Bijlage 1. Bomenplan 2026-2035

Robuuste groenstroken Bij aanleg of renovatie gaat de voorkeur uit naar grotere, robuuste groenstructuren waarin bomen voldoende ruimte krijgen. Dit zorgt voor meer beschikbaarheid van voeding, lucht en water, waardoor bomen beter kunnen uitgroeien. Robuuste groenvakken zijn bovendien beter bestand tegen langere perioden van droogte en houden meer water vast bij hevige neerslag.

Beheer Kwaliteit van bestaande bomen wordt verbeterd. Bij bestaande bomen worden groeiplaatsen verbeterd door verharding in de omgeving van de boom, met name binnen de kroonprojectie, om te vormen tot groen. Voor het omvormen van verharding naar groen wordt zoveel mogelijk aangesloten bij de uitvoering van civiele werkzaamheden. Daarnaast worden op kleinschalige basis verharde boomspiegels omgevormd naar groen. Dit gebeurt in eerste instantie op locaties waar voorlopig geen civiele projecten plaatsvinden of waar onveilige situaties ontstaan door wortelopdruk. In de tabel hieronder is een overzicht met acties voor de komende jaren. Met de binnenstad erbij worden bijna 500 bomen vervangen. Waar mogelijk vindt herplant plaats op dezelfde locatie. Indien dit niet mogelijk is, wordt een plek gezocht in de directe omgeving. Er zijn bijna 650 kans locaties in beeld voor nieuwe bomen, waarmee de dubbele herplantplicht kan worden ingevuld.

Rooien en herplant boom ARNEMUIDEN BINNENSTAD DAUWENDAELE GRIFFIOEN KLARENBEEK-VEERSEPOORT ZUID MORTIERE NIEUW EN SINT JOOSLAND NIEUW MIDDELBURG SINT LAURENS STROMENWIJK - 't ZAND RITTENBURG Totaal

Nieuwe boom Omvormen verharding leveren en planten naar groen in m2

7 51 134 99 30 137 11 4 0 0 23

60 65 121 14 143 152 0 5 0 25 63

282 2446 50 2268 545 906 0 0 476 749 1186

494

647

8908

Herplant op dezelfde plek is niet altijd haalbaar, bijvoorbeeld wanneer bomen boven kabels en leidingen staan of de groeiplaats te klein is. In die gevallen kan compensatie plaats vinden in uitbreidingsprojecten. Bedrijventerrein Bedrijventerreinen worden zoveel mogelijk natuurlijk beheert met oog voor activiteiten in de omgeving. Bedrijventerreinen wordt gekenmerkt door bedrijvigheid, dit vraagt een enigszins flexibele opstelling vanuit de gemeente als het gaat om de inrichting. Door realisatie of aanpassing van bedrijfsbebouwing worden regelmatig aanvragen ingediend voor het verplaatsen of toevoegen van inritten die vaak de groenstrook kruisen. Ook ontwikkelingen zoals glasvezel en verzwaring van het elektriciteitsnet doorkruisen de groenstroken. Dit gaat soms ten koste van bomen. De bedrijventerreinen zijn echter ook de plek waar het hitte eiland effect groot is. Om een hier een duurzaam bomenbestand te creëren wordt op strategische plekken gekozen voor aanplant van langzaam groeiende bomen. Als indicatie wordt aangehouden om 1/3e langzaam groeiende climax soorten te planten en 2/3e snelgroeiende pionier soorten. Op deze manier wordt ook hier een toekomst bestendige boomstructuur gevormd.

Op bedrijventerreinen, vooral Arnestein ligt een vervangingsopgave van bijna 200 bomen. Tegelijkertijd zijn er ook mogelijkheden, zoals af te lezen in de tabel hieronder:

Rooien en herplant boom

Nieuwe boom leveren en planten

BEDRIJVENTERREIN MORTIERE ARNESTEIN RAMSBURG

15 190 0

50 126 50

Totaal

205

226

Er liggen al veel kabels en leidingen en dit maakt dat niet overal bomen geplant kunnen worden. Om ook op de bedrijventerreinen biomassa te creëren kan in deze gevallen worden gekozen voor aanleg van bloemenranden bosplantsoen, hagen, kwetterbosjes of een afwisseling hierin. Begraafplaatsen Begraafplaatsen vormen oasen van rust. De bomen mogen hier oud worden en zorgen voor een kalmte en structuur. Incidenteel wordt een boom vervangen en herplant. Op de bestaande begraafplaatsen worden voornamelijk bomen aangeplant die langzaam groeien. Bij uitbreiding of aanleg kan gekozen worden voor snelle groeiers om toch snel bomen van enig formaat te hebben. Deze worden later volgens het wijkerblijver principe gedund. Er worden voornamelijk inheemse soorten aangeplant.

4.3 Uitbreiding van het bomenbestand Nieuwe wijken Bij de ontwikkeling van nieuwe wijken, herinrichtingen en inbreidingslocaties is steeds meer aandacht voor ruimte voor groen. Door aanleg van robuuste groenvakken is beplanting beter bestand tegen langere perioden van droogte en houden meer water vast bij hevige neerslag. In projecten zoals Essenvelt, Hazenburg, Sint-Laurens, Churchillaan, Edelstenenbuurt, Mortiere en Cleene Hooge worden in de komende tien jaar bij elkaar bijna 1.900 extra bomen geplant. Zie hieronder een globaal overzicht.

Rooien en herplant boom project CLEENE HOOGE HAZENBURG SINT LAURENS ESSENVELT CHURCHILLAAN EDELSTENENBUURT MORTIERE RITTENBURG TOORENVLIEDT TOTAAL

Nieuwe boom leveren en planten project 0 0 0 0 0 84 0 0 0 84

300 45 480 600 50 61 250 30 35 1851

Dit vergroot het aantal bomen in de gemeente en zorgt op termijn voor een toename van kroonvolume en biomassa. Daarmee wordt de natuurwaarde versterkt en bijgedragen aan de doelen uit de Natuurherstelverordening. Deze uitbreiding biedt ruim voldoende compensatiemogelijkheden voor het vervangen van zieke en oude bomen in het kader van de dubbele herplantplicht. Bij nieuwe uitbreidingen geldt dat bestaande bomen zoveel mogelijk behouden blijven, in het bijzonder climaxsoorten zoals eik, (haag)beuk, iep en linde.

Groengebieden worden waar mogelijk aangesloten op bestaande groenstructuren om natuurwaarden te versterken en migratiemogelijkheden voor dieren te vergroten. Er nog ontwikkellocaties waarvan de invulling niet helemaal duidelijk is, maar wel ruimte komt voor meer bomen. Locaties zijn de Schenge, Sint Laurens Oost, Hart van Dauwendaele, Hart van Griffioen en de nieuwe campus voor het voortgezet onderwijs. Dit biedt kansen. Het Veerse Meer In de omgevingsvisie Middelburg 20250 zijn de contouren uit de Zeeuwse bosvisie over genomen . Dit laat een ambitie zien om bosgebied verder uit te breiden langs het Veerse Meer. Deze gronden zijn op dit moment echter voor het grootste deel niet in eigendom van de gemeente Middelburg. Er is een deel waar natuur ontwikkeld gaat worden. Ter compensatie voor het waterpark Veerse Meer heeft ontwikkelaar Tristar samen met verschillende belangen partijen door Kuijper Compagnons een ontwerp gemaakt voor een natuurcompensatie gebied. Dit biedt ruimte voor circa 500 bomen. Dit is niet op gemeente grond, maar wel binnen de gemeente en in lijn met de doelstellingen.

Figuur 15 Actiepunt uit Omgevingsvisie Middelburg 2050

Pachtgronden De gemeente bezit verschillende gronden die worden verpacht (zie bijlage 10 voor de overzichtskaart). Er wordt onderscheid gemaakt tussen drie typen overeenkomsten: • • •

Eénjarige pacht: snel opzegbaar en vaak gekoppeld aan gronden waarvoor plannen in ontwikkeling zijn, zoals Cleene Hooge, Sint Laurens en Hazenburg. Bruikleen of huur: relatief eenvoudig opzegbaar. Reguliere pacht: langlopende overeenkomsten, soms tot wel 50 jaar, met oudere afspraken en tarieven. Het beëindigen van deze overeenkomsten vereist afkoop.

Een deel van deze pachtgronden, zoals langs het Arnekanaal en bij het Veerse Meer, liggen op gunstige locaties die de hoofdgroenstructuur kunnen te versterken. Mogelijk kunnen deze gronden worden gebruikt voor het uitbreiden van het bomenbestand. Bos Voor biodiversiteit, houtproductie en CO₂-binding is meer bos nodig in Nederland. In Middelburg kan bos worden toegevoegd aansluitend op de bestaande bossen bij het Veerse Meer (zie bijlage 9: kansenkaart biodiversiteit). Voor de toename van houtige gewassen, zoals boombeplantingen, heesters en hagen, zijn er diverse mogelijkheden: langs boomdijken, op kreekruggen, nabij dorpen en in stadsranden. Ook structuren met losse hagen, bijvoorbeeld meidoornhagen, kwamen van oudsher veel voor in de poelgronden. Het opnieuw aanplanten hiervan vergroot de biomassa en sluit aan bij de Zeeuwse Bosvisie. Het onderzoek naar uitbreiding van bos en het verbinden van groenstructuren op Walcheren, in lijn met de Zeeuwse Bosvisie, wordt verder uitgewerkt in samenwerking met de Provincie, het Waterschap en de gemeenten Vlissingen en Veere.

4.4 Participatie en communicatie Particulier groen Particulier groen is een belangrijk onderdeel van de groenstructuur in de gemeente en biedt voordelen op gebied van klimaat en natuur. De gemeente steunt daarom initiatieven die bijdragen aan maatschappelijke betrokkenheid en vergroening, zoals MeerBomenNu, Boomfeestdag en Natuurwerkdag, door het beschikbaar stellen van locaties en materialen. Particulier waardevolle bomen Bomen op particulierterrein zijn in principe niet beschermd, met uitzondering van bomen die op de lijst staan met particulier waardevolle bomen. Deze lijst wordt in 2026 herzien.

Communicatie Bij het kappen van bomen wordt de omgeving tijdig geïnformeerd via een brief en indien nodig via aanvullende kanalen zoals de gemeentelijke website. Het doel van deze communicatie is om transparantie te bieden Ongemak Bomen geven gemakkelijk aanleiding tot klachten en verzoeken. In dit geval wordt de lijn uit het groenbeleidsplan 2016-2026 gevolgd. Klachten betreffen dikwijls schaduw in de tuin, schaduw op zonnepanelen, blad- en zaadafval in de tuin, druppen van bomen op tuininrichting, last van insecten in de bomen, wortelgroei en opslag van bomen in de tuin, wortelopdruk in de tuin, verwachting van schade (bij storm) enz. Burgers zien het groter belang van bomen zeker, maar zien hun ongemak, afgezet tegenover het algemene belang, als zwaarwegender. Dit spanningsveld zal deels ook formeel (juridisch) moeten worden benaderd. De te hanteren beslislijn is: • • • •

De overlast in afweging brengen met het algemene belang; Dialoog met burgers aangaan over de overlast, over de maatregelen die de gemeente kan nemen en over de maatregelen die de burger zelf kan nemen; De maatregelen die de gemeente neemt, in beginsel in reguliere uitvoeringsplanningen opnemen; Indien geen oplossing of acceptatie bereikt wordt, een formele (juridische afgedekte) houding aannemen.

4.5 Beheer Kabels en leidingen Bomen worden minimaal 1,5 meter van kabels en leidingen af geplant. Bomen die momenteel boven kabels en leidingen staan, kunnen niet worden vervangen door nieuwe bomen. Deze bomen worden zo lang mogelijk behouden door gericht onderhoud. Wanneer kap noodzakelijk is om veiligheidsredenen, wordt op dezelfde locatie heesterbeplanting of bosplantsoen terug geplant. Op deze manier blijft er biomassa aanwezig. Veteranenbomen In de gemeente Middelburg is een deel van de bomen aan het aftakelen door ouderdom, ziekten of schade. Hoewel deze bomen vaker risico’s met zich meebrengen, kunnen bomen in de aftakelende fase ook van grote ecologische waarde zijn. Dode takken, holtes, schimmels en baststructuren bieden leefruimte en voedsel aan insecten, vogels, vleermuizen en andere soorten. Daar waar de veiligheid het toelaat, biedt het behouden van deze bomen een kans om biodiversiteit in de stedelijke omgeving te versterken. Door strategisch om te gaan met risicobeoordeling, bijvoorbeeld door kroondelen terug te nemen of delen af te schermen, kan deze ecologische waarde worden behouden. Deze bomen vragen om extra aandacht en worden daarom indien nodig één keer in de twee jaar gezien in plaats van één keer per vier jaar. De kosten voor extra onderhoudsronde bij deze bomen worden gemonitord. Monitoring Bestaande bomen kunnen soms in slechte conditie verkeren.

Tijdens reguliere onderhoudsrondes wordt beoordeeld of bomen extra aandacht nodig hebben. Indien dat het geval is, kan vervolgonderzoek worden uitgevoerd. Dit onderzoek richt zich op de groeiplaats en de bodem. Daarbij kan blijken dat er problemen zijn, zoals een verstoorde waterhuishouding, beperkte beschikbaarheid van voedingsstoffen of bodemverdichting. Op basis van deze bevindingen worden passende vervolgmaatregelen genomen. Werken langs bomen Voor werken langs bomen houden we de richtlijnen aan van het norminstituut bomen. In bijlage 11 is een poster bijgevoegd met uitgangspunten. Afstemming Minimaal drie keer per jaar komt een ambtelijke werkgroep bijeen om het beheer en onderhoud van bomen af te stemmen. Tijdens deze bijeenkomsten worden onder andere de volgende onderwerpen besproken: • • • •

Aanpak van risicobomen; Prioritering voor vervanging en nieuwe aanplant; Start van het seizoen voor vervanging en nieuwe aanplant; Evaluatie van het afgelopen seizoen.

Daarnaast wordt jaarlijks in augustus/september samen met elke groenwijkploeg bepaald welke bomen moeten worden ingeplant (inboet). Dit betreft bomen in de jeugdfase die de zomer niet hebben overleefd en in het nieuwe seizoen worden vervangen. Omvormen van verharding De wegbeheerder stelt jaarlijks een planning op voor werkzaamheden. Voor het omvormen van groen wordt zoveel mogelijk aangesloten bij deze planning, zodat werkzaamheden gecombineerd kunnen worden. Op kleinschalige basis worden daarnaast verharde boomspiegels omgevormd naar groen. Vrijkomend materiaal Bij onderhoud en vervanging van bomen komt snoeimateriaal en stamhout vrij. In eerste instantie wordt dit zoveel mogelijk op locatie verwerkt, bijvoorbeeld als takkenrail of speelboom. Dit voorkomt extra transportbewegingen en geeft opgeslagen voedingsstoffen terug aan de natuur. Met het oog op een circulaire economie moet voor langere termijn worden onderzocht op welke manier vrijkomende materialen lokaal verwerkt of ingezet kunnen worden.

5. Financieel Voor twee verschillende ambitieniveaus zijn financiële gevolgen in beeld gebracht.

5.1 Ambitieniveau +: Een nog groenere gemeente In ambitieniveau + ‘Een nog groenere gemeente’ is in beeld gebracht hoe op een planmatige manier invulling kan worden gegeven aan ambities en uitdagingen. Onderdeel

Huidige situatie (2025)

Duur beleidsperiode

Ambitieniveau + Een nog groenere gemeente 10

10

Regulier beheer, onderhoud en vervanging: Beheer: regulier beheer

* Bomen worden gemonitord en deels planmatig, deels reactief vervangen. * Alle bomen worden één keer per vier jaar gecontroleerd. * Risicobomen worden jaarlijks geïnspecteerd. * Jonge aanplant die niet aanslaat, wordt vervangen (inboet). * Vervanging of behoud van bomen en plantsoen bij beheer- en herinrichtingsprojecten.

* Bomen worden gemonitord en deels planmatig, deels reactief vervangen. * Alle bomen worden één keer per vier jaar gecontroleerd. * Risicobomen worden jaarlijks geïnspecteerd. * Jonge aanplant die niet aanslaat, wordt vervangen (inboet). * Vervanging of behoud van bomen en plantsoen bij beheer- en herinrichtingsprojecten.

* Er wordt gestreefd naar onderhoudsniveau B. * Reguliere snoei vindt één keer per vier jaar plaats. * Risicobomen worden jaarlijks gesnoeid indien noodzakelijk.

* Er wordt gestreefd naar onderhoudsniveau B. * Reguliere snoei vindt één keer per vier jaar plaats. * Risicobomen worden jaarlijks gesnoeid indien noodzakelijk.

* Incidenteel blijven bomen in een aftakelende fase behouden. * Er wordt ingegrepen wanneer sprake is van potentieel risico.

* Grotere groepen bomen waarbij grootschalige uitval dreigt, worden op planmatige wijze vervangen. * Tot circa 10% van de bomen wordt met extra onderhoud langer in stand gehouden. € 40.000,00

* Incidenteel wordt onderzoek uitgevoerd naar specifieke groeiplaatsen van bomen, en indien nodig worden vervolgmaatregelen genomen.

* Jaarlijks wordt op circa 15 locaties waar bomen slecht groeien onderzoek gedaan naar de groeiplaats. Indien nodig worden vervolgmaatregelen genomen.

Wordt gedekt uit regulier beschikbare middelen Onderhoud: regulier onderhoud

Wordt gedekt uit regulier beschikbare middelen Versterken van biodiversiteit: door onderhoud aan bomen in een aftakelende fase (veteranenbomen).

Kosten per jaar Kwaliteitsverbetering: onderzoek naar groeiplaatsen van bomen die slecht groeien.

Kosten per jaar

€

Kwaliteitsverbetering en klimaatadaptatie: uitbreiding van * Op basis van de jaarplanning voor bomen en plantsoen binnen beheer- en herinrichtingsprojecten. wegen en riolering worden locaties vergroend binnen beheer- en herinrichtingsprojecten. Kosten per jaar Kwaliteitsverbetering: omvormen van verharding rond bomen naar groen en bestrijden van wortelopdruk.

€ * Incidenteel wordt verharding rond bomen omgevormd naar groen. * Wortelopdruk in verharding wordt reactief opgelost.

Kosten per jaar

30.000,00

* In samenspraak met beheerders wordt een planning opgesteld om opgaven voor riolering, wegen en matige groeiplaatsen van bomen integraal aan te pakken. 150.000,00

* Planmatig wordt verharding rond bomen wordt waar mogelijk omgevormd naar groen. * Wortelopdruk in verharding wordt actief aangepakt. € 42.000,00

Kwantiteit: toevoegen van bomen op kanslocaties.

* 'Per jaar worden circa 180 bomen op kanslocaties toegevoegd.

Investering (totaal)

€

306.000,00

Geld investering (gemiddeld per jaar)

€

62.000,00

Tijd (doel bereikt na)

5

Totaal structurele kosten en beschikbare middelen: Structurele kosten voor extra maatregelen in beheer en onderhoud: Dekking uit het budget voor ‘Herstel boomwortelschade’:

€

324.000,00

€

42.000,00

Dekking uit het budget ‘Een nog groenere gemeente’:

€

282.000,00

Extra nodig per jaar voor beheer en onderhoud:

€

-

Met extra onderhoud blijven bomen in de aftakelende fase langer intact en wordt de biodiversiteit versterkt. Door middel van groeiplaatsonderzoek wordt inzicht verkregen in de oorzaken van slechte groei op specifieke locaties. Met aanvullende maatregelen en het vergroenen van verharding rondom bomen wordt de kwaliteit van bestaande bomen verbeterd. Door aansluiting te zoeken bij andere beheeropgaven in de openbare ruimte wordt op een efficiënte en integrale manier uitvoering gegeven aan deze werkzaamheden. Daarnaast zijn er ambities voor het toevoegen van meer bomen. Binnen het bestaande beheergebied zijn circa 850 locaties in beeld waar extra bomen kunnen worden geplant. Deze locaties worden binnen vijf jaar gerealiseerd. In uitbreidingsprojecten komen daar in de komende tien jaar ongeveer 1.900 bomen bij. In de toekomst zal dit ook zorgen voor meer boomkroonvolume. Onderdeel Duur beleidsperiode

Huidige situatie (2025)

Ambitieniveau + Een nog groenere gemeente 10

10

Eenmalige kosten: Kwantiteit: toevoegen van bomen in een project: Kosten:

Toevoegen van 1.900 bomen in (uitbreidings)projecten. € 1.024.000,00

Dekking uit grondexploitatie:

€

1.024.000,00

5.2 Ambitieniveau ++: De groende droom Er is een tweede ambitieniveau in beeld gebracht, namelijk ‘De groene droom’. In dit scenario is onderzocht hoe het bomenbestand sneller kan groeien in diversiteit, kwantiteit en kwaliteit. Onderdeel

Huidige situatie (2025)

Duur beleidsperiode

Ambitieniveau ++ De groene droom 10

10

Regulier beheer, onderhoud en vervanging: Beheer: regulier beheer

* Bomen worden gemonitord en deels planmatig, deels reactief vervangen. * Alle bomen worden één keer per vier jaar gecontroleerd. * Risicobomen worden jaarlijks geïnspecteerd. * Jonge aanplant die niet aanslaat, wordt vervangen (inboet). * Vervanging of behoud van bomen en plantsoen bij beheer- en herinrichtingsprojecten.

* Bomen worden gemonitord en deels planmatig, deels reactief vervangen. * Alle bomen worden één keer per vier jaar gecontroleerd. * Risicobomen worden jaarlijks geïnspecteerd. * Jonge aanplant die niet aanslaat, wordt vervangen (inboet). * Vervanging of behoud van bomen en plantsoen bij beheer- en herinrichtingsprojecten.

* Er wordt gestreefd naar onderhoudsniveau B. * Reguliere snoei vindt één keer per vier jaar plaats. * Risicobomen worden jaarlijks gesnoeid indien noodzakelijk.

* Er wordt gestreefd naar onderhoudsniveau B. * Reguliere snoei vindt één keer per vier jaar plaats. * Risicobomen worden jaarlijks gesnoeid indien noodzakelijk.

* Incidenteel blijven bomen in een aftakelende fase behouden. * Er wordt ingegrepen wanneer sprake is van potentieel risico.

* Grotere groepen met bomen waarbij grootschalig uitval dreigt worden op planmatige wijze vervangen; * Tot circa 15% van de bomen wordt met extra onderhoud langer in stand gehouden. € 80.000,00

* Incidenteel wordt onderzoek uitgevoerd naar specifieke groeiplaatsen van bomen, en indien nodig worden vervolgmaatregelen genomen.

* Jaarlijks wordt op 40 locaties waar bomen slecht groeien onderzoek gedaan naar de groeiplaats. Indien nodig worden vervolgmaatregelen genomen.

Wordt gedekt uit regulier beschikbare middelen Onderhoud: regulier onderhoud

Wordt gedekt uit regulier beschikbare middelen Versterken van biodiversiteit: door onderhoud aan bomen in een aftakelende fase (veteranenbomen).

Kosten per jaar Kwaliteitsverbetering: onderzoek naar groeiplaatsen van bomen die slecht groeien.

Kosten per jaar

€

Kwaliteitsverbetering en klimaatadaptatie: uitbreiding van * Op basis van de jaarplanning voor bomen en plantsoen binnen beheer- en herinrichtingsprojecten. wegen en riolering worden locaties vergroend binnen beheer- en herinrichtingsprojecten. Kosten per jaar Kwaliteitsverbetering: omvormen van verharding rond bomen naar groen en bestrijden van wortelopdruk.

€ * Incidenteel wordt verharding rond bomen omgevormd naar groen. * Wortelopdruk in verharding wordt reactief opgelost.

80.000,00

* Verbetering van groeiplaatsen voor bomen heeft de hoogste prioriteit en wordt zo snel mogelijk uitgevoerd.

300.000,00

* Verharding rond bomen wordt waar mogelijk omgevormd naar groen. * Wortelopdruk in verharding wordt voorkomen.

Kosten per jaar

€

Kwantiteit: toevoegen van bomen op kanslocaties.

* In één jaar worden bomen op alle kanslocaties in wijken aangeplant, zodat deze bomen zo snel mogelijk volwassen kunnen worden.

Investering (totaal)

€

306.000,00

Geld investering (gemiddeld per jaar)

€

306.000,00

Tijd (doel bereikt na)

80.000,00

1

Totaal structurele kosten en beschikbare middelen: Structurele kosten voor extra maatregelen in beheer en onderhoud: Dekking uit het budget voor ‘Herstel boomwortelschade’:

€ €

42.000,00

Dekking uit het budget ‘Een nog groenere gemeente’:

€

282.000,00

Extra nodig per jaar voor beheer en onderhoud:

€

522.000,00

846.000,00

Met extra onderhoud blijven meer bomen in de aftakelende fase langer intact en wordt de biodiversiteit versterkt. Door middel van extra groeiplaatsonderzoek wordt inzicht verkregen in de oorzaken van slechte groei op specifieke locaties. Met aanvullende maatregelen en het vergroenen van verharding rondom bomen wordt de kwaliteit van bestaande bomen verbeterd. In dit ambitieniveau is ervoor gekozen om, deels los van andere beheeropgaven, maatregelen voor groeiplaatsverbetering uit te voeren. Op deze manier wordt een versnelling gerealiseerd in het verbeteren van groeiplekken en daarmee in de kwaliteit van het bomenbestand. Een kanttekening hierbij is dat dit mogelijk minder efficiënt gebeurt dan in ambitieniveau + ‘Een nog groenere gemeente’. Daarnaast zijn er ambities voor het toevoegen van meer bomen. Binnen het bestaande beheergebied zijn circa 850 locaties in beeld waar extra bomen kunnen worden geplant. Deze locaties worden binnen een jaar gerealiseerd. Hiermee wordt nu al geplant en deels gecompenseerd voor de kap van bomen in de komende tien jaar. Dit vraagt eenmalig om extra middelen voor het leveren en planten van bomen. In uitbreidingsprojecten komen daar in de komende tien jaar ongeveer 1.900 bomen bij. In de toekomst zal dit bijdragen aan een verdere toename van het boomkroonvolume. Onderdeel Duur beleidsperiode

Huidige situatie (2025)

Ambitieniveau ++ De groene droom 10

10

Eenmalige kosten: Kwantiteit: toevoegen van bomen in een project: Kosten:

Toevoegen van 1.900 bomen in (uitbreidings)projecten. € 1.024.000,00

Dekking uit grondexploitatie:

€

1.024.000,00

Bibliografie Gemeente Middelburg. (2016). Groenbeleidsplan 2016-2026. Opgehaald van Gemeente Middelburg: https://www.middelburg.nl/_flysystem/media/groenbeleidsplan-2016-2026-met-bijlagenrapport.pdf Notitie Kansenkaart biodiversiteit bij beheer en ontwikkeling. (2023, Mei). Opgehaald van Gemeente Middelburg: https://cuatro.sim-cdn.nl/middelburg/uploads/notitie-kansenkaartbiodiversiteit.pdf?cb=UbWSpfNP Omgevingsvisie Middelburg 2050. (2024, Februari). Opgehaald van Gemeente Middelburg: https://vng.nl/sites/default/files/2025-12/factsheet-europese-natuurherstelverordening-engemeenten.pdf Stichting landschapsbeheer Zeeland. (2023). Advies assortiment van bomen en struiken door de SLZ. Opgehaald van Stichting landschapsbeheer Zeeland: https://landschapsbeheerzeeland.nl/sites/default/files/2023-02/202212%20SLZ%20Assortiment%20bomen%20en%20struiken%20verkort%20-%20versie%202023-15.pdf VNG. (2025). Europese Natuurherstelverordening en gemeente. Opgehaald van VNG: https://vng.nl/sites/default/files/2025-12/factsheet-europese-natuurherstelverordening-engemeenten.pdf

Bijlagen 1. Raadsbesluit 2. Factsheet Europese natuurherstelverordening en gemeenten 3. Beleidsnotitie bescherming bomen in Middelburg 4. Moties 5. Memo Beweegbaar bos 6. Resultaten enquête 7. Verslag raadsinformatie bijeenkomst 8. Advies assortiment van bomen en struiken door de SLZ 9. Hoofdgroenstructuur 10. Pachtgronden 11. Bomenposter

1. Raadsbesluit

2. Factsheet Europese natuurherstelverordening en gemeenten

Europese Natuurherstelverordening (NHV) en gemeenten Factsheet Foto: Nanda Sluijsmans

Sinds 18 augustus 2024 is de Europese Natuurherstelverordening (NHV) van kracht. Doel van deze verordening is om Europese natuur en ecosystemen te beschermen en te herstellen. Ook het herstel van stedelijke ecosystemen1 is onderdeel van deze verordening (artikel 8). Dat artikel gaat over stedelijke groene ruimten en stedelijke boomkroonbedekking. Daarmee heeft deze verordening dus ook impact op gemeenten in Nederland. Ook enkele andere artikelen raken in meer of mindere mate het gemeentelijk beleid.

Verordening is al van kracht Gemeenten doen er verstandig aan om al rekening te houden met de NHV. Ook al wordt de NHV momenteel nog doorvertaald naar nationaal beleid en zijn nu nog lang niet alle kaders duidelijk, de verordening is al van kracht: het referentiejaar voor artikel 8 is 2024 en de (eerste) doelen gelden voor eind 2030. Dat betekent dat gemeenten in hun omgevingsvisie en omgevingsplan nu al moeten voorsorteren op deze verordening. Ook concreter is het, bijvoorbeeld als de straat opengaat voor de

energietransitie, goed om rekening te houden met de consequenties van deze ingrepen op de bomen die daar staan.

Informerende factsheet over impact op gemeenten Deze factsheet geeft gemeenten waar mogelijk al meer informatie over de NHV en de impact daarvan op gemeenten. Op dit moment zijn veel vragen helaas nog niet te beantwoorden. In de komende periode zal in het proces vanuit het rijk, waarbij de VNG nauw betrokken is, steeds meer duidelijk worden. Hoewel deze factsheet zorgvuldig en naar beste kunnen is samengesteld, kan het voorkomen dat informatie verandert of inmiddels achterhaald is, of dat nieuwe informatie beschikbaar is. Zodra daar aanleiding toe is, werken we deze factsheet bij. Raadpleeg daarom altijd de webversie voor de meest actuele informatie. Aanvullend plaatsen we op het forum Groen de komende periode antwoorden op veelgestelde vragen. Daar vindt u nu

1 Wat onder stedelijke ecosystemen wordt verstaan, wordt verderop in deze factsheet uitgelegd.

al een ‘lijst van veelgestelde vragen waar nog geen antwoord op is’. Bent u nog geen lid? Meld u aan voor het forum. In deze factsheet lichten we de volgende onderwerpen toe: 1. Wat is de Europese Natuurherstelverordening (NHV)? 2. Welke artikelen van de NHV zijn (vooral) relevant voor gemeenten? 3. Wat stelt artikel 8: Herstel van stedelijke ecosystemen? 4. Wat betekent artikel 8 voor de gemeentelijke praktijk en wat kan/moet mijn gemeente nu al doen? 5. Hoe wordt de verordening verder uitgewerkt en wat is de rol van de VNG daarin? 6. Handige informatiebronnen over de NHV

• Artikel 8: Herstel van stedelijke ecosystemen • Artikel 9: Herstel van de natuurlijke verbindingen van rivieren en de natuurlijke functies van de bijbehorende overstromingsgebieden • Artikel 10: Herstel van de bestuiverpopulaties • Artikel 11: Herstel van landbouwecosystemen • Artikel 12: Herstel van bosecosystemen • Artikel 13: Aanplant van drie miljard extra bomen Een belangrijk onderdeel van de NHV (hoofdstuk 3) is dat alle lidstaten een nationaal natuur(herstel) plan2 moeten opstellen waarin zij aangeven wat zij wanneer gaan doen om de doelen te halen. Nederland is momenteel bezig met uitwerking van dit Natuurplan, en daarmee dus ook met de verdere invulling van de afzonderlijke artikelen.

2. Welke artikelen van de EU NHV zijn (vooral) relevant voor gemeenten?

1. Wat is de Europese Natuurherstelverordening (NHV)?

Artikel 8: Herstel van stedelijke ecosystemen, is het belangrijkste artikel voor gemeenten.

Met de NHV wil de EU de Europese natuur en ecosystemen herstellen en beschermen. Op de website van Ons Levend Landschap beschrijft het rijk:

Daarnaast kunnen de volgende artikelen ook in meer of mindere mate relevant zijn of impact hebben voor gemeenten en/of hun beleid:

• “De wet geeft doelstellingen voor ecosystemen op land, aan de kust, in zoet water, bos, landbouwgebieden, steden en zee. • De wet bouwt deels voort op bestaande wetgeving, waaronder de Vogel- en Habitatrichtlijn (VHR) en de Kaderrichtlijn Water (KRW). • Daarnaast zijn er ook aanvullende verplichtingen, bijvoorbeeld juist buiten Natura 2000 gebieden. • Waar in eerdere wetten en richtlijnen de focus lag op specifieke habitats en soorten, ligt in de NHV de focus op het herstel van ecosystemen als geheel. Het behoud en ontwikkeling van soorten zijn daar onderdeel van.”

• Artikel 4: Herstel van land-, kust- en zoetwaterecosystemen • Artikel 10: Herstel van de bestuiverpopulaties • Artikel 11: Herstel van landbouwecosystemen, voor gemeenten in veenweidegebieden (vanwege onder meer vernatting) • Artikel 12: Herstel van bosecosystemen, voor gemeenten met eigen bos in beheer

In afzonderlijke artikelen van de verordening worden specifieke doelen gesteld voor uiteenlopende ecosystemen en onderwerpen: • Artikel 4: Herstel van land-, kust- en zoetwaterecosystemen • Artikel 5: Herstel van mariene ecosystemen • Artikel 6: Energie uit hernieuwbare bronnen (uitzonderingsregeling) • Artikel 7: Nationale defensie (uitzonderingsregeling)

Artikel 4 over het herstel van ecosystemen omvat ook een verplichting die stelt dat lidstaten maatregelen moeten nemen die verslechtering van de natuur voorkomen. Artikel 6 over energie uit hernieuwbare bronnen en artikel 7 over nationale defensie bieden uitzonderingsgronden om niet aan dit verslechteringsverbod te hoeven voldoen. De uitwerking van deze artikelen wordt gezamenlijk met de uitwerking van artikel 4 opgepakt door het rijk, hier kijkt de VNG dus indirect op mee. Deze factsheet richt zich vooral op artikel 8, omdat dit het meest relevant is voor gemeenten. Neemt niet weg dat de VNG zich ook inzet op de raakvlakken met andere artikelen, zie hoofdstuk 5 van deze factsheet.

2 In de verordening wordt gesproken van een ‘nationaal herstelplan’, het rijk geeft hier de term ‘Natuurplan’ aan.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

2

3. Wat stelt artikel 8: Herstel van stedelijke ecosystemen? De doelen in artikel 8 In artikel 8 zijn 3 doelen gesteld (lees de exacte formulering in de verordening): 1. Tot en met 2030 mag er geen nettoverlies zijn in de totale nationale oppervlakte stedelijke groene ruimte en stedelijke boomkroonbedekking in stedelijke ecosysteemgebieden ten opzichte van de inwerkingtreding van de verordening (augustus 2024). 2. Vanaf 2031 moet er een toenemende trend gerealiseerd worden in de totale nationale oppervlakte stedelijke groene ruimte, totdat een bevredigend niveau is bereikt. 3. Vanaf 2031 moet er een toenemende trend gerealiseerd worden in elk stedelijk ecosysteemgebied in de stedelijke boomkroonbedekking, totdat het bevredigend niveau is bereikt. Uiterlijk 31 december 2028 komt de Europese Commissie (EC) met een richtinggevend kader hoe lidstaten deze bevredigende niveaus kunnen bepalen. Daarna moet Nederland uiterlijk in 2030 deze niveaus vastgesteld hebben. Deze niveaus zullen dus voorlopig nog niet duidelijk zijn. Let op: de doelen 1 en 2 zijn gericht op de ‘totale nationale oppervlakte’ binnen stedelijke ecosysteemgebieden en doel 3 is gericht op een toename ‘in elk stedelijk ecosysteemgebied’.

Dat betekent dat voor de doelen 1 en 2 een afname van stedelijk groen en/of boomkroonbedekking in het ene stedelijk ecosysteemgebied, gecompenseerd mag worden door een toename in een ander stedelijk ecosysteemgebied. Voor doel 3 mag dat dus niet. Toelichting op definities artikel 8 • Stedelijke ecosysteemgebieden: Stedelijke ecosystemen zijn geen ecologische ecosystemen, maar een begrenzing van het (stedelijk) gebied waarbinnen de doelstellingen van artikel 8 behaald moeten worden. Om te kunnen monitoren en de juiste herstelmaatregelen te kunnen inzetten, moet de afbakening van de stedelijke ecosystemen worden gedefinieerd. Deze definitie bepaalt in hoeverre er naast stedelijke groene ruimte en boomkroonbedekking in bebouwd gebied (stedelijke centra en clusters) ook gestuurd moet worden op de zones rondom dat bebouwd gebied (buitengebied/landelijk gebied).

In de verordening wordt de volgende basisdefinitie gegeven: het stedelijke ecosysteemgebied van een stad of van een kleinere stad en voorstad omvat ofwel: a) de gehele stad of kleinere stad en voorstad; ofwel b) delen van de stad of van de kleinere stad en voorstad, waaronder minstens de stedelijke centra, de stedelijke clusters en eventueel voorstedelijke gebieden. Het is aan de lidstaten zelf om deze gebieden vast te stellen. Er is in Nederland nog geen keuze gemaakt wat de exacte afbakening wordt en of de afbakening bijvoorbeeld per stad, of juist per clusters van steden wordt gemaakt. De verwachting is dat dit eind 2025, begin 2026 gedaan wordt op basis van resultaten van een onderzoek van PBL dat nu gaande is. Niet elke Nederlandse gemeente zal automatisch onder artikel 8 vallen. Eurostat heeft aangegeven dat dit artikel in ieder geval van toepassing is op gemeenten met een zekere mate van stedelijkheid, gebaseerd op bevolkingsdichtheid. Deze mate van stedelijkheid wordt door Eurostat vastgesteld aan de hand van Nederlandse gegevens. Omdat Nederland relatief dichtbevolkt is, zal naar verwachting het (overgrote) merendeel van de Nederlandse gemeenten te maken krijgen met een stedelijke groenopgave. Welke gemeenten dit precies zijn, moet echter nog bestuurlijk worden vastgesteld. Zodra hierover een besluit is genomen, wordt dit nader gecommuniceerd.

• Stedelijk groene ruimte: de totale oppervlakte van in steden of kleinere steden en voorsteden aangetroffen bomen, heesters, struiken, vaste kruidachtige vegetatie, korstmossen en mossen, vijvers en waterlopen. Ook groene daken en groene gevels (verticaal groen) tellen mee (art. 3, lid 20 NHV). Er wordt niet alleen gekeken naar groene ruimte met de juridische functie groen of water. Het gaat om alle fysiek aanwezige groene ruimte binnen het stedelijk ecosysteem, bijvoorbeeld ook tuinen en groene bermen tussen wegen en weilanden. De totale oppervlakte wordt bepaald op basis van Europese Copernicus datasets (Copernicus Land Monitoring System). • Stedelijke boomkroonbedekking: de totale met bomen bedekte oppervlakte in steden, kleinere steden en voorsteden (art. 3, lid 21 NHV). Het gaat hierbij om boomkroonoppervlakte, en niet om boomkroonvolume. Ook dit wordt bepaald met Copernicus datasets.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

3

Belangrijk om verder te vermelden: • Stedelijk groene ruimte en stedelijke boomkroonbedekking gaan over zowel privaat als openbaar groen. • Bomen dragen bij aan zowel de oppervlakte stedelijke groene ruimte als de oppervlakte stedelijke boomkroonbedekking. • Water is ook onderdeel van het begrip stedelijke groene ruimte. • De verplicht te gebruiken Copernicus datasets zijn op basis van satellietdata en worden aangeleverd door de EC. Het rijk is verantwoordelijk voor het uitvoeren van deze monitoring, en monitoring zal naar verwachting ook op landelijk niveau plaatsvinden. Een definitief besluit is hierover nog niet genomen. De referentiesituatie van 2024 wordt op dit moment uitgewerkt en in kaart gebracht. Monitoring zal in ieder geval iedere 6 jaar plaatsvinden. Ook zoekt het rijk nog uit welke eventuele aanvullende data de Copernicus data kunnen ondersteunen. Lidstaten mogen aanvullende data aanleveren, maar deze moeten dan wel eenduidig worden aangeleverd voor alle stedelijke ecosysteemgebieden. • De ecologische kwaliteit is tot en met 2030 niet direct een doelstelling van artikel 8 van de NHV. Of dit na 2030 wel het geval zal zijn, hangt onder andere af van de richtinggevende kaders van de EC over de bevredigende niveaus die lidstaten moeten vaststellen.

Andere artikelen uit de NHV (zoals artikel 10 over bestuivers, of artikel 4.7 over het leefgebied van soorten) zijn wel gericht op het verbeteren van de ecologische kwaliteit. Voor deze doelstellingen kan de kwaliteit van het stedelijk groen een belangrijke bijdrage leveren, maar kunnen ze ook haaks op elkaar staan. Er wordt daarom bij de implementatie van de NHV gekeken naar de samenhang tussen de verschillende doelstellingen in de artikelen. Uitzonderingen Op basis van artikel 8 lid 1 kunnen lidstaten ervoor kiezen om stedelijke ecosysteemgebieden uit te sluiten van de totale nationale oppervlakte, als het aandeel stedelijke groene ruimte in de stedelijke centra en stedelijke clusters van het betreffende stedelijke ecosysteemgebied groter is dan 45% en het aandeel stedelijke boomkroonbedekking groter is dan 10%. Deze uitzonderingsregeling geldt tot en met 2030. Daarna geldt voor elk stedelijk ecosysteem de verplichting om een toenemende trend te realiseren naar een bevredigend niveau. Op dit moment is het nog niet bekend of Nederland van deze uitzonderingsregeling gebruik zal maken.

4. Wat betekent artikel 8 voor de gemeentelijke praktijk en wat kan/moet mijn gemeente nu al doen? Hoewel de verordening nog uitgewerkt moet worden in nationaal beleid, kunnen gemeenten wel alvast voorsorteren op de NHV. Deze zaken geven we gemeenten nu al mee: Houd er in beleid rekening mee dat er geen nettoverlies van (de totale nationale oppervlakte) stedelijk groene ruimte en boomkroonbedekking mag zijn op 31 december 2030 De doelstellingen van de verordening zijn gesteld ten opzichte van augustus 2024 (het moment van de inwerkingtreding). Dit betekent dat de verordening al impact heeft op het huidige beleid van gemeenten. Ook al gaat het in de doelen voor eind 2030 om ‘totale nationale oppervlakte’, het is als gemeente van belang wel al zoveel mogelijk voor te sorteren op het doel dat er eind 2030 geen nettoverlies van stedelijk groen en geen verlies in boomkroonbedekking mag zijn ten opzichte van augustus 2024. Het ministerie van VRO onderzoekt momenteel of bijvoorbeeld bouwprojecten wel een tijdelijke verslechtering mogen veroorzaken, zolang er eind 2030 maar geen nettoverlies is. Sorteer voor dat na 2030 er een toenemende trend in boomkroonoppervlakte gerealiseerd moet worden per stedelijk ecosysteem Tot en met 2030 is de opgave voor het stedelijke boomkroonoppervlakte een netto nationale opgave.

Dit betekent dat een eventuele afname niet binnen het stedelijk ecosysteem van 1 gemeente gecompenseerd hoeft te worden (al is op dit moment nog niet duidelijk hoe dat in de praktijk vorm krijgt). Na 2030 zal er een toenemende trend van boomkroonoppervlakte gerealiseerd moeten worden in ieder stedelijk ecosysteem. Dit betekent dat er dan wel gecompenseerd moet worden binnen het stedelijk ecosysteem van de betreffende gemeente. Let op: een aangewezen stedelijk ecosysteem kan mogelijk meerdere gemeenten omvatten. In die situatie zou compensatie tussen gemeenten binnen dat stedelijk ecosysteem mogelijk zijn. Houd in de omgevingsvisie en omgevingsplannen rekening met de doelen van de NHV Houd in de omgevingsvisie, in eventuele programma’s en uitwerkingen daarvan en bij wijzigingen of afwijkingen van het omgevingsplan rekening met de borging van het stedelijk groen en de boomkroonbedekking die in augustus 2024 aanwezig was. Hoewel het wetgevingstraject om uitvoering te kunnen geven aan de NHV in de

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

4

Omgevingswet nog loopt, is het aan te raden om de doelen van de NHV wel al mee te nemen in een visie op groen/natuur in de stad of een groenstructuurplan. Ook adviseren we om in plannen voor woningbouw, energietransitie en andere ruimtelijke opgaven, de consequenties voor groen en natuur voldoende mee te wegen in lijn met de doelen van de NHV voor eind 2030. De handreiking Groen in en om de stad (GioS) gaat in op mogelijke systematiek en richtlijnen voor de borging van groen in en om de stad. Deze handreiking sluit deels aan bij de NHV maar is ontwikkeld voor de komst van de NHV. Begin volgend jaar komt er een nieuwe versie van de handreiking GioS zodat deze beter is toegepast op de opgaven uit artikel 8. Houd rekening met de andere doelen uit de NHV waaronder het bestuiversartikel (artikel 10) Hoewel deze factsheet vooral ingaat op artikel 8, is het ook van belang om de brede context van de NHV te kennen. Zoals aangegeven in hoofdstuk 2 zijn er meerdere artikelen die ook van invloed zijn op gemeenten.

Vooral artikel 10 lichten we hier uit: “De lidstaten verbeteren, door tijdig passende en doeltreffende maatregelen te nemen, de diversiteit van bestuivers en keren uiterlijk in 2030 de afname van bestuiverpopulaties om en realiseren daarna een toenemende trend voor bestuiverpopulaties, die vanaf 2030 minstens om de zes jaar wordt gemeten totdat bevredigende niveaus worden bereikt, zoals vastgesteld overeenkomstig artikel 14, lid 5.” Dit artikel kan dus bijvoorbeeld ook raakvlak hebben met (ecologisch) bermbeheer en de aanleg van groen binnen gemeenten. Anders dan artikel 8, is artikel 10 wel gericht op ecologische kwaliteit. Zorg ervoor dat de gemeentelijke organisatie (bestuurders, raadsleden, andere afdelingen gericht op ruimtelijke ordening) bekend raakt met de doelen van de NHV Het is van belang om bekendheid te geven aan deze verordening, die op dit moment al van kracht is, in de volle breedte van de gemeente. Achterin deze factsheet vindt u een overzicht met nuttige informatie. Op het forum Groen zijn presentaties te vinden die in het Gemeentelijk Netwerk Natuur en Groen zijn gehouden. Met deze informatie kunnen ook collega’s aan de slag die in het brede spectrum van de ruimtelijke ordening werken aan bijvoorbeeld woningbouw en energietransitie.

5. Hoe wordt de verordening verder uitgewerkt en wat is de rol van de VNG daarin? Uitwerking Natuurplan en afzonderlijke artikelen door het rijk Volgens de NHV moeten lidstaten in het Natuurplan aangeven wat zij wanneer gaan doen om de doelen te halen. Ook de benodigde monitoring is onderdeel van de verordening. Voor het Natuurplan zijn verschillende momenten van belang: • September 2026: Ontwerp Natuurplan indienen bij de Europese Commissie (EC). • Uiterlijk maart 2027: Feedback van de EC. Na het indienen van het ontwerp heeft de commissie een half jaar de tijd om de lidstaten feedback te geven. • Uiterlijk september 2027: Definitief Natuurplan naar de EC. Na het ontvangen van de feedback hebben lidstaten een half jaar de tijd om het plan aan te passen en vervolgens een definitief plan in te dienen. Als onderdeel van dit Natuurplan worden de afzonderlijke artikelen verder uitgewerkt. De verantwoordelijkheid van het vullen van het Natuurplan is verdeeld onder verschillende ministeries. Het ministerie van LVVN is systeemverantwoordelijke voor de NHV. Het ministerie van VRO is hoofdverantwoordelijk voor de inhoudelijke keuzes voor artikel 8, het ministerie van LVVN is medeverantwoordelijk voor artikel 8. Meer informatie over de verdeling van de verschillende artikelen is te vinden in de Kamerbrief over het programmaplan Natuurherstelverordening.

Er lopen op dit moment verder (onder andere) de volgende trajecten: • Uitvoeringswetgeving: taken en bevoegdheden doorvertalen in de Omgevingswet om uitvoering van de NHV mogelijk te maken. Hierin wordt gekeken naar de taken en bevoegdheden van de verschillende overheden. Het rijk heeft onlangs in samenspraak met de VNG en het IPO voor artikel 8 een ‘keuzekader’ opgesteld over de opties voor juridische instrumenten. Dit is een intern document en wordt daarom niet breed gedeeld. • Uitvoeringstoets decentrale overheden (UDO): als VNG hebben we bij het rijk aangedrongen op een UDO. Dit is een instrument waarmee we als koepelorganisaties gelijkwaardige samenwerking met het rijk mogelijk maken. De toets maakt inzichtelijk welke consequenties de NHV in de praktijk heeft voor gemeenten. Ook komen hierin concrete afspraken over benodigde tijd voor afstemming (en wanneer?) en de manier van samenwerken. Vereniging van Nederlandse Gemeenten

5

• Het rijk is verder per artikel aan de slag met het bepalen van de basislijn, een inventarisatie van het bestaand beleid en de bijbehorende resterende opgave, het uitwerken van de definities, aanpak van monitoring en eventueel aanvullende maatregelen. • Daarnaast lopen er voor artikel 8 vanuit de ministeries meerdere onderzoeken, om inzicht te krijgen in: - afbakening van stedelijke ecosystemen - gebruik van aanvullende data van het rijk - het formuleren van een basislijn - mogelijke herstelmaatregelen Inbreng VNG en het betrekken van de achterban Als VNG hebben we nauw contact met het ministerie van LVVN over de uitwerking van de NHV en specifiek voor artikel 8 ook met het ministerie van VRO. Om daarin de belangen van gemeenten zo goed mogelijk naar voren te brengen, maken we gebruik van onze ambtelijke netwerken (waaronder het Gemeentelijk Netwerk Natuur en Groen en het Ambtelijk Netwerk Landelijk Gebied), van een specifieke meedenkgroep en van een recent opgerichte Bestuurlijke klankbordgroep.

Om gemeenten daarin te stimuleren en te ondersteunen werkt de VNG aan een serie factsheets. Eerder verschenen: • factsheet Overzicht informatiebronnen natuur en groen • factsheet Ecologisch bermbeheer Disclaimer Aangezien de uitwerking van de NHV nog gaande is, is niet uitgesloten dat er aanpassingen zullen zijn op informatie in deze factsheet. Daarmee kan het voorkomen dat informatie in deze factsheet toch niet juist blijkt te zijn, hoewel deze nu met de grootste zorgvuldigheid is opgesteld. (Her)gebruik van informatie uit de factsheet vindt dan ook plaats voor eigen rekening en risico.

De informatie die we hier ophalen dient als input voor de VNG-commissies. Daar vindt de formele standpuntbepaling en besluitvorming vindt plaats. Dit wordt vervolgens ingebracht in de bestuurlijke overleggen met het rijk.

6. Handige informatiebronnen • Officiële publicatie van de NHV • Het rijk heeft de website Ons Levend Landschap ingericht met basisinformatie, waaronder een presentatie over de NHV • Kamerbrief Programmaplan Natuurherstelverordening • Op het forum Groen vindt u presentaties uit het GNNG en veelgestelde vragen over de NHV. Reeks factsheets Het is voor gemeenten belangrijk om natuur en groen als volwaardig onderdeel mee te wegen in de brede ruimtelijke opgaven, omdat ze • een belangrijke bijdrage aan klimaatadaptatie(maatregelen) leveren • belangrijk zijn voor een gezonde leefomgeving en/of leefbaarheid • belangrijk zijn voor het behoud en herstel van biodiversiteit

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

6

Vereniging van Nederlandse Gemeenten Nassaulaan 12 2514 JS Den Haag +31 70 373 83 93 info@vng.nl december 2025

BELEIDSNOTITIE Bescherming bomen in Middelburg

GEMEENTE MIDDELBURG Mei 2020

Inhoud Samenvatting ......................................................................................................................................3 1

Regelgeving ...............................................................................................................................4

2

Particuliere bomen (APV 4.7 lid 1)............................................................................................6

3

Openbare bomen (APV 4.7 lid 2 en 3) ......................................................................................9

4

Relatie met Groenbeleidsplan 2016 - 2026 ........................................................................... 11

5

Communicatie en participatie................................................................................................ 12

6

Provinciaal bomenbeleid ....................................................................................................... 13

Bijlage 1

Tekstdeel Algemene Plaatselijke Verordening ........................................................... 14

Bijlage 2

Stroomschema’s ......................................................................................................... 16

Bijlage 3

Lijst particuliere monumentale en waardevolle bomen Middelburg 2019................ 18

Foto voorkant: ‘Beuk met de moeilijke voeten’ 4e plaats boom van het jaar 2019 verkiezing In de achtertuin van een voormalig ‘oude mannen- en vrouwenhuis’ aan de Herengracht staat al meer dan 100 jaar deze beuk. Aangeplant, toen het nog een ziekenhuis voor de armen was. Hij gaf de bewoners verkoeling op warme dagen. De stam is aan onderaan vergroeid met allerlei vreemde knobbels, waarschijnlijk veroorzaakt door de hoge grondwaterstand van de Zeeuwse klei. Daardoor lijkt het of de boom zijn ‘voeten’ (wortels) optrekt.

Bescherming bomen in Middelburg

Pagina 2

Samenvatting Op 11 juni 2013 is de beleidsnotitie waardevolle bomen in Middelburg door het college vastgesteld. Op 23 februari 2015 is een nieuwe APV door de gemeenteraad vastgesteld. De veranderende regelgeving, actualisatie van de lijst particuliere monumentale en waardevolle bomen en de behoefte om herplant en compensatie beter te definiëren maakten het noodzakelijk een nieuwe beleidsnotitie op te stellen. Bomen in de woon-, werk- en leefomgeving zijn van grote waarde voor de gezondheid en leefbaarheid van mens en dier. Daarbij vertegenwoordigen deze bomen ook een grote economische waarde. Kortom voor bomen geldt dat “Het groen loont”. Het behouden van waardevolle bomen is een belangrijk afwegingspunt. Er is goed in beeld welke particuliere bomen beschermd moeten worden. De geactualiseerde lijst monumentale en waardevolle particuliere bomen Middelburg is een bijlage bij de APV en heeft als zodanig bindende betekenis. De bomen op deze lijst mogen zonder een kapvergunning, waaraan een zorgvuldige afweging ten grondslag ligt, niet gerooid worden. Voor het kappen van gemeentelijke bomen geldt dat altijd een zorgvuldige afweging gemaakt wordt. Dat betekent uitdrukkelijk niet dat elke boom die in de weg staat, gekapt kan worden. De compensatieverplichting zoals uitgewerkt in dit beleid dwingt tot een zorgvuldige afweging tussen behoud, verplanten of kappen.

Kappen kost vanwege de compensatieverplichting immers geld, nog los van de maatschappelijke weerstand die kap kan oproepen. Ook compenseren door het verbeteren van groeiomstandigheden past in deze gedachtenlijn. Bomen ontwikkelen zich immers beter (en leveren dus ook meer ecosysteemdiensten) op betere groeiplaatsen. Een vervangende boom planten op een kansloze groeiplaats is kapitaalvernietiging.

Bescherming bomen in Middelburg

Pagina 3

1 Regelgeving In dit hoofdstuk wordt geschetst hoe de regels zijn en op welke plek deze zijn vastgelegd. In oktober 2010 is de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (WABO) van kracht worden. De kapvergunning is een omgevingsvergunning geworden. De lijst monumentale en waardevolle bomen Middelburg is gekoppeld aan de APV en heeft onder dit regime dezelfde status behouden. Voor begin 2015 was er voor het kappen van meer dan drie particuliere bomen een vergunning vereist. In de praktijk werd een vergunning nagenoeg altijd verleend op basis van de regelgeving. Als de vergunning in de regel altijd wordt afgegeven biedt dit niet meer bescherming, maar is dit slechts een administratieve last. Op 23 februari 2015 is een nieuwe APV door de gemeenteraad vastgesteld. Een van de uitgangspunten was “minder regeldruk en verlaging administratieve lasten”. Bij het aspect eenvoud is duidelijker, minder en makkelijker genoemd. Er werd gestreefd naar vermindering van administratieve lasten voor burgers, bedrijven en de gemeente. In de bijlage een weergave van de huidige regelgeving. Er is goed in beeld welke particuliere bomen beschermd moeten worden. Het is op particulier terrein verboden zonder vergunning van het college houtopstanden te vellen of te doen vellen die staan op de lijst monumentale en waardevolle bomen Middelburg (‘Bomenlijst’).

Een kapvergunning kan geweigerd worden op grond van: 1. De natuurwaarde van de houtopstand; 2. De landschappelijke waarde van de houtopstand; 3. De waarde van de houtopstand voor stads- en dorpsschoon; 4. De beeldbepalende waarde van de houtopstand; 5. De cultuurhistorische waarde van de houtopstand; 6. De waarde voor de leefbaarheid van de houtopstand. Deze weigeringsgronden zijn vergelijkbaar aan de criteria voor plaatsing op de lijst monumentale en waardevolle bomen mits de boom minimaal 50 jaar is en niet verkerend in een onomkeerbare staat. Voor het vellen van openbare bomen heeft gemeente zelf geen vergunning nodig indien er een gelijktijdige of nagenoeg gelijktijdige vervanging plaatsvindt. Vervanging hoeft dan niet persé een vervanging te zijn door een zelfde aantal op dezelfde plaats of door dezelfde soort, maar gedacht kan worden aan gedeeltelijke vervanging in de omgeving en door een andere soort. Uitgangspunt is dat niet een exacte vervanging is vereist maar een zodanige vervanging dat aanwezige waarden (op termijn) worden hersteld. Onder nagenoeg gelijktijdige vervanging wordt verstaan vervanging uiterlijk binnen het plantseizoen c.q. het eerstvolgende plantseizoen waarin de bomen ter vervanging waarvoor zij dienen worden geveld.

Bescherming bomen in Middelburg

Pagina 4

Omgevingswet Volgend jaar zal de Omgevingswet worden vastgesteld. In deze wet is geregeld dat elke gemeente een Omgevingsvisie en een Omgevingsplan moet maken. De Middelburgse Omgevingsvisie zal in 2022 worden vastgesteld, het Omgevingsplan voor de hele gemeente zal pas in 2029 gereed zijn, maar zal stap voor stap worden gemaakt, door middel van deelplannen die de huidige bestemmingsplannen vervangen. Omgevingsvisie Momenteel wordt er, door middel van brede participatie, gewerkt aan de Omgevingsvisie. De Omgevingsvisie is één integrale visie van de fysieke leefomgeving voor de gehele gemeente. De raad heeft in april 2020 vastgesteld dat de hoofdlijnen uit actueel beleid uitgangspunt zijn voor de visie. Deze beleidsnotitie zal dan ook worden gebruikt als uitgangspunt voor de ontwerpateliers t.b.v. de omgevingsvisie. Als er desondanks van afgeweken wordt, zal dat goed onderbouwd moeten worden. Het is dus mogelijk dat de ambities in de Omgevingsvisie hoger zijn dan in deze beleidsnotitie.Bij het vaststellen van de omgevingsvisie, volgens planning in het voorjaar van 2022, zal bepaald worden welke beleidsdocumenten vigerend blijven naast de omgevingsvisie. Omdat de Beleidsnotitie Bescherming bomen in Middelburg gedetailleerdere richtlijnen bevat dan de omgevingsvisie zal doen, is de verwachting dat dit beleidsdocument vigerend blijft, naast de Omgevingsvisie.

Omgevingsplan Naast de Omgevingsvisie is het straks verplicht om een Omgevingsplan te hebben waarin alle gemeentelijke regels voor de fysieke leefomgeving staan. Het betreft hier feitelijk een samenvoeging van de bestemmingsplannen en gemeentelijke verordeningen (m.b.t. de fysieke leefomgeving). Concreet betekent dit dat de regels voor het beschermen van bomen een plek krijgen in het Omgevingsplan. Geprobeerd gaat worden deze verschuivingen in een transponeringstabel op te nemen zodat deze beleidsnotitie wellicht niet opnieuw geactualiseerd hoeft te worden.

Bescherming bomen in Middelburg

Pagina 5

2 Particuliere bomen (APV 4.7 lid 1) In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de regels en het beleid zoals dat van toepassing is voor bomen in particulier eigendom. In Zeeland komen relatief maar weinig waardevolle bomen voor, in oude cultuurlandschappen in Nederland doorgaans meer. De oorzaken hiervan zijn het ongunstige zilte klimaat en de zware grondslag. Het planten van bomen was overigens al geen echte Zeeuwse traditie. Maar nog een belangrijke reden is overstroming. De inundatie van 1944 is voor het toen aanwezige bomenbestand fataal geweest. Middelburg heeft bezien op de Zeeuwse schaal wel veel oude bomen. Het is een historische stad en delen van de stad zijn boomrijk gebleven. In Middelburg is de binnenstad in 1944 droog gebleven. Terwijl op andere Zeeuwse plaatsen veel bomen verloren zijn gegaan aan natuur- of oorlogsgeweld. Het bestand oude bomen in Middelburg is gevarieerd en kwalitatief gezien over het algemeen goed. Vooral in de binnenstad zijn mooie oude bomen terug te vinden. Het hebben van oude bomen versterkt het historisch karakter van Middelburg en de bomen vertegenwoordigen natuurwaarden. Na de drooglegging vanaf 1947 zijn er op grote schaal bomen geplant. Toorenvliedt, Ter Hooge en de bolwerken zijn bekende voorbeelden van deze aanplant. Deze bomen zijn inmiddels meer dan 60 jaar oud en hun habitus begint volwassen te worden.

De mooiste exemplaren uit die tijd moeten nu aandacht krijgen om ze te laten uitgroeien tot kanjers. In de wijken van Middelburg eind jaren 50 en begin jaren 60 zijn inmiddels ook bomen die min of meer volwassen zijn. De waardevolle bomen op particulier terrein maken voor een wezenlijk deel van de totale buitenruimte. Vormen de bomenrijen en groepen in openbaar gebied een groen netwerk, de waardevolle bomen op particulier terrein vullen met hun groenvolume als sluitstenen de vlakken achter en tussen bebouwingen. Aanvang lijst monumentale en waardevolle bomen Middelburg In 2003/2004 heetf de heer Bijl als vrijwiligger het oude bomenbestand in Middelburg in kaart gebracht. Hiermee was de basis gelegd. In 2011/2012 heeft een her inventarisatie plaatsgevonden in samenwerking met Stichting Tuin van Zeeland. Criteria Het begrip waardevol is subjectief, zeker als het gaat om bomen. Er zijn door het college criteria aangewezen in een aanwijzingsbesluit (college 17 december 2019) voor bomen die monumentaal en waardevol zijn.

Een particuliere boom die ouder is dan 50 jaar komt in aanmerking om op de lijst monumentale en waardevolle bomen geplaatst te worden mits niet verkerend in een onomkeerbare staat en bovendien voldoet aan minimaal één van de volgend aanvullende criteria: - Een voor de soort karakteristieke habitus; - Cultuurhistorische waarde; - Bijzondere groei of snoeivorm; - Bijzondere of zeldzame soort; - Zeldzaam door omvang / hoogte; - Wordt algemeen ervaren als bijzonder zeldzaam en mooi en/ of - Biedt huisvesting aan zeldzame dieren of planten.

Bescherming bomen in Middelburg

Pagina 6

In 2015 is de lijst opnieuw geactualiseerd. Op 10 november 2015 is de lijst particuliere monumentale en waardevolle bomen Middelburg vastgesteld en hiermee een integraal onderdeel van de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) geworden. Actualisatie Bomen waarvan bekend is dat ze er niet meer staan zijn van de nieuwe lijst verwijderd zonder alle bomen na te lopen. Enkele nieuwe bomen die voldoen aan de criteria zijn toegevoegd. De lijst is geen sluitend geheel omdat het verkrijgen en behouden van een actueel totaal overzicht een te grote opgave is. De lijst is wel een weergave van een dynamisch werkbestand met een overzicht van wat beschermt is. In oktober 2019 is de geactualiseerde lijst gepubliceerd. Door middel van de inspraak konden eigenaren wijzigingen doorgeven en andere inwoners nieuwe bomen aandragen. Het college heeft op 17 december 2019 de criteria in een aanwizjingsbesluit en lijst monumentale en waardevolle bomen Middelburg 2019 vastgesteld. Doorgaans zal deze lijst iedere vier jaar worden geactualiseerd. Bescherming van deze bomen Particuliere bomen die voldoen aan deze criteria staan aangegeven op een lijst. Met de lijst monumentale en waardevolle particuliere bomen worden de beschreven individuele bomen beschermt.

Wanneer het toch nodig is om een monumentale of waardevolle boom te kappen, verzoekt de eigenaar tot kap en wordt een boomadvies opgesteld door een externe partij. Meestal draagt de gemeente deze kosten. De noodzaak tot kappen (inclusief alternatieve maatregelen) wordt beschreven en deze documenten kunnen door alle betrokkenen worden ingezien. Onderhoud en controle Onderhoud van de monumentale en waardevolle particuliere bomen op particulier terrein is van groot belang voor het voortbestaan van deze exemplaren. Blijft het onderhoud echter achterwege, dan betekent dat op termijn niet alleen het voortijdig einde van de boom betekenen maar nemen ook de risico’s toe qua persoonlijke- en omgevingsveiligheid. Te denken hierbij aan vallend dood hout vanuit de kroon, takbreuk of instabiliteit van de gehele boom. Vooral bij de oudere categorie bomen is takbreuk een aanzienlijk risico dat ondervangen kan worden door vaktechnische snoei. Regelmatige visuele controle en waar nodig ingrepen door onderhoud kunnen erger voorkomen. De boomeigenaar heeft zelf een onderhoudsplicht en zorgplicht.