26-064 Bijlage 1. Op afstand grip houden-rekenkamer Middelburg 2026

5.3

Informatievoorziening aan raad (volledig, tijdig, juist en conform wetgeving) De rekenkamer heeft de informatievoorziening aan de raad beoordeeld op tijdigheid, juistheid en volledigheid, en op de mate waarin deze voldoet aan de wettelijke kaders en onderlinge afspraken. Voor deze beoordeling zijn onder meer de zienswijzen op de P&C documenten van de geselecteerde gemeenschappelijke regelingen, ingediende moties, overige raadsinformatiestukken en resultaten uit de enquête onder raadsleden geanalyseerd. Tijdigheid Voor het aanleveren van begrotingen en jaarstukken gelden wettelijke termijnen op grond van de Wgr en het BBV. De rekenkamer heeft onderzocht of de onderzochte GR-en deze termijnen naleven. In de Zeeuwse toepassing van het begrotingsproces wordt 30 april genoemd als uiterste datum voor het aanleveren van de ontwerpbegroting. De Wgr staat echter toe dat deze later wordt aangeleverd. De definitieve begroting moet vóór 15 september worden toegezonden aan Gedeputeerde Staten, voorafgegaan door een zienswijzetermijn van 12 weken. De wettelijke zienswijzetermijn van 12 weken valt in de praktijk vaak (deels) in de zomervakantie. Dit beperkt de beschikbare tijd voor de raad om een zienswijze zorgvuldig voor te bereiden en vast te stellen.

En zoals eerder benoemd in paragraaf 5.1.1 worden kadernota en ontwerpbegroting in één document aangeboden, wat gevolgen kan hebben voor de tijdige kaderstelling door de raad.

Op afstand grip houden

50 van 87

De wijze waarop de raad de financiële stukken ontvangt, verschilt per regeling: Gemeenschappelijke regeling

Wijze van aanlevering aan de raad

Effect op tijdigheid

Orionis Walcheren

Stukken worden door ambtenaren ontvangen en via het college als bijlage bij een raadsvoorstel aan de raad doorgeleid.

De raad ontvangt de stukken relatief laat, waardoor de tijd om een zienswijze vast te stellen beperkt is.

O.L.A.Z.

Stukken worden zowel rechtstreeks door het dagelijks bestuur aan de raad verzonden als via bijlagen bij het raadsvoorstel.

De raad beschikt eerder over de stukken, wat de tijdigheid van besluitvorming bevordert.

Wgr artikel 35 schrijft voor dat het dagelijks bestuur de ontwerpbegroting aan de gemeenteraad zendt. Het gaat dus om een rechtstreekse toezending, zonder tussenkomst van het college. Hieraan wordt bij Orionis Walcheren niet voldaan. Uit een enquête onder raadsleden blijkt dat de tijdigheid van de informatie over gemeenschappelijke regelingen wisselend wordt beoordeeld. Slechts een beperkt deel van de respondenten geeft aan dat de informatie actueel is (5 keer ‘eens’) en op tijd komt (3 keer ‘eens’). Tegelijkertijd is het aantal neutrale en negatieve beoordelingen relatief hoog: bij beide stellingen geven 4 respondenten aan ‘neutraal’ te zijn en respectievelijk 2 en 4 respondenten ‘oneens’. Dit duidt op een gemengd beeld en wijst erop dat de informatievoorziening over gemeenschappelijke regelingen niet door alle raadsleden als tijdig en actueel wordt ervaren. Juistheid en volledigheid Binnen beide onderzochte gemeenschappelijke regelingen is een ambtelijke begeleidingscommissie (BC) ingesteld, bestaande uit inhoudelijke en financieel-technische medewerkers van de deelnemende gemeenten. Deze commissie brengt een gezamenlijk advies uit over: • de (ontwerp)begroting en meerjarenraming • begrotingswijzigingen • tussentijdse rapportages • jaarstukken

De BC maakt gebruik van de VZG richtlijnen voor de beoordeling van de P&C stukken. In de gemeentelijke notitie Verbonden Partijen wordt echter niet concreet benoemd welke richtlijnen worden toegepast, terwijl er meerdere varianten bestaan. Dit beperkt de transparantie richting de raad. De rekenkamer heeft tevens beoordeeld in hoeverre de raad wordt geïnformeerd over de BC-adviezen bij de jaarrekening, ontwerpbegroting en begrotingswijzigingen:

Op afstand grip houden

51 van 87

Gemeenschappelijke regeling

Informatie aan de raad over BC advies

Toelichting

Orionis Walcheren

Nee

De BC bestaat uit ambtenaren van de drie gemeenten. De inhoud van de raadsvoorstellen wordt onderling afgestemd, waardoor geen afzonderlijk BC advies wordt opgesteld of gedeeld. Er is gekozen voor deze werkwijze, omdat het een regeling is met 3 gemeenten, waarbij alle betrokken gemeenten in de BC, DB en AB vertegenwoordigd zijn.

O.L.A.Z.

Gedeeltelijk

Het BC‑advies wordt meegenomen in de ambtelijke advisering aan de raad. Het advies kan worden bijgevoegd, maar dit gebeurt in de praktijk niet standaard.

Naast de begeleidingscommissie is er een samenstellingscommissie (overkoepelende commissie onder de vlag van de VZG) die P&C stukken beoordeelt en toeziet op de toepassing van de Zeeuwse richtlijnen en per GR en deelnemer een overzicht opstelt met advies over een zienswijze. Uit ons onderzoek blijkt dat het nut van de samenstellingscommissie door enkele betrokkenen wordt betwijfeld, onder meer vanwege de ervaren overlap met het werk van de begeleidingscommissies en de incidentele wrijving die daardoor ontstaat. In 2024 adviseerde de samenstellingscommissie voor Orionis Walcheren een negatieve zienswijze te geven op de derde begrotingswijziging, vanwege een afwijking van de VZG richtlijn Overhead. 46 De door Orionis Walcheren al jaren gehanteerde berekeningsmethode, gebaseerd op afwijkende personeelsverhoudingen, kwam daarmee onverwacht ter discussie te staan. De raad heeft in 2023 en 2024 zowel voor O.L.A.Z als Orionis Walcheren ingestemd met de ontwerpbegroting en de voorgestelde begrotingswijzigingen, dan wel een positieve zienswijze ingediend. Uit een enquête onder raadsleden blijkt dat de juistheid van de informatie over gemeenschappelijke regelingen overwegend positief wordt beoordeeld, maar niet unaniem. Bij de stelling dat de informatie geen fouten bevat, geven 6 respondenten aan het daarmee eens te zijn, terwijl 5 respondenten neutraal zijn en niemand het oneens is.

Ook de betrouwbaarheid van de informatie wordt door een meerderheid als positief beoordeeld (5 keer ‘eens’), al zijn er ook 5 neutrale en 1 negatieve beoordeling. De consistentie van de informatie wordt door 5 respondenten als voldoende beoordeeld, terwijl 6 respondenten neutraal zijn en geen negatieve beoordeling is gegeven. Daarmee is sprake van een gematigd positief beeld, waarbij

46

VZG-Samenstellingscommissie, eindadvies, mei 2024

Op afstand grip houden

52 van 87

een aanzienlijk deel van de respondenten geen uitgesproken oordeel geeft over de juistheid van de informatie. Met betrekking tot de volledigheid van de informatie over gemeenschappelijke regelingen wordt overwegend neutraal beoordeeld. Bij alle drie de stellingen - dat de informatie alle relevante gegevens bevat, het juiste detailniveau heeft en voldoet aan de behoefte van de raad - is het aantal neutrale antwoorden het hoogst (respectievelijk 6, 5 en 7 keer ‘neutraal’). Het aantal positieve beoordelingen (‘eens’) varieert van 2 tot 4, terwijl het aantal negatieve beoordelingen (‘oneens’) in alle gevallen beperkt blijft tot 2. Dit wijst op een gematigd beeld: de informatie wordt door een deel van de respondenten als voldoende volledig ervaren, maar een meerderheid spreekt zich niet expliciet positief of negatief uit. In het kort - Informatievoorziening aan raad volledig, tijdig, juist en conform afspraken en wet- en regelgeving • Ontwerpbegroting en begrotingswijzigingen worden niet altijd rechtstreeks aan de raad verzonden waardoor de tijd om een zienswijze vast te stellen beperkt is (Orionis Walcheren). • Een ambtelijke begeleidingscommissie (BC) beoordeelt de P&C stukken en geeft advies; deze adviezen worden niet structureel gedeeld met de raad.

• Ook is er een beoordeling over P&C stukken en advies over zienswijze van de samenstellingscommissie; daarbij wordt overlap ervaren en is er incidentele wrijving mbt de adviezen. • In 2023 en 2024 heeft de raad ingestemd dan wel een positieve zienswijze ingediend voor ontwerpbegroting en begrotingswijzigingen en daarmee het advies in het raadsvoorstel gevolgd (Orionis Walcheren en O.L.A.Z.). • Uit de enquête onder raadsleden blijkt dat de tijdigheid van informatie wisselend wordt beoordeeld, de juistheid van de informatie overwegend positief en de volledigheid van de informatie overwegend neutraal wordt beoordeeld.

5.4

Informatievoorziening bruikbaar en voldoet aan behoefte van raad De vraag in hoeverre de door de gemeenschappelijke regelingen aangeleverde informatie bruikbaar is voor de raad, hangt samen met de mate waarin deze informatie de raad in staat stelt haar kaderstellende en controlerende rol effectief uit te oefenen. Zowel Orionis Walcheren als O.L.A.Z. geven aan dat zij sinds de recente wijzigingen in de Wgr nadrukkelijker aandacht besteden aan: het tijdig en volledig doorlopen van de P&C-cyclus • de actieve informatieplicht (bijvoorbeeld via regelmatige nieuwsbrieven) • het betrekken van raadsleden bij de GR, onder meer via de Walcherse Raad en werkbezoeken Hoewel deze inspanningen zichtbaar zijn, blijkt uit de bevindingen van de rekenkamer dat de informatievoorziening niet altijd aansluit bij de daadwerkelijke informatiebehoefte van de raad. •

Uit zowel de enquête onder raadsleden als de gesprekken met een afvaardiging van de raad komt naar voren dat: Op afstand grip houden

53 van 87

• de P&C documenten vaak als te omvangrijk, te technisch en onvoldoende concreet

worden ervaren • raadsleden moeite hebben om uit de documenten te halen wat de belangrijkste ontwikkelingen, risico’s en financiële gevolgen zijn • de informatievoorziening onvoldoende inzicht biedt in: o terugkoppeling op doelstellingen o duidelijke en begrijpelijke financiële overzichten o risico’s en beheersmaatregelen o analyse en duiding van informatie

Daarnaast blijkt ook dat raadsleden niet altijd helder kunnen aangeven welke informatie zij wél nodig hebben om hun rol goed te vervullen. Dit maakt het voor GR-en lastig om hun informatievoorziening gericht te verbeteren. De rekenkamer constateert ook dat de raad de beschikbare informatie niet altijd volledig benut. Uit gesprekken blijkt dat: • de belangstelling voor GR onderwerpen regelmatig beperkt is • raadsleden niet altijd toekomen aan het bestuderen van de volledige P&C

documenten • ambtelijke ondersteuning beschikbaar is en als benaderbaar wordt ervaren, maar niet structureel wordt ingezet om informatie te duiden of te filteren

Op afstand grip houden

54 van 87

In het kort - Informatievoorziening bruikbaar en voldoet aan behoefte van raad • Sinds de recente wijzigingen in de Wgr besteden GR-en nadrukkelijker aandacht

aan het informeren van de raad (Orionis Walcheren en O.L.A.Z.). • De informatievoorziening sluit echter niet altijd aan bij de daadwerkelijke

informatiebehoefte van de raad. • De raad heeft zijn informatiebehoefte onvoldoende scherp geformuleerd . • Uit de enquête onder raadsleden blijkt dat met name tekort ervaren wordt in:

terugkoppeling op doelstellingen, overzichtelijke financiële informatie, inzicht in risico’s en analyse en duiding van ontwikkelingen.

5.5

Conclusie deelvraag Zijn er (bij de oprichting) afspraken gemaakt over de aan te leveren informatie aan raad? Bij de onderzochte GR-en zijn formele afspraken gemaakt over de informatievoorziening aan de raad gebaseerd op de wettelijke kaders uit de Wgr, maar deze afspraken zijn beperkt uitgewerkt en worden niet consequent benut om de informatiepositie van de raden daadwerkelijk te versterken. De regelingen bevatten bepalingen over actieve informatieplicht, P&C‑cyclus en evaluatie, maar aanvullende afspraken over structurele verantwoordingsinformatie, terugkoppeling van onderzoeken en intergemeentelijke afstemming zijn nauwelijks vastgelegd of worden in de praktijk niet uitgevoerd. Omdat de raden in de fase van uitvoering en monitoring meer op afstand staan en vooral controleren, is goede, tijdige en structurele informatie essentieel. Duidelijke afspraken tussen de gezamenlijke gemeenteraden, de colleges en het samenwerkingsverband over het moment, de wijze en het onderwerp van informatievoorziening zijn daarbij essentieel. Bij de toetreding tot GR Publiek Vervoer Zeeland zijn de minimale vereisten uit de Notitie Verbonden Partijen (2016) niet expliciet beantwoord of aan de raad voorgelegd. Hierdoor heeft de raad zijn kaderstellende rol niet volledig kunnen vervullen. De bekendheid met de notitie, zowel binnen het college als binnen de raad, blijkt beperkt.

Dit wijst op een onvoldoende verankering van het beleid, waardoor belangrijke uitgangspunten voor deelname aan verbonden partijen in de praktijk niet systematisch worden toegepast. In de P&C‑cyclus van de gemeenschappelijke regelingen wordt op advies van de VZG de kadernota samengevoegd met de ontwerpbegroting. Deze werkwijze beperkt de mogelijkheid voor de raad om in een vroeg stadium richting te geven aan beleidsmatige en financiële keuzes en sluit niet aan bij de bedoeling van de Wgr, waarin juist vroegtijdige kaderstelling door de raad wordt beoogd. Bij Orionis Walcheren wordt wel een aparte kadernota opgesteld, maar dit gebeurt niet jaarlijks. De communicatie in het VZG rapport (2024) over deze aanpassing van het begrotingsproces is bovendien onvoldoende transparant, omdat niet expliciet wordt gemaakt dat sprake is van een regionale invulling van wettelijke bepalingen en wat dit betekent voor de rol van de raad. In het VZG rapport 2025 wordt deze regionale invulling wel benoemd, maar blijft het effect op de positie en invloed van de raad nog steeds onduidelijk. Op afstand grip houden

55 van 87

De huidige zienswijzebepalingen mbt jaarstukken in de onderzochte GR regelingen (O.L.A.Z. en PVZ) bieden de raad onvoldoende reële gelegenheid om zijn kaderstellende en controlerende rol uit te oefenen, omdat de vaststelling en aanlevering van de jaarstukken plaatsvinden vóór afloop van de formeel geboden zienswijzetermijn. De gemeentelijke paragraaf verbonden partijen vormt een aanvullend informatiekanaal, maar voldoet niet aan de minimale eisen uit het BBV. Essentiële onderdelen zoals openbaar belang en actuele financiële informatie zijn onvoldoende uitgewerkt, waardoor de raad geen volledig beeld krijgt van risico’s en beleidsmatige keuzes. Zijn er afspraken vastgelegd over verantwoording bij wijzigingen en ontwikkelingen? Er zijn afspraken over begrotingswijzigingen vastgelegd in de onderzochte GR regelingen. Omdat daarmee alleen wijzigingen met financiële gevolgen formeel worden voorgelegd, kunnen beleidsmatige of inhoudelijke wijzigingen buiten beeld blijven. De Notitie Verbonden Partijen (2016) biedt onvoldoende houvast voor de wijze waarop wijzigingen en ontwikkelingen moeten worden verantwoord. Is de informatievoorziening aan de raad is volledig, tijdig, juist en conform afspraken en wet- en regelgeving? Het onderzoek laat zien dat de raad bij de onderzochte GR-en over het algemeen tevreden is met de stukken in de P&C‑cyclus.

In 2023 en 2024 heeft de raad voor zowel O.L.A.Z. als Orionis Walcheren ingestemd met de ontwerpbegrotingen en de voorgestelde begrotingswijzigingen, of een positieve zienswijze gegeven. Daarbij volgt de raad het advies van het college. Het positieve advies van het college is gebaseerd op het BC‑advies, en de raad sluit zich daarbij aan. De rekenkamer vindt dit begrijpelijk, omdat het BC‑advies een inhoudelijke basis biedt en de P&C stukken kennelijk voldoen aan de verwachtingen van de raad. Dit past ook binnen de gebruikelijke werkwijze in de gemeente: het college bereidt de zienswijze voor en de raad kan deze aanpassen als zij een andere zienswijze wil meegeven. Tegelijkertijd merkt de rekenkamer op dat deze werkwijze vooral passend is binnen de reguliere P&C‑cyclus. Bij besluiten over toetreding, wijziging of opheffing van een gemeenschappelijke regeling en facultatieve zienswijzen ligt dit anders. In die situaties is de formele rolverdeling tussen college en raad wél van wezenlijk belang: bij toetreding of wijziging stelt het college de ontwerpregeling op, maar de raad bepaalt de zienswijze. Juist bij deze meer strategische en richtinggevende besluiten vraagt de governance‑structuur om een actieve en zelfstandige rol van de raad.

De ontwerpbegroting en begrotingswijzigingen worden niet in alle gevallen rechtstreeks aan de raad verzonden, waardoor de beschikbare tijd voor het beoordelen van het zienswijze voorstel van het college onder druk staat. Adviezen van de begeleidingscommissie worden niet structureel gedeeld en de rolverdeling met de samenstellingscommissie leidt tot overlap en onduidelijkheid. Dit maakt duidelijk dat de benadering van gemeenschappelijke regelingen op deze punten eenduidiger kan worden ingericht binnen de gemeente. Uit de enquête blijkt dat raadsleden de juistheid van de informatie overwegend positief beoordelen, maar de tijdigheid wisselend en de volledigheid vooral neutraal. Daarmee voldoet de informatievoorziening gedeeltelijk aan de eisen van tijdigheid, volledigheid en conformiteit met wet- en regelgeving. Op afstand grip houden

56 van 87

Is de informatievoorziening bruikbaar voor de raad en voldoet het aan de behoefte van de raad? Hoewel de onderzochte GR‑en hun informatievoorziening richting de raad in de basis op orde hebben en zichtbaar investeren in tijdige P&C processen, blijft de bruikbaarheid van die informatie beperkt. Een belangrijke oorzaak ligt niet alleen bij de GR‑en, maar juist ook bij de raad zelf. De raad heeft zijn eigen informatiebehoefte onvoldoende scherp geformuleerd. Daardoor ontbreekt een helder richtsnoer voor welke informatie nodig is om effectief te kunnen sturen en controleren. Het gevolg is dat GR‑en wel informatie aanleveren, maar deze slechts gedeeltelijk aansluit op wat raadsleden daadwerkelijk nodig hebben. Uit enquête en groepsgesprek blijkt dat raadsleden de stukken vaak als te omvangrijk, te technisch en onvoldoende gericht op de kernvragen ervaren. Essentiële elementen zoals terugkoppeling op doelstellingen, overzichtelijke financiële informatie en inzicht in risico’s zijn regelmatig niet toegankelijk of niet duidelijk uitgewerkt. Zonder een expliciete en gedeelde informatiebehoefte blijft het voor GR‑en lastig om gericht, bondig en relevant te informeren. Daarmee is de informatievoorziening wel aanwezig, maar niet optimaal bruikbaar voor de raad om zijn kaderstellende en controlerende rol goed te vervullen.

Samenvattend beantwoorden wij de deelvraag als volgt: Is de informatie die de raad ontvangt voldoende om de kaderstellende en controlerende rol van de raad adequaat te kunnen invullen? De informatievoorziening aan de raad is in de basis aanwezig, maar sluit onvoldoende aan op wat nodig is voor een sterke kaderstellende en controlerende rol. Een belangrijke oorzaak is dat de raad zijn eigen informatiebehoefte niet expliciet en gezamenlijk heeft vastgesteld, waardoor gerichte en bruikbare informatie uitblijft. Hierdoor kan de raad zijn rol niet volledig en effectief vervullen.

Op afstand grip houden

57 van 87

6

Eindconclusie en aanbevelingen In dit hoofdstuk besteden we aandacht aan de beantwoording van de centrale vraag en geven wij waar nodig aanbevelingen.

6.1

Beantwoording van de centrale onderzoeksvraag De centrale onderzoeksvraag luidt: In hoeverre is de raad in staat om binnen haar kaderstellende en controlerende rol de gewenste sturing te geven aan gemeenschappelijke regelingen? Uit het onderzoek komt naar voren dat ‘gewenste sturing’ twee dimensies kent. Enerzijds gaat het om sturing zoals beoogd in de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr): regionale samenwerking is vormgegeven als verlengd lokaal bestuur en niet als een zelfstandige regionale bestuurslaag. Daardoor is directe democratische legitimatie minder vanzelfsprekend en zijn wettelijke instrumenten zoals zienswijzen en informatieplichten nodig om de invloed van gemeenteraden te versterken. Anderzijds verschilt per raadslid wat onder sturing wordt verstaan, afhankelijk van interesse, kennis en beschikbare tijd. De centrale onderzoeksvraag beantwoorden wij als volgt: De gemeenteraad van Middelburg is beperkt in staat om binnen haar kaderstellende en controlerende rol de gewenste sturing te geven aan gemeenschappelijke regelingen.

Formeel bestaan er verbeteringen en wettelijke mogelijkheden (door de wijziging van de Wgr), maar een verouderd beleidskader, onvoldoende beleidsverankering, wisselende toepassing van beschikbare instrumenten en een zwakke informatiepositie maken dat de raad vaak te laat, onvolledig of te technisch wordt geïnformeerd om tijdig kaders te stellen of effectief te controleren. Daarbij komt dat de raad zijn eigen informatiebehoefte niet expliciet en gezamenlijk in beeld heeft, waardoor gerichte en bruikbare informatievoorziening verder wordt bemoeilijkt. Hierdoor blijven zowel de door de Wgr beoogde versterking van de democratische legitimiteit als de individuele verwachtingen van raadsleden onvoldoende gewaarborgd. Deze conclusie is deels gebaseerd op verdiepend onderzoek bij drie geselecteerde gemeenschappelijke regelingen als casus, en deels op de uitkomsten van een enquête waarin gemeenschappelijke regelingen in meer algemene zin aan de orde kwamen.

6.2

Aanbevelingen Het versterken van grip op gemeenschappelijke is een lastige opgave. Effectieve sturing vraagt om actieve aandacht van zowel het college als de raad. Daarbij is het van belang dat de raad niet vervalt in uitsluitend toetsing achteraf, maar zijn democratische rol nadrukkelijker vormgeeft in de fase waarin richting en kaders nog kunnen worden beïnvloed. Om deze verschuiving te ondersteunen en de positie van de raad te versterken formuleren wij de volgende aanbevelingen met toelichting voor respectievelijk college en raad.

Op afstand grip houden

58 van 87

Aanbevelingen voor college 1. Versterk de Notitie Verbonden Partijen tot een duidelijk en democratisch sturingskader De Notitie Verbonden Partijen (2026) kan sterker en duidelijker worden gemaakt door deze (verder) te actualiseren en praktischer te maken. De notitie moet helder uitleggen welke taken de raad heeft en welke taken het college heeft bij gemeenschappelijke regelingen. De notitie moet daarnaast dienen als een praktische leidraad voor raadsleden. Zij moeten hiermee beter worden ondersteund bij hun kaderstellende en controlerende rol. Zo kan de betrokkenheid van de raad bij gemeenschappelijke regelingen worden vergroot. Denk bij praktische handvatten voor de raad bijvoorbeeld aan: • Bepaal als raad bewust de gewenste governance. • Noem duidelijk waar de raad invloed op heeft: begroting, kaders, zienswijzen en evaluaties. • Werk de zienswijzeprocedure uit; leg vast welke zienswijzen verplicht of facultatief zijn, beschrijf rolverdeling college en raad bij zienswijzen, wensen en bedenkingen van raad bij ontwerpregelingen, reactietermijn en schriftelijke en gemotiveerde reactie van bestuur GR. • Bepaal als raad welke informatie nodig is voor sturing en controle, zodat de informatievoorziening aansluit op wat de raad nodig heeft, niet alleen op wat de GR aanlevert. • Maak afspraken over monitoring en verantwoording.

Stel eisen aan de P&C‑cyclus van de GR (doelen, indicatoren, prestaties, afwijkingen) en jaarverslag (doelbereik, effectiviteit, efficiency, risico’s, financiën). Maar ook, organiseer regelmatig gesprekken met inwoners, bedrijven en instellingen over de prestaties van de GR. • Werk regionaal samen op raadsniveau voor meer invloed. Het concreet uitwerken van de zes hoofdvragen uit de handreiking Grip en controle op regionale samenwerking 47 helpt raadsleden bewuster te worden van de mogelijkheden om te sturen en te controleren. De wetswijzigingen in de Wgr die om een duidelijke keuze van de raad vragen, staan nu alleen in een bijlage. Het verdient de aanbeveling deze keuzes prominenter in de hoofdtekst op te nemen. Hierdoor wordt de zichtbaarheid van de verantwoordelijkheden van de raad versterkt, wordt tijdige politieke afweging gestimuleerd en wordt voorkomen dat cruciale keuzes als technische details worden behandeld. Bepaal en beschrijf in de notitie eenduidige procedures binnen de gemeentelijke organisatie voor het (door)sturen van GR stukken aan de raad (Wgr benoemt dagelijks bestuur zendt aan de raden) en het delen van adviezen van de begeleidingscommissie met de raad. Het is daarnaast belangrijk om duidelijk te maken wat de status is van afspraken binnen de VZG, zodat helder is welke afspraken richtinggevend zijn.

47

Handreiking Grip en controle op regionale samenwerking, Nederlandse Vereniging voor Raadsleden, 2021

Op afstand grip houden

59 van 87

Betrek raadsleden structureel bij regionale VZG richtlijnen of laat de raad dergelijke leidraden formeel vaststellen om democratische legitimatie te vergroten. Door de notitie regelmatig te vernieuwen, bijvoorbeeld eens per raadsperiode, blijft het document actueel en blijft de rol van de raad goed geborgd. Hiermee ontstaat een duidelijk en democratisch sturingskader dat de raad helpt om haar rol bij verbonden partijen goed uit te voeren. 2. Stimuleer onafhankelijke zienswijzen van de raad bij toetreding, wijziging en uittreding Laat de raad zelf zienswijzen opstellen bij toetreding, wijziging en uittreding van een gemeenschappelijke regeling. Dit sluit aan bij de Wgr, die bepaalt dat het gaat om zienswijzen van de gemeenteraden. Door deze verantwoordelijkheid niet bij het college te leggen maar bij de raad, wordt de democratische invloed van de raad groter en wordt haar positie binnen de samenwerking versterkt. 3. Verbeter de informatie in de eigen paragraaf verbonden partijen Verbeter de informatie over verbonden partijen door actuele en BBV‑conforme financiële gegevens te geven in de paragraaf verbonden partijen. Maak per verbonden partij duidelijk wat het openbaar belang is en hoe dit aansluit op het programmaplan. Door helder te maken wat de maatschappelijke doelen van een samenwerking zijn, krijgt de raad beter zicht op de publieke waarde die wordt nagestreefd.

Geef heldere overzichten van eigen vermogen, vreemd vermogen en resultaten. Beschrijf daarnaast per gemeenschappelijke regeling welke doelen worden nagestreefd en welke resultaten worden verwacht. Hierdoor krijgt de raad een compleet en begrijpelijk financieel beeld. 4. Maak de informatievoorziening relevanter en begrijpelijker voor de raad Zorg dat de informatievoorziening beter aansluit bij wat raadsleden nodig hebben om hun werk goed te doen. Bied informatie op het juiste moment, wanneer er nog kan worden gestuurd. Leg keuzes en dilemma’s duidelijk voor en koppel informatie aan maatschappelijke doelen en mijlpalen. Gebruik bijvoorbeeld een governance dashboard om in één oogopslag te laten zien wat de sturingsmogelijkheden zijn, welke risico’s spelen en hoe het staat met de belangrijkste doelen. Overweeg om verbonden partijen regelmatig in de raad te laten presenteren, zodat de samenwerking zichtbaar en begrijpelijk wordt. Verschuif de aandacht van alleen cijfers naar concrete resultaten. Vraag verbonden partijen om duidelijke, meetbare doelen en jaarplannen, en laat hen rapporteren over wat dit betekent voor inwoners. Zo krijgt de raad een volledig beeld en kan zij beter sturen op inhoud en resultaat in plaats van zich enkel te richten op de indexering van de bijdrage. 5.

Zorg voor volledige, consistente en daadwerkelijk uitgevoerde toepassing van de Wgr-mogelijkheden Zorg dat alle GR-en de bepalingen uit de gewijzigde Wgr volledig, eenduidig en volgens de bedoeling van de wet opnemen én uitvoeren.

Op afstand grip houden

60 van 87

6. Zorg voor structurele, tijdige en betekenisvolle evaluaties van gemeenschappelijke regelingen Benadruk bij GR-en het belang om evaluaties tijdig uit te voeren en laat vast leggen hoe en wanneer de raden de uitkomsten ontvangen. Gebruik de evaluatiemomenten om samenwerking en governance opnieuw te beoordelen. Hierdoor krijgen raden beter zicht op resultaten en risico’s en kunnen zij haar controlerende rol sterker invullen. Aanbevelingen voor raad 1. Breng als raad duidelijke keuzes aan en stuur verbonden partijen op de belangrijkste risico’s Niet elke verbonden partij vraagt dezelfde inzet. Grote risico’s, hoge kosten of veel invloed op inwoners vragen om extra toezicht. Gebruik een risicogerichte werkwijze om verbonden partijen te volgen en te beoordelen. Maak daarbij altijd zelf een risico-inschatting en leun niet alleen op informatie van de verbonden partij. Doe dit bijvoorbeeld minimaal één keer per raadsperiode, zodat de raad steeds een actueel en volledig beeld heeft. 2. Maak als raad duidelijk welke informatie u nodig heeft Spreek als raad samen af welke informatie u nodig heeft om goed te kunnen sturen en controleren. Maak daarbij gebruik van de vragen uit de handreiking Grip en controle op regionale samenwerking 48. Leg deze afspraken vast in een korte en duidelijke lijst.

Bedenk daarbij dat u een keuze maakt tussen informatie op hoofdlijnen en meer gedetailleerde informatie. Het is beter om vaker kort en duidelijk op hoofdlijnen geïnformeerd te worden. Alleen één keer per jaar, bijvoorbeeld bij het jaarverslag, is uitgebreide informatie nodig. Dit voorkomt onnodige werkdruk voor zowel de GR als de raadsleden. Informatie op hoofdlijnen gaat in ieder geval over: • welke beleidswijzigingen worden voorbereid en welke politieke keuzes daarbij horen • hoe eerder gemaakte beleidskeuzes zijn uitgevoerd en of dit op schema ligt • afwijkingen van afspraken: waarom deze ontstaan en wat er nodig is om bij te sturen Bij het bepalen van de informatiebehoefte kan de raad denken aan: • wat de samenwerking wil bereiken • welke resultaten belangrijk zijn • eenvoudige financiële informatie op hoofdlijnen • terugkoppeling over doelen en voortgang • de belangrijkste risico’s Naast deze vaste (structurele) informatie is er ook incidentele informatie. Dit gaat om onverwachte gebeurtenissen waarbij de GR of het college de raad actief moet informeren.

48

Handreiking Grip en controle op regionale samenwerking, Nederlandse Vereniging voor Raadsleden, 2021

Op afstand grip houden

61 van 87

Gebruik ook de ondersteuning die beschikbaar is, zoals de griffie of andere adviseurs, om deze informatiebehoefte scherp te krijgen en actueel te houden. Als de raad duidelijk aangeeft welke informatie nodig is, kunnen GR‑en gerichter en begrijpelijker rapporteren. Zo krijgt de raad de juiste informatie om zijn werk goed te doen. 3. Overweeg om raadsrapporteurs aan te wijzen Verdeel het werk binnen de raad door raadsleden als rapporteur aan te wijzen voor specifieke verbonden partijen. Zij kunnen zich verdiepen in één onderwerp, het werk voorbereiden door informatie te verzamelen en te analyseren en de rest van de raad daarover goed te informeren. Zorg er daarbij voor dat alle raadsleden dezelfde informatie krijgen. Door kennis te delen en samen op te trekken, wordt de invloed van de raad groter. Doe dit vooral bij verbonden partijen waar sturing een hoge prioriteit heeft. 4. Versterk regionale afstemming tussen gemeenteraden Vergroot de invloed van de raad door regionaal samen te werken. Stimuleer samenwerking tussen griffies zodat zij informatie kunnen delen en zienswijzen beter op elkaar kunnen afstemmen. Onderzoek daarnaast of het RaadsCommunityPlatform kan worden gebruikt als vast middel voor kennisdeling tussen raden. Hierdoor kunnen gemeenteraden elkaar makkelijker vinden, leren van elkaars ervaringen en sterker optreden in regionale samenwerking.

Op afstand grip houden

62 van 87

7

WEDERHOOR COLLEGE VAN BURGEMEESTER EN WETHOUDERS

Op afstand grip houden

63 van 87

Op afstand grip houden

64 van 87

Op afstand grip houden

65 van 87

8

Reactie Rekenkamer Middelburg (nawoord) De rekenkamer heeft met belangstelling kennisgenomen van de bestuurlijke reactie van het college, die wij op 23 april 2026 hebben ontvangen. Wij zijn verheugd met de conclusie dat het rapport wordt gezien als waardevolle bijdrage aan het versterken van de grip op gemeenschappelijke regelingen en dat aanbevelingen ter harte worden genomen bij de verdere uitwerking van het beleid. De bestuurlijke reactie geeft geen aanleiding om de conclusies en aanbevelingen uit het rapport te herzien. Wel achten wij het zinvol om in dit nawoord kort in te gaan op twee punten uit de reactie: (1) Notitie Verbonden Partijen en timing van het onderzoek en (2) Informatievoorziening. 1. Notitie Verbonden Partijen en timing onderzoek In onze conclusie spreken wij van een verouderd beleidskader, omdat in de periode waarover wij het onderzoek hebben gedaan (2023–2025) de notitie Verbonden Partijen uit 2016 van kracht was. Deze notitie kwalificeren wij als verouderd beleidskader. De geactualiseerde notitie Verbonden Partijen is sinds januari 2026 van kracht. 2. Informatievoorziening De kwalificatie “ontoereikend” voor de informatievoorziening is niet door de rekenkamer gebruikt. Wel constateren wij dat op enkele onderdelen verbeteringen wenselijk zijn om de raad beter in positie te brengen.

Tot slot dankt de rekenkamer de ambtelijke organisatie en in het bijzonder onze contactpersoon voor de prettige en constructieve medewerking aan het onderzoek.

Op afstand grip houden

66 van 87

Bijlage 1: Normenkader Deelvraag 1: Heeft de gemeente Middelburg beleid vastgesteld ten aanzien van sturing en verantwoording van gemeenschappelijke regelingen? Norm 1.1

Er is een beleidskader voor gemeenschappelijke regelingen.

1.2

Rol en positie van raad en college zijn opgenomen in het beleidskader.

1.3

Concrete sturings- en beheersingsmogelijkheden van de raad worden benoemd in het beleidskader.

1.4

De inrichting van de governance voldoet aan geldende wet- en regelgeving, waaronder de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr).

Deelvraag 2: In hoeverre maakt de raad gebruik van de beschikbare mogelijkheden om kaders te stellen en te controleren? Norm 2.1

De beschikbare sturings- en beheersingsmogelijkheden zijn bekend bij de raad en worden gebruikt.

2.2

Er zijn aanpassingen doorgevoerd conform de mogelijkheden die de wetswijziging Wgr biedt.

2.3

De raad stelt raadsvragen om aanvullende informatie te krijgen (passieve informatieplicht).

Deelvraag 3. Is de informatie die de raad ontvangt voldoende om de kaderstellende en controlerende rol van de raad adequaat te kunnen invullen? Norm 3.1

Er zijn (bij de oprichting) afspraken gemaakt over de aan te leveren informatie aan raad.

3.2

Er zijn afspraken vastgelegd over verantwoording bij wijzigingen en ontwikkelingen.

3.3

De informatievoorziening aan de raad is volledig, tijdig, juist en conform afspraken en wet- en regelgeving (waaronder actieve informatieplicht college en bestuur gemeenschappelijk orgaan).

3.4

De informatievoorziening is bruikbaar voor de raad en voldoet aan de behoefte van de raad.

Op afstand grip houden

67 van 87

Bijlage 2: Bronnenlijst Gemeentelijke documenten: • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Gemeentelijke Begroting 2023 Gemeentelijke Begroting 2024 Gemeentelijke Begroting 2025 Gemeentelijke Jaarstukken 2023 Gemeentelijke Jaarstukken 2024 GR werkgroep, conceptagenda, 18 november 2024 MZ 2023_06_21, Orionis Walcheren Memo actieve informatie 1ste begrotingswijziging 2024, 13 juni 2023 MZ 2023_09_06, Orionis Walcheren Memo actieve informatie Herziening Gemeenschappelijke Regeling Orionis Walcheren, 29 augustus 2023 MZ 2025_06_18, Orionis Walcheren Memo actieve informatie Jaarrekening 2024, 27 mei 2025 Overzicht betrokken medewerkers Gemeenschappelijke regelingen Middelburg, 19 november 2024 Raadsvoorstel 16-148, Notitie verbonden partijen, 26 september 2016 Raadsvoorstel 16-148, Bijlage 1 Notitie verbonden partijen Raadsvoorstel 16-148, Bijlage 1a bij notitie Motie - D66 en CDA Raadsvoorstel 16-148, Bijlage 1b bij notitie VZG Aanpak voor goede samenwerking Raadsvoorstel 16-148, Bijlage 1c bij notitie Onderzoeksverslag Gerlinde Overbeeke Raadsvoorstel 16-148, Amendement over verbonden partijen - D66, CDA, LPM en GroenLinks Raadsvoorstel 21-160, Zienswijze Implementatieplan Toekomstbestendig Werkleerbedrijf Orionis Walcheren, 16 december 2021 Raadsvoorstel 21-160, Bijlage 1 Implementatieplan Toekomstbestendig Werkleerbedrijf Orionis Walcheren Raadsvoorstel 21-160, Motie over Indicatie Banenafspraak met niet-uitkeringsgerechtigde jongeren - GroenLinks en fractie

Onderdijk Raadsvoorstel 21-160, Motie over Participatie, ontwikkeling en werk voor vluchtelingen (aangepast) - ChristenUnie, PvdA en SGP Raadsvoorstel 22-004, Regionale Mobiliteitsstrategie Zeeland, 27 januari 2022 Raadsvoorstel 22-004, Bijlage 1 Regionale Mobiliteitsstrategie Zeeland Raadsvoorstel 22-004, Motie over aanbod mobiliteit - SP Raadsvoorstel 22-073, Zienswijze begroting 2023 en meerjarenraming 2024-2026 Orionis Walcheren, 14 juli 2022 Raadsvoorstel 22-073, Bijlage 1 Begroting 2023 Orionis Walcheren vastgesteld DB 14 april 2022 Raadsvoorstel 22-056, OLAZ Jaarrekening 2021, begrotingswijzigingen 2022 en ontwerpbegroting 2023, 9 juni 2022 Raadsvoorstel 22-056, Bijlage 5 OLAZ Aanbieding ontwerpbegroting 2023 Raadsvoorstel 22-056, Bijlage 6 OLAZ Begroting 2023 vastgesteld door Dagelijks Bestuur d.d. 4-4-2022 Raadsvoorstel 22-056, Motie over Jaarrapportage van OLAZ - D66 Raadsvoorstel 23-003, Kadernota Orionis Walcheren 2023-2026, 26 januari 2023 Raadsvoorstel 23-003, Bijlage 1 Kadernota Orionis Walcheren 2023-2026 Raadsvoorstel 23-003, Bijlage 2 Advies SCW aan DB Orionis Raadsvoorstel 23-003, Bijlage 3 Reactie Orionis op advies SCW Kadernota

Op afstand grip houden

68 van 87

• Raadsvoorstel 23-003, Bijlage 4 Toelichting SCW op advies SCW • Raadsvoorstel 23-057, Orionis Walcheren Begroting 2024, 1e begrotingswijziging 2023 en 2024, 5 juli 2023 • Raadsvoorstel 23-057, Bijlage 1 Orionis Walcheren Begroting 2024 • Raadsvoorstel 23-057, Bijlage 2 Orionis Walcheren eerste begrotingswijziging 2023 en 2024 • Raadsvoorstel 23-063, OLAZ Jaarrekening 2022, begrotingswijzigingen 2023 en ontwerpbegroting 2024, 5 juli 2023 • Raadsvoorstel 23-063, Bijlage 3 OLAZ Aanbieding begrotingswijziging 2023 • Raadsvoorstel 23-063, Bijlage 4 OLAZ Begrotingswijziging 2023 vastgesteld door Dagelijks Bestuur d.d. 6-4-2023 • Raadsvoorstel 23-063, Bijlage 5 OLAZ Aanbieding ontwerpbegroting 2024 • Raadsvoorstel 23-063, Bijlage 6 OLAZ Begroting 2024 vastgesteld door Dagelijks Bestuur d.d.

6-4-2023 • Raadsvoorstel 23-063, Bijlage 7 OLAZ Concept Beleidstoelichting • Raadsvoorstel 24-071, Jaarstukken 2023 Orionis Walcheren, 3 juli 2024 • Raadsvoorstel 24-071, Bijlage 1 Orionis Walcheren Jaarstukken 2023 • Raadsvoorstel 24-072, Begroting 2025 en derde begrotingswijziging 2024 Orions Walcheren, 3 juli 2024 • Raadsvoorstel 24-072, Bijlage 1 Orionis Walcheren Begroting 2025 en derde begrotingswijziging 2024 • Raadsvoorstel 24-078, OLAZ Jaarrekening 2023, begrotingswijziging 2024 en begroting 2025, 3 juli 2024 • Raadsvoorstel 24-078, Bijlage 1 OLAZ Aanbieding jaarrapport 2023 • Raadsvoorstel 24-078, Bijlage 2 OLAZ Jaarrapport 2023 • Raadsvoorstel 24-078, Bijlage 3 OLAZ Aanbieding begrotingswijziging 2024 • Raadsvoorstel 24-078, Bijlage 4 OLAZ Begrotingswijziging 2024 • Raadsvoorstel 24-151, Aanpassing Gemeenschappelijke Regeling Orionis Walcheren, 17 december 2024 • Raadsvoorstel 24-151, Bijlage 1 Gewijzigde Gemeenschappelijke regeling Orionis Walcheren • Raadsvoorstel 24-151, Bijlage 2 Lijst met aanpassingen Gemeenschappelijke regeling Orionis Walcheren • Raadsvoorstel 24-151, Bijlage 3 Ondertekeningsformulier GR • Raadsvoorstel 24-151, Bijlage 4 Ongevraagd advies SCW op wijziging GR Orionis • Raadsvoorstel 24-151, Bijlage 5 Reactie op ongevraagd advies Sociale Cliëntenraad Walcheren • Raadsvoorstel 24-151, Bijlage 6 Huidige Gemeenschappelijke regeling Orionis

Walcheren • Raadsvoorstel 24-151, Beantwoording vragen over Aanpassing GR Orionis Walcheren Jonathan Schroevers (SGP) • Raadsvoorstel 25-046, Nieuwe gemeenschappelijke regeling OLAZ, 17 april 2025 • Raadsvoorstel 25-046, Bijlage 1 Concept nieuwe gemeenschappelijke regeling OLAZ • Raadsvoorstel 25-046, Bijlage 2 Was-wordt lijst concept nieuwe gemeenschappelijke regeling OLAZ • Raadsvoorstel 25-046, Bijlage 3 Publicatie Staatscourant Gemeenschappelijke regeling afvalstoffenverwijdering Zeeland, 31 mei 2019 • Raadsvoorstel 25-070, Wijzigingsbesluit Gemeenschappelijke Regeling Orionis Walcheren 2024, 22 mei 2025 • Raadsvoorstel 25-070, Bijlage 1 1e wijzigingsbesluit van de gemeenschappelijke regeling Orionis Walcheren 2024 • Raadsvoorstel 25-070, Bijlage 2 Gemeenschappelijke regeling Orionis Walcheren 2024

Op afstand grip houden

69 van 87

• Raadsvoorstel 25-074, Zienswijze gemeenschappelijke regeling Publiek vervoer Zeeland, 22 mei 2025 • Raadsvoorstel 25-074, Bijlage 1 en 2 Gemeenschappelijke regeling Publiek vervoer inclusief toelichting, 22 mei 2025 • Raadsvoorstel 25-074, Amendement Vele ogen zien meer, D66 - GroenLinksPvdA • Raadsvoorstel 25-074, Beantwoording vragen over zienswijze GR Publiek Vervoer - Dick de Heer (CU) • Raadsvoorstel 25-074, Beantwoording vragen over zienswijze GR Publiek Vervoer - Ineke Jansen (GroenLinks-PvdA) • Raadsvoorstel 25-074, Beantwoording vragen over zienswijze GR Publiek Vervoer Jonathan Schroevers (SGP) • Raadsvoorstel 25-089, Jaarrekening 2024, begrotingswijziging 2025 en begroting 2026 OLAZ , 2 juli 2025 • Raadsvoorstel 25-089, Bijlage 1 Aanbiedingsbrief jaarrapport 2024 • Raadsvoorstel 25-089, Bijlage 2 OLAZ Jaarrapport 2024 DB • Raadsvoorstel 25-148, Toestemming geven voor wijzigen gemeenschappelijke regeling OLAZ, 13 november 2025 • Raadsvoorstel 25-148, Bijlage 1 Aanbiedingsbrief vervolgproces wijziging gemeenschappelijke regeling OLAZ • Raadsvoorstel 25-148, Bijlage 2 Tekst GR Openbaar lichaam Afvalstoffenverwerking Zeeland • Raadsvoorstel 25-148, Bijlage 3 Overzicht ingediende zienswijzen • Raadsvoorstel 25-148, Bijlage 4 Was-wordt lijst gemeenschappelijke regeling OLAZ • Raadsvoorstel 25-176, Toetreding GR Publiek vervoer Zeeland, 18 december 2025 • Raadsvoorstel

25-176, Bijlage 1 Overzicht reacties op zienswijzen concept GR Publiek Vervoer Zeeland en ambtshalve wijzigingen • Raadsvoorstel 25-176, Bijlage 2 Aanbiedingsbrief afronding zienswijze • Raadsvoorstel 25-176, Bijlage 3 Memo gemeenschappelijke adviescommissie • Raadsvoorstel 25-176, Bijlage 4 Gemeenschappelijke Regeling Publiek Vervoer Zeeland inclusief toelichting - aangepast • Raadsvoorstel 25-176, Bijlage 5 Begroting 2026-2029 Publiek Vervoer publicatie • Raadsvoorstel 25-176, Beantwoording vragen aan het college over over rvs GR Publiek Vervoer - Bas van der Reest (D66) • Raadsvoorstel 25-176, Beantwoording vragen over rvs GR Publiek Vervoer - Jonathan Schroevers (SGP) • Raadsvoorstel 26-008, Actualisatie Notitie verbonden partijen, geagendeerd voor commissie AB op 20 januari 2026 en voor raadsvergadering op 29 januari 2026 • Raadsvoorstel 26-008, Bijlage 1 Notitie verbonden partijen 2026 Overige gebruikte documenten: • BMC, artikel De illusie van grip, 19 december 2025 • Bossert, J. good governance - leidraad voor goed bestuur en management, februari 2003, Deloitte, mei 2006 • Commissie BBV, Notitie verbonden partijen 2016 • Commissie BBV, Notitie verbonden partijen 2025 • Greef R.

de, Stolk R., Grip op regionale samenwerking, Handreiking voor gemeenteraadsleden en griffiers, 2015 • Ministerie van BZK, Modelformat informatie Gemeenschappelijke regelingen • Ministerie van Financiën, Handleiding Goverment Governance - een instrument ter toetsing van governance bij de overheid, januari 2000 • Nederlandse Vereniging voor Raadsleden, Handreiking Grip en controle op regionale samenwerking, 2021

Op afstand grip houden

70 van 87

• O.L.A.Z., Begeleidingscommissie, Advies Jaarrapport 2023, Begrotingswijziging 2024, Ontwerp-begroting 2025, 25 april 2024 • O.L.A.Z., Begeleidingscommissie, Regionaal advies Jaarrekening 2022, 1e begrotingswijziging 2023 en ontwerpbegroting 2024 O.L.A.Z., 14 april 2023 • O.L.A.Z., Nieuwsbrief Update toegangscontrole milieustraat, november 2024 • O.L.A.Z., Nieuwsbrief VANG cijfers Zeeuwse gemeenten 2022 en nieuwsbrief april 2023, 6 april 2023 • O.L.A.Z., Nieuwsbrief VANG cijfers Zeeuwse gemeenten 2023 en nieuwsbrief 1e kwartaal 2024, 29 februari 2024 • O.L.A.Z., Nieuwsbrief, augustus 2024 • O.L.A.Z., Nieuwsbrief, maart 2025 • O.L.A.Z., Nieuwsbrief, november 2024 • Orionis Walcheren, Advies begeleidingscommissie GR Orionis, 15 mei 2024 • Orionis Walcheren, Brief aan college Vaststelling 3e/4e begrotingswijziging 2022, 31 januari 2023 • Orionis Walcheren, Brief aan raden Reactie DB op ingediende zienswijzen jaarstukken 2023, 5 juli 2024 • Orionis Walcheren, Brief aan raden Vaststelling implementatieplan Toekomstbestendig Werkleerbedrijf, 27 december 2021 • Orionis Walcheren, Dashboard, 28 februari 2025 • Orionis Walcheren, Monitor extra investering, 28 februari 2025 • Orionis Walcheren, Presentatie gemeenten, 15 november 2023 • Orionis Walcheren, Presentatie Walcherse commissie Transitieplan Werkontwikkelbedrijf, 21 mei 2025 • Orionis Walcheren, Uitgelicht, maart 2025 • Proof

adviseurs, Memo aan beleidsmedewerkers, Evaluatie governance openbaar lichaam Orionis Walcheren, 24 juni 2024 • Proof adviseurs, Memo aan raadsleden, Evaluatie GR Orionis, 9 november 2023 • Proof adviseurs, Presentatie Orionis – Evaluatie GR en de nieuwe instrumenten in de Wgr, 15 november 2023 • Rekenkamer Kapelle Vlissingen Middelburg, Rekenkamerbrief Governance GR -en, 8 januari 2020 • Rekenkamer Metropool Amsterdam, Onderzoeksopzet Grip op Warmtenetwerk Zaanstad, 31 augustus 2022 • Rekenkamer Rotterdam, Rapport onderzoek GR Jeugdhulp Rijnmond, 23 juni 2025 • Rekenkamercommissie Leiden & Leiderdorp, De werking van samenwerking, 11 oktober 2021 • Stichting Decentraal Bestuur.nl, Rapport Regionale samenwerking en gemeenteraden, september 2022 • Tweede Kamer der Staten-Generaal, Memorie van toelichting 35 513 Wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingen en enige andere wetten in verband met het versterken van de democratische legitimatie van gemeenschappelijke regelingen, vergaderjaar 2019 2020.

• VNG, Handreiking Verbeterde democratische legitimatie bij gemeenschappelijke regelingen?, oktober 2022 • VZG Samenstellingscommissie, eindadvies, mei 2024 • VZG Samenstellingscommissie, overzicht beoordeling begrotingen Gemeenschappelijke Regelingen, 14 april 2023 • VZG werkgroep Gemeenschappelijke Regelingen, Presentatie Gemeenschappelijke regelingen: op weg naar meer (be)grip, informatie en discussiebijeenkomst, 11 maart en 6 april 2022

Op afstand grip houden

71 van 87

• VZG werkgroep Gemeenschappelijke Regelingen, rapport Aanpak voor een goede samenwerking tussen gemeenten en gemeenschappelijke regelingen, 23 oktober 2015 • VZG werkgroep Gemeenschappelijke Regelingen, rapport Afspraken over samenwerken met gemeenschappelijke regelingen in Zeeland, juli 2022 (actualisatie januari 2024) • VZG werkgroep Gemeenschappelijke Regelingen, rapport Afspraken over samenwerken met gemeenschappelijke regelingen in Zeeland, september 2025 • VZG werkgroep Verbonden Partijen, notitie Samen kom je verder, 19 april 2023 • VZG, begeleidende brief nieuwe aanpak samenwerking Zeeuwse gemeenten en GR'en, 18 november 2015 • Walchers Raadsoverleg, Verslag bijeenkomst, 15 november 2023 • Wet gemeenschappelijke regelingen, 1 juli 2022 Opnamen commissie- en raadsvergaderingen: • Commissie Maatschappelijke Zaken, Informatie Aanpassing Gemeenschappelijke Regeling Orionis Walcheren (24-151 MZ), 4 december 2024 • Gemeenteraad, Bespreekstuk Aanpassing Gemeenschappelijke Regeling Orionis Walcheren (24-151 MZ), 17 december 2024 • Commissie Ruimte, Besluitstuk Nieuwe Gemeenschappelijke regeling OLAZ (25 -046 RM), 7 april 2025 • Gemeenteraad, Besluitstuk Nieuwe Gemeenschappelijke regeling OLAZ (25-046 RM), 17 april 2025 • Commissie Ruimte, Besluitstuk Toestemming geven voor wijzigen gemeenschappelijke regeling OLAZ (25-148 RM), 3 november 2025 • Gemeenteraad, Besluitstuk

Toestemming geven voor wijzigen gemeenschappelijke regeling OLAZ (25-148 RM), 13 november 2025 • Commissie Maatschappelijke Zaken, Bespreekstuk Zienswijze GR Publiek Vervoer Zeeland (25-074 MZ), 7 mei 2025 • Gemeenteraad, Bespreekstuk Zienswijze GR Publiek Vervoer Zeeland (25 -074 MZ), 22 mei 2025 • Commissie Maatschappelijke Zaken, Bespreekstuk Toetreding GR Publiek Vervoer Zeeland (25-176 MZ), 3 december 2025 • Gemeenteraad, Bespreekstuk Toetreding GR Publiek Vervoer Zeeland (25 -176 MZ), 18 december 2025 Websites: https://www.kennisopenbaarbestuur.nl/themas/regionaal-besturen-ensamenwerken/regionale-samenwerking

Op afstand grip houden

72 van 87

Bijlage 3: Enquête onder raadsleden Wetgeving: In juli 2022 is een wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) in werking getreden. Deze wijziging heeft als voornaamste doelstelling de democratische legitimatie van gemeenschappelijke regelingen te versterken.

Op afstand grip houden

73 van 87

Kaderstellende rol: De kaderstellende rol houdt in dat de gezamenlijke raden van de deelnemende gemeenten kaders vaststelt waarbinnen het samenwerkingsverband moet opereren. Dit betreft beleidsmatige en financiële richtlijnen die het samenwerkingsverband moet volgen.

Op afstand grip houden

74 van 87

Controlerende rol: De controlerende rol van de raad betreft het toezicht houden op de uitvoering van de gemeenschappelijke regeling. Dit toezicht zorgt ervoor dat de belangen van de inwoners worden behartigd en dat de doelen van de samenwerking worden gehaald.

Op afstand grip houden

75 van 87

Samenwerking met College van B&W en vertegenwoordigers van gemeenschappelijke regelingen.

Op afstand grip houden

76 van 87

Op afstand grip houden

77 van 87

Samenwerking raadsleden

Op afstand grip houden

78 van 87

Informatievoorziening

Op afstand grip houden

79 van 87

Op afstand grip houden

80 van 87

Gewenste sturing bij gemeenschappelijke regelingen

Op afstand grip houden

81 van 87

Op afstand grip houden

82 van 87

Bijlage 4: Geïnterviewde personen Functie

Datum interview

Senior jurist gemeente Middelburg (contactpersoon)

10 februari 2025

Griffier gemeente Middelburg

11 april 2025

Controller gemeente Middelburg / lid VZG werkgroep GR

11 april 2025

Griffier gemeente Reimerswaal / lid VZG werkgroep implementatie Wgr

11 april 2025

Beleidsadviseur Bestaanszekerheid gemeente Middelburg / lid begeleidingscommissie GR Orionis Walcheren

26 mei 2025

Financieel adviseur Sociaal Domein gemeente Middelburg / lid begeleidingscommissie GR Orionis Walcheren

26 mei 2025

Beleidsadviseur Leefomgeving gemeente Middelburg / lid begeleidingscommissie GR O.L.A.Z.

26 mei 2025

Financieel adviseur Leefomgeving gemeente Middelburg / lid begeleidingscommissie GR O.L.A.Z.

26 mei 2025

Strategisch adviseur GR Orionis Walcheren

26 mei 2025

Wethouder gemeente Borsele / voorzitter Dagelijks Bestuur GR O.L.A.Z.

23 juni 2025

Wethouder gemeente Middelburg / lid Algemeen Bestuur GR O.L.A.Z.

23 juni 2025

Wethouder gemeente Middelburg / voorzitter Dagelijks Bestuur GR Orionis Walcheren

23 juni 2025

Groepsgesprek raadsleden gemeente Middelburg D66, LPM, CU

30 juni 2025

Beleidsadviseur gemeente Middelburg / lid begeleidingscommissie GR Publiek vervoer Zeeland

22 augustus 2025

Wethouder gemeente Middelburg GR Publiek vervoer Zeeland

22 augustus 2025

Communicatiemedewerker VZG RaadsCommunityPlatform

20 november 2025

Bestuursadviseur, senior jurist en griffier (allen gemeente Middelburg)

27 november 2025

Op afstand grip houden

83 van 87

Bijlage 5: Knelpunten bij samenwerking op basis van de Wgr Ter voorbereiding van het wetsvoorstel voor de wijziging Wgr in 2022 zijn twee onderzoeken uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van BZK. De uitkomsten van deze onderzoeken zijn een belangrijke bron voor het wetsvoorstel geweest49. Uit het onderzoek naar de ervaringen in de praktijk kwamen de volgende acht knelpunten naar voren: 1. Weerstand tegen de vorm gemeenschappelijke regeling 2. Vertegenwoordigende organen ervaren beperkte invloed en controle 3. Leden van vertegenwoordigende organen hebben onvoldoende tijd om zich goed in samenwerking te verdiepen 4. Informatievoorziening aan vertegenwoordigende organen is niet op orde 5. De samenwerking sluit onvoldoende aan bij de wensen van burgers en maatschappij 6. Druk op harmonisatie versus wens behoud couleur locale 7. Onduidelijkheid over taken en verantwoordelijkheden van gremia en formele organen 8. Uittreding is ingewikkeld.

49

Memorie van toelichting 35 513, vergaderjaar 2019–2020, 2.4 h, pagina 7-8

Op afstand grip houden

84 van 87

Bijlage 6: Toelichting bestuurlijke samenwerking In het kader van de aanpak van publieke vraagstukken werken overheden steeds vaker samen. Deze bestuurlijke samenwerking houdt in dat beleidsvorming en/of uitvoering van taken plaatsvindt in gezamenlijkheid tussen uitsluitend overheidsorganisaties. De verschillende samenwerkings- en rechtsvormen zijn samengevat in onderstaand overzicht. Bij het samenstellen van dit overzicht is de handreiking voor gemeenteraadsleden en griffiers ‘Grip op regionale samenwerking’ geraadpleegd 50. Samenwerkings- Publiekrechtelijk / rechtsvorm

Privaatrechtelijk

1) Afstemming

Regeling zonder meer

Bestuursovereenkomst

Bevoegdhedenovereenkomst

Beleidsovereenkomst

Convenant 2) Netwerkconstructie

Enkelvoudige centrumregeling

Dienstverleningsovereenkomst

Meervoudige centrumregeling

Overeenkomst tot opdracht

3) Zelfstandige organisatie

Gemeenschappelijk openbaar lichaam

Vereniging

Bedrijfsvoeringsorganisatie

Coöperatie

Gemeenschappelijk orgaan

Besloten vennootschap Naamloze vennootschap Stichting

Wanneer gekozen wordt voor een publiekrechtelijke vorm, gebeurt dit doorgaans via een gemeenschappelijke regeling op basis van de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr). De wet bevat regels voor de inrichting en het functioneren van deze gemeenschappelijke regelingen. De Wgr kent vijf (publiekrechtelijke) samenwerkingsverbanden 51: • • • • •

Openbaar lichaam; Bedrijfsvoeringsorganisatie; Gemeenschappelijk orgaan; Centrumgemeente (hierna: centrumregeling); Regeling zonder meer.

50 Grip op regionale samenwerking, Handreiking voor gemeenteraadsleden en griffiers, 2015 51

Notitie verbonden partijen bijlage 3 Toelichting samenwerkingsvormen, Commissie BBV, 2025

Op afstand grip houden

85 van 87

Bijlage 7: Deelnemers gemeenschappelijke regeling Bij het oprichten van een gemeenschappelijke regeling kan gekozen worden uit verschillende varianten. De keuze is afhankelijk van wie deelnemen en welke bevoegdheden worden overgedragen. • Raadsregeling: een raadsregeling wordt uitsluitend getroffen door de gemeenteraden en gaat uitsluitend over raadsbevoegdheden. In de praktijk komt deze vorm niet of nauwelijks voor, omdat dit zou betekenen dat regionaal beleid wordt gemaakt en vervolgens per gemeente wordt uitgevoerd door het college. • Collegeregeling: in deze samenwerking worden alleen collegebevoegdheden overgedragen en participeren uitsluitend colleges. Te denken valt onder meer aan veiligheidsregio’s, regionale gezondheidsdiensten (GGD) en omgevingsdiensten, maar ook aan belasting- samenwerkingsverbanden. • Burgemeestersregeling: deze wordt getroffen door uitsluitend burgemeesters. Ook deze vorm komt in de praktijk niet of nauwelijks voor, omdat de meeste bevoegdheden van de burgemeester zich niet direct lenen voor samenwerking. • Gemengde regeling: bij dit type samenwerking zijn bevoegdheden van meerdere bestuursorganen betrokken. Er zijn twee subvarianten: de gemengde regeling waarin raden participeren (raad/college, raad/burgemeester of raad/college/burgemeester) en die waarin geen raden deelnemen (college/burgemeester).

Op afstand grip houden

86 van 87

Bijlage 8: Stand van zaken aanpassing GR-regelingen na wetswijziging Gemeenschappelijke regeling

Datum vaststelling raad wijziging/toetreding

Datum inwerkingtreding (publicatieblad)

Orionis Walcheren

17-12-2024 en 22-5-2025

1-1-2025 en 17-6-2025

Openbaar Lichaam Afvalstoffenverwijdering Zeeland (O.L.A.Z.)

13-11-2025

24-12-2025

Publiek Vervoer Zeeland (PVZ)

18-12-2025

30-12-2025

Veiligheidsregio Zeeland (VRZ)

13-03-2025

19-07-2025

Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst (GGD)

02-7-2025

31-10-2025

De Zeeuwse Muziekschool

13-03-2025

26-06-2025

Stadsgewestelijke Brandweer Vlissingen/Middelburg

22-05-2025

aangemeld voor publicatie bij Daadkracht

Zeeuws Archief

13-11-2025

20-02-2026

Omgevingsdienst Zeeland (voormalige RUD)

17-04-2025

(*)

(*) de nieuwe GR Omgevingsdienst Zeeland is nog niet vastgesteld, omdat één van de deelnemers nog niet akkoord is

Op afstand grip houden

87 van 87