01 Jaarverslag 2021 Libau

dorpsommetjes, een habitat voor akkervogels en het

liggen om de noodzakelijke verduurzaming van de

voorkomen van veenoxidatie. Het zorgt soms voor

gebouwde omgeving te bevorderen? Op zoek naar

lange trajecten met grote uitdagingen om de uiteindelijk

antwoorden onderzocht Steunpunt Ruimtelijke Kwaliteit

de balans te vinden tussen duurzame energie en een

(STeRK) in samenwerking met DAAD Architecten

fijne leefomgeving.

hoe houtbouw met ruimtelijke kwaliteit in de kernen van Groninger dorpen kan worden toegepast. De resultaten zijn gebundeld in de brochure ‘Ruimte voor hout!’. Deze brochure is bedoeld om het gesprek over

PROVINCIE GRONINGEN:

Vormgeven aan nieuwe energielandschappen

Groningen moet verduurzamen en dat kan onder meer met het opwekken van zonne-energie. Het landschap krijgt letterlijk een schitterende aanblik met de vele duizenden zonnepanelen. Niet iedereen ervaart dit als positief. De provincie hanteert daarom een ‘Handreiking

houtbouw met ruimtelijke kwaliteit bij beleidsmakers op gang te brengen. Ook worden zo initiatiefnemers geïnspireerd en krijgen adviseurs tools in handen voor ontwerpgesprekken.

- van gebouw en erf tot landschap -

GEMEENTEN IN GRONINGEN: Special Natuurinclusief

Onze tweede Ruimtemakersbijeenkomst was een special over natuurinclusiviteit. Dit begrip kan tegenwoordig niet meer los gezien worden van ruimtelijke ontwikkelingen. Welke instrumenten hebben gemeenten in huis om de natuur meer ruimte te geven bij nieuwe ontwikkelingen? Klaas van Nierop (ecoloog gemeente Groningen) en Liesbeth Hunink (ecoloog gemeente Ede) deelden hun ervaringen en instrumenten met het netwerk van de Groningse Ruimtemakers. De gemeente Ede was één van de eerste gemeenten met een puntensysteem met natuurinclusieve maatregelen; initiatiefnemers kunnen hier een locatie specifieke keuze maken. Gemeente Groningen is begonnen met een doelsoortenbeleid en ook deze gemeente heeft vervolgens een keuzelijst met maatregelen opgesteld. Hoe effectief de maatregelen zijn, is natuurlijk afhankelijk van de plek. Het Steunpunt Ruimtelijke Kwaliteit heeft een gereedschapskist ontwikkeld met daarin de mogelijke maatregelen voor verschillende ‘lagen’ (watersysteem, beplanting, bouwwerken, verharding en bodem- en grondgebruik). Bovendien zijn

JAARVERSLAG 2021 - 3 DUURZAAMHEID

natuurinclusieve gereedschapskist

35

er als oogst van de bijeenkomst stappen geformuleerd voor gemeenten die hun beleid richting meer natuurinclusiviteit willen aanpassen.

LIBAU

LIBAU JAARVERSLAG 2021 - 3 DUURZAAMHEID

36

UITGELICHT waterschap tussentijds kan aanpassen met actuele informatie. Maar hoe realiseer je mooie kaarten die goed communiceren? In werkateliers hebben we

Waterbeheer programma 2022-2027

Een toekomstbestendig waterbeheergebied maken we met robuust werk aan water met maatwerk met elkaar

VERDUURZAMING ERFGOEDPANDEN

samen gekeken naar vormgeving en inhoud. Welke

In 2021 nam het aantal vragen over verduurzaming van

kleuren werken goed samen, hoe leggen we nadruk op

gebouwd erfgoed bij het Erfgoedloket toe. De vragen

de juiste onderdelen en welke legendaeenheden vallen

zijn gevarieerd en hebben onder meer betrekking

eventueel af omdat ze niet passend zijn? En als de

op financiële regelingen en concrete oplossingen.

kaarten er zijn, hoe plaatsen we die vervolgens samen

Gemiddeld twee keer per maand gaat een adviseur

met de onderbouwing in tekst? Dit heeft uiteindelijk

van het Erfgoedloket adviesteam in gesprek met

een handzaam document opgeleverd die door het

eigenaren die grote ambities hebben met bijbehorende

Waterschap eigenhandig kan worden ingezet.

vraagstukken. De adviseurs denken mee in de opgave in combinatie met de historische waarden en adviseren welke ingrepen bespreekbaar kunnen zijn bij de vergunningverlenende instanties. In Appingedam kwam bijvoorbeeld een vraag naar voren over betere glasisolatie. Wat is mogelijk bij geprofileerde houten

November 2021

kozijnen met getrokken glas? Bij een pand in Eenrum bood het oude verwarmingssysteem kansen: met

WATERSCHAP NOORDERZIJLVEST:

Begeleiding kaartmateriaal Waterbeheerprogramma Het Waterschap Noorderzijlvest pakte het Waterbeheerprogramma anders aan dan bij voorgaande edities. Het programma moest een vertaling worden van de ‘Blauwe Omgevingsvisie’: een adaptief en inspirerend beleidsstuk met veel beeldmateriaal. Libau hielp mee en rafelde de visiekaart van de Blauwe omgevingsvisie uiteen. Dit leverde verschillende kaartbeelden op, die het

een houtkachel in de bestaande haarden kunnen via rookkanalen de aanpalende ruimten lichtelijk voorverwarmd worden. Onze adviseurs denken uiteraard ook buiten het aardbevingsgebied graag mee. Het verduurzamen van gebouwd erfgoed is duidelijk maatwerk, waarbij ieder pand zijn eigen kwaliteiten en mogelijkheden heeft. Er kan steeds meer, maar verduurzamen naar een niveau zoals bij nieuwbouw is in de meeste gevallen van gebouwd erfgoed nog niet haalbaar.

F E C D

37

A

regiekaart beeldkwaliteit openbare ruimte

A | Hoofdstraat: lint aan het kanaal B | Marktplein: parkeren aan het park F

E | Molenweg: parkeren met groen F | Heemker Akkerstraat: groene singel met HUB

GEMEENTE WESTERWOLDE:

en meer groen, water en verblijfskwaliteit. Met een

bij betrokken. Daarnaast werd samen met de gemeente

Studie centrumplan Ter Apel

stedenbouwkundige analyse zijn de ruimtelijke

gezocht naar mogelijkheden om ontwikkelingen te

kansen voor het centrum benoemd. Ook is een

kunnen versnellen. Dit is mogelijk door een meer

De gemeente Westerwolde wilde een centrumplan

voorstel gemaakt voor het doorontwikkelen van de

integrale aanpak. In het proces wordt een koppeling

E

C

C | De Kruier: ontspannen verblijven D | Molenplein: knusse woonkamer aan het water

beeldbepalende gebouwen aan het Kanaal.

gemaakt tussen planinitiatieven en andere (urgente)

ondernemers, vastgoedeigenaren en uiteraard D bewoners. Team Ruimtelijke Kwaliteit werd gevraagd

Het belangrijkste onderdeel van het plan wordt

opgaven. Zo wordt bijvoorbeeld de herinrichting

gevormd door de herinrichting van de openbare

van de openbare ruimte in verband gebracht met

om ondersteuning. Met de belanghebbenden

ruimte in het centrum van Ter Apel. Ook hier zijn de

klimaatadaptatie, veranderende mobiliteit en de wens

formuleerden we centrale thema’s: levendige functies

omwonenden en belanghebbenden intensief

naar meer verblijfsplekken.

E | Molenweg: parkeren met groen F | Heemker Akkerstraat: groene singel met HUB

LIBAU

voor Ter Apel opstellen, in samenwerking met lokale

uier: ontspannen verblijven nplein: knusse woonkamer aan het water

JAARVERSLAG 2021 - 3 DUURZAAMHEID

B

LIBAU JAARVERSLAG 2021 - 3 DUURZAAMHEID

INTERVIEW

38

ALEX VAN OOST

NOORDELIJK INNOVATIELAB CIRCULAIRE ECONOMIE (NICE)

Toen hij begon als jonge architect ging het om

de planeet?’ Van Oost wijst op de Covid-pandemie

bio-ecologisch bouwen, daarna volgden duurzaam

en recent de oorlog in Oekraïne. Volgens sommigen

bouwen en Cradle to Cradle: ‘Het draait allemaal in

kunnen dergelijke gebeurtenissen bijdragen om de

Met het Noordelijk Innovatielab Circulaire Economie

essentie om de manier waarop we ons als menselijke

gewenste fundamentele veranderingen tot stand te

werkt architect Alex van Oost aan een fundamentele

soort verhouden tot het systeem en ons daarbinnen

brengen. Hij is daar kritischer over: ‘We zoeken steeds

transitie: leren leven binnen de grenzen van de aarde.

gedragen. We hebben de verbinding met onze

naar de grote reset-knop buiten onszelf, maar die zit

Dat vergt een systeemkanteling waar iedereen aan

leefomgeving, met de planeet, voor een groot deel

natuurlijk in ons allemaal. Hoe kantelen we met elkaar

mee moet doen. NICE verbindt daartoe uiteenlopende

verloren. In essentie gaat het daarom om het herstellen

het systeem?’ De urgentie daarvan is overduidelijk:

disciplines en generaties. ‘We staan niet boven de

van verbinding. Met de natuur. We staan niet boven de

‘Aanvankelijk dacht ik nog dat we de klimaatcrisis

natuur maar zijn er onderdeel van. Dat wij de natuur

konden helpen voorkomen. Nu weet ik dat die niet meer

vernietigen en over haar grenzen gaan, betekent net zo

te stoppen is en we alleen nog maar zo goed mogelijk

natuur maar zijn er onderdeel van.’ Gevraagd naar zijn definitie van de circulaire economie

goed dat we over onze eigen grenzen gaan.

met de consequenties kunnen omgaan. Oftewel:

wijst Alex van Oost op het denken in kringlopen en

We voelen de disbalans steeds meer in onszelf,

brace for impact. En dat is geen sinecure; het grijpt

de notie dat afval niet bestaat, oftewel de natuurlijke

alle crises komen steeds dichter op de huid.’

in op alles wat we doen.’

principes. ‘We moeten op een heel andere manier het economisch systeem inrichten. In de huidige lineaire

Grenzen bewaken

economie onttrekken we grondstoffen aan de omgeving,

Bij het vinden van die nieuwe balans met de

daarmee maken we producten en die dumpen we

natuur citeert Van Oost architect Thomas Rau: ‘De

weer in die omgeving. Dat zorgt voor een enorme

werkelijke uitdaging is niet de klimaatverandering

disbalans, het is geen natuurlijk systeem.’ Zelf hanteert

maar onze eigen mind change, onze verandering van

hij liever het beeld van de Ellen MacArthur Foundation

bewustzijn. Het bewaken van je grenzen, als individu

als richtinggevend principe: ‘Daarin zie je twee

en als organisatie. Ik merk persoonlijk dat dit in deze

kringlopen: de biobased kringloop en de technische

samenleving steeds moeilijker wordt. Dat maakt mij

kringloop, verenigd in een vlindervorm. Dat zijn de twee

ook nederig in het omgaan met dit type vraagstukken.

hoofdsystemen waarop we zouden kunnen sturen.’

Als we niet eens binnen onze eigen grenzen kunnen

Zelf is Van Oost al dertig jaar bezig met deze materie.

acteren, hoe doen we dat dan binnen de grenzen van

‘‘WE ZOEKEN STEEDS NAAR DE GROTE RESET-KNOP BUITEN ONSZELF, MAAR DIE ZIT NATUURLIJK IN ONS ALLEMAAL’’

JAARVERSLAG 2021 - 3 DUURZAAMHEID

VERBINDING EN KENNISDELING CENTRAAL IN TRANSITIE

39

LIBAU

LIBAU JAARVERSLAG 2021 - 3 DUURZAAMHEID

40

Disciplines verbinden

samen en leren door te doen; de kennis over de

Kijkend naar de rol die NICE in dit verband speelt,

circulaire economie bevindt zich namelijk nog maar

mee bij de vernieuwbouw van schouwburg Ogterop,

legt van Oost uit dat zijn organisatie is opgericht als

nauwelijks in leerboeken en het onderwijscurriculum.

door te kijken naar het hoogwaardig hergebruik van de

een change agency die helpt om de transitie naar

We hebben een innovatiewerkplaats geformeerd voor

materialen en grondstoffen in het gebouw. Maar net

circulaire economie te versnellen. ‘In eerste instantie

het ontwikkelen van nieuwe competenties. Feitelijk

zo goed ondersteunen we in het maken van circulaire

Meppel die dit illustreren: ‘We denken bijvoorbeeld

doen we dat voor Noord-Nederland. Aan de basis

werken we als een soort onderwijsinstelling: twee keer

prestatieafspraken met de woningcorporaties.’ In de

destijds stonden 22 partijen: overheden, ondernemers,

per jaar vindt een in- en uitstroom van stagiaires en

gemeente Westerveld begeleidt NICE de ‘Expeditie

onderwijsinstellingen en maatschappelijke organisaties;

studenten plaats. Dat werkt als een multiplier: zij gaan

Circulair Westerveld’ waarin ondernemers en bewoners

de quadruple helix. Zij onderkenden dat een

in hun eigen praktijk aan de slag met de principes die

teamsgewijs samenwerken met ambtenaren rondom

kennisplatform nodig is om tot nieuwe manieren van

wij ze bijbrengen.’

circulair produceren en consumeren.

samenwerken te komen. Ook was er behoefte aan inspirerende voorbeelden.’

Weinig beeld

NICE werkt daarbij volgens twee lijnen, waarvan het

Ook gemeenten vormen een belangrijke doelgroep

opzetten van programma’s en projecten de eerste is:

voor NICE, zo geeft Van Oost aan. Zijn organisatie

‘Van oesterzwammen kweken op koffieprut tot en met

staat ze op uiteenlopende manieren bij: ‘Dat begint bij

circulaire volkshuisvesting in Drenthe en de circulaire

de ondersteuning bij beleidsontwikkeling. Er bestaat

transformatie van een school in Hoogeveen: het is

nog maar heel weinig beleid op het gebied van

heel gevarieerd, met een mix van schaalniveaus, een

circulaire economie. Wij helpen in de kaderstelling

brede scope en een interdisciplinaire aanpak. Uit de

richting markt en inwoners. De lokale overheid kan

verbinding van sectoren en disciplines ontstaat de

met haar inkoopkracht echt aan marktformatie doen:

benodigde innovatie.’

van de catering tot en met het gemeentelijk vastgoed

De inzet van jong talent is de tweede lijn: ‘Studenten

en de inrichting van de openbare ruimte.’ De NICE-

uit het MBO, HBO en universitair onderwijs werken

directeur haalt voorbeelden aan uit de gemeente

‘‘ER BESTAAT NOG MAAR HEEL WEINIG BELEID OP HET GEBIED VAN CIRCULAIRE ECONOMIE’’

Kennis delen

Destijds – begin 2000 – waren er regionale consulenten

‘Die kun je betitelen als per definitie vervuilend maar

Bij de projecten in en voor gemeenten loopt Van

voor duurzaam bouwen, die zouden we nu moeten

je kunt ook kiezen om duurzaamheid daarin te

Oost tegen uiteenlopende zaken aan die de transitie

introduceren rondom circulariteit.’ Wat ook helpt is

verankeren. Bijvoorbeeld door gebiedspaspoorten

naar een circulaire economie kunnen bemoeilijken:

het bewust introduceren van experimenteerruimte:

te introduceren die de prestaties benoemen die

‘Gemeenten zijn sectoraal georganiseerd, ze moeten

‘Ook voor gemeenten geldt: zij kunnen het leren

investeerders in het gebied moeten leveren:

veel meer programmatisch gaan werken. De circulaire

door te doen. Durf anders te werken, documenteer

economisch, ecologisch, sociaal.’ Belangrijke

economie gaat als onderwerp dwars door alles heen

de ervaringen en deel die met anderen. Goede

voorwaarde bij dit alles, zo sluit Van Oost af, is de drive

en gaat de hele gemeente aan.’ Een hindernis daarbij

kennisdeling bepaalt de diepte van de transitie.

van bevlogen bestuurders: ‘Ik heb het zelf gezien in

is het gebrek aan kennis en tijd: ‘Veel ambtenaren

We hebben namelijk geen tijd om steeds opnieuw het

Almere waar Adri Duivesteijn actief was. Bestuurlijke lef

moeten circulariteit noodgedwongen “erbij doen”. Het

wiel uit te vinden.’ Als voorbeeld noemt Van Oost de

en visie zijn echt noodzakelijk voor vernieuwing.

eigenaarschap blijft daardoor achter.

plannen voor een nieuwe haven in Meppel:

De durf om stappen te zetten.’

JAARVERSLAG 2021 - 3 DUURZAAMHEID

“OOK VOOR GEMEENTEN GELDT: ZIJ KUNNEN HET LEREN DOOR TE DOEN. DURF ANDERS TE WERKEN, DOCUMENTEER DE ERVARINGEN EN DEEL DIE MET ANDEREN. GOEDE KENNISDELING BEPAALD DE DIEPTE VAN DE TRANSITIE. WE HEBBEN NAMELIJK GEEN TIJD OM STEEDS OPNIEUW HET WIEL UIT TE VINDEN”

41

LIBAU

LIBAU JAARVERSLAG 2021 - 3 DUURZAAMHEID

42

UITGELICHT GEMEENTE WESTERWOLDE:

Ruimte-voor-Ruimte in Bellingwolde De Ruimte-voor-Ruimte-regeling van de provincie

Groningen verbetert de ruimtelijke kwaliteit van een gebied. Oude schuren en bedrijfsgebouwen mogen worden gesloopt en vervangen door nieuwbouw, mits de nieuwe bebouwing en de erfinrichting passen in het landschapsbeeld. Om deze kwaliteit te borgen, worden ‘maatwerkgesprekken’ gevoerd onder deskundige begeleiding. Een recent voorbeeld is het perceel aan de Lindelaan te Bellingwolde. Deze plek bood kansen voor een unieke toevoeging met een nieuw woonmilieu in de vorm van ‘wonen in het bos’. Het Team Ruimtelijke Kwaliteit begeleidde de initiatiefnemer en de adviseurs naar een hoogwaardig ontwerp van twee boswoningen in een robuuste bosomgeving. De twee jonge architecten Dorlas en Dijkhoff kwamen met een beetje aanmoediging van onze adviseurs tot een bijzonder fraai ontwerp voor deze boswoningen. Deze introverte en extraverte ontwerpen zijn in samenhang met gelijknamige boskamers ontworpen binnen het landschappelijk concept van Laos Architecten. Een mooi voorbeeld van samenwerking om toegevoegde waarde te bereiken.

JAARVERSLAG 2021 - 3 DUURZAAMHEID

43

GEMEENTE PEKELA:

Amsterdamse school. Zo zijn de gevels opgetrokken in

Nieuwbouw energiezuinige appartementen

metselwerk van een kenmerkende Groningse baksteen.

energiezuinige driekamerappartementen.

Met een slimme parkeeroplossing (gebruikmakend van

Het fraaie en uitstekend in de omgeving ingepaste

bestaande parkeerplaatsen) wordt de openbare ruimte

Aan de oostzijde van het centrum van Oude Pekela

ontwerp van BDG Architecten is gebaseerd op het rijke

groen en gezond ingericht. Dit komt de kwaliteit van

wordt aan de Feiko Clockstraat een woningbouwplan

industriële verleden van Oude Pekela. De architectuur

plan ten goede; het complex maakt zo deel uit van een

gerealiseerd, op de noordelijke oever van het Pekelder

van het plan doet denken aan de stijl van de

‘ommetje’ door het aangrenzende park.

LIBAU

Hoofdiep. Het plan is een initiatief van woningcorporatie Acantus en bestaat uit drie bouwblokken met 24

LIBAU JAARVERSLAG 2021 - 3 DUURZAAMHEID

met bestaande omgevingswaarden. De turbines zijn duidelijk leesbaar als onderdeel van het boerenerf en komen niet los in het landschap te staan. De inzet van

44

GEMEENTE DE WOLDEN:

verbouw Rijksmonument

landschapsdeskundigheid aan de ‘voorkant’ van het

De CRKC adviseerde in 2021 over de verbouw van een

proces waarborgt een soepele vergunningsprocedure

rijksmonument. De eigenaren van de boerderij wilden

aan de ‘achterkant’. Wij delen onze opgedane

de schuurruimte opnieuw inrichten voor wonen. Op

kennis en ervaring (met inmiddels meer dan 250

advies van de commissie is eerst een bouwhistorisch

plaatsingsadviezen) actief met de buitenwereld.

onderzoek uitgevoerd. Hieruit bleek dat de boerderij

Zo leverden we een bijdrage aan een kennissessie

ouder was dan werd aangenomen: de houten gebinten

van zusterorganisatie Mooi Noord-Holland over dit

bleken zeventiende- en mogelijk zelfs zestiende-eeuws.

onderwerp. Bij onze zuster Hûs en Hiem in Friesland

Om het zeer bijzondere voorhuis met onder andere

leveren wij in de lokale commissies de aanvullende

betegelde wanden en bedstedewand ongewijzigd te

landschapsdeskundigheid voor de beoordeling

laten, is besloten om de ingrepen te concentreren in

van bouwaanvragen.

de schuur. Hier zullen de waardevolle oude gebinten behouden blijven en zichtbaar zijn. Het schuurgedeelte wordt voorzien van na-isolatie, waarmee hedendaags

PROVINCIE GRONINGEN EN DRENTHE:

Plaatsingsadviezen kleinschalige windturbines Het beleid van de provincie Groningen en Drenthe staat kleinschalige windmolens toe, met een ashoogte tot maximaal 15 meter. Deze turbines bieden met name boerenbedrijven een interessant middel om de energievraag duurzaam in te vullen. Om tot een

zorgvuldige plaatsing van de turbines te komen, verzorgt Team Ruimtelijke Kwaliteit plaatsingsadviezen voor de turbinebouwers EAZ en HULST. Op basis van een aantal algemene plaatsingsprincipes waarborgen deze adviezen een zorgvuldige omgang

wooncomfort zal worden verkregen in de historische ruimte. De commissie had grote waardering voor de heldere en onderbouwde keuzes die zijn gemaakt, waarbij behoud van monumentwaarden voorop heeft gestaan en een prettige nieuwe leefruimte is gecreëerd. De eigenaren: “We voelden ons bij nader inzien juist gestéund door de tips van de commissie en keken zelfs enthousiast uit naar het geadviseerde bouwhistorische onderzoek. Dit bij elkaar opgeteld heeft een naar onze mening veel beter doordachte nieuwe ontwerpversie opgeleverd.”

JAARVERSLAG 2021 - 3 DUURZAAMHEID

45

GEMEENTE MIDDEN-DRENTHE:

het gebouw slingert. Hiermee kan het beeld van een

Herinrichting omgeving Provinciaal Monument

gebruik als woonhuis en gelegen op een groene strook

vrijstaand schoolgebouw in een park behouden blijven,

in het midden van een woonwijk. Vanwege de nieuwe

waarbij eveneens de gewenste afbakening van het

functie voor wonen, ontstond bij de eigenaren de wens

perceel en privéruimte wordt gecreëerd. Ook voor de

De omgeving van het monument krijgt onder de

voor een erfafscheiding en het bouwen van een nieuwe

nieuwe berging is een geschikte locatie gevonden die

Omgevingswet een voornamere rol. De adviesaanvraag

berging. In overleg met de commissie is gekozen

past in de omgeving van het monument.

van een voormalige openbare basisschool uit 1967 is

voor een lage haag die in een vloeiende vorm rond

LIBAU

hiervan een voorbeeld. De school is tegenwoordig in

LIBAU JAARVERSLAG 2021 - 4 OVER LIBAU

46

OVER LIBAU Libau is dé onafhankelijke adviesorganisatie voor omgevingskwaliteit en cultureel erfgoed in Groningen en Drenthe. De naam Libau is ontleend aan het gelijknamige pakhuis aan de A in Groningen, waarin we zijn gehuisvest. De organisatie is in 1928 door en voor Groninger gemeenten opgericht als provinciale schoonheidscommissie en in de loop der jaren getransformeerd en verbreed tot de huidige organisatie. We vinden het een eer dat we vanaf 2012 ook mogen werken in - en aan - het prachtige Drenthe. Onze missie is de bevordering en instandhouding van de bouwkundige en landschappelijke schoonheid in de provincies Groningen en Drenthe. Wij adviseren daar waar de samenleving zich organiseert. Een integrale benadering van stedenbouw, landschap, welstand (uiterlijk van bouwwerken), archeologie én cultuurhistorie staat daarbij voorop. Waar mogelijk proactief ontwikkelend en waar wenselijk ook toetsend. Beleidsmatig en planmatig, verbinding zoekend vanuit de eigen expertise en faciliterend bij complexe ruimtelijke vraagstukken.

KENNISDELING EN -BUNDELING

vertegenwoordigt daarbij niet alleen de provinciale

Libau is onderdeel van het Team Ruimtelijke Kwaliteit

is Libau ook onderdeel van het landelijk Netwerk

Nederland (TRKN) en de Federatie Ruimtelijke

Steunpunten Erfgoed. Samen met landelijke partners

Ook in 2021 mochten wij vanuit het Steunpunt

Kwaliteit. In TRKN-verband werken wij, samen met

zoals de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, de

Cultureel Erfgoed Groningen weer eigenaren,

onze zusterorganisaties uit andere provincies, aan

Erfgoedacademie en het Nationaal Restauratiefonds

erfgoedorganisaties en overheden ondersteunen

de ontwikkeling van onze professionaliteit en het

wordt onder meer ingezet op verbreding van de

bij de instandhouding van monumenten, historische

vakgebied. De federatie denkt en praat mee met het

benodigde kennis bij gemeenten.

ensembles en landschappelijke patronen én de

Rijk over de ontwikkeling van de Omgevingswet en

adviesorganisaties, maar ook gemeenten. Tot slot

STEUNPUNTEN EN ERFGOEDLOKET VOOR GRONINGEN

ontwikkeling van erfgoedbeleid. Door een personele unie met de Monumentenwacht Groningen adresseren we vragen van particulieren adequaat. Wij ontwikkelen bovendien bouwkundige expertise ten behoeve van de advisering over monumenten en welstand en herbergen het Erfgoedloket Groningen en het Erfgoedadviesteam om vragen van particulieren en overheden te beantwoorden. Op het vlak van de steunpunten zijn we blij te kunnen melden dat Steunpunt Ruimtelijke Kwaliteit (STRK), mogelijk gemaakt door de provincie Groningen, in 2021 operationeel werd. Groninger gemeenten en de waterschappen kunnen hier terecht voor advies over ruimtelijke kwaliteit bij de ontwikkeling en uitvoering van ruimte gerelateerd beleid. Een bijvoorbeeld hiervan

JAARVERSLAG 2021 - 4 OVER LIBAU

4

47

is de brochure ‘Ruimte voor hout!’ en de film ‘Houtbouw in relatie tot ruimtelijke kwaliteit’. Daarnaast ontwikkelen en delen we kennis. Tot slot blijven we onze expertise in te zetten in het we onder andere het erfgoedveld in het Groninger Gasberaad.

LIBAU

mijnbouwschadedossier. Zo vertegenwoordigen

LIBAU JAARVERSLAG 2021 - 4 OVER LIBAU

48

ADVIESCOMMISSIES OMGEVINGSWETPROOF

voor nu zowel de Groninger als de Drentse gemeenten

stelt de commissie in en gaat in op het moment dat de

de integrale commissies voor de beoordeling van

Omgevingswet van kracht wordt. De commissie werkt

adviesaanvragen met betrekking tot monumenten en

altijd met een reglement, dus eerst hebben we een

Nieuwe adviescommissies vastgesteld

welstand, vooruitlopend op de nieuwe omgevingswet.

overgangsreglement naar de gemeenten gestuurd.

De informele kennismaking met een etentje in de

Binnenkort krijgen de gemeenten nog een nieuw

Theekoepel aan het Paterswoldsemeer moest vanwege

reglement dat gelijk met de Omgevingswet ingaat,

Corona worden uitgesteld en heeft uiteindelijk dit

want een deel van de inhoud van het reglement is dan

voorjaar plaatsgevonden.

opgenomen in de gemeentelijke verordening.

Libau faciliteert, organiseert en administreert de regionaal georganiseerde, gemeentelijke welstands- en monumentencommissies in Groningen en Drenthe deze bestaat uit onafhankelijke externe deskundigen. Deze commissies adviseren binnen de kaders van het door de betrokken gemeente vastgestelde beleid. In het afgelopen jaar zijn vooruitlopend op de omgevingswet, nieuwe Adviescommissies voor Omgevingskwaliteit (AvO) ingevoerd. Vanaf januari dit jaar faciliteren we

Voorbeeldverordening, omgevingswetproof. De Voorbeeldverordening op de gemeentelijke adviescommissies is eind ’21 ter vaststelling naar de aangesloten gemeenten opgestuurd. Deze verordening

organisatie. Er moest nog vaak vanuit huis gewerkt worden, maar het team was al wel gewend aan

PERSONEEL Sommige medewerkers gaven vorm aan een

digitaal vergaderen, en wist op een aantal zaken

pittige combinatie van thuiswerken met lesgeven

goed door te pakken:

of mantelzorg. De reeds ingevoerde regeling die

ENQUÊTE MET STAKEHOLDERS

Corona-uren te schrijven, hielp ook in 2021 om de

Diverse stakeholders werden uitgebreid geïnterviewd

door P&O samen met een externe adviseur een

medewerkers in staat stelt om naast reguliere ook balans te bewaken. Verder is in het afgelopen jaar

over hun ervaringen met, en hun kijk op Libau. Prettige

personeelsprogramma gestart. Daarbij is een nieuwe

en verhelderende gesprekken leverden feedback, tips

arbo-organisatie in de arm genomen, en zijn onze

en handvatten op, die binnen de organisatie goed

arbeidsvoorwaarden scherper geformuleerd. In overleg

werden opgepakt. Diverse punten die in de gesprekken

met personeel zijn functieprofielen en scheiding van

naar voren kwamen, zijn intern geëvalueerd en zullen

taken besproken en is medezeggenschap op thema’s

worden gebruikt voor de verdere ontwikkeling van onze

ingevoerd. Om een integrale manier van werken

organisatie- en communicatiestrategie. Nogmaals veel

verder vorm te geven is zowel een strategisch- als een

Mede om thuiswerken tijdens Corona te

dank aan de geïnterviewden!

algemeen advies overleg ingevoerd.

vergemakkelijken is in 2021 een ICT-programma

COMMUNICATIESTRATEGIE

VERBOUWINGSPLANNEN

de Cloud zijn gaan werken en is nieuwe apparatuur

Voor het formuleren van een heldere visie en

Ons Pakhuis is één van de oudste panden van

adviezen is afgelopen jaar het project ‘Portaal Libau’

organisatiestrategie zijn in 2021 niet alleen de al

Groningen. Natuurlijk moet van tijd tot tijd structureel

opgestart. Per 1 januari 2022 kunnen alle gemeenten

genoemde interviews met externe stakeholders

groot onderhoud gepleegd worden. De eerste plannen

in Groningen en Drenthe gebruik maken van dit

JAARVERSLAG 2021 - 4 OVER LIBAU

Corona had ook in 2021 een stevige impact op onze

49

PORTAAL LIBAU & DSO

gestart, waarbij we, handig voor de thuiswerkers, via aangeschaft. Voor welstands- en monumenten

gebruikt, maar is ook een omgevingsanalyse gemaakt,

hiervoor zijn geformuleerd, een adviesaanvraag is

Portaal, waardoor er zowel door de adviescommissies,

en werden interne gesprekken met zowel medewerkers

ingediend bij de commissie van de stad Groningen,

de aangesloten gemeenten als door de eigen Libau-

als leden van onze Raad van Toezicht gevoerd.

en offertes zijn aangevraagd. Eind augustus, begin

adviseurs efficiënter gewerkt kan worden. Hierdoor is

Al deze input wordt in 2022 gebruikt om samen

september 2022 starten we met een renovatie

meer tijd ontstaan voor de inhoud en voor persoonlijk

met externe deskundigen verder vorm te geven

van het dak waarbij (rode!) zonnepanelen zullen

contact. Voor de gemeenten wordt het straks een stuk

aan een heldere positionering, waarbij ook de

worden geplaatst.

eenvoudiger om met via Portaal Libau aansluiting te vinden op het voor de Omgevingswet verplichte Digitale

onze website, worden vernieuwd.

Systeem voor Omgevingskwaliteit (DSO).

LIBAU

communicatiemiddelen, waaronder in het bijzonder

LIBAU JAARVERSLAG 2021 - 4 OVER LIBAU

50

DE MENSEN, HET TEAM EN PÉ EN RINUS! Tenslotte: In 2021 ging werd er nog veel thuisgewerkt. Voor onderlinge afstemming en verbinding waren we vaak aangewezen op contact via Teams, digitale Lunchtheaters voor kennisdeling en zelfs een semi digitaal optreden van het welbekende duo Pé en Rinus op 15 april. In het pakhuis, werd live genoten van de welbekende liedjes, maar ook vanuit de huiskamers werd meegezongen en zelfs gedanst! Juist in Coronatijd was een beetje ontspanning en gezelligheid hard nodig. Toen aan het einde van het jaar weer wat ruimte kwam voor een gewone live ontmoeting, hebben we onze kans gegrepen voor een zeer geslaagd etentje bij Lemferdinge in Paterswolde met tegelijkertijd afscheid van helaas vertrekkende- en een warm welkom voor de nieuwe collega’s.

51

LIBAU JAARVERSLAG 2021 - 4 OVER LIBAU

BEMENSING COMMISSIES & SAMENSTELLING RVT 2021 Leden monumentencommissie:

Leden commissie ruimtelijke kwaliteit en cultuurhistorie

drs. ir. K.F. Geijzendorffer voorzitter A.W. Siemer restauratiedeskundige ir. J.R. Pama                                   extern adviseur aardbevingsbestendig ontwerpen ing. T. Mars                                     architect

ir. L.L.M. Oudenaarde voorzitter T.M. Tel bouwhistoricus ir. M.D.IJ. Dijkstra landschapsarchitect / stedenbouwkundige ir. S. van Seijen                            restauratiearchitect ing. A.T. Zondag architect

drs. B.H.H.M. Giesen-Geurts            adviseur architectuurhistorie / toehoorder Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

drs. W.M.M. van Bers

adviseur architectuurhistorie / toehoorder Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

ir. J. A. Mulder ir. A. de Groot M. Hendriks MArch drs. S.M. Tillema

rayonarchitect (/ secretaris welstand) rayonarchitect (/ secretaris welstand) rayonarchitect cultuurhistorie / secretaris monumenten

drs. H.D. Waterbolk                    

secretaris

Leden welstandscommissie:

52

F.H.K. Wiersma                               voorzitter A. van der Tuuk                            voorzitter ir. P.IJ. Ziel                                       stedenbouwkundige ir. S.N. Schram                                stedenbouwkundige A. Venema MArch architect A.W. Vogelzang MArch                architect D.J. van Wieren MArch               architect ir. A. de Groot                                rayonarchitect M. Hendriks MArch                rayonarchitect / secretaris ir. J. A. Mulder rayonarchitect ir. K. Heid MArch rayonarchitect

Raad van Toezicht leden per 31 december 2021 S.B. (Sipke) Swierstra J.N. (Jan Ningo) Dijck K.F. (Karel) Geijzendorffer H. (Henk) Kosters A.H. (Anton) Saman J.W. (Jaap) Velema D.E. (Dorien) Fröling

Burgemeester gemeente Veendam (voorzitter) Accountant (penningmeester) Adviseur Wethouder gemeente Noordenveld Directeur gemeente Oldambt Burgemeester gemeente Westerwolde Directeur-bestuurder

Gemeenten

welstand

archeologie

monumenten

huisadviseurschap

maatwerkmehode

projecten

Groningen 1

Eemsdelta

518

59

50

18

1

0

2

Het Hogeland

606

0

35

2

0

0

3

Groningen (Haren)

18

1

3

X

0

0

4

Midden-Groningen

496

25

*

4

0

1

5

Oldambt

485

20

29

X

1

0

6

Pekela

58

4

*

X

0

0

7

Stadskanaal

179

2

4

X

0

0

8

Veendam

149

14

*

X

0

1

9

Westerkwartier

664

5

23

4

0

0

10

Westerwolde

298

6

9

19

2

1

3471

136

153

47

4

3

welstand

archeologie

monumenten

huisadviseurschap

Gemeenten

maatwerkmehode

projecten

Drenthe Assen

X

25

X

X

0

0

2

Aa en Hunze

*

0

0

X

1

0

3

Borger Odoorn

216

0

3

X

1

0

4

Coevorden

X

0

X

X

0

0

5

De Wolden

27

16

1

X

0

0

6

Emmen

486

0

6

X

0

1

7

Hoogeveen

94

0

0

X

0

0

8

Midden-Drenthe

*

16

1

X

2

0

9

Meppel

X

0

X

X

0

0

10

Noordenveld

422

22

4

3

0

0

11

Tynaarlo

553

0

11

3

0

0

12

Westerveld

X

0

X

X

0

0

1798

79

26

6

4

1

* eigen commissie | X niet van toepassing

53

LIBAU

1

JAARVERSLAG 2021 - 4 OVER LIBAU

ADVIESAANVRAGEN GRONINGEN & DRENTHE

LIBAU

BALANS PER 31 DECEMBER 2021

JAARVERSLAG 2021 - 4 OVER LIBAU

Bij de jaarrekening is een goedkeurende verklaring door de accountant afgegeven.

ACTIVA

31-12-2021

31-12-2020

62.225

0

62.225

0

Terreinen en gebouwen

517.809

530.601

Inrichtingskosten

32.626

17.875

Kantoorinventaris

25.156

7.546

575.591

556.022

10.000

10.000

Debiteuren

51.166

74.109

Belastingen en sociale lasten

6.302

0

Immateriële vaste activa Software

Materiële vaste activa

Financiële vaste activa Deelneming Vorderingen

Overige vorderingen en overlopende activa

54

205.455

142.116

262.923

216.225

1.582.059

1.700.026

1.582.059

1.700.026

2.492.798

2.482.273

31-12-2021

31-12-2020

1.815.404

1.686.289

140.427

132.407

1.955.831

1.818.696

Liquide middelen Banken

PASSIVA Eigen vermogen Kapitaal Bestemmingsreserves

Kortlopende schulden Crediteuren

65.720

27.069

Belastingen en sociale lasten

125.285

120.721

Overige schulden en overlopende passiva

345.962

515.787

536.967

673.577

2.492.798

2.482.273

Opbrengsten Opbrengsten projecten Overige opbrengsten

Jaarrekening 2021

Begroting 2021

Jaarrekening 2020

Begroting 2020

1.834.707

1.790.000

1.576.203

1.675.000

644.745

540.000

533.827

528.500

0

0

40.534

0

2.479.452

2.330.000

2.150.564

2.203.500

2.479.452

2.330.000

2.150.564

2.203.500

Jaarrekening 2021

Begroting 2021

Jaarrekening 2020

Begroting 2020

Personeelskosten

957.189

965.500

905.154

1.052.800

Huisvestingskosten

51.363

43.000

35.408

36.000

Kantoorkosten

81.671

65.500

63.285

65.000

Algemene kosten

187.300

140.500

138.491

158.000

Kosten overige opbrengsten

398.025

435.000

389.597

370.000

Kosten projecten

629.479

590.000

546.241

453.500

Afschrijvingen

32.729

32.500

28.167

32.500

2.337.756

2.272.000

2.106.343

2.167.800

Bedrijfsresultaat

141.696

58.000

44.221

35.700

Rente baten en lasten ( )

(4.561)

0

839

0

(4.561)

0

839

0

Resultaat voor bestemmingsreserves

137.135

58.000

45.060

35.700

Mutaties in de reserves Libau

10.000

7.500

40.534

7.500

Toevoeging / onttrekking ( ) onderhoudsreserve

(1.980)

0

(4.086)

0

Toevoeging / onttrekking ( ) Steunpuntreserve

8.020

7.500

36.448

7.500

Resultaat na bestemmingsreserves Libau

129.115

50.500

8.612

28.200

LASTEN

JAARVERSLAG 2021 - 4 OVER LIBAU

STAAT VAN BATEN EN LASTEN 2021

BATEN

55

LIBAU

LIBAU JAARVERSLAG 2021 - 4 OVER LIBAU

56

WAARDERINGSGRONDSLAGEN 2021 Algemene grondslagen voor de opstelling van de jaarrekening Deze jaarrekening is opgesteld in overeenstemming met de Richtlijnen voor de jaarverslaggeving 640 Organisaties zonder winststreven. De waardering van activa en passiva en de bepaling van het resultaat vinden plaats op basis van historische kosten. Tenzij de desbetreffende grondslag voor de specifieke balanspost anders wordt vermeld, worden de activa en passiva opgenomen tegen nominale waarde. De baten en lasten worden toegerekend aan de periode waarop deze betrekking hebben. Baten worden slechts opgenomen voorzover zij op de balansdatum zijn gerealiseerd. Verplichtingen en mogelijke verliezen die hun oorsprong vinden voor het einde van het verslagjaar, worden in acht genomen indien zij voor het opmaken van de jaarrekening bekend zijn geworden. Financiële instrumenten Onder financiële instrumenten worden zowel primaire financiële instrumenten, zoals vorderingen en schulden, als financiële derivaten verstaan. In de toelichting op de onderscheiden posten van de balans wordt de reële waarde van het betreffende instrument toegelicht als die afwijkt van de boekwaarde. Indien het financiële instrument niet in de balans is opgenomen wordt de informatie over de reële waarde gegeven in de toelichting op de “Niet in de balans opgenomen rechten en verplichtingen”.

Voor de grondslagen van primaire financiële instrumenten wordt verwezen naar de behandeling per balanspost. Stichting Libau OCE beschikt hoofdzakelijk over primaire financiële instrumenten. Schattingen Om de grondslagen en regels voor het opstellen van de jaarrekening te kunnen toepassen, is het nodig dat het bestuur van de Stichting zich over verschillende zaken een oordeel vormt, en dat het bestuur schattingen maakt die essentieel kunnen zijn voor de in de jaarrekening opgenomen bedragen. Indien het voor het geven van het in artikel 2:362 lid 1 BW vereiste inzicht noodzakelijk is, is de aard van deze oordelen en schattingen inclusief de bijbehorende veronderstellingen opgenomen bij de toelichting op de betreffende jaarrekeningposten.

Vorderingen: De vorderingen worden bij eerste verwerking opgenomen tegen de reële waarde en vervolgens gewaardeerd tegen de geamortiseerde kostprijs. De reële waarde en geamortiseerde kostprijs zijn gelijk aan de nominale waarde. Noodzakelijk geachte voorzieningen voor het risico van oninbaarheid worden in mindering gebracht. Deze voorzieningen worden bepaald op basis van individuele beoordeling van de vorderingen. Pensioenen: De stichting heeft één pensioenregeling. Dit betreft een Nederlandse regeling en wordt gefinancierd door afdrachten aan pensioenuitvoerder, te weten het bedrijfstakpensioenfonds ABP. De pensioenverplichting wordt gewaardeerd volgens de “verplichting aan de pensioenuitvoerder benadering”. In deze benadering wordt de aan de pensioenuitvoerder te betalen premie als last in de staat van baten en lasten verantwoord. De stichting heeft geen verplichting tot het voldoen van aanvullende bijdragen in geval van een tekort bij het ABP, anders dan het effect van hogere toekomstige premies. De stichting heeft daarom de pensioenregeling verwerkt als een “verplichting aan de pensioenuitvoerder benadering” en heeft alleen de verschuldigde premies tot en met het einde van het boekjaar in de jaarrekening verantwoord. Het ABP had ultimo het boekjaar een beleidsdekkingsgraad van 110,2%.

Overige activa en passiva: Overige activa en passiva worden gewaardeerd tegen de nominale waarde. Grondslagen voor de bepaling van het resultaat Bij de bepaling van het exploitatieresultaat gelden de volgende beginselen: lasten (en baten) zijn toegerekend aan het jaar waarop zij betrekking hebben. Opbrengsten: Onder opbrengsten wordt verstaan de aan derden in rekening gebrachte bedragen voor verleende diensten of verkochte goederen, verminderd met verleende kortingen. De subsidies wordt tegen het verrekende bedrag opgenomen. Bedrijfskosten: De bedrijfskosten worden bepaald op basis van historische uitgaafprijzen verminderd met de ontvangen kortingen en worden toegerekend aan de periode waarop ze betrekking hebben.

Grondslagen voor de waardering van activa en passiva Materiële vaste activa: De materiële vaste activa worden geactiveerd op verkrijgingsprijs verminderd met de cumulatieve afschrijvingen en indien van toepassing met bijzondere waardeverminderingen. De afschrijvingen worden gebaseerd op de geschatte economische levensduur en worden berekend op basis van een vast percentage van de verkrijgingsprijs, rekening houdend met een eventuele residuwaarde. Er wordt afgeschreven vanaf het moment van ingebruikneming.

Afschrijvingen: De afschrijvingen op de materiële vaste activa worden berekend door middel van de vaste percentages van de aanschaffingswaarde op basis van de verwachte economische levensduur.

Financiële vaste activa: Kapitaalbelangen in vennootschappen waarop geen invloed van betekenis kan worden uitgeoefend, worden gewaardeerd op kostprijs.

Onderhoudskosten: De componenten methode wordt toegepast voor de verwerking van onderhoudskosten.

c

d

d

57

f

e

f

c

a

d

a

b

e b

LIBAU Hoge der A 5 9712 AC Groningen Telefoon (050) 312 65 45

LIBAU

www.libau.nl Email: info@libau.nl