25-097 Bijlage 3. Accountantsverslag 2024

Accountantsverslag 2024 Gemeente Middelburg Boekjaar 2024

Aanbiedingsbrief Aan de gemeenteraad van de gemeente Middelburg Postbus 6000 4330 LA MIDDELBURG Onderwerp: Accountantsverslag 2024 Datum: 4 juni 2025 Kenmerk: 2506-02209 Geachte leden van de gemeenteraad, In overeenstemming met de opdracht tot de controle van de jaarrekening 2024 van gemeente Middelburg, zoals overeengekomen in onze opdrachtbevestiging d.d. 3 juli 2024, bieden wij u hierbij het accountantsverslag aan. Het accountantsverslag bevat de bevindingen en conclusies naar aanleiding van onze werkzaamheden. De bevindingen in dit verslag zijn besproken met de portefeuillehouder financiën en een afvaardiging van de ambtelijke organisatie.

Wij hebben u gemachtigd u om onze goedkeurende controleverklaring op te nemen in uw jaarrekening 2024. Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd en zijn graag bereid de inhoud van deze rapportage nader toe te lichten. Met vriendelijke groet, Baker Tilly (Netherlands) B.V. Was getekend drs. A.R.M. Peelen RA Partner

pagina | 2

Inhoud 1. Bestuurlijke samenvatting 2. Opdracht, scope en uitkomsten 3. Financiële positie 4. Belangrijkste bevindingen 5. Overige onderwerpen 6. Bijlagen

pagina | 3

1

Bestuurlijke samenvatting

pagina | 4

Management samenvatting Bestuurlijke samenvatting Wij hebben bij de jaarrekening 2024 een goedkeurende verklaring verstrekt.

Het jaarverslag is cf. NV COS 720 verenigbaar met de jaarrekening en voldoet in materiële zin aan de laatste actuele voorschriften.

Het Besluit Begroting en Verantwoording is in alle opzichten nageleefd in 2024. Uit onze controle met betrekking tot ons getrouwheidsoordeel blijken een drietal cijfermatige controleverschillen en een aantal tekstuele aanpassingen. Deze zijn gecorrigeerd in de definitieve versie van de jaarrekening. Verschillen & onzekerheden

Daarnaast constateren we onzekerheden omtrent de lasten voor Wmo, PGB’s en de jeugdzorg voor een bedrag van afgerond € 4,2 miljoen. Deze onzekerheden overschrijden de voor deze controle geldende goedkeuringstolerantie voor onzekerheden (3% van de totale lasten inclusief toevoegingen aan de reserves) niet. Wij constateren dat de jaarrekening van de gemeente Middelburg een getrouw beeld geeft van de grootte en de samenstelling van zowel de baten en lasten over 2024 als van de activa en passiva per 31 december 2024 in overeenstemming met het Besluit Begroting en Verantwoording Provincies en gemeenten. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2024 in overeenstemming is met de Wet normering topinkomens (WNT) en dat de jaarrekening 2024 van de gemeente Middelburg voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT. Gemeente Middelburg heeft er voor gekozen de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening en de toelichting hierop in de paragraaf bedrijfsvoering onderdeel te laten zijn van de jaarstukken, ondanks dat dit conform het BBV in formele zin nog niet verplicht is. Op deze wijze heeft de gemeente Middelburg invulling gegeven aan de aanbeveling van het Rijk om de verantwoording toch op te nemen. Op deze wijze wordt ook invulling gegeven aan de lokale afspraken tussen het college en de raad, zoals opgenomen in de aangepaste verordeningen.

Uit onze controle zijn geen bevindingen geconstateerd. De rechtmatigheidsverantwoording geeft een getrouw beeld. We hebben vanuit onze zijde ervaren dat het controleproces soepel is gelopen, waarbij naar onze mening op een prettige en constructieve wijze met de ambtelijke organisatie is samengewerkt. We constateren dat de ambtelijke organisatie het proces rondom de jaarrekeningcontrole goed heeft voorbereid en georganiseerd, en ervoor zorgt dat vragen op korte termijn beantwoord worden vanuit de organisatie. Dit zijn wat ons betreft kritische succesfactoren om ervoor te zorgen dat de controle op een goede wijze kan plaatsvinden. Wij bedanken de ambtelijke organisatie voor hun inzet om dit mogelijk te maken.

pagina | 5

Management samenvatting Bestuurlijke samenvatting Financiële kengetallen en signaleringswaarden

Voor een nadere toelichting op de financiële kengetallen en signaleringswaarden verwijzen we naar hoofdstuk 3.

pagina | 6

2

Opdracht, scope en uitkomsten

pagina | 7

2. Opdracht, scope en uitkomsten Reikwijdte van de controle

Overzicht toleranties

De jaarstukken van uw gemeente bestaan uit: • Het jaarverslag (programmaverantwoording + paragrafen). • De jaarrekening. • Bijlagen.

De materialiteit bij de uitvoering van onze controle is € 2.600.000.

Met de opdrachtbevestiging van 3 juli 2024 heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2024. De reikwijdte van onze controle staat omschreven in deze opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle geen sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle.

Omschrijving

Grondslag

Bedrag

Goedkeuringstolerantie fouten

1% lasten inclusief toevoegingen reserves

€ 2.600.000

Goedkeuringstolerantie onzekerheden

3% lasten inclusief toevoegingen reserves

€ 7.800.000

Rapporteringstolerantie

Vast bedrag op basis van aanbesteding

€ 100.000

De toleranties voor de rechtmatigheidsverantwoording, zoals vastgelegd in uw financiële verordening, wijken beperkt af van de toleranties voor de controle op de getrouwheid. Dit leidt ertoe dat de door het college opgestelde rechtmatigheidsverantwoording is opgesteld op basis van de volgende toleranties: Grondslag

Bedrag

Verantwoordingsgrens

2% lasten inclusief toevoegingen reserves

€ 5.200.000

Rapporteringsgrens

Vastgesteld in de financiële verordening

€ 100.000

pagina | 8

2. Opdracht, scope en uitkomsten Kernpunten en significante risico’s in de controle

Interne beheersing

Wij hebben voldoende en geschikte controle-informatie verkregen, onder andere met betrekking tot de volgende kernpunten van de controle: • Het risico dat het management van de gemeente de procesafspraken doorbreekt, hetgeen een standaard risico is vanuit onze beroepsregels. Dit risico ziet bij uw gemeente met name toe op de jaarrekening als geheel en niet op een specifieke post. • De waardering van de grondexploitaties. • De juistheid van de Wmo-lasten. • De getrouwheid van de voorzieningen. • De getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording. • De verantwoording in het kader van Wet Normering Topinkomens (WNT).

Als onderdeel van de jaarrekeningcontrole hebben wij de interne beheersing inclusief de IT-omgeving, voor zover van belang voor de jaarrekeningcontrole, beoordeeld. Onze bevindingen en aanbevelingen hebben wij in de managementletter 2024 beschreven.

Uitkomsten Wij hebben bij de jaarrekening 2024 een goedkeurende verklaring verstrekt voor de getrouwheid van de jaarrekening. De geconstateerde controleverschillen zijn gecorrigeerd in de definitieve versie van de jaarrekening. Daarnaast constateren we onzekerheden omtrent de lasten voor Wmo, PGB’s en de jeugdzorg voor een bedrag van € 4,2 miljoen. Deze onzekerheden overschrijden de voor deze controle geldende goedkeuringstolerantie voor onzekerheden niet. Voor een overzicht van de gecorrigeerde controleverschillen verwijzen we naar de bijlage van dit verslag.

Onze werkzaamheden zijn niet gericht op het geven van een oordeel over de interne beheersing van de gemeente als geheel. Onze uitgebrachte management letter bevat daardoor niet alle onvolkomenheden in de interne beheersing, die bij een eventueel uitgebreid en hierop specifiek gericht onderzoek naar voren zouden kunnen komen.

Geautomatiseerde gegevensverwerking Op grond van artikel 393 lid 4, Titel 9 Boek 2 BW rapporteren wij onze bevindingen met betrekking tot de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking in dit verslag. Wij merken op dat de jaarrekeningcontrole niet specifiek gericht is op de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking. In onze managementletter hebben wij een aantal attentiepunten ten aanzien van de IT-omgeving opgenomen. U heeft aangegeven hieraan opvolging te willen geven.

pagina | 9

2. Opdracht, scope en uitkomsten Frauderisico’s en continuïteit Onze controleverklaring over boekjaar 2024 bevat, gelijk aan voorgaand jaar, een verplichte paragraaf over onze werkzaamheden met betrekking tot fraude en een met betrekking tot continuïteit. Frauderisico’s Zoals ook in ons controleplan opgenomen bevindt het college dan wel het management zich in een unieke positie om fraude te plegen, omdat het in staat is de administratieve vastleggingen te manipuleren en frauduleuze financiële overzichten op te stellen door interne beheersingsmaatregelen te doorbreken, die anderszins effectief lijken te werken. Een incentive van het college of management zou hierbij kunnen zijn om op die wijze een betere financiële situatie of prestatie te presenteren. Onze beroepsregels schrijven voor dat de accountant dit risico in zijn controle onderkend. Om dit frauderisico te ondervangen hebben wij de volgende werkzaamheden verricht: • Analyseren en beoordelen van op basis van risicocriteria geselecteerde journaalposten en hierop specifieke controlewerkzaamheden verricht om de nauwkeurigheid van de geselecteerde journaalposten te controleren; • Analyse van aanpassingen die tijdens het opstellen van de jaarrekening zijn gemaakt;

• Beoordelen van belangrijke schattingen en de schattingsprocessen van het college of management zoals de waardering van de grondexploitaties, vaste activa en vorderingen en het toereikend zijn van voorzieningen. Hierbij hebben we in het bijzonder aandacht gehad voor het inherente risico van vooringenomenheid van het college bij deze posten; • Beoordelen van significante transacties buitenom de normale bedrijfsuitoefening; en • Doornemen van notulen van vergaderingen van het management, college en de raad. Naleving wet- en regelgeving en overige Wij informeren de gemeenteraad over illegale handelingen waarbij het hoger kader is betrokken en over fraude en illegale handelingen (of deze nu door het hoger kader of door andere werknemers zijn veroorzaakt) die een onjuistheid van materieel belang in de jaarrekening tot gevolg hebben. Gedurende de controle zijn geen significante punten gesignaleerd ten aanzien van feitelijke of vermoedelijke niet-nakoming van wet- en regelgeving, voor zover deze van belang worden geacht voor de mate waarin de gemeenteraad in staat is haar taken te vervullen.

pagina | 10

2. Opdracht, scope en uitkomsten Corruptie en omkopingsrisico’s Uw gemeente maakt onderdeel uit van de overheidssector, waarin corruptie vaker dan bij andere sectoren voorkomt. Dit komt onder andere omdat veel transacties met een relatief grote omvang plaatsvinden, de transparantie over marktprijzen niet in alle gevallen voldoende is om te beoordelen en frequent zaken gedaan wordt met andere corruptiegevoelige sectoren (vastgoed, constructie, infrastructuur et cetera). Hierdoor hebben wij dit als aandachtspunt in onze controle meegenomen. Corruptie is een wereldwijd probleem waarbij het uw verantwoordelijkheid is om corruptie binnen uw gemeente te voorkomen. Onze beroepsregels zijn in de praktijkhandreiking “Corruptie, werkzaamheden van de accountant” verder aangescherpt, hetgeen tot aanvullende werkzaamheden heeft geleid. Gemeente Middelburg beschikt over beschreven procedures ten aanzien van de samenwerking met derden en een intern inkoop- en aanbestedingsbeleid aangevuld met trainingen voor voldoende bewustwording bij medewerkers.

Wij hebben de volgende werkzaamheden verricht om eventuele effecten van dit risico ten behoeve van onze controle van de jaarrekening te mitigeren: • Vastgesteld dat de aanbestedingen conform de geldende Europese aanbestedingsregels en de Aanbestedingswet 2012 zijn aanbesteed. • Door middel van een steekproef vastgesteld dat prestaties zijn geleverd voor inkoopfacturen die in rekening zijn gebracht aan de gemeente. • Door middel van een kritische deelwaarneming vastgesteld dat bij (materiële) grondaankopen en –verkopen door de gemeente vastgestelde procedures in materiële zin zijn gevolgd. • Door middel van een kritische deelwaarneming vastgesteld dat verstrekte subsidies in overeenstemming met de geldende interne wet- en regelgeving zijn verstrekt. Uit bovenstaande werkzaamheden zijn geen bevindingen voortgekomen.

pagina | 11

3

Financiële positie

pagina | 12

3. Financiële positie Verloop van het eigen vermogen van uw gemeente Het eigen vermogen, inclusief het gerealiseerde resultaat, bedraagt per

Analyse van het resultaat

31 december 2024 volgens de jaarrekening € 118,2 miljoen.

resultaat bedraagt afgerond € 35,4 miljoen positief. In de gewijzigde begroting was rekening

Het resultaat voor mutaties in de reserves laat een positief saldo zien. Het gerealiseerde gehouden met een resultaat van € 7,8 miljoen positief.

Grafiek ontwikkeling eigen vermogen (x € 1.000)

In de toelichting op lasten en baten in de jaarrekening wordt een gedetailleerde verklaring gegeven voor de afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. Als onderdeel van de

140.000

toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening 2024 wordt overzichtelijk 120.000

aangegeven welke baten en lasten als incidenteel zijn aan te merken. De verschillen zijn nader

100.000

toegelicht in de jaarstukken van de gemeente Middelburg.

80.000

De belangrijkste afwijkingen zien toe op: 60.000

•

Hogere bijdrage inzake vluchtelingenopvang Oekraïne dan verwacht van € 6,1 miljoen

40.000

•

Hogere algemene uitkering dan verwacht ter hoogte van € 0,8 miljoen

20.000

•

Reeds gerapporteerde voordelen in de bestuursrapportage 2024 (€ 16,4 miljoen) en najaarsbrief (€ 7,6 miljoen), waarbij het ontvangen ZEH-dividend de grootste oorzaak is van

0

2021 Algemene reserve

2022 2023 Bestemmingsreserve

2024

Gerealiseerd resultaat

de gemelde voordelen. Wij constateren dat de voordelige saldi uit de bestuursrapportage 2024 en de najaarsbrief 2024 in de jaarrekening zijn verwerkt in de begroting na wijziging van de post ‘overige baten en

Van de totale reserves is € 32,0 miljoen opgenomen als algemene reserve.

lasten’. Hierdoor wijkt het gerealiseerde rekeningresultaat aan het einde van het jaar aanzienlijk

Het saldo van deze algemene reserve is ten opzichte van voorgaand jaar gestegen

af van de begroting na wijziging. Daarnaast gaf de concept jaarrekening beperkt inzicht in de

met € 0,3 miljoen. Per saldo is gedurende 2024 € 14,6 miljoen gedoteerd aan de

oorzaken van deze voordelen, omdat voor de toelichting hierop werd verwezen naar eerdere

bestemmingsreserves. Het gerealiseerde resultaat in 2024 bedraagt € 32,1 miljoen.

tussentijdse rapportages. Hierdoor voldeed de concept jaarrekening niet aan de toelichtingsvereisten vanuit BBV. Wij hebben de gemeente gevraagd om de eerdere voordelen uit de tussentijdse rapportages nader toe te lichten in de definitieve jaarrekening. We hebben vastgesteld dat deze toelichtingen toegevoegd zijn. Verder adviseren we om vanaf boekjaar 2025 zowel het saldo van de primitieve begroting als de saldi van de begrotingswijzigingen (waaronder de bestuurs-rapportage en de najaarsbrief) te verantwoorden op taakveld 0.11 als

‘Voorlopig begrotingssaldo’.

13

3. Financiële positie Weerstandsvermogen en financiële kengetallen Schuldpositie De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van De schuldpositie van uw gemeente geeft een beeld van de mate waarin uw gemeente het jaarverslag in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze afhankelijk is van externe middelen bij het realiseren van haar doelstellingen. controlerende rol dienen wij vast te stellen of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet

Ook geeft het inzicht in welk deel van de inkomsten van de gemeente gebruikt moet

strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat. De kengetallen

worden om de rente en aflossing van de schulden te kunnen betalen.

moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien.

De gecorrigeerde netto schuldquote is aangepast voor leningen die de gemeente

Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden gemaakt van de financiële

‘doorleent’ aan derden (zoals woningbouwverenigingen).

positie van de gemeente. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is

Hieronder hebben wij de ontwikkeling van uw schuldpositie gedurende de afgelopen vier

van een sterke of zwakke financiële positie. De financiële kengetallen geven, met de

jaar weergegeven.

inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de ontwikkeling) van uw financiële positie, mede in relatie tot de landelijke benchmark. Hieronder hebben wij de ontwikkelingen in uw kengetallen en een relatie naar de landelijke ontwikkelingen weergegeven: Gemeente

Landelijk

45.000 – 60.000 inwoners

90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 2021

2022

2023

2024

Kengetal

2024

2023

2023

2023

Netto schuldquote

19%

38%

37,6%

46,2%

Netto schuldquote gecorrigeerd

6%

29%

32,3%

42,3%

Solvabiliteit

41%

31%

39,1%

36,3%

jaarlijkse inkomsten. Een ratio die kleiner is dan 100% duidt op hogere baten dan

Grondexploitaties

16%

21%

5,6%

7,1%

schulden in een boekjaar.

Belastingcapaciteit

89%

97%

99,7%

96,2%

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten adviseert om 130% als maximum norm te

Structurele exploitatieruimte

22%

9%

3,3%

3,6%

Gemeente Middelburg

Nederland

45.000 tot 60.000 inwoners

De netto schuldquote bedraagt 19% en is daarmee gedaald ten opzichte van voorgaand boekjaar (2023: 38%). Deze ratio geeft aan in hoeverre de schulden hoger zijn dan de

hanteren en daarboven de schuld af te bouwen (bron: VNG, Handleiding houdbaarheidstest gemeentefinanciën). Uw gemeente voldoet ultimo 2024 aan die norm. 14

3. Financiële positie Solvabiliteit

Belastingcapaciteit

De solvabiliteit van uw gemeente geeft een beeld van de mate waarin uw gemeente

De lastendruk in de gemeente Middelburg ten opzichte van het landelijk gemiddelde

op lange termijn aan haar verplichtingen kan voldoen. Hieronder hebben wij de

bedraagt 89%.

ontwikkeling van uw solvabiliteit gedurende de laatste 4 jaar weergegeven. Structurele exploitatieruimte

45% 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% 2021

Op basis van het kengetal “structurele exploitatieruimte” blijkt dat er begrotingsruimte is om tekorten of extra lasten binnen de huidige begroting op te vangen. Continuïteit Als onderdeel van de vereisten voor de nieuwe controleverklaring hebben wij ook de 2022 Gemeente Middelburg

2023 Nederland

2024

45.000 tot 60.000 inwoners

continuïteitsveronderstelling getoetst. Wij hebben vastgesteld dat de gemeente Middelburg een sluitende meerjarenbegroting heeft. Daarnaast geven de

financiële kengetallen inclusief de weerstandsratio geen reden tot twijfel of de De solvabiliteit stijgt van 31% in 2023 naar 41% in 2024. De VNG hanteert een

gemeente haar activiteiten in continuïteit kan voortzetten. De gemeente Middelburg

signaalwaarde als de solvabiliteit onder de 20% komt. We merken op dat de

kent een robuuste financiële positie.

solvabiliteit in de afgelopen jaren is verbeterd en boven de signaalwaarde ligt. Grondexploitatie Het kengetal grondexploitatie geeft weer hoe de waarde van de in exploitatie genomen gronden zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten.

15

3. Financiële positie Weerstandsvermogen en risicobeheersing In de paragraaf "Weerstandsvermogen en risicobeheersing" in het jaarverslag is een

U heeft in de jaarrekening 2024 opgenomen dat uit uw risicoinschatting per april 2025 een

toelichting opgenomen op de weerstandscapaciteit van de gemeente. Op basis van de

bedrag van € 17,0 miljoen aan risico’s blijkt. Hiertegenover staat een weerstandscapaciteit

inventarisatie van de geïdentificeerde risico’s, waarbij rekening wordt gehouden met

van € 34,4 miljoen waarmee de weerstandsratio uitkomt op 2,0. De weerstandsratio

kans op voordoen en financiële impact, wordt berekend welk bedrag benodigd is ter

kwalificeert daarmee als uitstekend.

dekking van de geïdentificeerde risico’s. Weerstandsratio

Betekenis

Weerstandsratio

Betekenis

Hieronder is het verloop over de afgelopen 3 jaar weergegeven inclusief een

>= 2.0

Uitstekend

0.8 < 1.0

Matig

kwalificatie van de weerstandsratio. De incidentele weerstandscapaciteit is

1.4 < 2.0

Ruim voldoende

0.6 < 0.8

Onvoldoende

voornamelijk opgebouwd vanuit de algemene reserves, de structurele weerstands-

1.0 < 1.4

Voldoende

< 0.6

Ruim onvoldoende

capaciteit vanuit de onbenutte belastingcapaciteit en de post onvoorzien. 2024

2023

2022

Weerstandscapaciteit

34,4

29,7

31,3

Risico’s

17,0

14,3

15,5

Weerstandsratio

2,0

2,1

2,0

Ten opzichte van 2023 is de weerstandsratio licht gedaald terwijl de weerstandscapaciteit

gestegen is van € 29,7 miljoen naar € 34,4 miljoen. De daling van de weerstandsratio komt door een toename van de gekwantificeerde risico’s. Voorbeelden hiervan zijn de stijging van risico’s binnen het Grondbedrijf en onzekerheden omtrent de realisatie van de taakstelling op het jeugdzorgbudget.

16

4

Belangrijkste bevindingen

pagina | 17

4. Belangrijkste bevindingen Rechtmatigheidsverantwoording Inleiding Met het goedkeuren van een aanpassing van de Gemeentewet door de Eerste Kamer op 27 september 2022 is de verplichting voor de accountant om een oordeel te geven over rechtmatigheid uit de wet gehaald. Sinds voorgaand jaar wordt een rechtmatigheidsverantwoording opgenomen in de jaarrekening. In deze rechtmatigheidsverantwoording legt het college zelf verantwoording af over rechtmatigheid. Dit doet het college door zelf een oordeel te geven of de totstandkoming van de lasten, de baten en de balansmutaties in overeenstemming is met de door de gemeenteraad vastgestelde kaders. Deze kaders liggen vast in de begroting en de gemeentelijke verordeningen alsook in bepalingen in de relevante wet- en regelgeving. De gedelegeerde regelgeving die relevant is voor het opstellen van de jaarrekening en voor de uitvoering van de accountantscontrole en oordeelsvorming in de controleverklaring was op 31 december 2024 nog niet aangepast. Het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) en het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (BADO) bevatten nog niet de verplichting tot het opnemen van de rechtmatigheidsverantwoording.

De gemeente heeft er evenwel voor gekozen de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening en de toelichting hierop in de paragraaf bedrijfsvoering onderdeel te laten zijn van de jaarstukken. Dat is ook zo vastgelegd in de gemeentelijke financiële verordening (ex artikel 212 Gemeentewet). Op deze wijze heeft de gemeente invulling gegeven aan de aanbeveling van het Rijk om de verantwoording op te nemen, zoals de wetgever had beoogd. Bovendien wordt zo invulling gegeven aan de lokale afspraken tussen het college en de gemeenteraad, zoals opgenomen in de aangepaste verordeningen. Tevens kunnen de toezichthouder en het Rijk gebruik maken van de opgenomen verantwoording. Alle rechtmatigheidsafwijkingen (individueel en/of cumulatief) boven de door de raad vastgestelde rapporteringsgrens (€ 100.000) worden in de paragraaf bedrijfsvoering benoemd. Ons getrouwheidsoordeel over het getrouwe beeld van de grootte en samenstelling van zowel de baten, lasten als van de activa en passiva ziet ook toe op de getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording en daarmee op de juistheid en volledigheid van de in de rechtmatigheidsverantwoording vermelde rechtmatigheidsfouten.

pagina | 18

4. Belangrijkste bevindingen Bij het verantwoorden over de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening zijn negen rechtmatigheidscriteria van toepassing. Zes criteria (kunnen) direct van invloed zijn op de posten in de balans en de staat van baten en lasten (zien toe op getrouwheidsaspecten inzake grootte en de samenstelling van zowel de baten en de lasten als van de activa en passiva) en drie criteria zien uitsluitend toe op specifieke rechtmatigheidsaspecten van de baten, lasten en balansmutaties en raken niet de grootte en samenstelling. Het college is verantwoordelijk voor alle negen criteria; in de jaarrekening van het college worden deze afgedekt langs de volgende lijnen:

Op grond van Kadernota rechtmatigheid wordt over de criteria die direct van invloed zijn op de verslaggeving c.q. het getrouwe beeld van de jaarrekening niet gerapporteerd in de rechtmatigheidsverantwoording. In de rechtmatigheidsverantwoording komen dus alleen de drie rechtmatigheidscriteria tot uitdrukking die aanvullend zijn op de criteria die ook gelden voor getrouwheid, te weten: het begrotingscriterium, het voorwaardencriterium en misbruik en oneigenlijk gebruik.

Begrotingscriterium De rechtmatigheidsverantwoording bevat belangrijke informatie voor het (politieke) verantwoordingsdebat van de gemeenteraad met het college. U stelt als raad met het vaststellen van de begroting de budgettaire kaders voor de uitgaven, investeringen en reservemutaties vast. Met het vaststellen van de geactualiseerde financiële verordening heeft u vastgelegd op welke wijze binnen uw gemeente om moet worden gegaan met begrotingsoverschrijdingen en welke begrotingsonrechtmatigheden als acceptabel worden beschouwd (dus wel onrechtmatig, maar acceptabel). In de Kadernota rechtmatigheid beveelt de commissie BBV daarnaast aan dat het college de afwijkingen op het begrotingscriterium nader toelicht in de paragraaf bedrijfsvoering in het jaarverslag.

Er is op basis van de financiële verordening van gemeente Middelburg sprake van een begrotingsonrechtmatigheid als het college bij de realisatie van doelen en het realiseren van activiteiten de door de gemeenteraad vastgestelde budgetten voor wat betreft de lasten of investeringsbudgetten overschrijdt (1), vastgestelde budgetten voor wat betreft de baten onderschrijdt (2), toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves doorvoert die niet door de gemeenteraad zijn vastgesteld (3) en als bij onderschrijdingen van lasten of investeringsbudgetten en/of hogere baten dan begroot de begroting niet tijdig met begrotingswijzigingen is aangepast (4).

pagina | 19

4. Belangrijkste bevindingen Analyse begrotingscriterium Wij hebben vastgesteld dat de gerealiseerde lasten op een aantal programma’s de geautoriseerde begroting na wijziging overschrijden, voor een totaal van € 10,5 miljoen. Dit bedrag is in de tabel hieronder onderverdeeld: Programma

Overschrijding

Belangrijkste oorzaken

Bestuur en ondersteuning

€ 0,7 miljoen

Onvoorziene toevoeging APPA voorziening door gewijzigde rekenrente

Veiligheid

€ 0,2 miljoen

Onvoorziene extra lasten voor voorkoming jeugdcriminaliteit, gedekt door bijbehorende SPUK-baten

Economie

€ 1,4 miljoen

Onvoorziene extra lasten uit de nieuwe doorrekeningen van de grondexploitaties (bedrijventerreinen)

Sport, cultuur en recreatie

€ 2,3 miljoen

Onvoorziene dotatie aan voorziening voor restauratie stadhuis a.g.v. nieuwe berekening

Volksgezondheid en milieu

€ 0,5 miljoen

Onvoorziene (in)huur van personeel en vervoersmiddel door uitval van en schade aan voertuigen.

Volkshuisvesting, RO en stedelijke vernieuwing

€ 5,1 miljoen

Onvoorziene extra lasten uit de nieuwe doorrekeningen van de grondexploitaties (woningbouw)

Algemene dekkingsmiddelen

€ 0,4 miljoen

Onvoorzien nadeel op het taakveld treasury door een lagere omslagrente.

Daarnaast is sprake van een onderschrijding van opbrengsten op programmaniveau voor een bedrag van € 0,3 miljoen, die op basis van de financiële verordening van gemeente Middelburg ook leidt tot een rechtmatigheidsfout. Programma

Onderschrijding

Belangrijkste oorzaken

Onderwijs

€ 0,3 miljoen

Lagere baten SPUK onderwijs achterstandenbeleid door lagere daaraan gerelateerde lasten.

De overschrijdingen op de kredieten bedragen € 43.000 en liggen daarmee onder de rapporteringstolerantie. Van het totaal aan bovenstaande rechtmatigheidsfouten (€ 10,8 miljoen) is € 1,5 miljoen als acceptabel geduid. De overige € 9,3 miljoen aan overschrijdingen zijn het gevolg van bestaand beleid.

pagina | 20

4. Belangrijkste bevindingen Voorwaardencriterium Het voorwaardencriterium ziet toe op voorwaarden die gelden voor de uitvoering van de financiële beheershandelingen. Deze voorwaarden komen voort uit externe- en interne regelgeving en hebben betrekking op aspecten zoals: doelgroep, termijn, grondslag, administratieve bepalingen, normbedragen, bevoegdheden, bewijsstukken, recht, hoogte en duur voor zover deze relevant zijn voor de financiële rechtmatigheid. In het door u vastgestelde normenkader is een inventarisatie van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving opgenomen. Het niet in acht nemen van de geldende voorwaarden bij financiële beheershandelingen leidt tot een onrechtmatigheid die het college moet toelichten in de rechtmatigheidsverantwoording als de verantwoordingsgrens (op basis van individuele en/of cumulatieve onrechtmatigheden) wordt overschreden. Een belangrijk onderdeel van het voorwaardencriterium is de naleving van de (Europese) aanbestedingsrichtlijnen. Europese aanbestedingswetgeving is een complexe materie en het blijkt in de praktijk moeilijk volledig te beheersen. De gemeente heeft dit ook onderkend en heeft derhalve een aanbestedingsanalyse uitgevoerd.

Uit de controle op de aanbestedingsrechtmatigheid blijkt één rechtmatigheidsfout van € 27.000. Dit betreffen lasten voor onderhoud openbare ruimte, waarbij het bijbehorende contract reeds vorig jaar als onrechtmatig was beoordeeld. Het contract is gedurende boekjaar 2024 beëindigd. Wij hebben de gemeentelijke controlewerkzaamheden inhoudelijk gecontroleerd en delen de conclusie van de gemeente dat deze lasten onrechtmatig zijn. Er zijn tot slot ook voorwaarden waar geen financieel gevolg aan is verbonden. Dan is sprake van een formele rechtmatigheidsfout. Deze situatie doet zich bijvoorbeeld voor bij het niet naleven van de Kasgeldlimiet en Renterisiconorm van de Wet financiering decentrale overheden (Wet fido). Maar ook bij bijvoorbeeld het niet naleven van de termijnen van de subsidieverordening. Volgens een stellige uitspraak van de Commissie BBV betreffen deze afwijkingen van het voorwaardencriterium formele rechtmatigheidsfouten die in de paragraaf bedrijfsvoering worden gerapporteerd. Ten aanzien van de naleving van de renterisiconorm, de kasgeldlimiet en het schatkistbankieren merken wij op dat de gemeente zich aan de wettelijke normen heeft gehouden, zoals ook toereikend is toegelicht in de paragraaf financiering respectievelijk de jaarrekening. Een toelichting in de paragraaf bedrijfsvoering is hiervoor niet noodzakelijk.

pagina | 21

4. Belangrijkste bevindingen Misbruik en oneigenlijk gebruik criterium (M&O) Het college is verantwoordelijk voor het inrichten van effectieve maatregelen ter voorkoming van misbruik en oneigenlijk gebruik van overheidsregels om overheidssubsidies en bijdragen te ontvangen dan wel een te laag bedrag aan heffingen aan de overheid te betalen. Deze maatregelen hangen veelal samen met de interne beheersing ter borging van het voorwaardencriterium. Het college heeft een uitspraak gedaan in hoeverre het M&O-beleid feitelijk wordt nageleefd en of de getroffen maatregelen effectief werken. Hieruit zijn geen zaken naar voren gekomen die gerapporteerd moeten worden.

Overige bevindingen Tijdens onze controle constateerden we dat het overzicht met investeringskredieten niet volledig was, doordat een aansluiting naar de investeringen volgens de activastaat ontbrak. Daarnaast was per investering niet inzichtelijk welk krediet voorafgaand aan boekjaar 2024 was verstrekt, en welke kredietmutaties in 2024 hadden plaatsgevonden. Hierdoor had de gemeente geen volledig en betrouwbaar overzicht om de kredietrechtmatigheid effectief en efficiënt te toetsen. Als gevolg hiervan hebben we aanvullende werkzaamheden moeten uitvoeren.

Uitkomst rechtmatigheidsverantwoording De omvang van bevindingen inzake begrotingsrechtmatigheid bedraagt € 1 miljoen en overschrijdt daarmee de verantwoordingsgrens van € 5,2 miljoen. Het college heeft terecht geconcludeerd in de rechtmatigheidsverantwoording dat de in de jaarrekening 2024 verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties niet rechtmatig tot stand zijn gekomen binnen de daarvoor gestelde grens.

We vragen de gemeente om de controle op kredietrechtmatigheid op te nemen in het IC-plan 2025 en waarborgen te treffen om de volledigheid van het overzicht met investeringskredieten te borgen. Verder adviseren we in het kader van de begrotingsrechtmatigheid om in de laatste raadsvergadering van het jaar de slotwijziging (met de begroting na wijziging per programma en taakveld) vast te laten stellen.

pagina | 22

4. Belangrijkste bevindingen Waardering van de grondexploitaties Ten opzichte van 31 december 2023 is de boekwaarde van de post grondexploitatie gedaald van € 48,2 miljoen naar € 41,3 miljoen. De wijziging van de boekwaarde gedurende 2024 is als volgt samen te vatten: (x € 1.000)

2024

Boekwaarde per 1 januari

48.236

Investeringen

7.808

Grondverkopen

10.955

Tussentijdse winstneming / afgesloten projecten

356

Mutatie verliesvoorziening

-10

Boekwaarde per 31 december

41.287

De voorraad onderhanden werk, waaronder de bouwgronden in exploitatie (grondexploitaties) vallen, is een omvangrijke balanspost in de jaarrekening met belangrijke schattingen. De jaarrekeningpost bedraagt (exclusief voorzieningen) € 58,6 miljoen per ultimo 2024 (2023: € 61,4 miljoen). Daarnaast schat gemeente Middelburg de nog te realiseren opbrengsten op € 92,4 miljoen (vorig jaar: € 101,1 miljoen) en de nog te maken kosten op € 43,7 miljoen (vorig jaar: € 38,4 miljoen).

De nog te realiseren baten en lasten vormen samen met de boekwaarde de basis voor de waardering in de jaarrekening, oftewel het verwachte resultaat bij afsluiting van de projecten. Dit leidt tot een voorziening indien het college verwacht dat het project verlieslatend is en tot (tussentijdse) winstneming bij een verwachte winst. Voor de waardering van grondexploitatie dient de gemeente per individueel project te bepalen of de gemeente de boekwaarde plus de in de toekomst nog te realiseren kosten en opbrengsten, naar beste schatting, terugverdient. Ultimo 2024 gaat het om 19 individuele projecten. De gemeente Middelburg schat ultimo 2024 in dat de totale omvang van de niet terug te verdienen kosten op de gehele grondexploitatie circa € 17,3 miljoen bedraagt (vorig jaar: € 13,1 miljoen). Hiervoor is een voorziening getroffen. Deze voorziening is geheel in mindering gebracht op de bouwgronden in exploitatie. De voorziening stijgt met name door een toename van de verliesvoorziening voor het complex Cleene Hoge (€ 3,9 miljoen).

pagina | 23

4. Belangrijkste bevindingen De parameters voor de grondexploitaties De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van de gemaakte schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico’s stelt de gemeente exploitatieoverzichten op waarin schattingen zijn opgenomen. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de door uw gemeente gehanteerde uitgangspunten en parameters getoetst.

Wij hebben het proces rondom de totstandkoming van de waardering in opzet en bestaan getoetst en aanvullend gegevensgerichte werkzaamheden uitgevoerd. Wij achten de waardering en de toelichting op de schattingsonzekerheden aanvaardbaar en vinden de veronderstellingen redelijk.

Parameters

Schatting 2024

Rente



Kostenstijging



Opbrengstenstijging



Rekenrente

Legenda status:  = evenwichtig  = optimistisch  = voorzichtig  = controleverschil

Het college rekent binnen de huidige grondexploitaties met een toekomstige rekenrente van 1,50% (2023: 1,50%). De rekenrente is gebaseerd op de omslagrente van de gemeente Middelburg die naar verwachting in de toekomst toegerekend moet worden. Deze grondslag is in overeenstemming met de notitie grondexploitatie en de bepaling in de notitie rente van de commissie BBV. Wij achten deze parameter evenwichtig. Kostenstijging De gehanteerde parameter voor de kostenstijging ligt in lijn met de landelijke prijsindexcijfers. De gemeente Middelburg heeft voor het prijspeil 2024 rekening gehouden met een inflatie van 3,5% tot 2027 en daarna 2%. We achten dit een realistisch uitgangspunt op basis van aanwezige externe bronnen hieromtrent. Opbrengstenstijging De gehanteerde parameter voor de opbrengstenstijging ligt in lijn met de landelijke prijsindexcijfers. De gemeente Middelburg heeft rekening gehouden met een opbrengstijging van 2,0% (2023: 2,0%). Voor het complex Mortiere SOK wordt een hogere opbrengstenstijging gehanteerd van 5,78% welke contractueel overeen is gekomen. Op basis van de momenteel beschikbare informatie achten wij deze parameter evenwichtig.

pagina | 24

4. Belangrijkste bevindingen Belangrijkste bevindingen inzake waardering grondexploitaties In het kader van onze controle voeren wij een risicoanalyse uit op de individuele grondexploitaties. Daarbij maken wij een inschatting van zowel de kans op als de impact van een mogelijke materiële afwijking. In deze beoordeling betrekken wij onder andere de huidige boekwaarde, het geprognosticeerde resultaat en de aard en omvang van de nog te realiseren baten en lasten. Wij controleren hierbij ook in hoeverre reeds contracten of andere bindende afspraken aan deze baten en lasten ten grondslag liggen. Naast de hiervoor genoemde elementen spelen bij de risicoclassificatie van de individuele projecten ook de aard van het project, de programmering en de doorlooptijd een belangrijke rol. Een langere doorlooptijd van de projecten zorgt voor een hoger risicoprofiel, doordat de schatting van kosten en opbrengsten van de projecten subjectiever is naarmate de doorlooptijd toeneemt.

Onze conclusie: Wij hebben op grond van de door ons verrichte werkzaamheden inzake de waardering van de grondexploitaties vastgesteld dat uw gemeente: • Beschikt over actuele ramingen van de nog te realiseren baten en lasten. • Beschikt over een deugdelijke onderbouwing van de gehanteerde uitgangspunten in de grondexploitaties. De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2024 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt. Verder merken wij volledigheidshalve op dat wij voor de waardering van de grondexploitatie per 31 december 2024 de per die datum vastgestelde projectkaders en genomen besluiten betrokken hebben bij de controle van de waardering. Er is geen rekening gehouden met de effecten van eventuele toekomstige, nog vast te stellen, ambities van uw gemeente.

Op grond van onze risicoanalyse hebben wij geconcludeerd dat Essenvelt, Sint Laurens Zuid en Cleene Hoge in het kader van de accountantscontrole de belangrijkste projecten zijn. Voor deze projecten hebben wij de aannemelijkheid van de nog te realiseren kosten en opbrengsten getoetst. Daarnaast hebben we de getroffen verliesvoorziening en de verantwoorde (tussentijdse) winstneming gecontroleerd.

pagina | 25

4. Belangrijkste bevindingen Sociaal Domein De gemeente Middelburg voert diverse regelingen uit in het sociaal domein waarbij taken veelal zijn ondergebracht bij derde partijen. Hieronder hebben wij een overzicht opgenomen van de belangrijkste onderdelen en door wie deze werkzaamheden uitgevoerd worden: Onderdeel

Uitvoerder

Bepaling last boekjaar

Uitkeringen (Participatiewet)

Orionis Walcheren

Begroting na wijziging

Werkdeel (WSW)

Orionis Walcheren

Begroting na wijziging

Jeugdwet

Inkooporganisatie Jeugdzorg Zeeland

Werkelijke lasten op basis van de verantwoording

Wmo

Zelfstandig

Werkelijke lasten

PGB’s

Sociale Verzekeringsbank

Werkelijke lasten

Wmo De Wmo wordt sinds 1 januari 2020 binnen uw gemeente uitgevoerd door de afdeling TIM. Daarvoor waren de Wmo-taken uitbesteed aan Porthos. Bij onze steekproefsgewijze controle op de toekenning van Wmo hebben we bij enkele oude dossiers uit de Porthos-periode vastgesteld dat een beschikking en/of ondersteuningsplan ontbreekt, waardoor we het recht op zorg niet kunnen vaststellen.

De geëxtrapoleerde onzekerheid bedraagt € 2,6 miljoen (2023: € 1,9 miljoen). Bij de steekproefsgewijze controle op toekenning van Wmo in de TIM tijd zijn geen onzekerheden vastgesteld. Daarnaast hebben wij bij de controle geconstateerd dat voor € 0,8 miljoen (2023: € 0,2 miljoen) geen gecontroleerde productieverantwoordingen zijn ontvangen, waardoor onzekerheid bestaat over de prestatielevering van de verantwoorde Wmo lasten. Wij vragen de gemeente om zo spoedig mogelijk herstelwerkzaamheden uit te (blijven) voeren om de onzekerheden uit de Porthos-periode te verminderen, mede vanwege het definitieve besluit omtrent goedkeuringstoleranties vanaf boekjaar 2025. Hierdoor wijzigt de controlematerialiteit voor fouten van 1% van de totale lasten inclusief dotaties in de reserves naar 2% van de totale lasten exclusief dotaties in de reserves. Fouten en onzekerheden moeten echter bij elkaar opgeteld worden, terwijl voor onzekerheden nu een aparte goedkeuringstolerantie van 3% geldt. We hebben hieromtrent vernomen dat de gemeente een actieplan Wmo opstelt en hiervoor momenteel een collegenota wordt voorbereid.

pagina | 26

4. Belangrijkste bevindingen Jeugdwet De gemeente is in de basis verantwoordelijk voor de inrichting en afspraken rondom de jeugdzorg. Bij veel gemeenten is zichtbaar dat intensief wordt gewerkt aan de beheersing van de zorg en de hiermee samenhangende controles op getrouwheid en rechtmatigheid. Voor de jeugdzorg van uw gemeente loopt deze controle en verantwoording via de Inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland (hierna: Inkooporganisatie). Hierbij was het bestuur van de Inkooporganisatie tot boekjaar 2022 door het gehanteerde delegatiemodel zelfstandig verantwoordelijk voor het toezicht op de onderliggende zorgaanbieders. Onder andere door de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording en de standpunten over de verantwoording in de gepubliceerde kadernota rechtmatigheid van 29 september 2023 is opnieuw onderzocht of de verwerkingswijze van de baten en lasten jeugdhulp nog op de juiste wijze plaatsvindt. De Inkooporganisatie heeft hiervoor begin januari 2024 een vraag ingediend bij de commissie BBV. De commissie BBV concludeert dat de baten en lasten verantwoord dienen te worden door de deelnemende gemeenten zelf omdat zij de beschikkingen afgeven en daarmee verantwoordelijk zijn voor de kosten en cliënten.

Dit betekent een wijziging ten opzichte van de verwerkingswijze zoals deze tot en met 2022 plaatsvond. Als gevolg van deze wijziging moeten gemeenten zelf de bevindingen ten aanzien van de (rechtmatigheids)controle bij de Inkooporganisatie meenemen. Voor de jaarrekening 2024 verantwoordt de gemeente Middelburg de lasten Jeugdhulp op basis van de werkelijke lasten zoals deze door de Inkooporganisatie opgegeven worden. Voor 2024 zijn de rechtmatigheidscontroles op de Jeugdzorg belegd bij de Inkooporganisatie. We constateren dat de accountant van de Inkooporganisatie voor gemeente Middelburg een onzekerheid van € 339.000 heeft gerapporteerd. Deze onzekerheid hebben wij opgenomen in bijlage B. Er zijn uit de controle geen rechtmatigheidsfouten geconstateerd. Voor het jaar 2025 vindt nog nader overleg plaats hoe de verantwoording van de lasten Jeugdzorg gaat plaatsvinden, alsmede waar de controle van de rechtmatigheid van deze lasten plaats dient te vinden. We adviseren u op korte termijn duidelijk te krijgen of voor 2025 de gemeente zelfstandig de rechtmatigheid van de lasten moet controleren. In dat geval is het van belang om tijdig de interne controles daarvoor in te richten, zodat deze mee kunnen lopen in het reguliere proces van interne controles.

pagina | 27

4. Belangrijkste bevindingen PGB’s

Eigen bijdrage Wmo

De Sociale Verzekeringsbank (hierna: SVB) heeft over 2024 een verklaring met beperking bij de verantwoording PGB-stromen Jeugdwet en WMO ontvangen. Hierdoor is vanuit de SVB niet voldoende zekerheid verstrekt over de nauwkeurigheid en rechtmatigheid van de persoonsgebonden budgetten.

Een aanvrager van een voorziening, hulp in de huishouding, zorg in natura of een financiële tegemoetkoming (persoonsgebonden budget) is op grond van de Wmo een eigen bijdrage verschuldigd. De wetgever heeft bepaald dat de berekening, oplegging en incasso van deze eigen bijdrage wordt uitgevoerd door het CAK. De informatie van het CAK (om privacy redenen beperkt) is ontoereikend om als gemeente de juistheid op persoonsniveau en volledigheid van de eigen bijdragen als geheel te kunnen vaststellen. Dit betekent dat door de gemeenten geen zekerheden omtrent omvang en hoogte van de eigen bijdragen kunnen worden verkregen. De gemeente Middelburg heeft deze onzekerheid in de jaarrekening 2024 toereikend toegelicht.

De PGB-lasten bedragen voor 2024 circa € 0,5 miljoen (2023: € 0,4 miljoen). Gemeente Middelburg heeft geen aanvullende werkzaamheden verricht op de prestatielevering van de PGB-lasten. Hierdoor hebben we niet voldoende zekerheid verkregen over de getrouwheid van PGB-bestedingen. Daarom hebben we dit bedrag aangemerkt als onzekerheid.

pagina | 28

4. Belangrijkste bevindingen Voorziening riolering De gemeente Middelburg heeft een voorziening voor riolering in haar jaarrekening verantwoord. Binnen het BBV zijn ten aanzien van de voorziening riolering een drietal voorzieningen mogelijk: • van derden verkregen middelen die specifiek besteed moeten worden (artikel 44 lid 2); • de bijdragen aan toekomstige vervangingsinvesteringen, waarvoor een heffing wordt geheven (artikel 44 lid 1d); • kosten die in een volgend begrotingsjaar zullen worden gemaakt, mits het maken van die kosten zijn oorsprong mede vindt in het begrotingsjaar of in een voorafgaand begrotingsjaar en de voorziening strekt tot gelijkmatige verdeling van lasten over een aantal begrotingsjaren (artikel 44 lid 1c). Op basis van de concept jaarrekening 2024 van de gemeente Middelburg constateren we dat de gemeente Middelburg een voorziening voor toekomstige vervangingsinvesteringen heeft gevormd (artikel 44 lid 1d). Daarnaast stellen we vast dat er geen voorziening van derden verkregen middelen die specifiek besteed moeten worden (artikel 44 lid 2) is gevormd. Uit onze controlewerkzaamheden blijkt dat het resultaat op het product riolering toegevoegd wordt aan de voorziening voor toekomstige vervangingsinvesteringen. We stellen vast dat deze methodiek niet in lijn is met het BBV.

Op basis van het BBV is het mogelijk om te sparen voor toekomstige vervangingsinvesteringen. Daarbij heeft het BBV aangegeven dat hiervoor het spaarbedrag moet blijken uit het onderliggende plan en de begroting van de gemeente. Het spaarbedrag is daarbij in basis een vast bedrag (eventueel jaarlijks geïndexeerd). We hebben vastgesteld dat in de begroting van de gemeente Middelburg niet expliciet een spaarbedrag is opgenomen, maar dat uit het Stedelijk Waterprogramma van de gemeente Middelburg wel te herleiden is welke bedragen gespaard worden voor toekomstige vervangingsinvesteringen. Op basis van het spaarbedrag, welke als last geboekt dient te worden op het taakveld riolering, kan in totaliteit berekend worden wat het resultaat is op het product riolering. Een eventueel overschot of tekort dient verwerkt te worden in de voorziening riolering van derden verkregen middelen.

Uit onze controlewerkzaamheden komt naar voren dat de voorziening voor toekomstige vervangingsinvesteringen per saldo juist is verantwoord en dat de voorziening voor van derden verkregen middelen terecht nihil is, omdat de kosten per saldo hoger zijn dan de opbrengsten. Op basis hiervan kunnen wij instemmen met de hoogte van de gevormde voorzieningen.

pagina | 29

4. Belangrijkste bevindingen Voorziening riolering (vervolg) Wel vragen wij u in de begroting een spaarbedrag op te nemen, gebaseerd op het Stedelijk Waterprogramma. Dit spaarbedrag is de jaarlijkse toevoeging aan de voorziening voor toekomstige vervangingsinvesteringen. Investeringen in riolering zoals verantwoord in de materiële vaste activa kunnen vanuit deze voorziening gedekt worden. Daarnaast adviseren wij bij de kostendekkendheid van het product riolering rekening te houden met het spaarbedrag voor vervangingsinvesteringen.

Voorziening restauratie Stadhuis

Zoals opgenomen in onze boardletter hebben wij de gemeente gevraagd om de berekening van deze voorziening te actualiseren gezien de kostenstijgingen in de afgelopen jaren. Voor het boekjaar 2024 heeft de gemeente Middelburg de berekening van de betreffende voorziening laten actualiseren door een externe partij. Uit deze actualisatie is gebleken dat een verhoging van de voorziening met € 3,2 miljoen noodzakelijk was. De gemeente heeft dit bedrag gedoteerd aan de voorziening. Op basis daarvan kunnen we instemmen met de hoogte van deze voorziening per 31 december 2024.

De gemeente Middelburg heeft sinds enkele jaren een voorziening voor achterstallig onderhoud (restauratie gevel) ten aanzien van het Stadhuis. De voorziening is gevormd op basis van het BBV omdat sprake is van een onveilige situatie en/of kapitaalvernietiging. Gezien hiervan sprake is kunnen wij instemmen met de vorming van de voorziening achterstallig onderhoud.

pagina | 30

4. Belangrijkste bevindingen Startersleningen Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederlandse gemeenten (SVN)

Belastingsamenwerking Walcheren en SchouwenDuiveland

De gemeente Middelburg biedt via het SVN startersleningen aan voor inwoners van de gemeente. In 2024 heeft de gemeente per saldo € 2,4 miljoen extra beschikbaar gesteld voor deze startersleningen, waardoor het totaal aan verstrekte leningen per 31 december 2024 € 5,7 miljoen bedraagt.

We hebben bij de controle op de (rekenkundige juistheid) van de deelverantwoordingen relatief veel bevindingen geconstateerd. We constateren dat dit voornamelijk wordt veroorzaakt doordat de verantwoording handmatig wordt opgesteld op basis van een veelvoud aan achterliggende Excel-tabbladen.

Vanuit onze controlewerkzaamheden hebben we geconstateerd dat de gemeente ten onrechte alleen de bruto-stortingen in haar jaarrekening had verantwoord. De gemeente had echter ook overige componenten, zoals renteopbrengsten moeten verantwoorden. Hierdoor waren de FVA initieel voor € 0,7 miljoen te laag verantwoord. Dit is gecorrigeerd in de jaarrekening.

Dit heeft geleid tot extra uitzoekwerk, inefficiënties en herziene dossiervastleggingen. We adviseren om de totstandkoming van de verantwoording te automatiseren. Daarnaast vragen we de gemeente om de deelverantwoordingen zichtbaar collegiaal te toetsen op nauwkeurigheid, volledigheid en rekenkundige juistheid. Ook adviseren we om cijferanalyses met meer diepgang uit te voeren. Hiervoor hebben we reeds best practices gedeeld voor boekjaar 2025.

Investeringsbudget voor stedelijke vernieuwing We constateerden dat de gemeente een investeringsbudget voor stedelijke vernieuwing ter hoogte van € 0,6 miljoen ten onrechte als verplichting had verantwoord in de concept jaarrekening. De verkregen subsidiebaten zijn reeds vastgesteld middels een vaststellingsbeschikking. Op basis daarvan dient dit bedrag vrij te vallen ten gunste van de exploitatierekening. Dit is gecorrigeerd in de jaarrekening. Deze middelen kunnen wel opgenomen worden in een bestemmingsreserve, indien de raad daartoe besluit.

pagina | 31

4. Belangrijkste bevindingen Jaarverslag In het jaarverslag worden de beleidsuitgangspunten en beleidsevaluaties zichtbaar. De paragrafen maken deel uit van het jaarverslag en vallen dus niet onder de controle van de jaarrekening. Primair object van de accountantscontrole (op grond van Artikel 213 van de Gemeentewet) is de jaarrekening, waaronder de staat van baten en lasten met toelichting en de balans met toelichting, zoals in de jaarstukken 2024 is opgenomen. Voor de accountantscontrole onderzoeken wij het jaarverslag om vast te stellen of het jaarverslag verenigbaar is met de jaarrekening en geen materiële afwijkingen bevat en of het jaarverslag alle informatie bevat, die op grond van de Gemeentewet en de Nederlandse Standaard 720 is vereist. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze controlewerkzaamheden bij de jaarrekening.

Verbonden partijen Tijdens onze controle besteden wij specifieke aandacht aan de transacties met verbonden partijen van gemeente Middelburg. In het kader van onze controle hebben wij vastgesteld dat: • De (significante transacties met) verbonden partijen toereikend zijn toegelicht in de jaarrekening en paragraaf verbonden partijen. • Geen sprake is van indicaties voor ongeautoriseerde significante transacties met verbonden partijen, welke indicaties geven voor fraude. • Geen sprake is van indicaties dat de van toepassing zijnde wet- en regelgeving niet is nageleefd. Op de volgende pagina zijn onze conclusies en aanbevelingen inzake het jaarverslag opgenomen.

Wij hebben geen strijdigheden geconstateerd tussen de in het jaarverslag opgenomen informatie en het beeld van de jaarrekening en geen materiële afwijkingen gesignaleerd.

pagina | 32

4. Belangrijkste bevindingen Element jaarverslag

Onze waarneming

Vereisten BBV

Uw jaarverslag bevat in materiële de vereiste informatie op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en 26 BBV. Wel zouden de cijfers 2024 van uw verbonden partijen opgenomen dienen te worden. Deze zijn echter nog niet in alle gevallen beschikbaar.

Verenigbaar

Uw jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening.

Overeenstemming

Wij hebben vastgesteld dat de informatie in het jaarverslag overeenstemt met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden.

Paragrafen

Alle verplichte paragrafen zijn opgenomen en zijn kwalitatief van voldoende niveau.

Informatiewaarde

De toelichtingen zijn goed leesbaar en geven een adequate analyse tussen het uitgevoerde beleid en de financiële gevolgen.

Incidentele baten en lasten

De toelichting op de incidentele baten en lasten voldoet aan de eisen vanuit het BBV.

Fraude

Fraude en de frauderisicoanalyse is een steeds belangrijker thema. We adviseren u in de paragraaf bedrijfsvoering te rapporteren over uw beheersing van frauderisico’s.

pagina | 33

4. Belangrijkste bevindingen SiSa Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening genoemde specifieke uitkeringen gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachtingen accountantscontrole 2024. De hierbij geconstateerde fouten en onzekerheden dienen op grond van het Bado in het verslag van bevindingen te worden opgenomen indien de navolgende rapporteringstolerantie per specifieke uitkering wordt overschreden: • € 12.500 indien de omvangbasis kleiner dan of gelijk aan € 125.000 is. • 10% indien de omvangbasis groter dan € 125.000 en kleiner dan of gelijk aan € 1.000.000 is. • € 125.000 indien de omvangbasis groter dan € 1.000.000 is.

De SiSa-bijlage dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli aanstaande elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Door middel van een voorgeschreven tabel dienen wij te rapporteren over onze bevindingen ten aanzien van de in de jaarrekening opgenomen SiSa-bijlage. In bijlage A bij dit rapport zijn deze bevindingen in de voorgeschreven tabel opgenomen. U kunt deze tabel hanteren ten behoeve van verzending naar het CBS.

Op grond van ons onderzoek hebben wij bij de specifieke uitkeringen geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden.

pagina | 34

4. Belangrijkste bevindingen WNT verantwoording Als onderdeel van onze controle hebben wij de naleving van de Wet normering topinkomens (WNT) gecontroleerd. Op basis van deze wet zijn de bezoldiging van topfunctionarissen in de publieke en semipublieke sector en de uitkeringen wegens beëindiging dienstverband aan topfunctionarissen wettelijk gemaximeerd. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. Beide topfunctionarissen zijn in loondienst en er hebben zich gedurende 2024 geen wijzigingen voorgedaan. Voor topfunctionarissen geldt naast de maximering van de bezoldiging en eventuele uitkering wegens beëindiging van het dienstverband een publicatieverplichting in de jaarrekening. Deze publicatieverplichtingen geldt eveneens voor bezoldiging van niet-topfunctionarissen met een dienstbetrekking, indien hun bezoldiging het algemene bezoldigingsmaximum (naar rato van de omvang van het dienstverband) overschrijdt.

Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2024 niet strijdig zijn met de WNT en dat de jaarrekening voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT. Wij willen benadrukken dat de naleving van de anticumulatiebepaling (het nagaan of topfunctionarissen van uw gemeente betrokken zijn bij andere organisatie c.q. nevenactiviteiten hebben welke onder de WNT vallen) overigens geen onderdeel uitmaakt van de controle van de accountant. De WNT-toezichthouders kunnen hier wel zelfstandig onderzoek naar doen en zo nodig handhavend optreden.

pagina | 35

5

Overige onderwerpen

pagina | 36

5. Overige onderwerpen Bevestiging onafhankelijkheid

Kwaliteitsborging

Wij zijn van mening dat wij onafhankelijk hebben gefunctioneerd en dat de objectiviteit van onze oordeelsvorming niet is aangetast, in overeenstemming met de Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants bij assurance-opdrachten (ViO) en artikel 24a van de Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta).

Baker Tilly heeft diverse organisatorische maatregelen getroffen om haar onafhankelijkheid en die van haar medewerkers te waarborgen. Deze maatregelen omvatten onder meer: • Jaarlijkse bevestiging van onafhankelijkheid door partners, professionals en ondersteunende stafdiensten • Cliënt- en opdrachtacceptatieprocedures, waaronder de beoordeling of er sprake is van mogelijk conflicterende diensten • In- en extern kwaliteitsonderzoek • Twee registeraccountants betrokken bij wettelijke controleopdrachten • Reviews door partners die niet betrokken zijn bij de opdracht ter waarborging van een deugdelijk / deskundig oordeel

Hierbij bevestigen wij dat wij geen geschenk en/of een persoonlijke uiting van gastvrijheid hebben ontvangen met een waarde van meer dan honderd euro.

Op deze controleopdracht zijn geen specifieke aanvullende maatregelen getroffen om onze onafhankelijkheid te waarborgen.

pagina | 37

5. Overige onderwerpen Controleaanpak en uitvoering

Samenwerking met andere accountants

Wij voeren onze controle uit met een mix van systeem- en gegevensgerichte werkzaamheden en een mix van vaste teamleden en ingeschakelde experts. Daarnaast beschikken wij als organisatie over verschillende kwaliteitsborgingsmaatregelen. Dit geheel tezamen leidt tot een kwalitatief goede controle. In ons controleplan en dit verslag is voor elk bijzonder aandachtsgebied in onze controle terug te lezen wat de kernpunten in onze controle zijn geweest die hebben bijgedragen aan de kwaliteit in onze controle.

Voor de jaarrekening van de gemeente Middelburg maken wij gebruik van diverse verbonden partijen, gemeenschappelijke regelingen en uitvoeringsorganisaties. Vanwege de aard en omvang van de uitbestede SiSa-regelingen aan Orionis Walcheren, hebben we bij de accountant van deze gemeenschappelijke regeling een dossierreview uitgevoerd.

Onze controleaanpak is onder andere gericht op het in kaart brengen van de voor de jaarrekening van belang zijnde risico’s. Op basis van onze gesprekken met het management over de belangrijke financiële en operationele ontwikkelingen is een aantal punten met een verhoogd risico voor de jaarrekening 2024 onderkend, deze zijn weergegeven op pagina 9 van dit verslag.

Inschakeling van interne / externe deskundigen Wij hebben in het kader van onze controle geen gebruik gemaakt van de werkzaamheden van interne en/of externe deskundigen.

Verder zijn er geen verbonden partijen, gemeenschappelijke regelingen en uitvoeringsorganisaties welke van significant belang zijn voor onze controle, waardoor wij geen review hebben uitgevoerd bij de accountants van deze organisaties.

Schriftelijke bevestigingen Wij hebben aan het management schriftelijke bevestigingen gevraagd in het kader van onze controle. Deze bevestigingen hebben betrekking op de verantwoordelijkheid van het management voor het opstellen van de jaarrekening, voor het volledig verantwoorden van transacties en voor het aan ons verschaffen van alle relevante informatie. Wij hebben de schriftelijke bevestigingen van het management verkregen.

pagina | 38

6

Bijlagen

pagina | 39

Bijlage A: SiSa-bijlage Het is volgens de Nota verwachtingen accountantscontrole 2024 voorgeschreven dat wij de geconstateerde fouten en onzekerheden per regeling rapporteren door middel van onderstaande verplichte tabel. Deze tabel dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli 2025 elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Nummer