Bijlage 6 - Bijlagen Rittenburg III - concept vastgesteld BP

Bijlagen bij de toelichting

55/367

56/367

Bijlage 1

57/367

Akoestisch onderzoek wegverkeerslawaai

Akoestisch onderzoek wegverkeerslawaai Bestemmingsplan Rittenburg fase 3 te Middelburg INHOUD A. B. C. D. E. F G.

blz.

ORGANISATORISCHE EN ALGEMENE GEGEVENS ....................................................... 2 WETTELIJK KADER WET GELUIDHINDER ....................................................................... 2 RUIMTELIJKE- EN FYSIEKE GEGEVENS ........................................................................... 2 VERKEERSGEGEVENS ......................................................................................................... 3 TOEGEPASTE METHODE ...................................................................................................... 3 REKENRESULTATEN ............................................................................................................ 3 CONCLUSIE .............................................................................................................................. 4

Bijlagen: 1. Situatie tekening 2. Berekening geluidsbelasting

Dienst Ruimte

1

Afdeling Ruimtelijk beleid

Akoestisch onderzoek wegverkeerslawaai Bestemmingsplan Rittenburg fase 3 te Middelburg A. ORGANISATORISCHE EN ALGEMENE GEGEVENS Opdrachtgever : Burgemeester en wethouders van Middelburg. Uitvoerende instantie : Afdeling leefomgeving. Opsteller : J. Minderhoud. Datum : 25 mei 2021. Aanleiding en doel. Voor het bestemmingsplan Rittenburg fase 3 is volgens artikel 76-1 van de Wet geluidhinder (Wgh), de geluidbelasting op de geprojecteerde woningbouw, veroorzaakt door het wegverkeer, bepaald. B. WETTELIJK KADER WET GELUIDHINDER Op grond van artikel 74 van de Wet geluidhinder heeft elke weg aan weerszijden een geluidszone, tenzij het wegen betreft welke binnen een woonerf zijn gelegen of waarvoor een maximum snelheid van 30 km per uur geldt. De geprojecteerde nieuwbouw ligt binnen ligt binnen de zone van de Stromenweg en de Grevelingenstraat (30 km/h weg). De overige wegen binnen het plangebied hebben een zeer geringe verkeersintensiteit en op die wegen geldt een maximum snelheid van 30 km per uur.

Het bouwen van nieuwe woningen binnen de zone is op grond van de Wgh is in principe alleen mogelijk indien doormiddel van een akoestisch onderzoek is aangetoond dat de geluidsbelasting niet hoger is of zal worden dan de voorkeursgrenswaarde van 48 dB Bij overschrijding van deze norm moeten er zodanige geluidsreducerende maatregelen worden getroffen dat wel aan de 48 dB kan worden voldaan. In geval er niet aan de gestelde voorkeursgrenswaarde van 48 dB kan worden voldaan is het op grond van artikel 83 Wgh mogelijk voor de appartementen en woningen een hogere waarde te verlenen tot maximaal 63 dB(A). De gemeente heeft hogere waarde beleid vastgesteld. Op basis van dit beleid is voor een inbreidingslocatie eveneens een hogere grenswaarde mogelijk tot 63 dB. Echter indien de er een hogere grenswaarde nodig is van meer dan 53 dB dient een van de gevels geluidsluw te zijn. C. RUIMTELIJKE- EN FYSIEKE GEGEVENS De situatie tekening (bijlage 1) geeft een beeld van de ligging van de weg, woningen en overige relevante gebouwen binnen het onderzoeksgebied

Dienst Ruimte

2

Afdeling Ruimtelijk beleid

Akoestisch onderzoek wegverkeerslawaai Bestemmingsplan Rittenburg fase 3 te Middelburg D. VERKEERSGEGEVENS Als maatgevend jaar is voor dit onderzoek uitgegaan van het jaar 2030. De in het onderzoek gehanteerde verkeersintensiteiten voor de Stromenweg en de Grevelingenstraat zijn afkomstig van het door gemeenteraad vastgestelde verkeersmodel 2030 . Tabel 1: Overzicht gehanteerde verkeersgegevens jaargemiddelde Stromenweg

mtv/etmaal 3100

Grevelingenstraat 3200 Grevelingenstraat 1900

voertuigcategorieën

etmaalperioden

% licht % middelzwaar % zwaar % daguur % avonduur % nacht km/h 96 1,9 2,1 6,7 3,1 0,9 50 97 2 1 6,7 3,52 0,69 50

referentiewegdek

97

referentiewegdek

2

1

6,7

3,52

0,69

50

wegdek referentiewegdek

E. TOEGEPASTE METHODE Het onderzoek is verricht conform het besluit "Reken en Meetvoorschriften Verkeerslawaai 2012 zoals het artikel 102 lid 1 en 2 van de Wet geluidhinder aangeeft. Voor de berekeningen is de "Standaard Rekenmethode 2" gehanteerd. Verder is bij de berekening uitgegaan van:  het jaar 2030 als maatgevend prognosejaar voor de nieuwbouw;  5 dB(A) aftrek bij 50 km wegen conform art. 110g Wgh;  verschillende maatgevende waarneemhoogten op alle bouwlagen berekend afhankelijk het type bouw;  de gemeente Middelburg heeft in verband met hogere kosten en snelle slijtage van geluidarmasfalt besloten geen geluidsarmfalt meer toe te passen.  de maximum snelheid op de gehele Stromenweg 50 km/h bedraagt. F.

REKENRESULTATEN

Uit de berekening blijkt het volgende. Stromenweg (50 km) Het beoordelingsniveau voldoet niet aan de voorkeursgrenswaarde op het appartementencomplex. Overschrijding van de voorkeursgrenswaarde van 48 dB bedraagt slechts 1 dB, na aftrek van 5 dB conform Wgh. Op de overige woningen wordt ten gevolge van het verkeer op de Stromenweg aan de voorkeursgrenswaarde voldaan. Grevelingenstraat Om te toetsen of woningbouw toelaatbaar en wenselijk is, is de geluidsbelasting van de Grevelingenstraat getoetst, inclusief aftrek. Dan blijkt dat in het deel met de hoogste Dienst Ruimte

3

Afdeling Ruimtelijk beleid

Akoestisch onderzoek wegverkeerslawaai Bestemmingsplan Rittenburg fase 3 te Middelburg verkeersintensiteiten de geluidsbelasting op de naar de Grevelingenstraat gelegen zijgevel van het appartementencomplex en de woningen, maximaal 51 voor app.complex en 49 dB voor woningen bedraagt, terwijl de voorkeursgrenswaarde 48 dB bedraagt. Omdat het een inbreidingslocatie betreft en de overschrijding gering is, is dit ruimtelijk geluidsniveau zeker acceptabel en heerst er een goed woonen leefklimaat. Maatregelen. Uit stedenbouwkundige en verkeerskundige overweging is een geluidscherm of -wal niet mogelijk en uit financiële overweging kiest de gemeente vooralsnog niet voor geluidarmasfalt. G. CONCLUSIE Het beoordelingsniveau afkomstig van het verkeer de Stromenweg voldoet op de gevels van de geprojecteerde appartementen op de naar de Stromenweg gerichte zijde niet aan de voorkeursgrenswaarde van 48 dB. De overschrijding is bedraagt slechts 1 dB. Het treffen van maatregelen is niet mogelijk. Voor de naar de Stromenweg gerichte gevel is een hogere waarde van 49 dB noodzakelijk. Het geluid van de 30 km/h weg, de Grevelingenstraat bedraagt maximaal 51 dB, waardoor er sprake is van een goed woon- en leefklimaat. Bouwbesluit Aan het Bouwbesluit wordt de cumulatieve geluidsbelasting van beide wegen getoetst zonder aftrek en moet een binnenwaarde van 33 dB gehaald worden.

Belasting voorgevel appartementencomplex 55 dB (-33) isolatie eis 22 dB Belasting zijgevel appartementencomplex 56 dB (-33) isolatie eis 23 dB Belasting woningen 1e blok Grevelingenstraat 54 dB (-33) isolatie eis 21 dB.

Dienst Ruimte

4

Afdeling Ruimtelijk beleid

Akoestisch onderzoek wegverkeerslawaai Bestemmingsplan Rittenburg te Middelburg april 2023

BIJLAGE 1 Situatie tekening

Dienst Ruimte

Afdeling Ruimtelijk beleid

Akoestisch onderzoek wegverkeerslawaai Bestemmingsplan Rittenburg te Middelburg april 2023

BIJLAGE 2 Berekeningen

Dienst Ruimte

Afdeling Ruimtelijk beleid

AKOESTISCH ONDERZOEK Wegverkeerslawaai

Bestemmingsplan Rittenburg fase 3 Middelburg

Mei 2021

Dienst Ruimte Postbus 6000 4330 LA MIDDELBURG Telefoon (0118)67 52 00 www.middelburg.nl

afdeling leefomgeving J. Minderhoud Telefoon (0118)67 52 44 e-mail: j.minderhoud@middelburg.nl

Grevelingenstraat inclusief aftrek Rapport: Model: Groep: Groepsreductie:

Resultatentabel verkeersmodel LAeq totaalresultaten voor toetspunten Grevelingenstraat Ja

Naam Toetspunt _A _B _C _D _E

Omschrijving appartement voorgevel appartement voorgevel appartement voorgevel appartement voorgevel appartement voorgevel

X 30669,74 30669,74 30669,74 30669,74 30669,74

Y 389658,76 389658,76 389658,76 389658,76 389658,76

Hoogte 1,50 4,50 7,50 10,50 13,50

Dag 41,7 43,4 43,3 43,2 43,0

Avond 38,9 40,6 40,5 40,4 40,2

Nacht 31,8 33,5 33,5 33,3 33,1

Lden 42,2 43,9 43,8 43,7 43,5

1_A 1_B 1_C 1_D 1_E

appartement zijgevel links appartement zijgevel links appartement zijgevel links appartement zijgevel links appartement zijgevel links

30664,44 30664,44 30664,44 30664,44 30664,44

389668,48 389668,48 389668,48 389668,48 389668,48

1,50 4,50 7,50 10,50 13,50

6,1 7,6 9,5 14,0 14,6

3,3 4,8 6,7 11,2 11,8

-3,8 -2,3 -0,4 4,1 4,7

6,6 8,1 9,9 14,5 15,1

10_A 10_B 10_C 11_A 11_B

woningblok woningblok woningblok woningblok woningblok

Grevelingenstraat Grevelingenstraat Grevelingenstraat Grevelingenstraat Grevelingenstraat

30708,96 30708,96 30708,96 30714,61 30714,61

389756,81 389756,81 389756,81 389803,56 389803,56

1,50 4,50 7,50 1,50 4,50

44,9 45,9 46,0 43,8 45,0

42,1 43,1 43,2 41,0 42,2

35,0 36,0 36,2 33,9 35,1

45,4 46,4 46,5 44,3 45,5

11_C 12_A 12_B 12_C 13_A

woningblok woningblok woningblok woningblok woningblok

Grevelingenstraat Grevelingenstraat Grevelingenstraat Grevelingenstraat Grevelingenstraat

30714,61 30718,32 30718,32 30718,32 30723,03

389803,56 389823,13 389823,13 389823,13 389845,23

7,50 1,50 4,50 7,50 1,50

45,3 43,9 45,1 45,3 44,3

42,5 41,2 42,3 42,5 41,5

35,4 34,1 35,2 35,5 34,5

45,7 44,4 45,6 45,8 44,8

13_B 13_C 14_A 14_B 14_C

woningblok woningblok woningblok woningblok woningblok

Grevelingenstraat Grevelingenstraat Grevelingenstraat Grevelingenstraat Grevelingenstraat

30723,03 30723,03 30728,89 30728,89 30728,89

389845,23 389845,23 389882,83 389882,83 389882,83

4,50 7,50 1,50 4,50 7,50

45,4 45,6 44,4 45,5 45,6

42,6 42,8 41,6 42,7 42,8

35,5 35,7 34,6 35,6 35,8

45,9 46,1 44,9 46,0 46,1

15_A 15_B 15_C 16_A 16_B

woningblok woningblok woningblok woningblok woningblok

Grevelingenstraat Grevelingenstraat Grevelingenstraat Grevelingenstraat Grevelingenstraat

30733,26 30733,26 30733,26 30737,11 30737,11

389909,20 389909,20 389909,20 389933,34 389933,34

1,50 4,50 7,50 1,50 4,50

44,7 45,7 45,8 45,3 46,0

41,9 42,9 43,0 42,5 43,2

34,8 35,8 35,9 35,4 36,1

45,2 46,1 46,3 45,8 46,5

16_C 2_A 2_B 2_C 2_D

woningblok Grevelingenstraat appartement zijgevel rechts appartement zijgevel rechts appartement zijgevel rechts appartement zijgevel rechts

30737,11 30680,34 30680,34 30680,34 30680,34

389933,34 389663,36 389663,36 389663,36 389663,36

7,50 1,50 4,50 7,50 10,50

46,1 47,8 48,8 48,7 48,5

43,3 45,0 46,0 45,9 45,7

36,2 37,9 38,9 38,8 38,6

46,5 48,3 49,3 49,2 49,0

2_E 3_A 3_B 3_C 3_D

appartement zijgevel rechts appartement zijgevel rechts appartement zijgevel rechts appartement zijgevel rechts appartement zijgevel rechts

30680,34 30689,88 30689,88 30689,88 30689,88

389663,36 389674,84 389674,84 389674,84 389674,84

13,50 1,50 4,50 7,50 10,50

48,2 49,9 50,5 50,3 50,0

45,4 47,1 47,7 47,5 47,2

38,3 40,0 40,6 40,4 40,1

48,7 50,4 50,9 50,8 50,5

3_E 4_A 4_B 4_C 4_D

appartement zijgevel rechts appartement zijgevel links appartement zijgevel links appartement zijgevel links appartement zijgevel links

30689,88 30664,44 30664,44 30664,44 30664,44

389674,84 389683,50 389683,50 389683,50 389683,50

13,50 1,50 4,50 7,50 10,50

49,6 8,4 10,4 12,7 15,3

46,8 5,6 7,6 9,9 12,5

39,7 -1,5 0,6 2,8 5,4

50,1 8,9 10,9 13,1 15,8

4_E 5_A 5_B 5_C 5_D

appartement zijgevel links appartement achtergevel appartement achtergevel appartement achtergevel appartement achtergevel

30664,44 30680,16 30680,16 30680,16 30680,16

389683,50 389686,32 389686,32 389686,32 389686,32

13,50 1,50 4,50 7,50 10,50

15,4 42,6 44,2 44,3 44,3

12,6 39,8 41,4 41,5 41,5

5,5 32,8 34,3 34,4 34,4

15,9 43,1 44,7 44,8 44,8

5_E 6_A 6_B 6_C

appartement achtergevel woningblok Stromenweg woningblok Stromenweg woningblok Stromenweg

30680,16 30644,12 30644,12 30644,12

389686,32 389720,95 389720,95 389720,95

13,50 1,50 4,50 7,50

44,0 33,4 34,9 36,0

41,2 30,6 32,1 33,2

34,1 23,5 25,1 26,1

44,5 33,9 35,4 36,5

Alle getoonde dB-waarden zijn A-gewogen

Geomilieu V2020.0 Licentiehouder: Gemeente Middelburg

25-5-2021 08:44:03

Grevelingenstraat inclusief aftrek Rapport: Model: Groep: Groepsreductie:

Resultatentabel verkeersmodel LAeq totaalresultaten voor toetspunten Grevelingenstraat Ja

Naam Toetspunt 7_A 7_B 7_C 8_A 8_B

Omschrijving woningblok Stromenweg woningblok Stromenweg woningblok Stromenweg woningblok Grevelingenstraat woningblok Grevelingenstraat

X 30673,59 30673,59 30673,59 30699,18 30699,18

Y 389713,54 389713,54 389713,54 389715,95 389715,95

Hoogte 1,50 4,50 7,50 1,50 4,50

Dag 39,0 40,9 41,2 47,1 48,0

Avond 36,2 38,1 38,4 44,3 45,2

Nacht 29,1 31,1 31,3 37,3 38,1

Lden 39,4 41,4 41,7 47,6 48,5

8_C 9_A 9_B 9_C

woningblok woningblok woningblok woningblok

30699,18 30703,34 30703,34 30703,34

389715,95 389733,99 389733,99 389733,99

7,50 1,50 4,50 7,50

48,0 45,7 46,7 46,8

45,2 42,9 43,9 44,0

38,1 35,8 36,8 36,9

48,5 46,1 47,2 47,3

Grevelingenstraat Grevelingenstraat Grevelingenstraat Grevelingenstraat

Alle getoonde dB-waarden zijn A-gewogen

Geomilieu V2020.0 Licentiehouder: Gemeente Middelburg

25-5-2021 08:44:03

Stomenweg inclusief aftrek Rapport: Model: Groep: Groepsreductie:

Resultatentabel verkeersmodel LAeq totaalresultaten voor toetspunten Stromenweg Ja

Naam Toetspunt _A _B _C _D _E

Omschrijving appartement voorgevel appartement voorgevel appartement voorgevel appartement voorgevel appartement voorgevel

X 30669,74 30669,74 30669,74 30669,74 30669,74

Y 389658,76 389658,76 389658,76 389658,76 389658,76

Hoogte 1,50 4,50 7,50 10,50 13,50

Dag 45,4 47,1 47,7 47,9 47,9

Avond 42,0 43,8 44,3 44,5 44,6

Nacht 36,7 38,4 39,0 39,1 39,2

Lden 46,1 47,9 48,5 48,6 48,7

1_A 1_B 1_C 1_D 1_E

appartement zijgevel links appartement zijgevel links appartement zijgevel links appartement zijgevel links appartement zijgevel links

30664,44 30664,44 30664,44 30664,44 30664,44

389668,48 389668,48 389668,48 389668,48 389668,48

1,50 4,50 7,50 10,50 13,50

42,4 44,0 44,9 45,1 45,2

39,1 40,7 41,5 41,7 41,8

33,7 35,3 36,2 36,3 36,4

43,2 44,8 45,6 45,8 45,9

10_A 10_B 10_C 11_A 11_B

woningblok Grevelingenstraat woningblok Grevelingenstraat woningblok Grevelingenstraat woningblok Grevelingenstraat woningblok Grevelingenstraat

30708,96 30708,96 30708,96 30714,61 30714,61

389756,81 389756,81 389756,81 389803,56 389803,56

1,50 4,50 7,50 1,50 4,50

32,9 33,3 33,8 29,7 30,1

29,6 30,0 30,5 26,4 26,7

24,2 24,6 25,1 21,0 21,3

33,7 34,1 34,6 30,5 30,8

11_C 12_A 12_B 12_C 13_A

woningblok Grevelingenstraat woningblok Grevelingenstraat woningblok Grevelingenstraat woningblok Grevelingenstraat woningblok Grevelingenstraat

30714,61 30718,32 30718,32 30718,32 30723,03

389803,56 389823,13 389823,13 389823,13 389845,23

7,50 1,50 4,50 7,50 1,50

30,1 29,6 29,9 29,8 28,3

26,7 26,3 26,6 26,4 25,0

21,4 20,9 21,2 21,1 19,6

30,9 30,4 30,7 30,5 29,1

13_B 13_C 14_A 14_B 14_C

woningblok Grevelingenstraat woningblok Grevelingenstraat woningblok Grevelingenstraat woningblok Grevelingenstraat woningblok Grevelingenstraat

30723,03 30723,03 30728,89 30728,89 30728,89

389845,23 389845,23 389882,83 389882,83 389882,83

4,50 7,50 1,50 4,50 7,50

28,6 28,4 27,0 27,3 27,1

25,3 25,1 23,6 23,9 23,8

19,9 19,7 18,3 18,6 18,4

29,4 29,2 27,7 28,0 27,9

15_A 15_B 15_C 16_A 16_B

woningblok Grevelingenstraat woningblok Grevelingenstraat woningblok Grevelingenstraat woningblok Grevelingenstraat woningblok Grevelingenstraat

30733,26 30733,26 30733,26 30737,11 30737,11

389909,20 389909,20 389909,20 389933,34 389933,34

1,50 4,50 7,50 1,50 4,50

26,2 26,6 26,5 26,1 26,4

22,8 23,3 23,2 22,7 23,0

17,5 17,9 17,8 17,4 17,6

26,9 27,4 27,3 26,8 27,1

16_C 2_A 2_B 2_C 2_D

woningblok Grevelingenstraat appartement zijgevel rechts appartement zijgevel rechts appartement zijgevel rechts appartement zijgevel rechts

30737,11 30680,34 30680,34 30680,34 30680,34

389933,34 389663,36 389663,36 389663,36 389663,36

7,50 1,50 4,50 7,50 10,50

26,1 43,2 44,7 45,6 45,8

22,7 39,8 41,4 42,2 42,4

17,4 34,4 36,0 36,9 37,1

26,8 43,9 45,5 46,4 46,5

2_E 3_A 3_B 3_C 3_D

appartement zijgevel rechts appartement zijgevel rechts appartement zijgevel rechts appartement zijgevel rechts appartement zijgevel rechts

30680,34 30689,88 30689,88 30689,88 30689,88

389663,36 389674,84 389674,84 389674,84 389674,84

13,50 1,50 4,50 7,50 10,50

45,8 40,5 41,9 42,9 43,2

42,5 37,2 38,5 39,5 39,8

37,1 31,8 33,2 34,1 34,5

46,6 41,3 42,7 43,6 43,9

3_E 4_A 4_B 4_C 4_D

appartement zijgevel rechts appartement zijgevel links appartement zijgevel links appartement zijgevel links appartement zijgevel links

30689,88 30664,44 30664,44 30664,44 30664,44

389674,84 389683,50 389683,50 389683,50 389683,50

13,50 1,50 4,50 7,50 10,50

43,4 40,6 41,8 42,8 43,2

40,0 37,2 38,4 39,4 39,9

34,6 31,9 33,1 34,0 34,5

44,1 41,3 42,5 43,5 44,0

4_E 5_A 5_B 5_C 5_D

appartement zijgevel links appartement achtergevel appartement achtergevel appartement achtergevel appartement achtergevel

30664,44 30680,16 30680,16 30680,16 30680,16

389683,50 389686,32 389686,32 389686,32 389686,32

13,50 1,50 4,50 7,50 10,50

42,7 34,0 34,5 35,2 36,3

39,4 30,6 31,1 31,9 33,0

34,0 25,3 25,8 26,5 27,6

43,5 34,7 35,2 36,0 37,1

5_E 6_A 6_B 6_C

appartement achtergevel woningblok Stromenweg woningblok Stromenweg woningblok Stromenweg

30680,16 30644,12 30644,12 30644,12

389686,32 389720,95 389720,95 389720,95

13,50 1,50 4,50 7,50

30,3 39,5 40,7 41,6

27,0 36,1 37,3 38,2

21,6 30,8 32,0 32,9

31,1 40,3 41,4 42,3

Alle getoonde dB-waarden zijn A-gewogen

Geomilieu V2020.0 Licentiehouder: Gemeente Middelburg

25-5-2021 08:42:35

Stomenweg inclusief aftrek Rapport: Model: Groep: Groepsreductie:

Resultatentabel verkeersmodel LAeq totaalresultaten voor toetspunten Stromenweg Ja

Naam Toetspunt 7_A 7_B 7_C 8_A 8_B

Omschrijving woningblok Stromenweg woningblok Stromenweg woningblok Stromenweg woningblok Grevelingenstraat woningblok Grevelingenstraat

X 30673,59 30673,59 30673,59 30699,18 30699,18

Y 389713,54 389713,54 389713,54 389715,95 389715,95

Hoogte 1,50 4,50 7,50 1,50 4,50

Dag 38,4 39,4 40,1 36,8 37,8

Avond 35,1 36,0 36,8 33,4 34,4

Nacht 29,7 30,7 31,4 28,1 29,1

Lden 39,2 40,1 40,9 37,6 38,5

8_C 9_A 9_B 9_C

woningblok Grevelingenstraat woningblok Grevelingenstraat woningblok Grevelingenstraat woningblok Grevelingenstraat

30699,18 30703,34 30703,34 30703,34

389715,95 389733,99 389733,99 389733,99

7,50 1,50 4,50 7,50

38,4 35,1 35,8 36,4

35,0 31,7 32,4 33,1

29,7 26,4 27,1 27,7

39,2 35,8 36,5 37,2

Alle getoonde dB-waarden zijn A-gewogen

Geomilieu V2020.0 Licentiehouder: Gemeente Middelburg

25-5-2021 08:42:35

Verkeerslawaai cumulatief Rapport: Model: Groep: Groepsreductie:

Resultatentabel verkeersmodel LAeq totaalresultaten voor toetspunten (hoofdgroep) Nee

Naam Toetspunt _A _B _C _D _E

Omschrijving appartement voorgevel appartement voorgevel appartement voorgevel appartement voorgevel appartement voorgevel

X 30669,74 30669,74 30669,74 30669,74 30669,74

Y 389658,76 389658,76 389658,76 389658,76 389658,76

Hoogte 1,50 4,50 7,50 10,50 13,50

Dag 51,9 53,7 54,0 54,1 54,1

Avond 48,8 50,5 50,9 50,9 50,9

Nacht 42,9 44,6 45,0 45,2 45,2

Lden 52,6 54,3 54,7 54,8 54,8

1_A 1_B 1_C 1_D 1_E

appartement zijgevel links appartement zijgevel links appartement zijgevel links appartement zijgevel links appartement zijgevel links

30664,44 30664,44 30664,44 30664,44 30664,44

389668,48 389668,48 389668,48 389668,48 389668,48

1,50 4,50 7,50 10,50 13,50

47,4 49,1 49,9 50,1 50,2

44,1 45,7 46,5 46,7 46,8

38,7 40,3 41,2 41,4 41,4

48,2 49,8 50,6 50,8 50,9

10_A 10_B 10_C 11_A 11_B

woningblok woningblok woningblok woningblok woningblok

Grevelingenstraat Grevelingenstraat Grevelingenstraat Grevelingenstraat Grevelingenstraat

30708,96 30708,96 30708,96 30714,61 30714,61

389756,81 389756,81 389756,81 389803,56 389803,56

1,50 4,50 7,50 1,50 4,50

50,1 51,1 51,3 49,0 50,2

47,3 48,3 48,5 46,2 47,3

40,4 41,3 41,5 39,1 40,3

50,7 51,6 51,8 49,5 50,7

11_C 12_A 12_B 12_C 13_A

woningblok woningblok woningblok woningblok woningblok

Grevelingenstraat Grevelingenstraat Grevelingenstraat Grevelingenstraat Grevelingenstraat

30714,61 30718,32 30718,32 30718,32 30723,03

389803,56 389823,13 389823,13 389823,13 389845,23

7,50 1,50 4,50 7,50 1,50

50,4 49,1 50,2 50,4 49,4

47,6 46,3 47,4 47,6 46,6

40,6 39,3 40,4 40,6 39,6

50,9 49,6 50,7 50,9 49,9

13_B 13_C 14_A 14_B 14_C

woningblok woningblok woningblok woningblok woningblok

Grevelingenstraat Grevelingenstraat Grevelingenstraat Grevelingenstraat Grevelingenstraat

30723,03 30723,03 30728,89 30728,89 30728,89

389845,23 389845,23 389882,83 389882,83 389882,83

4,50 7,50 1,50 4,50 7,50

50,5 50,7 49,5 50,5 50,7

47,7 47,9 46,7 47,7 47,9

40,6 40,8 39,7 40,7 40,8

51,0 51,2 50,0 51,0 51,2

15_A 15_B 15_C 16_A 16_B

woningblok woningblok woningblok woningblok woningblok

Grevelingenstraat Grevelingenstraat Grevelingenstraat Grevelingenstraat Grevelingenstraat

30733,26 30733,26 30733,26 30737,11 30737,11

389909,20 389909,20 389909,20 389933,34 389933,34

1,50 4,50 7,50 1,50 4,50

49,8 50,7 50,8 50,3 51,0

47,0 47,9 48,0 47,5 48,3

39,9 40,9 41,0 40,5 41,2

50,3 51,2 51,3 50,8 51,5

16_C 2_A 2_B 2_C 2_D

woningblok Grevelingenstraat appartement zijgevel rechts appartement zijgevel rechts appartement zijgevel rechts appartement zijgevel rechts

30737,11 30680,34 30680,34 30680,34 30680,34

389933,34 389663,36 389663,36 389663,36 389663,36

7,50 1,50 4,50 7,50 10,50

51,1 54,1 55,2 55,4 55,3

48,3 51,1 52,3 52,5 52,4

41,2 44,5 45,7 46,0 45,9

51,6 54,6 55,8 56,0 55,9

2_E 3_A 3_B 3_C 3_D

appartement zijgevel rechts appartement zijgevel rechts appartement zijgevel rechts appartement zijgevel rechts appartement zijgevel rechts

30680,34 30689,88 30689,88 30689,88 30689,88

389663,36 389674,84 389674,84 389674,84 389674,84

13,50 1,50 4,50 7,50 10,50

55,2 55,4 56,0 56,0 55,8

52,2 52,5 53,2 53,1 52,9

45,8 45,6 46,3 46,3 46,2

55,8 55,9 56,5 56,5 56,3

3_E 4_A 4_B 4_C 4_D

appartement zijgevel rechts appartement zijgevel links appartement zijgevel links appartement zijgevel links appartement zijgevel links

30689,88 30664,44 30664,44 30664,44 30664,44

389674,84 389683,50 389683,50 389683,50 389683,50

13,50 1,50 4,50 7,50 10,50

55,5 45,6 46,8 47,8 48,2

52,6 42,2 43,4 44,4 44,9

45,9 36,9 38,1 39,1 39,5

56,1 46,3 47,5 48,5 49,0

4_E 5_A 5_B 5_C 5_D

appartement zijgevel links appartement achtergevel appartement achtergevel appartement achtergevel appartement achtergevel

30664,44 30680,16 30680,16 30680,16 30680,16

389683,50 389686,32 389686,32 389686,32 389686,32

13,50 1,50 4,50 7,50 10,50

47,7 48,2 49,6 49,8 49,9

44,4 45,3 46,8 47,0 47,1

39,0 38,5 39,9 40,1 40,2

48,5 48,7 50,1 50,3 50,5

5_E 6_A 6_B 6_C

appartement achtergevel woningblok Stromenweg woningblok Stromenweg woningblok Stromenweg

30680,16 30644,12 30644,12 30644,12

389686,32 389720,95 389720,95 389720,95

13,50 1,50 4,50 7,50

49,2 45,4 46,7 47,6

46,4 42,2 43,5 44,4

39,4 36,5 37,8 38,7

49,7 46,2 47,4 48,3

Alle getoonde dB-waarden zijn A-gewogen

Geomilieu V2020.0 Licentiehouder: Gemeente Middelburg

25-5-2021 08:45:12

Verkeerslawaai cumulatief Rapport: Model: Groep: Groepsreductie:

Resultatentabel verkeersmodel LAeq totaalresultaten voor toetspunten (hoofdgroep) Nee

Naam Toetspunt 7_A 7_B 7_C 8_A 8_B

Omschrijving woningblok Stromenweg woningblok Stromenweg woningblok Stromenweg woningblok Grevelingenstraat woningblok Grevelingenstraat

X 30673,59 30673,59 30673,59 30699,18 30699,18

Y 389713,54 389713,54 389713,54 389715,95 389715,95

Hoogte 1,50 4,50 7,50 1,50 4,50

Dag 46,7 48,2 48,7 52,5 53,4

Avond 43,7 45,2 45,7 49,7 50,5

Nacht 37,4 38,9 39,4 42,7 43,6

Lden 47,3 48,8 49,3 53,0 53,9

8_C 9_A 9_B 9_C

woningblok woningblok woningblok woningblok

30699,18 30703,34 30703,34 30703,34

389715,95 389733,99 389733,99 389733,99

7,50 1,50 4,50 7,50

53,4 51,0 52,1 52,2

50,6 48,2 49,2 49,3

43,7 41,3 42,3 42,4

53,9 51,5 52,6 52,7

Grevelingenstraat Grevelingenstraat Grevelingenstraat Grevelingenstraat

Alle getoonde dB-waarden zijn A-gewogen

Geomilieu V2020.0 Licentiehouder: Gemeente Middelburg

25-5-2021 08:45:12

Bijlage 2

73/367

Archeologisch onderzoek

74/367

ARTEFACT! RAPPORT 565

Middelburg Grevelingenstraat Stromenpad, Rittenburg III Gemeente Middelburg Archeologisch Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek door middel van verkennende boringen

ARTEFACT! RAPPORT 565

Middelburg Grevelingenstraat Stromenpad, Rittenburg III Gemeente Middelburg Archeologisch Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek door middel van verkennende boringen

F.M.J. Delporte

Colofon Titel

Middelburg Grevelingenstraat-Stromenpad. Rittenbrug III. Archeologisch Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek door middel van verkennende boringen

Auteur(s)

drs. F.M.J. Delporte

Status rapport

Definitief

Datum

22 januari 2021

Projectcode

2020ART22

Projectleider

drs. F.M.J. Delporte

Projectmedewerker(s)

drs. F.G.R. D’hondt (veldwerk), drs. D. Kneuvels (veldwerk)

Opdrachtgever

Gemeente Middelburg

ISSN

2213-7424

Autorisatie

Naam

drs. J.E.M. Wattenberghe (Senior KNA Archeoloog)

Datum

22 januari 2021

Paraaf

Artefact! Advies en Onderzoek in Erfgoed! Riemensstraat 9 4543 BW Zaamslag T 0115 851614 E info@artefact-info.nl W www.artefact-info.nl

© Artefact! Advies en Onderzoek in Erfgoed, 2021 Artefact! Advies en Onderzoek in Erfgoed aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortvloeiend uit het gebruik van de resultaten van dit onderzoek of de toepassing van het hierin verwoorde advies.

ARTEFACT! RAPPORT 565

MIDDELBURG GREVELINGENSTRAAT-STROMENPAD

Inhoud Samenvatting ............................................................................................................................................. 7 Administratieve Gegevens .......................................................................................................................... 9

1

Inleiding ........................................................................................................................... 11

1.1

Aanleiding, doel en opzet van het onderzoek ................................................................................11

1.2

Beleidskader..................................................................................................................................13

1.3

Plangebied: afbakening en grondgebruik ..................................................................................... 16

2

Archeologisch Bureauonderzoek ........................................................................................ 17

2.1

Onderzoeksmethode ..................................................................................................................... 17

2.2

Aardkundige waarden ................................................................................................................... 17

2.2.1

Paleogeografische situatie op Walcheren .............................................................................. 17

2.2.2

Geologie, landschap en bodem ............................................................................................ 21

2.2.3

Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN) ........................................................................... 24

2.3

Bewoningsgeschiedenis ............................................................................................................... 26

2.3.1

Historische gegevens ........................................................................................................... 26

2.3.2

Archeologische Gegevens .................................................................................................... 32

2.3.3

Recent gebruik: verstoringen en luchtfoto’s .......................................................................... 37

2.4

Archeologisch Verwachtingsmodel .............................................................................................. 39

3

Inventariserend Veldonderzoek - verkennend ..................................................................... 45

3.1

Doel en methode .......................................................................................................................... 45

3.2

Resultaten .................................................................................................................................... 47

3.3

Resultaten archeologie ................................................................................................................. 58

4

Conclusie en advies............................................................................................................ 61

4.1

Conclusie: beantwoording onderzoeksvragen .............................................................................. 61

4.2

Advies .......................................................................................................................................... 64

Bronnen .................................................................................................................................................... 69 Verklarende Woordenlijst .......................................................................................................................... 71 Tijdstabel ...................................................................................................................................................75

Bijlage 1

Boorstaten ........................................................................................................................... 77

5

ARTEFACT! RAPPORT 565

MIDDELBURG GREVELINGENSTRAAT-STROMENPAD

Samenvatting De Gemeente Middelburg heeft het voornemen om fase III van woonuitbreidingswijk Rittenburg te realiseren. Het plangebied Rittenburg III ligt ingeklemd tussen de Merwedestraat, de Grevelingenstraat en het Stromenpad en omvat (delen) van 4 percelen die kadastraal bekend staan onder Gemeente Middelburg, Sectie S, Perceel 2443, 2621, 2093 en 2841 (ged.). Het plangebied beslaat een oppervlakte van circa 3,77 hectare. De ontwikkeling is nog in een vroeg stadium, er zijn dan ook nog geen concrete plannen beschikbaar en ook de toekomstige verstoringen en verstoringsdiepten zijn nog niet gekend. Het plangebied is momenteel gelegen binnen de grenzen van het bestemmingsplan Stromenwijk (2015) en is er gesitueerd in een zone met enkelbestemming Maatschappelijk. Mogelijke archeologische waarden binnen het gebied worden planologisch beschermd door een dubbelbestemming waarde archeologie 3. Binnen het gebied met waarde archeologie 3 geldt een verbod op het uitvoeren van (graaf)werkzaamheden die groter zijn dan 500 m2 én dieper reiken dan 0,40 m -mv. In de noordoostelijke hoek van het plangebied is een bekende vindplaats gelegen die een sterkere planologische bescherming geniet. In dit gebied met dubbelbestemming waarde archeologie 1 geldt een verbod op het uitvoeren van (graaf)werkzaamheden die groter zijn dan 30 m2 én dieper reiken dan 0,40 m -mv.

Omdat de voorgenomen ontwikkeling niet past binnen het bestaande bestemmingsplan zal ten behoeve van de te realiseren woonwijk Rittenburg III een nieuw bestemmingsplan moeten worden opgesteld. Op basis van het bureauonderzoek is voor het plangebied een archeologische verwachting opgesteld, dit is aan de hand van het inventariserend veldonderzoek in het veld getoetst. Het plangebied is gelegen in een gebied waar sinds 1970 gebouwd is en vanaf 2012/2013 in verschillende sloop- en nivelleringswerkzaamheden hebben plaatsgevonden. Hierbij is het plangebied verstoord tot een diepte tussen 0,51 en 2,19 m -NAP (0,10 en 1,80 m -mv) in het grootste deel van het plangebied (boringen nr. 1- 3, 6-9, 13, 15, 17, 18, 20-23, 25, 28-32, 34, 35, 38, 39, 41-47 en 49-55) en afgegraven tot een diepte tussen 0,51 en 1,07 m -NAP ter plaatse van boringen nr. 4, 11, 12, 19, 24, 26 en 27. Uitsluitend ter plaatse van boringen nr. 16, 33, 37 en 48 is een intact bodemprofiel (afgedekt door een bouwvoor) aangetroffen. De basis van het boorprofiel wordt binnen het volledige plangebied gevormd door kleiafzettingen van het Laagpakket van Wormer. Deze zijn aangetroffen op een diepte tussen 2,41 en 3,58 m -NAP (1,5 en 3,35 m – mv). Bovenop het Laagpakket van Wormer bevindt zich Hollandveen.

De intacte (veraarde) top van het Hollandveen is aangetroffen op een diepte tussen 1,72 tot 1,93 m -NAP (0,7 tot 1,05 m -mv). Echter in het grootste deel van het plangebied is dit veen aangetast door erosie en/of moernering. Intacte veentoppen zijn enkel aangetroffen in boringen nr. 26, 28, 29 en 50. Bij deze laatste drie boringen is echter niet uitgesloten dat de vastgestelde veraarding het gevolg is van een recentere blootstelling aan zuurstof (en bijgevolg oxidatie) bij de moernering vanaf de middeleeuwen en recente graafwerkzaamheden. Bij drie boringen, nr. 8, 15 en 17, is geen veraarde top vastgesteld maar is het profiel mogelijk vrijwel intact bewaard. Dit is aangetroffen op een diepte tussen 1,84 en 2,02 m -NAP (2,1 en 2,6 m -mv). De bovenop het veen tot ontwikkeling gekomen afzettingen van het Laagpakket van Walcheren bestaan uit poelafzettingen. Deze zijn met name in het noorden en zuidwesten van het plangebied geheel vergraven bij het moerneren. De poelafzettingen werden hierdoor uitsluitend aangetroffen in

7

ARTEFACT! RAPPORT 565

MIDDELBURG GREVELINGENSTRAAT-STROMENPAD

boringen nr. 3, 8, 9, 11, 15, 16, 17, 25 en 26. Het gebied wordt centraal doorsneden door een kreekbedding. In deze kreekbedding is het profiel veelal geërodeerd tot in het veen. Echter bij boringen nr. 3, 4 en 11 rest tussen de onderzijde van de kreekafzettingen en het Hollandveen nog een dun pakket poelafzettingen (boringen nr. 3 en 11) of moerneringsklei (boring nr. 4). Op basis van het booronderzoek kan het archeologisch verwachtingsmodel uit het bureauonderzoek bijgesteld worden. Binnen het plangebied bestaat een middelhoge verwachting voor vindplaatsen uit de late ijzertijd en Romeinse tijd binnen die delen van het plangebied waar het Hollandveen Laagpakket intact en/of zo goed als intact bewaard is gebleven (bruin gearceerde zones op afbeelding 29). Archeologische resten kunnen hier aangetroffen worden vanaf een diepte van minimaal 1,7 m -NAP. 1 Aanvullend geldt voor het volledige plangebied een middel- en hoge verwachting op het niveau van de Formatie van Boxtel. Dit niveau is met het huidig inventariserend veldonderzoek niet bereikt en bevindt zich naar verwachting vanaf een diepte van minimaal 5,2 m -NAP. Rekening houdend met bovenstaande is vervolgens een advies opgesteld. Dit advies is voorgelegd aan de bevoegde overheid.

Deze heeft besloten een Inventariserend Veldonderzoek door middel van proefsleuven uit te laten voeren in die zones waar zich (vrijwel) intact veen bevindt. Indien dit onderzoek geen archeologische vindplaatsen aan het licht brengt zal de dubbelbestemming in het gehele plangebied opgeheven worden.

Dieptes in m -mv zijn voor het voorliggend plangebied niet bruikbaar omdat het gebied een zeker reliëf 8 vertoond ten gevolge van herhaalde sloop- en nivelleringswerkzaamheden.

1

ARTEFACT! RAPPORT 565

MIDDELBURG GREVELINGENSTRAAT-STROMENPAD

Administratieve Gegevens Onderzoeksvorm

Archeologisch Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek door middel van verkennende boringen

Projectnaam

Middelburg Grevelingenstraat-Stromenpad, Rittenbug III

Locatie Provincie

Zeeland

Gemeente

Middelburg

Plaats

Middelburg

Adres / Locatie

Grevelingenstraat, Stromenpad en Merwedestraat

Kadastraal perceel

Gemeente Middelburg, Sectie S, Perceel 2443, 2621, 2093 en 2841 (gedeeltelijk)

RD-coördinaten:

NW 30.655/ 389.969

NO 30.752/ 389.942

ZW 30.566/ 389.691

ZO 30.695/ 389.645

Kaartblad

65D

Oppervlakte plangebied

Circa 3,77 ha

Vigerende bestemmingsplan

Stromenwijk (2015), enkelbestemmingen Maatschappelijk. Dubbelbestemming waarde archeologie 3 (500 m2 en 0,4 m mv) en waarde archeologie 1 (30 m2 en 0,4 m -mv).

Bekende waarden binnen plangebied AMK-status

-

Gemeentelijke vindplaats

1 binnen plangebied

Archis vondstlocatie

1051048

Zeeuws Archeologisch Depot

-

Opdrachtgever Naam

Gemeente Middelburg

Contactpersoon

Dhr. B. Meijlink

Adres

Postbus 6000, 4330 LA Middelburg

Contactgegevens

T

06 52552925

E

b.meijlink@middelburg.nl

Bevoegde Overheid Contactpersoon

Dhr. B. Meijlink

Adres

Postbus 70, 4330 AB Middelburg

Contactgegevens

T

06 52552925

E

b.meijlink@middelburg.nl

9

ARTEFACT! RAPPORT 565

MIDDELBURG GREVELINGENSTRAAT-STROMENPAD

Beheer en plaats van de vondsten en documentatie Naam

Zeeuws Archeologisch Depot (ZAD) Erfgoed Zeeland

Contactpersoon

Dhr. J.J.H. van den Berg

Adres

Looierssingel 2, 4331 NK Middelburg

Contactgegevens

T

0118 670618

E

depot@erfgoedzeeland.nl

Uitvoerder Naam

Artefact! Advies en Onderzoek in Erfgoed

Contactpersoon

Dhr. J.E.M. Wattenberghe

Adres

Riemensstraat 9, 4543 BW Zaamslag

Contactgegevens

T

0115 851614

E

janwattenberghe@artefact-info.nl

Onderzoeksgegevens Planologische aanleiding

Bestemmingsplanwijziging

Uitvoeringsperiode

Februari-maart 2020

Projectnummer Artefact

2020ART22

Archis onderzoeksmelding

4805458100

10

ARTEFACT! RAPPORT 565

1

MIDDELBURG GREVELINGENSTRAAT-STROMENPAD

Inleiding 1.1

Aanleiding, doel en opzet van het onderzoek

De Gemeente Middelburg heeft het voornemen om fase III van woonuitbreidingswijk Rittenburg te realiseren. Het plangebied Rittenburg III ligt ingeklemd tussen de Merwedestraat, de Grevelingenstraat en het Stromenpad en omvat (delen) van 4 percelen die kadastraal bekend staan onder Gemeente Middelburg, Sectie S, Perceel 2443, 2621, 2093 en 2841 (ged.). Het plangebied beslaat een oppervlakte van circa 3,77 hectare.

Afbeelding 1

Ligging van het plangebied (rode ster) in Nederland.

Het plangebied is binnen bestemmingsplan Stromenwijk (2015) gesitueerd in een zone met enkelbestemming Maatschappelijk. Mogelijke archeologische waarden binnen het gebied worden planologisch beschermd door een dubbelbestemming waarde archeologie 3. Binnen het gebied met waarde archeologie 3 geldt een verbod op het uitvoeren van (graaf)werkzaamheden die groter zijn dan 500 m2 én dieper reiken dan 0,40 m -mv. In de noordoostelijke hoek van het plangebied is een bekende vindplaats gelegen die een sterkere planologische bescherming geniet. In dit gebied met dubbelbestemming waarde archeologie 1 geldt een verbod op het uitvoeren van (graaf)werkzaamheden die groter zijn dan 30 m2 én dieper reiken dan 0,40 m -mv. Dergelijke werkzaamheden zijn wel vergunbaar mits een archeologisch onderzoeksrapport wordt voorgelegd waarin wordt aangetoond dat geen archeologische waarden aanwezig zijn, dat deze niet behoudenswaardig zijn of dat deze door de voorgenomen werkzaamheden niet onevenredig worden geschaad. De voorgenomen ontwikkeling past niet binnen het bestaande bestemmingsplan. Ten behoeve van de ontwikkeling zal een nieuw bestemmingsplan moeten worden opgesteld. Hiertoe dient een archeologisch vooronderzoek te worden uitgevoerd. Dit dient te bestaan uit een Archeologisch

11

ARTEFACT! RAPPORT 565

MIDDELBURG GREVELINGENSTRAAT-STROMENPAD

Bureauonderzoek, aangevuld met een Inventariserend Veldonderzoek door middel van verkennende boringen.

Afbeelding 2 Ligging van het plangebied op de Topografische Kaart van Nederland. Schaal 1:30.000/7.500 Bron: Esri Nederland, Community Map Contributors, 2020.

Het doel van bureauonderzoek is het opstellen van een gespecificeerde, archeologische verwachting, met behulp van informatie van bestaande bronnen over bekende of verwachte archeologische waarden binnen een omschreven gebied, zowel onder als boven water, met als resultaat inzicht in bekende en te verwachten sites. De verwachting uit het bureauonderzoek wordt door middel van een verkennend booronderzoek getoetst. Het doel een inventariserend veldonderzoek verkennende fase middels boringen is:  Het aanvullen en toetsen van de gespecificeerde archeologische verwachting, zoals geformuleerd in het bureauonderzoek en/of in het Plan van Aanpak/Programma van Eisen.  Inzicht te krijgen in de vormeenheden van het landschap die van invloed zijn op de locatiekeuze in het verleden.  Het uitsluiten van kansarme zones en het selecteren van kansrijke zones voor de volgende vormen van onderzoek

12

ARTEFACT! RAPPORT 565

MIDDELBURG GREVELINGENSTRAAT-STROMENPAD

 Bijkomstig kan er (extra) informatie verkregen worden over bekende en/of verwachte archeologische waarden in een onderzoeksgebied. Dit omvat de aan- of afwezigheid, datering, de aard, de omvang, de diepteligging de gaafheid en conservering, de uiterlijke kenmerken (artefacten en type indicatoren), de locatie en de mogelijke verstoringen van de archeologische waarden. Het resultaat van dit onderzoek is een standaardrapport met een specifieke archeologische verwachting, op basis waarvan een beleidsbeslissing genomen kan worden ten aanzien van (eventueel) vervolgonderzoek. Daarbij dienen volgende vragen te worden beantwoord:  Wat is de geo(morfo)logische situatie binnen het plangebied?  Is de bodem intact of werden verstoringen vastgesteld?  Werden binnen het plangebied (aanwijzingen voor de aanwezigheid van) vindplaatsen vastgesteld? Zo ja, binnen welk deel van het plangebied en op welk niveau/diepte?  Bestaat binnen het plangebied een verwachting op het voorkomen van vindplaatsen? Zo ja, binnen welk deel van het plangebied en op welk niveau/diepte? Met andere woorden: kan het verwachtingsmodel uit het bureauonderzoek worden bijgesteld?  Worden de (vastgestelde of verwachte) archeologische waarden bedreigd door de voorgenomen planontwikkeling?  Is het plangebied in voldoende mate onderzocht? Zo nee, welke vorm van vervolgonderzoek wordt geadviseerd? Het onderzoek is

uitgevoerd conform de eisen gesteld in de KNA Versie 4.1 en de aanvullende richtlijnen van de Provincie Zeeland. 2 Bij een archeologisch vooronderzoek dienen conform de provinciale richtlijnen 8 boringen per hectare te worden uitgevoerd met een minimum van 4 boringen voor plangebieden kleiner dan 5.000 m2. Op verzoek van de opdrachtgever wordt het boorgrid in het noordoostelijke deel van het plangebied echter verdicht. In een gebied van minimaal 50 bij 50 m worden 25 extra boringen voorzien (in een grid van 10 bij 10 m).

1.2

Beleidskader

Rijk Sinds 1 juli 2016 is de Erfgoedwet van kracht, hiermee is het verdrag van Malta binnen de Nederlandse wetgeving geïmplementeerd. Dit Europese verdrag beoogt het cultureel erfgoed, dat zich in de bodem bevindt, beter te beschermen. De Erfgoedwet regelt de bescherming van archeologisch erfgoed in de bodem, de inpassing ervan in de ruimtelijke ontwikkeling en de financiering van archeologische onderzoeken. De Erfgoedwet moet samen met de (nog niet in werking getreden) Omgevingswet een integrale bescherming van het cultureel erfgoed mogelijk maken. Daarnaast is er op landelijk niveau een Nationale Onderzoeksagenda Archeologie (NOaA2) opgesteld waarin het Zeeuws kleigebied als archeoregio een afzonderlijk hoofdstuk vormt en de regiogebonden

2 Besluit van gedeputeerde staten van Zeeland, houdende de Regeling aanvullende richtlijnen voor archeologisch

onderzoek in de provincie Zeeland 2019 (2019): Hoofdstuk 1 en 2.

13

ARTEFACT! RAPPORT 565

MIDDELBURG GREVELINGENSTRAAT-STROMENPAD

onderzoeksthema’s en -vragen toegelicht worden. Daarnaast worden in deze NOaA2 ook per Periode en Complextype specifieke onderzoeksthema’s en –vragen geformuleerd.

Provincie Het beleid van de provincie Zeeland ten aanzien van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ) is vastgelegd in de CultuurNota 2017-2020. In februari 2017 heeft het College van Gedeputeerde Staten van Zeeland het ‘Toetsingskader archeologie Provincie Zeeland 2017’ vastgesteld 3 . In het toetsingskader is vastgesteld wanneer archeologisch (voor)onderzoek noodzakelijk is. Daarnaast heeft de provincie in 2009 aanvullende richtlijnen opgesteld voor het uitvoeren van een Bureauonderzoek, onderzoek op veen en onderzoek op dagzomend en dun afgedekt dekzand. Deze werden in 2014 en 2017 geactualiseerd en aangevuld. 4 In 2008 werd een Provinciale Onderzoeksagenda Archeologie Zeeland (POAZ) opgesteld die in 2016 werd geëvalueerd 5. Naar aanleiding daarvan is ook de POAZ 2017-2020 opgesteld en gepubliceerd 6 . Voor de periode 2017 – 2020 zijn hierin de kernthema’s en zwaartepunten voor archeologisch onderzoek in de provincie Zeeland geselecteerd.

Gemeente Met de komst van de Wet op de archeologische Monumentenzorg (Wamz) is de verantwoordelijkheid voor het cultureel erfgoed in grote mate verschoven van Rijk en provincie naar de gemeenten. Gemeenten worden verantwoordelijk gehouden voor de omgang met archeologische waarden binnen het gemeentelijk grondgebied. Daartoe dienen gemeenten een eigen archeologiebeleid te voeren. Dit onderzoek valt binnen de gemeente Middelburg. Het gemeentelijke archeologiebeleid voor Middelburg is opgesteld door de Walcherse Archeologische Dienst (WAD). De WAD is een samenwerkingsverband tussen de gemeenten Vlissingen, Middelburg en Veere. Deze intergemeentelijke archeologische dienst heeft als voornaamste taken: het formuleren van het gemeentelijk archeologiebeleid, de advisering van de drie gemeenten en particulieren en het uitvoeren van archeologisch veldonderzoek, wetenschappelijk onderzoek en publiciteit en publiekswerking rond archeologie. De basis van het gemeentelijk archeologiebeleid van de gemeente Middelburg wordt gevormd door de Archeologische verwachtings- en waardenkaart Walcheren 2016 (Nota Archeologische monumentenzorg Walcheren 2016-2022, Kaartbijlage 1, zie afbeelding 3). Dit betreft een actualisatie van de eerdere beleidsdocumenten uit 2008.

Op deze verwachtingskaart is het plangebied gelegen in een zone met een hoge en middelhoge archeologische verwachting, en in het uiterste noordoosten ter plaatse van een (gemeentelijke) archeologische vindplaats. Dergelijke vindplaatsen betreffen meldingen van overwegend toevalsvondsten. Deze zijn bij het opstellen van de beleidsdocumenten in 2016 gecontroleerd en gedeeltelijk uitgeselecteerd. De vindplaatsen die resteren, wijzen op de aanwezigheid in de ondergrond van archeologische waarden, die in ieder geval onderdeel uitmaken van de Walcherse onderzoeksthema’s. Het uitgangspunt van het beleid zoals weergegeven op de Archeologische beleidsadvieskaart Walcheren 2016 (Nota Archeologische monumentenzorg Walcheren 2016-2022, bijlage 2) is voor zowel een zone met een hoge als een middelhoge archeologische verwachting, dat met het oog op een 3 Toetsingskader archeologie Provincie Zeeland 2017, Provinciaal blad 2017 nr. 605, 15 februari 2017. 4 Provinciaal Blad van Zeeland nr. 3112, 14 juli 2017. 5 Van Dierendonck, 2016. 6 Provincie Zeeland, 2017.

14

ARTEFACT! RAPPORT 565

MIDDELBURG GREVELINGENSTRAAT-STROMENPAD

zorgvuldige belangenafweging voorafgaand aan bodemingrepen dieper van 0,40 m -mv en met een oppervlak groter dan 500 m² in de vroegste fase van de planvorming een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd dient te worden, eventueel in combinatie met een inventariserend veldonderzoek. Het uitgangspunt daarbij is steeds het archeologische erfgoed in situ te behouden. Ter plaatse van de archeologische vindplaats (Walcherse Waardengebied) betreft dit bij bodemingrepen dieper dan 0,4 m –mv en met een oppervlakte groter dan 30 m2. De ondergrenzen van respectievelijk 500 en 30 m2 zijn opgenomen in het geldende bestemmingsplan (Stromenwijk, 2015) waar voor deze gebieden een dubbelbestemming waarde archeologie 3 en 1 geldt.

Afbeelding 3

Ligging van het plangebied op een vergrote uitsnede van de Archeologische verwachtings-

en waardenkaart Walcheren 2016. Schaal 1: 10.000. Bron: WAD.

15

ARTEFACT! RAPPORT 565

MIDDELBURG GREVELINGENSTRAAT-STROMENPAD

Naast de beleidskaarten beschikt de gemeentes ook over een onderzoeksagenda inzake archeologie. Dit betekent dat het archeologisch onderzoek zich met name richt op de volgende zes onderwerpen: 1. De bewoning in de IJzertijd en de Romeinse tijd in het dynamische veenlandschap van Walcheren dat met regelmaat door de zee overstroomd werd. 2. Vroegmiddeleeuwse ringwalburgen en de bijhorende nederzettingen. 3. Ontwikkelingsgeschiedenis Walcherse steden en dorpen in de Middeleeuwen. 4. Walcheren als belangrijke speler in de kaapvaart, de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC), de West Indische Compagnie (WIC) en andere compagnieën. 5. Walcheren als strategisch bolwerk in de 16e en 17e eeuw, de Franse tijd en de Tweede Wereldoorlog. 6. Walcheren en haar maritieme archeologie

1.3

Plangebied: afbakening en grondgebruik

Het plangebied is gelegen in het zuiden van Middelburg in de Stromenwijk en betreft het gebied tussen de Grevelingenstraat, het Stromenpaden en de Merwedestraat en de Vlissingse Watergang. Op de kadastrale kaart is het plangebied gelegen ter plaatse van verschillende kadastrale percelen: Middelburg, Sectie S, Perceel 2093, 2443 en 2621 en gedeeltelijk 2841. Binnen dit plangebied, dat een oppervlakte heeft van circa 3,77 ha, wordt de woonwijk Rittenburg III ontwikkeld. Deze ontwikkeling is nog in een vroeg stadium, er zijn dan ook nog geen concrete plannen beschikbaar en ook de toekomstige verstoringen zijn nog niet gekend. In totaal zullen ongeveer 91 woningen gebouwd worden in de vorm van appartementen, twee-onder-een-kap woningen en eengezinswoningen. Het plangebied is in het verleden bebouwd geweest, deze bebouwing is reeds gesloopt, het gebied ligt dan ook braak.

16

ARTEFACT! RAPPORT 565

2

MIDDELBURG GREVELINGENSTRAAT-STROMENPAD

Archeologisch Bureauonderzoek 2.1

Onderzoeksmethode

Voorliggend Archeologisch Bureauonderzoek werd uitgevoerd conform de eisen gesteld in de KNA Versie 4.1, de aanvullende richtlijnen van de Provincie Zeeland. 7 Om tot een specifieke archeologische verwachting te komen werden volgende werkzaamheden uitgevoerd:  bepalen van het onderzoekskader (aanleiding onderzoek en begrenzing plangebied);  het vaststellen van het gemeentelijk beleidskader;  het vaststellen van het huidige en historische gebruik van het plangebied en naaste omgeving door het raadplegen van de beheerder/eigenaar van de grond en/of de opdrachtgever en de door hen overgedragen gegevens;  het vaststellen van de toekomstige inrichting van het plangebied;  het bepalen van de landschappelijke (geologische en bodemkundige) kenmerken aan de hand van bestudering van de bodem-, geologische en geomorfologische kaarten en gegevens uit eerder verricht bodemonderzoek;  het bestuderen van oude kaarten;  het raadplegen van het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN);  het raadplegen van relevante literatuur en luchtfoto’s;  het inventariseren van gegevens uit het ARCHeologisch Informatie Systeem (ARCHIS) van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) te Amersfoort;  het raadplegen van de Archeologische Monumentenkaart (AMK) van Nederland;  het raadplegen van de Indicatieve Kaart Archeologische Waarden (IKAW);  het raadplegen van de Cultuurhistorische

Hoofdstructuur;  het raadplegen van milieukundig onderzoek binnen het plangebied;  het raadplegen van het Zeeuws Archief;  het raadplegen van het Zeeuws Archeologisch Depot (ZAD). Bij het tot stand komen van voorliggend onderzoeksrapport werd gebruikt gemaakt van verschillende historische of oude kaarten. Enkel de relevante kaarten waarop afwijkende of kenmerkende informatie met betrekking tot het plangebied wordt weergegeven zullen worden besproken en afgebeeld.

2.2 2.2.1

Aardkundige waarden Paleogeografische situatie op Walcheren

De geologische basis, die bepalend is voor het uitzicht van het huidige landschap, begint na het laatste glaciaal (het weichselien, tot 9.700 v. Chr.). Door het afsmelten van de ijskap, ten gevolge van de toegenomen temperatuur, begint namelijk de zeespiegel sterk te stijgen (zie afbeelding 4). De sterke stuwing van het grondwater ten gevolge van de zeespiegelstijging veroorzaakt op vele plaatsen langs

7 Aanvullende richtlijnen voor archeologisch onderzoek in de Provincie Zeeland.

17

ARTEFACT! RAPPORT 565

MIDDELBURG GREVELINGENSTRAAT-STROMENPAD

het westelijke Nederlandse kustgebied een veengroei op het pleistocene substraat. Dit veen wordt tot het Basisveen pakket (Formatie van Nieuwkoop) gerekend.

Afbeelding 4 Overzicht van de paleogeografische evolutie in de omgeving van het plangebied vanaf 9000 tot 500 v. Chr. (BC). Bron: Vos en de Vries, 2013. Voor de legenda: zie afbeelding 5.

18

ARTEFACT! RAPPORT 565

MIDDELBURG GREVELINGENSTRAAT-STROMENPAD

Aan dit veenvormingsproces komt een einde in het vroeg-atlanticum (circa 6.000 v. Chr.). 8 Door de voortdurende sterke zeespiegelstijging en getijdenwerking loopt het noordelijke deel van Zeeland geleidelijk onder water en ontstaat er bovenop het Basisveen een getijdengebied met platen, slikken en schorren. Grote delen van het pleistocene landschap worden door getijdengeulen uitgeschuurd. Deze afzettingen die deel uitmaken van het Laagpakket van Wormer (Formatie van Naaldwijk) worden op Walcheren bij een open kust gevormd in het midden- en laat-atlanticum (vanaf 5.500 v. Chr.). Deze eerste holocene kustafzettingen zijn overwegend zandig. Vanaf het subboreaal (het holoceen maximum) stagneert de stijging van de zeespiegel in die mate dat de sedimentatie en de stijging elkaar in balans houden. Er worden vanaf dan meer kleiige sedimenten afgezet. Deze klei is slap en bevat veel rietwortels. Door de stagnerende zeespiegelstijging start er vervolgens een verlandingsproces bovenin deze getijdenafzettingen en begint er zich naderhand opnieuw veen te vormen: eerst laagveen en vervolgens, ten gevolge van de groei van het veen en de afname van het zoute kwelwater, ook hoogveen. Het veenmilieu verandert in het subboreaal van brak naar zoet en vervolgens van eutroof naar oligotroof.

9 Doordat de zee greep verliest op dit gebied gaat ook de duinenrij langs de kust opeenvolgend westwaarts opschuiven en zich gaan sluiten. De veengroei is dermate grootschalig dat er vanaf het midden-subboreaal (circa 2.000 v. Chr.) kan gesproken worden van een groot veenlandschap achter een quasi gesloten kustbarrière van strandwallen. Dit landschap bestaat uit een veenmoeras kriskras doorsneden door kleine vennen en veenstroompjes. 10 Geologisch wordt dit veen tot het Hollandveen Laagpakket van de Formatie van Nieuwkoop gerekend. Gedurende de Romeinse tijd worden grote delen van het veengebied ten behoeve van de grootschalige verbreiding van de bewoning ontwaterd. Dit gebeurt door het graven van afwateringsgreppels en het verbreden en kanaliseren van de reeds aanwezige veenstroompjes en watergangen. Doordat het ontwaterde veen gaat inklinken krijgt de zee na een tijd opnieuw vat op dit gebied. De eerste tekenen van overstromingen dateren dan ook al uit de 2e helft van de 2e eeuw. Vanaf het midden-subatlanticum (laat-Romeinse tijd, vanaf ca. 270 n. Chr.) kan de zee opnieuw verder en breder in het achterland voorbij de strandwallen instromen waardoor een nieuw getijdenlandschap ontstaat. Het vanaf het midden-subatlanticum ontstane nieuw getijdenlandschap resulteert in de sedimentatie van dikke pakketten klei en zand.

Daar waar getijdengeulen zich insnijden worden zandige pakketten afgezet. De hoger gelegen veengronden werden afgedekt met fijner sediment, hoofdzakelijk zware klei. De afzettingen van het Laagpakket van Walcheren (Formatie van Naaldwijk), die daarbij tot stand komen, liggen tot op heden in vrijwel heel Zeeland aan het oppervlak. In deze periode ontstaat ook de Honte, ten zuiden van Walcheren. Deze van oorsprong getijdengeul ontwikkelt zich geleidelijk tot een zeegat dat de Schelde met de zee zal verbinden. De Honte als waterweg wordt dan ook een belangrijk economisch gegeven in de middeleeuwen.

8 Van Rummelen, 1971. 9 Vos en van Heeringen, 1997, 28. 10 Vos en van Heeringen, 1997, 28.

19

ARTEFACT! RAPPORT 565

MIDDELBURG GREVELINGENSTRAAT-STROMENPAD

Afbeelding 5 Overzicht van de paleogeografische evolutie in de omgeving van het plangebied vanaf 100 tot 1850 n. Chr (AD). Bron: Vos en de Vries, 2013.

De bewoning op Walcheren situeert zich gedurende de middeleeuwen aanvankelijk op de hogere en drogere delen. In dit onbedijkte land zijn dit de oeverwallen langs de kreken en, waar de kreken reeds volledig dichtgeslibd zijn, de hoger liggende inversieruggen. Gaandeweg raakt echter ook het lagere

20

ARTEFACT! RAPPORT 565

MIDDELBURG GREVELINGENSTRAAT-STROMENPAD

schorrengebied voldoende opgeslibd waardoor het enkel tijdens stormvloeden weer onder water komt te staan. Dit maakt dit gebied ook economisch interessant waardoor er een intensieve kolonisatie van het getijdengebied volgt. Vanaf de 11de en 12de eeuw beginnen de bewoners van dit watergevoelige gebied zich vervolgens met defensieve dijken tegen het water te beschermen. In het nieuw door dijken beschermde land wordt naast landbouw ook aan veenontginning gedaan. Het zoute veen wordt hoofdzakelijk gebruikt bij de productie van zout. Het weggraven van het veen heeft echter een aanzienlijke verlaging en erosie van het oppervlak tot gevolg. Hierdoor kunnen dijkdoorbraken tijdens stormvloeden catastrofale gevolgen hebben. Hoewel Walcheren tijdens de middeleeuwen door verschillende stormvloeden wordt getroffen blijft de definitieve schade hier beperkt tot een stuk landverlies in het oosten, bij ‘Oud’-Arnemuiden. 11 Tussen de vroege middeleeuwen en de 20e eeuw is Walcheren dan ook nog nauwelijks bedekt met jonge mariene sedimenten. In 1944 wordt het eiland wel opnieuw overspoeld door de zee. Ter voorbereiding van de landingsoperatie op de Walcherse kusten besluiten de geallieerde troepen namelijk om het land onder water te zetten. Begin oktober 1944 worden dan ook op meerdere plaatsen de dijken stukgeschoten. Voor Westkapelle op de kop van Walcheren is de schade het grootst.

Het dorp wordt in enkele uren tijd door slecht gecoördineerde bombardementen en het wassende zeewater grotendeels van de kaart geveegd. De huidige Westkapelsche Kreek is hiervan nog een stille getuige. Ook elders op Walcheren ontstaan er nieuwe kreeksystemen die water aan- en afvoeren vanuit de zee. Op verschillende plaatsen op het eiland worden heden dan ook nog jonge sedimenten uit deze periode bovenaan het bodemprofiel aangetroffen. 12 Na deze moedwillige inundatie heeft de zee gedurende bijna twee jaar vrij spel, tot in 1946 het laatste gat in de dijk gedicht kan worden. Door hun hogere ligging op de kreekruggen zijn de meeste dorpskernen gespaard gebleven, maar niettemin is de schade aan huizen, vee, land- en tuinbouw niet te overzien. Na 1946 is de strijd tegen het water nog niet voorbij. In 1953 krijgt Zeeland namelijk te kampen met de Watersnoodramp. Op 1 februari van dat jaar breken op veel plaatsen de dijken door en bijna 1500 mensen laten het leven. Op Walcheren worden vooral Vlissingen, Arnemuiden en Veere zwaar getroffen.

2.2.2

Geologie, landschap en bodem

Voor het verkrijgen van inzicht in de geologische opbouw in het plangebied en zijn directe omgeving is gebruik gemaakt van Geologische Basiskaart van Nederland (TNO), Bodemkaart van Nederland (StiBoKa) en de Geomorfologische kaart van Nederland (RGD). Een nadeel bij het gebruik is de relatieve grofschaligheid van deze kaarten. Deze informatie is niet bedoeld en ook niet bruikbaar voor een beoordeling op perceelniveau. Wel bieden de kaarten kaders voor een globale inschatting van de geologische en paleogeografische situatie. Daarom worden de gegevens aangevuld met de meer gedetailleerde ondergrondmodellen uit het DINO-loket (te raadplegen op www.Dinoloket.nl) en de Bodemkundige Overzichtskaart van Walcheren door Bennema en Van der Meer uit 1952. Het plangebied maakt deel uit van zuidwestelijke zeekleigebied, specifiek van het door kleigebieden omsloten systeem van kreekruggen. Op de Geologische Kaart van Nederland (De Mulder et.al., 2010, niet afgebeeld) is het plangebied gelegen binnen een gebied met code Na7. Hier bestaat de ondergrond volgens deze kaart uit afzettingen van het Laagpakket van Walcheren (zeeklei en –zand) met inschakelingen van veen (Formatie van Nieuwekoop). Vanwege de relatieve grofschaligheid van de 11

Kuipers en van Dierendonck, 2004, 75.

12 Bennema en Van der Meer, 1950, 252.

21

ARTEFACT! RAPPORT 565

MIDDELBURG GREVELINGENSTRAAT-STROMENPAD

Geologische Kaart uit 2010 werd ook de oudere Geologische Kaart van Nederland geraadpleegd (RGD 1971) (zie afbeelding 6). Op deze kaart is het plangebied gelegen in een zone met komafzettingen (ook wel poelafzettingen genoemd) die behoren tot het Laagpakket van Walcheren (op deze kaart Duinkerke II) (code AO.2). Hieronder bevinden zich Hollandveen en afzettingen van het Laagpakket van Wormer (op deze kaart afzettingen van Calais). In het grootste deel van het plangebied betreft dit afzettingen van het Laagpakket van Wormer die bestaan uit klei (aangegeven met “–“) en kleiafzettingen op Basisveen (aangegeven met ‘v”-tjes). Op afstanden tussen 500 en 1.000 m ten westen, zuiden en oosten van het plangebied bevinden zich enkele geulbeddingen (aangegeven als DO.2, Duinkerke II).

Afbeelding 6 Projectie van het plangebied (rode polygoon) op een vergrote uitsnede van de Geologische Kaart van Nederland. Schaal 1:30.000. Bron: RGD, van Rummelen 1971.

Volgens de bijkaart van de Geologische Kaart van Nederland zou de top van de pleistocene afzettingen aangetroffen kunnen worden tussen 5 en 6 m –NAP. De bovenzijde van deze afzettingen zal daar waar het afgedekt wordt door Basisveen intact bewaard gebleven zijn. Waar het pleistoceen afgedekt wordt door het Laagpakket van Wormer kan enige erosie van het pleistoceen plaatsgevonden hebben. Op basis van de geologische boorgegevens uit het DINO-loket (TNO Geologische Dienst Nederland) is een ondergrondmodel samen te stellen voor een gekozen puntlocatie of profiellijn waarbij boorgegevens worden geïnterpoleerd tot een voorspelling van de bodemopbouw. Uiteraard gaat het om de verwachte bodemopbouw die af kan wijken van de werkelijke situatie vanwege onbekende lokale omstandigheden. Omdat een van de boringen waarop het model gebaseerd is zich binnen het huidig plangebied bevindt is ervoor geopteerd deze boring te gebruiken in plaats van een Appelboring. Boring B48B0343 uit het GeoTOP-model laat zien dat zich in het zuiden van het plangebied kleiafzettingen van het Laagpakket van Walcheren bevinden tot een diepte van 1,1 m -mv (1,7 m -NAP).