Evaluatie Lokaal Preventieakkoord Middelburg 2021-2023

De meeste projecten waren succesvol op het gebied van vernieuwing maar bijna een derde kon de gerealiseerde ideeën niet verduurzamen, omdat er geen alternatieve inkomstbron was buiten de gemeentelijke subsidie. In de interviews werd duidelijk dat een groot deel van de projecten hadden verwacht dat de gemeente hun project zou voortzetten met een nieuwe subsidie. Andere projecten dachten pas na afloop van de huidige subsidie na over de 40

voortgang en duurzaamheid van hun project. Duurzaamheid zou strikter getoetst kunnen worden in toekomstige aanvragen om de impact op gezondheidsuitkomsten te vergroten.

De zesde doelstelling beschreef dat de projecten de behoeften van de beoogde doelgroep moesten beantwoorden. Meerdere projectleiders beschreven dat zij positief feedback hadden ontvangen vanuit hun respectievelijke doelgroep. Aangezien deze resultaten niet vanuit de doelgroep zelf kwamen, was het moeilijk een beeld te vormen over de genuanceerde gedachtes van de doelgroep. Er kan dus niet gezegd worden of de behoefte van de beoogde doelgroepen beantwoord werd. Om in de toekomst betere inzichten te verkrijgen van doelgroepen zouden op voorhand van een project inzicht moeten worden verkregen over specifieke behoeftes in relatie tot gezondheidsuitkomsten bij de inwoners.

De laatste twee doelstellingen stelden dat de projecten heldere en haalbare doelstellingen moesten hebben en de beoogde effecten meetbaar moesten zijn. Deze twee gemeentelijke doelstellingen hingen in de beoordeling van het preventieakkoord nauw samen. “Heldere” en “haalbare” doelstellingen zouden moeten worden geïnterpreteerd als SMART doelstellingen. De meeste projecten hadden geen heldere en haalbare SMART doelstellingen voor hun project opgezet. Om die reden hadden veel van de deelprojecten geen objectieve meetlat waar de projectvoortgang en effecten aan gemeten kon worden. Tevens was het behalen van de doelstellingen hierdoor voornamelijk subjectief geredeneerd vanuit de projectleiders. De subjectieve redenatie over de projectdoelstellingen gepaard met de verschillen in grootte en budget in de projecten was het erg moeilijk voor de onderzoekers objectief te oordelen hoe succesvol de projecten waren voor de impactscore. Eind 2022 was nog een groot aantal deelprojecten midden in de projectlooptijd of hadden hun project net opgestart. Op basis daarvan beoordeelden veel van de projectleiders hun projectdoelstellingen als niet behaald of gedeeltelijk behaald. Tevens konden meer projecten in de lente van 2023 via de vragenlijst aangegeven dat zij hun projectdoelstellingen volledig hadden gehaald.

Om ervoor te zorgen dat toekomstige projecten objectief beoordeeld kunnen worden is het belangrijk ondersteuning te bieden bij het opstellen van SMART doelstellingen.

41

6. Conclusie Het Lokaal Preventieakkoord Middelburg heeft door middel van burgerparticipatie projecten opgestart die verandering hebben aangewakkerd op gezondheidsbevordering van inwoners in de gemeente Middelburg. In drie jaar tijd is er een netwerk ontwikkelt van 32 projecten en hun projectpartners die gezamenlijk hebben gewerkt aan gezondheidsdoeleinden. Projecten werden uitgevoerd op de thema’s van het Preventieakkoord maar ook op thema’s zoals eenzaamheid, omgaan met financiën en opvoeden. De impact van het akkoord heeft zich vooral geuit op kortetermijndoelstellingen, waarbij wel een basis in kennisontwikkeling is gelegd voor lange termijn. Vervolgstappen lenen zich vooral bij het integraal aanbieden van beleid en gezondheidsbevordering, waarbij een multi-systematische en duurzame benadering moet worden toegepast. Programma's worden opgestart in het kader van de quadrupel helix, waarbij zowel inhoudelijk als omgevingsgerichte aanpassingen worden gedaan om te komen tot duurzame gedragsverandering.

42

7. Aanbevelingen In dit hoofdstuk worden de aanbevelingen beschreven die voorvloeien uit de resultaten van het onderzoek en de discussie. De aanbevelingen zijn opgedeeld in ‘aanbevelingen aan de hand van resultaten’ en de toekomstvisie.

7.1 Aanbevelingen aan de hand van resultaten Om de impact en duurzaamheid van gezondheidsprojecten te vergroten, is het cruciaal om in te zetten op samenwerking met minimaal drie structurele partners. Uit de resultaten blijkt dat kleinere projecten, veelal ingediend als burgerinitiatieven, moeite ondervinden om langdurige impact te behouden. Het is essentieel om deze initiatieven goed te begeleiden bij de opzet en haalbaarheid. Een aanbevolen strategie is het koppelen van burgerinitiatieven, verplicht tot samenwerking met andere stakeholders, om zo impact te vergroten, kennisdeling te bevorderen en duurzaamheid te verzekeren. Dit kan verder worden versterkt door het faciliteren van partnerschappen en netwerkvorming, het bieden van ontwikkeling voor burgerinitiatieven, het implementeren van matchmaking-initiatieven, het bevorderen van kennisdeling, het ontwikkelen van richtlijnen voor duurzaamheid en impactmeting, en het stimuleren van financiële ondersteuning voor samenwerkingsprojecten. Deze geïntegreerde aanpak zal de samenwerking tussen betrokken partijen vergroten en leiden tot meer effectieve en duurzame gezondheidsinitiatieven. Het opstellen van doelstellingen op basis van het SMART-principe is een cruciale stap om de impact van een project op gezondheidsdoelstellingen nauwkeurig te beoordelen.

SMART staat voor Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch en Tijdgebonden, en biedt een gestructureerde aanpak voor het formuleren van doelen. Deze methode faciliteert niet alleen een duidelijke definitie van wat bereikt moet worden, maar helpt ook projectleiders om gericht te plannen en de voortgang van doelstellingen te bewaken. Het gebruik van SMART doelstellingen biedt niet alleen voordelen voor projectleiders, maar ook voor de gemeente. Het verschaft een overzicht van producten en diensten die binnen bepaalde termijnen worden opgeleverd. Hierdoor kan de gemeente effectiever sturen op de voortgang van projecten en inzicht verkrijgen in de behaalde resultaten. Door doelen specifiek te formuleren, meetbare indicatoren te definiëren, acceptatie te waarborgen, realistische verwachtingen te scheppen en tijdgebonden deadlines vast te stellen, wordt niet alleen de 43

haalbaarheid van doelstellingen vergroot, maar wordt ook de transparantie en effectiviteit van het projectmanagement verbeterd. Het SMART-formuleren van doelstellingen blijft daarom een essentiële praktijk voor het succesvol plannen, uitvoeren en evalueren van gezondheid gerelateerde projecten op gemeentelijk niveau. Om duurzaamheid te waarborgen in projecten voor gezondheidsbevordering, met de focus op leefstijlveranderingen en preventie van gezondheidsproblemen, is het essentieel om lange termijn doelen te formuleren die verder reiken dan individuele activiteiten. Deze doelen moeten

zich

richten

op

blijvende

gedragsverandering

en

de

preventie

van

gezondheidsproblemen op de lange termijn. Een effectieve manier om deze duurzaamheid te bevorderen,

is

het

integreren

van

duurzame

gezondheidseducatie

en

bewustmakingsprogramma's vanaf de start van het project. Deze programma's dienen niet alleen te informeren, maar ook te inspireren en ondersteunen bij het tot stand brengen van blijvende gedragsverandering. Door lange termijn doelen en duurzame educatieve initiatieven te integreren, kan het project een solide basis leggen voor duurzame gezondheidsbevordering, waarbij de focus niet alleen ligt op de korte termijn, maar ook op het bevorderen van de gezondheid van de gemeenschap op de lange termijn.

7.2 Toekomstvisie De waardevolle ontwikkelingen van het lokaal preventieakkoord moeten worden meegenomen in vervolgstappen, waarin de kennisontwikkeling en uitgangspunten kunnen worden doorgezet. In de komende jaren worden veelal activiteiten uitgevoerd vanuit het Integraal Zorg Akkoord (IZA) als het Gezond en Actie Leven Akkoord (GALA). Beiden hebben veel raakvlakken met het afgeronde lokaal preventieakkoord, zoals het richten op activiteiten die voorkomen dat medische zorg noodzakelijk is en het stimuleren van een gezonde en actieve leefstijl voor alle inwoners. Preventie blijft het sleutelwoord in deze aanpak, waarbij het belangrijk wordt om vanuit een aantal centrale thema's waar noodzaak ligt binnen de gemeente. Een van deze thema's, waar ook veel aandacht voor is geweest, is mentale gezondheid. De structuur van burgerparticipatie is waardevol omdat inzichten vanuit de doelgroep direct worden meegenomen in projectactiviteiten. Echter merkten we in de afgelopen drie jaar dat dit nog niet voor de duurzame impact heeft gezorgd, zoals verwacht.

44

Om een centraal thema rondom mentale gezondheid te versterken, gaan we een innovatieve benadering hanteren: design thinking. Design thinking is een creatieve en oplossingsgerichte methode die zich richt op het begrijpen van de behoeften en ervaringen van de doelgroep. Door deze methode te integreren in onze projectactiviteiten, streven we ernaar meer diepgaand inzicht te verkrijgen in de specifieke uitdagingen en wensen met betrekking tot mentale gezondheid binnen de gemeenschap. Met design thinking betrekken we niet alleen experts, maar ook burgers en andere initiatiefnemers in het proces. We moedigen hen aan om projectideeën in te dienen die gerelateerd zijn aan het thema mentale gezondheid. Deze inzendingen worden vervolgens door de gemeente gekoppeld aan de bredere projectdoelstellingen. Op deze manier geven we burgers een actieve rol in het vormgeven van het beleid en de initiatieven rondom mentale gezondheid. Een dergelijk participatief model vergroot niet alleen de betrokkenheid van de gemeenschap, maar het stelt ons ook in staat om een diverse reeks projecten te ontwikkelen die aansluiten bij de specifieke expertise en ervaringen van individuen en organisaties binnen de gemeenschap.

Deze projecten kunnen variëren van voorlichtingscampagnes en workshops tot ondersteuningsprogramma's, allemaal ontworpen om een duurzame impact te hebben op de mentale gezondheid van onze gemeenschap. Door de kracht van collectieve intelligentie te benutten, streven we ernaar om effectievere oplossingen te vinden en een positieve verandering toe te passen op het gebied van mentale gezondheid. Met deze aanpak werken we toe naar de gezonde generatie van 2040.

45

Bronnenlijst CBS (2022). Overgewicht, roken en alcoholgebruik nauwelijks gedaald sinds 2018. Opgehaald van CBS: https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2022/10/overgewicht-roken-en-alcoholgebruik-nauwelijksgedaald-sinds-2018 GGD. (2020). Tabellenboek Gezondheidsmonitor Jeugd. GGD. (2021a). Tabellenboek Gezondheidsmonitor 19 - 64 jaar. GGD. (2021b). Tabellenboek Gezondheidsmonitor 65 jaar en ouder. Ooijen, V. (2022). Kamerbrief over preventie leefstijldebat. Rijksoverheid. (2023, 10 2). Maatregelen Nationaal Preventieakkoord. Opgehaald van https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/gezondheid-en-preventie/nationaalpreventieakkoord Statistiek, C. B. (2022). Overgewicht, roken en alcoholgebruik nauwelijks gedaald sinds 2018. Opgehaald van CBS: https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2022/10/overgewicht-roken-en-alcoholgebruiknauwelijks-gedaald-sinds-2018 VWS. (2022). Voortgangsrapportage Nationaal Prevenieakkoord 2021. RIVM. VWS, (2018). Nationaal Preventieakkoord .

46

Bijlage 1: Interviewopzet Topic Lijst Preventieakkoord interviews: Voltooide projecten

-

-

Introductie o

Zou je jezelf kunnen voorstellen?

o

Wat is jouw achtergrond en hun rol binnen het project?

o

Kun jij een overzicht geven van het project en de activiteiten van de laatste maanden?

Opzetten van de aanvraag naar de gemeente o

Hoe ging het vertalen van een idee naar een projectplan?

o

Hoe was jullie ervaring met het Doemee Middelburg platform en het aanvraag proces bij de Gemeente Middelburg?

-

Uitvoeren van het projectplan o

-

Hoe ging de vertaling van een projectplan naar de praktijk? ▪

Wat ging goed?

▪

Waar kan verbetering in komen?

Effectiviteit van het project o

In hoeverre zijn de doelstellingen behaald die jullie voorafgaand het project hebben opgesteld?

o

Welke resultaten en effecten heeft het project tot nu toe opgeleverd? ▪

Sluiten deze resultaten en effecten aan bij de onderdelen die de gemeente wilden adresseren vanuit het preventieakkoord?

o

Hoeveel deelnemers hebben jullie kunnen werven?

o

Hoe tevreden waren de deelnemers? En waaraan heb je dit gemerkt?

o

(Kwantitatief) Hebben jullie kwantitatieve data van jullie project verzamelt bijv. aantal deelnemers/aanmeldingen, cost-effectiveness etc ?

o

(Kwalitatief) Wat waren de reacties van de mensen die gebruik hebben gemaakt van de interventie?

-

Samenwerking met de gemeente en andere partijen o

Hoe was de samenwerking met de gemeente tijdens het hele proces? ▪

Wat ging goed?

▪

Waar kan verbetering in komen?

o

Met welke partijen heb je samengewerkt in het lokale preventieakkoord?

o

Hoe was de samenwerking met andere partijen die betrokken waren bij het project? ▪

Wat ging goed?

▪

Waar kan verbetering in komen? 47

-

Duurzaamheid van het project o

Was de subsidie van het lokaal preventieakkoord toereikend om een goede start te maken met het project?

o

Hoe willen jullie de duurzaamheid van het project waarborgen na afloop van de gemeente subsidie?

48

Bijlage 2: Scoreformulier impact score Thema Resultaten en effecten

Monitoring

Onvoldoende = 0

Matig = 1

Voldoende =2

➢

Nog geen resultaten of effecten

➢

Beperkt bereik

➢

Groot bereik

➢

Weinig bereik

➢

Doelstelling niet bereikt

➢

Doelstelling bereikt

➢

Geen monitoring

➢

Goed opgezet plan, maar nog geen data

➢

Vaste monitoring d.m.v. framework

➢

Gestart met monitoring maar op

verzameld

➢

Veel data verzameling en/of meerdere

➢

den duur gestopt ➢

(Nog) geen vast plan voor het

Veel data verzameld, maar niet nauwkeurig

aspecten nauwkeurig bijgehouden

bij gehouden

monitoren Samenwerking

➢

Zeer weinig samenwerkingen

➢

Doelstelling niet gehaald door het ontbreken

van

➢

Samenstelling van 2 samenwerkingspartners

➢

> 2 samenwerkingspartners

of minder

➢

Overwegend goede communicatie

een

samenwerkingsverband of door het moeizame verloop van een samenwerkingsverband Doelstelling behaald

Niet behaald

Deels behaald

Wel behaald

Deelnemers

Geen deelnemers

Matige hoeveelheid/ meer potentie

Ruime hoeveelheid deelnemers

50