krijgen met relatief weinig veranderingen te maken, terwijl andere locaties rekening moeten houden met relatief veel veranderingen. Hieronder geven wij per maatregel de impact en overgangsregeling weer. 1. Coördinator voor dorpshuizen en wijkcentra Impact: Dorpshuizen krijgen een duidelijk aanspreekpunt bij de gemeente, waardoor de communicatie en toegang tot informatie verbetert. Besturen hoeven minder tijd te besteden aan het zoeken naar de juiste ingang bij de gemeente. Deze maatregel heeft geen negatieve impact. De behoefte aan deze coördinator blijkt uit de gesprekken die we hebben gevoerd met de besturen van dorpshuizen en wijkcentra. Overgangsregeling: De overgang bestaat vooral uit gewenning aan de nieuwe werkstructuur. De gemeente zorgt voor heldere communicatie over de rol en taken van de coördinator. 2. Gebouw, functie en gebruik Dorpshuizen in eigendom van de gemeente: Impact: Besturen worden meer betrokken bij structureel overleg over onderhoud, gebruik en samenwerking met andere partijen.

Voor sommige besturen betekent dit extra overleg en mogelijk aanpassing van bestaande afspraken. Overgangsregeling: Invoering gefaseerd: eerst worden de locaties met de grootste knelpunten opgepakt. Dorpshuizen krijgen tijd om zich aan te passen aan nieuwe modelovereenkomsten of onderhoudsplannen. Dorpshuizen die niet in eigendom zijn van de gemeente Impact: Besturen voelen zich gesteund en erkend. De instandhoudingssubsidie geeft een impuls voor onderhoud van het gebouw. De mogelijkheid voor advies door de gemeente voor het onderhoud geeft houvast en structuur. Overgangsregeling: De kaders voor de instandhoudingssubsidie moeten eerst worden opgesteld. Deze kaders worden dan opgenomen in de in beleidsmaatregel 3 genoemde subsidiegids.

3. Financiële kaders Impact: De overgang naar een eenvoudiger en meer voorspelbaar financieel systeem kan leiden tot een herverdeling van middelen. Dorpshuizen die nu relatief veel ondersteuning ontvangen, kunnen minder krijgen, terwijl anderen juist meer zekerheid of extra middelen krijgen. Dit kan gevolgen hebben voor de exploitatie en de financiële positie van de besturen. Tegelijkertijd krijgen dorpshuizen en wijkcentra meer duidelijkheid over hun positie en de financiële afspraken met de gemeente. Voor sommige dorpshuizen betekent dit een verandering ten opzichte van bestaande regelingen, wat spanning kan opleveren, zeker wanneer men gewend was aan structurele uitzonderingen. Overgangsregeling: Om deze veranderingen zorgvuldig door te voeren, wordt gekozen voor een overgangsaanpak. In een overgangsperiode wordt per locatie een traject gestart om de huidige situatie in kaart te brengen. Afspraken over eventuele aanpassingen worden gefaseerd ingevoerd, zodat dorpshuizen voldoende tijd hebben om zich aan te passen aan de nieuwe kaders. Voor dorpshuizen die door de herverdeling substantieel nadeel ondervinden, wordt maatwerk toegepast. Waar nodig biedt de gemeente ondersteuning in de overgang naar de nieuwe situatie, bijvoorbeeld bij het aanpassen van begrotingen, het versterken van de exploitatie of het benutten van nieuwe subsidieregelingen.

Alle afspraken worden vastgelegd in overleg tussen gemeente en bestuur, met als uitgangspunt dat veranderingen niet abrupt plaatsvinden en de continuïteit en maatschappelijke functie van de dorpshuizen behouden blijven. 4. Afwegingskader sociaal beheer Op plekken waar nog geen sociaal beheer is maar waar wel signalen zijn dat sociaal beheer wenselijk is, bepalen we aan de hand van het afwegingskader in hoeverre we inzetten op sociaal beheer. Wanneer besloten wordt om sociaal beheer in te zetten, maken we een inzetplan samen met het bestuur van het dorpshuis of wijkcentrum. Impact: Dorpen en wijken met een lagere sociale samenhang, waar minder initiatief wordt ondernomen vanuit de gemeenschap Overgangsregeling: Voor bestaande situaties waar al sociaal beheer aanwezig is, wordt in overleg bekeken hoe dit past binnen het nieuwe afwegingskader. Indien afbouw nodig blijkt, gebeurt dit geleidelijk en met duidelijke begeleiding.

9. Toekomstige keuzes en afwegingskaders Dit beleidskader biedt richting en houvast. Nieuwe ontwikkelingen, initiatieven of veranderingen in lokale situaties kunnen met dit beleidskader op dezelfde manier beoordeeld worden. Dit hoofdstuk geeft daarom kaders mee voor het maken van uitlegbare en navolgbare keuzes in de toekomst. Nieuwe initiatieven Wanneer zich nieuwe initiatieven aandienen voor het opzetten van een dorpshuis in een dorp of wijk waar dit nog niet aanwezig is, wordt getoetst of het initiatief past binnen het beleidskader. Belangrijke vragen zijn: is er behoefte, is er lokaal draagvlak, en hoe verhoudt het initiatief zich tot bestaande voorzieningen? De gemeente toetst op maatschappelijke meerwaarde, financiële haalbaarheid en de mate van betrokkenheid van inwoners. Dit doen we aan de hand van een protocol. Het protocol wordt opgesteld met input van de dorpshuizencoördinator. Vervolgens leggen we het ter besluitvorming voor aan het college van burgemeester en wethouders. Daarna wordt de gemeenteraad geïnformeerd. Verandering in functie of gebruik Als een bestaand dorpshuis van functie verandert (bijvoorbeeld minder verhuur, andere doelgroep, of verbreding van het aanbod), vindt een herbeoordeling plaats. De rol van het dorpshuis binnen het sociale netwerk van het dorp of de wijk is hierbij leidend.

Transparantie en motivering De gemeente kiest voor een transparante werkwijze waarin het beleidskader zichtbaar wordt toegepast. Wanneer hiervan wordt afgeweken, motiveren we dit en leggen dit vast. Zo ontstaat een evenwicht tussen maatwerk en gelijke behandeling.

10. Financieel kader De voorgestelde maatregelen hebben duidelijke financiële gevolgen voor zowel de gemeente als de dorpshuizen. In totaal verwachten we structureel € 189.000 aan aanvullende middelen nodig te hebben. Hieronder is een specificatie van de financiële effecten voor onze gemeente weergegeven. Onderdeel

Begroting 2026 (huidige situatie

Begroting 2026 (nieuwe situatie

Aanvraag aanvullende middelen begroting

Gebouwen (incl. onderhoud en kapitaallasten)*

540.500

Sociaal beheer

250.000

400.000

150.000

OZB-compensatie

38.000

Subsidies (instandhoudingssubsidie dorpshuis)

39.000

Dorpshuizencoördinator

69.000

Pverige kosten

100.000

Subtotaal

928.500

1.186.500

258.000

-69.900

1.117.500

189.000

Dekking externe middelen Totaal

928.500

*saldo lasten minus baten

Door het gelijktrekken van de financiële ondersteuning en het compenseren van de kostendekkende huur vallen de huidige huurinkomsten voor de gemeente weg. Daartegenover staat dat de gemeente geen kosten meer maakt voor compensatie van huur of energielasten. Per saldo heeft dit geen financieel effect. Daarnaast komen dorpshuizen in aanmerking voor OZB-compensatie. In 2024 hebben we alle dorpshuizen erop geattendeerd dat ze hiervoor in aanmerking komen. Echter heeft dit er niet voor gezorgd dat alle dorpshuizen hier momenteel gebruik van maken. Voor nu gaan we er ook vanuit dat hier niet meer gebruik van gemaakt gaat worden. Wanneer dit in de toekomst wijzigt, wordt dit geactualiseerd in de P&C-documenten. We verwachten dat uit het protocol sociaal beheer, dat op een later moment door het college wordt geformaliseerd, volgt dat meer inzet nodig is van sociaal beheer. Dit verwachten we op basis van feiten en cijfers over de dorpen en wijken en signalen van professionals en inwoners. Deze inzet

brengt structurele kosten met zich mee. Op plekken waar sociaal beheer wordt uitgebreid of nieuw wordt ingezet, stijgen de uitgaven; afbouw levert alleen op termijn financieel effect op. Het protocol sociaal beheer wordt opgesteld onder regie van de dorpshuizencoördinator in 2026. Eventuele uitvoering zal dan ook pas in de loop van 2026 kunnen starten. We verwachten dat we hiervoor € 150.000 extra nodig hebben. Vanaf 2027 blijft dit een aanvulling van € 150.000, omdat een contract afloopt en niet verlengd wordt. Er wordt een dorpshuizencoördinator aangesteld. De dorpshuizencoördinator is het aanspreekpunt van besturen en dorpshuizen bij de gemeente. Hiervoor wordt € 69.000 aan lasten begroot. Naar verwachting kunnen we deze lasten dekken door externe middelen en is deze wijziging budgettair neutraal. De overige toename van lasten heeft te maken met subsidies voor instandhouding. De dorpshuizencoördinator krijgt na zijn aanstelling, de opdracht om te onderzoeken of er nog meer externe middelen beschikbaar zijn voor de uitvoering van het beleidskader Dorpshuizen en Wijkcentra (denk aan middelen vanuit subsidieregelingen als verduurzaming maatschappelijk vastgoed (Dumava) maar ook de vanuit de Sociale agenda Nij Begun). Dit kan mogelijk leiden tot aanvullende dekking en wordt verwerkt in de toekomstige P&C-documenten.

11. Uitvoering en organisatie De uitvoering van dit beleidskader vraagt om samenwerking tussen verschillende gemeentelijke teams en externe partners. De rol van de coördinator dorpshuizen is hierin cruciaal: deze coördinator zorgt voor samenhang in de uitvoering van het beleid, onderhoudt het contact met dorpshuisbesturen en fungeert als intern en extern aanspreekpunt binnen de gemeentelijke organisatie. De uitvoering start met de werving en selectie van een dorpshuizencoördinator. De planning voor de eerste 18 maanden is als volgt: Beleidsmaatregel

Actie

Verantwoordelijk

2. Gebouw, functie en gebruik

Planning groot gebruikersoverleg

Dorpshuizencoördinator

Inventarisatie behoeften dorpen en wijken

Dorpshuizencoördinator

Eerste groot gebruikersoverleg per locatie

Dorpshuizencoördinator ism gebouwenbeheer

Vaststellen Algemeen belang besluit

Dorpshuizencoördinator ism sociaal beleid

Gesprekken met dorpshuizen over huidige en toekomstige ondersteuning. Afspraken worden schriftelijk vastgelegd

Dorpshuizencoördinator ism gebouwenbeheer

Systematiek instandhoudingssubsidie opstellen

Dorpshuizencoördinator ism subsidieloket

Ontwikkeling en publicatie subsidiegids/digitaal loket

Dorpshuizencoördinator ism subsidieloket

1. Dorpshuizen coördinator aanstellen

3. Financiële kaders

Werving en selectie

Team gebiedsregie

Q1 2026

Q2 2026

Q3 2026

Q4 2026

Q1 2027

Q2 2027

Eerste subsidieronde 4. Sociaal beheer

Vaststellen afwegingskader Dorpshuizencoördinator sociaal beheer ism gebiedsregie Dorpshuizen identificeren voor sociaal beheer

Dorpshuizencoördinator

Inzetplan per dorpshuis met sociaal beheer

Dorpshuizencoördinator ism dorpshuisbestuur

Sociaal beheer inzetten waar nodig

Dorpshuizencoördinator

Bronnen Gemeentelijke stukken Raadsakkoord ‘Middenin Midden-Groningen 2022 – 2026’ Collegeprogramma ‘Samen aan de slag 2022 – 2026’ ‘De strategische visie sociaal domein’ (2019) Notitie organisatieschets gemeentelijke stichting sociale teams en welzijn, oktober 2025 Nadere regels OZB-compensatie maatschappelijk vastgoed gemeente Midden-Groningen 2025, van https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR735029/1 Overige bronnen “De heitjes en buurtcohesie, leefbaarheid en veiligheid in Heerlen”, M. Akkermans en H. Schmeets, 21-12-2022, van https://www.cbs.nl/nl-nl/longread/aanvullende-statistische-diensten/2022/de-heitjesen-buurtcohesie-leefbaarheid-en-veiligheid-in-heerlen/1-relevantie-van-sociale-cohesie-leefbaarheid-enveiligheid “De sociale basis: dempend voor zorgkosten”, Sociaal Werk Nederland, 24-02-2025, van https://sociaalwerknederland.nl/actueel/de-sociale-basis-dempend-voor-zorgkosten “Nederland vraagt om daadkracht en realistische oplossingen”, Sociaal Cultureel Planbureau, 2025, van https://www.scp.nl/publicaties/publicaties/2025/07/09/nederland-vraagt-om-daadkracht-enrealistische-oplossingen

Bijlagen Bijlage 1: Overzicht dorpshuizen en wijkcentra Bijlage 2: Kaarten sociale cohesie en eenzaamheid Bijlage 3: Dorpshuizen- en wijkcentra paspoorten

Bijlage 1: Overzicht dorpshuizen en wijkcentra in Midden-Groningen Plaats

Naam

Eigendom

MFA

Beheer

Opmerkingen

Plaats

Harkstede

De Borgstee

Gemeente

Foxhol

De Klabbe

Gemeente

HoogezandGorecht

De Badde

Gemeente

Vrijwillig beheer

HoogezandNoorderpark

De Kern

Gemeente

Stichting heeft parttime beheerder in dienst, de andere beheerder doet het vrijwillig (maar fulltime).

Het Punt

Eigendom

MFA

Beheer

Opmerkingen

Nog onbekend

Het dorp is bezig met het realiseren van een nieuw dorpshuis. Tot die tijd maken ze gebruik van de Albrondaschool (eigendom van gemeente)

Beheer door een pachter

De gemeente is samen met de stichting bezig met het opstellen van het recht van opstal. Verwachting is dat dit eind 2025 vastgelegd is.

Stichtingen

Gemeentelijk

HoogezandSpoorstraat Kieldiep

Naam

Gemeente

Beheerder grotendeels op vrijwillige basis maar met vrijwilligersvergoeding

Gebouw wordt beheerd door de school, voor het wijkcentrum wordt een sociaal beheerder ingezet door de gemeente

Kiel-Windeweer

‘t Kielhuus

Stichting

Froombosch

De Ruyten

Stichting

Hellum

Tonegido

Stichting

Vrijwillig beheer

Kolham

Mainschoar

Stichting

Beheerder in loondienst

Kropswolde

‘t Kropshuus

Stichting

Beheer door pachter

Overschild

De Pompel

Stichting

Vrijwillig beheer

Schildwolde

MFC Schildwolde

Stichting

Vrijwillig beheer

Siddeburen

MFC Siddeburen

Stichting

Beheer via stichting met gebruik van betaalde kracht

HoogezandWoldwijck

Woldwijck-centrum

Gemeente

Sociaal beheer via Kwartier

Slochteren

Houtstek

Stichting

Vrijwillig beheer

Meeden

MFA de Rode Beuk

Gemeente

Vrijwillig beheer

Steendam

Kaap

Stichting

Muntendam

De Menterne

Gemeente

Noordbroek

Noordsuythoeve

Gemeente

Beheer horeca door exploitant, beheer dorpshuis-gedeelte door vrijwilligers

SappemeerMargrietpark

‘t Spinneweb

Gemeente

Vrijwillig beheer

Tjuchem

Plaaisterploats

Stichting

Vrijwillig beheer

Tripscompagnie

Nooitgedacht

Gemeente

Vrijwillig beheer

Westerbroek

‘t Aalmanshuus

Stichting

Beheerder in dienst van de stichting

Zuidbroek

De Broeckhof

Gemeente

Beheer door pachter

Privé

Exploitatie door stichting, beheer waar mogelijk door vrijwilligers

Nog onbekend Ja

Beheer door pachter

Overig Lageland

De IJzeren Klap

Bijlage 2: kaarten eenzaamheid en sociale steun in Midden-Groningen

buurtatlas.rivm.nl

Kenmerken van het dorp Inwoners: 880 Huishoudens: 415

Bijlage 3: Dorpshuizen- en wijkcentra paspoorten

Betekenis in het dorp Activiteiten die in het dorpshuis georganiseerd worden, zijn onder andere de vaste biljardclub, tafeltennis voor kinderen en klaverjassen. Ook wordt regelmatig een maaltijd georganiseerd waarbij iedereen uit het dorp goedkoop kan mee-eten. Er worden ook vaak nieuwe activiteiten bedacht en georganiseerd vanuit het dorpshuis.

’t Aalmanshuus - Westerbroek

Adres: Oudeweg 89, 9608 PK Westerbroek n Eigendom: Stichting Dorpshuis Westerbroek. n Beheer: beheer ingehuurd door de stichting, onderhoud grotendeels door vrijwilligers.

Kansen en uitdagingen voor de toekomst De stichting wil graag het dorpshuis meer verduurzamen. De investering hiervoor is echter hoog.

https://www.aalmanshuus.nl/

De Broeckhof - Zuidbroek Adres: W.A. Scholtenweg 18, 9636 BS Zuidbroek

n Eigendom: gemeente. n Andere functies: het gebouw huisvest ook een bibliotheek en fysiotherapeut. n Beheer: beheer en exploitatie door pachters (echtpaar) die pacht afdragen aan de stichting. https://debroeckhofhaan.nl/

Kenmerken van het dorp Inwoners: 3.585 Huishoudens: 1.620

Kenmerken van de wijk Inwoners: 4.055 Huishoudens: 2.110

Betekenis in het dorp Er zijn verschillende organisaties die gebruik maken van de Broeckhof voor het aanbieden van cursussen, grote bijeenkomsten en activiteiten. Ook maken clubs uit het dorp er gebruik van, zoals de 50+vrouwenclub. Er worden commercieel en niet-commerciële tarieven gehanteerd.

Betekenis in de wijk De Stichting Burgerparticipatie Gorecht organiseert onder andere een bingo, kinderdisco en andere activiteiten. Deelname hieraan is gratis. Ook organiseert de stichting een eigen dartgroep en is er voor kinderen tussen de 6 en 17 jaar een gamemiddag.

Kansen en uitdagingen voor de toekomst Over het algemeen is het dorp tevreden over de voorziening van een dorpshuis. Soms wordt een vrije inloop in het dorpshuis gemist. Het dorpshuis zou volgens het dorp ook met minder oppervlakte de functie in het dorp kunnen vervullen. Het is nu erg afhankelijk van andere huurders in het gebouw.

Corazon en De Badde - Gorecht, Hoogezand Adres: Thorbeckelaan 54, 9602 TR Hoogezand

n Eigendom: gemeente. n MFA: geen MFA, wel meerdere organisaties gevestigd in het pand. Het pand is een voormalig schoolgebouw. n Beheer: de gemeente zorgt voor het onderhoud van het gebouw. Het pand is gesplitst in twee delen en er zijn twee organisaties die gebruikmaken van het pand: de buurtvereniging Gorecht en Stichting Burgerparticipatie Hoogezand. Zij doen het dagelijks beheer bij activiteiten. De buurtvereniging Gorecht telt tussen de 200 en 300 leden met ca. 25 actieve vrijwilligers. https://www.centrum-de-badde.nl/

Ook vanuit Buurtvereniging Gorecht worden verschillende activiteiten georganiseerd voor de wijk, zoals een Sinterklaasfeest en zomermanifestaties. Hiervoor maakt de vereniging gebruik van het wijkbudget en van het leefbaarheidsfonds. Daarnaast organiseert de buurtvereniging zwemuitjes en bustours naar mooie plekken in Nederland. Deze activiteiten zijn bedoeld voor mensen die normaliter niet zulke uitjes maken, bijvoorbeeld door een beperkt budget. Daarnaast worden de ruimtes in het gebouw gebruikt door diverse clubs. Kansen en uitdagingen voor de toekomst Het gebouw is oud en staat t.z.t. op de planning om afgebroken te worden. Daarnaast merkt het bestuur van de vereniging dat het moeilijk is om opvolging te vinden voor bestuursfuncties. Ook merkt de vereniging dat er soms concurrentie is als het gaat om het organiseren van activiteiten. Zo worden er op verschillende locaties in de wijk eetclubs georganiseerd.

https://www.facebook.com/ groups/654421732161710/

De Kern - Noorderpark, Hoogezand Adres: Rembrandtlaan 72a, 9601 XD Hoogezand

n Eigendom: gemeente. n Beheer: beheerder is een vrijwilliger en wordt ondersteund door een assistent beheerder. De assistent beheerder is voor 20 uren in loondienst. Daarnaast zijn er 16 vrijwilligers in het wijkcentrum.

Kenmerken van de wijk Inwoners: 1.875 Huishoudens: 810

Kenmerken van het dorp Inwoners: 960 Huishoudens: 490

Betekenis in de wijk De Kern organiseert zelf geen activiteiten. Dat doet de activiteitencommissie De Kern. Ongeveer 60% van de activiteiten in het gebouw zijn ‘bovenwijkse’ activiteiten. 40% van de activiteiten zijn voor de wijk. Het wijkcentrum haalt de meeste inkomsten uit de verhuur van zalen en het schenken van alcohol.

Betekenis in het dorp Er zijn veel clubs die gebruikmaken van De Klabbe. Voorbeelden zijn de biljartclubs en de bridgeclub. Daarnaast maakt Cosis meerdere malen per week gebruik van de locatie.

Kansen en uitdagingen voor de toekomst Stichting De Kern zou graag een vaste basis van huurders willen om met de opbrengsten daarvan meer activiteiten te bieden. Daarnaast is het pand toe aan onderhoud.

De Klabbe - Foxhol

Adres: Pluvierstraat 11, 9607RJ Foxhol n Eigendom: gemeente. n Onderdeel van een MFA met een school en sportvoorziening. n Beheer: vrijwillig beheerder krijgt een vergoeding van de gemeente.

Elke donderdagochtend wordt een koffieuurtje georganiseerd vanuit het dorpshuis. Verder worden er de kindervakantieweek georganiseerd en het dorpsfeest. Kansen en uitdagingen voor de toekomst Er zijn zorgen over het vinden van vrijwilligers. Daarnaast is er veel vergrijzing onder de clubs die gebruikmaken van het dorpshuis, waardoor mogelijk een deel van de clubs op korte termijn ophoudt te bestaan.

https://www.dorpshuisdeklabbe.nl/

De Ruyten - Froombosch

Adres: Ruitenweg 39, 9619 PL Froombosch n Eigendom: het pand is van het dorp, grond is van de gemeente (recht van opstal). n MFA: ja. n Beheer: pachtconstructie van de Stichting Dorpshuis de Ruyten met Klooster Horeca & Catering. https://www.dorpshuisderuyten.nl/

Kenmerken van het dorp Inwoners: 830 Huishoudens: 370

Kenmerken van de wijk Inwoners: 1.505 Huishoudens: 795

Betekenis in het dorp Het gebouw heeft diverse gebruikers, onder andere sportclubs zoals darters, de visvereniging, biljartclubs en de vrouwenvereniging. Daarnaast wordt het gebruikt voor vergaderingen en feesten, door politieke partijen, de gemeente en het Instituut Mijnbouwschade Groningen. Ook worden er door de Vereniging Dorpsbelangen Froombosch (VDF) diverse activiteiten georganiseerd zoals het ‘dorpsdiner, het jaarlijkse Kerstfeest en de kinderspeelweek.

Betekenis in de wijk Er zijn heel veel verschillende nationaliteiten in de wijk, wat het bereiken van verschillende doelgroepen lastig maakt. De sociaal beheerder organiseert activiteiten om deze groepen met elkaar te verbinden. Een voorbeeld is een sociaal eetmoment ‘Knabbel en Babbel’ waar mensen voor €1,- kunnen langskomen voor een hapje en een praatje. De sociaal beheerder doet dit samen met de Bewonersorganisatie Spoorstraat-Kieldiep (BOSK). Daarnaast organiseren zij samen activiteiten voor ouderen en voor kinderen.

Kansen en uitdagingen voor de toekomst Het dorpshuis is momenteel nog wel een financieel gezonde organisatie. Wel zijn er op dit punt gerede zorgen voor de nabije toekomst. Met name het duurzame klimaatbeheersingssysteem zorgt voor hoofdbrekens, de apparatuur is erg duur in onderhoud en heeft regelmatig gebreken. Ook het onderhoud van het buitenterrein is prijzig.

Het Punt - Spoorstraat-Kieldiep, Hoogezand

Adres: Vondelstraat 60, 9602BD Hoogezand n Eigendom: gemeente. n MFC: ja, wijkcentrum is onderdeel van een school. n Beheer: sociaal beheerder via Werkpro.

Kansen en uitdagingen voor de toekomst In de toekomst wil de wijk werken aan meer sociale cohesie door meer activiteiten te organiseren zoals buurtfeesten, ontmoetingsavonden en sportieve activiteiten.

https://wijkcentrumhetpunt.nl/

’t Houtstek - Slochteren

Adres: Hoofdweg 9a, 9621 AC Slochteren n Eigendom: dorp. n Andere functies: er zit ook een bibliotheek in het gebouw en een café met een terras. n Beheer: het dorpshuis draait op vrijwilligers.

Kenmerken van het dorp Inwoners: 2.290 Huishoudens: 1.120

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/16450773/1