25-097 Bijlage 1. Jaarstukken 2024
Tekst van het document
Doelstelling 4: Herbestemmen en renoveren hebben de
toe te voegen.
voorkeur boven nieuwbouw. Voor het eind 2024 aangekochte politiekantoor in Dauwendaele
Doelstelling 1: Voldoende woningen passend bij de
wordt onderzocht of transformatie een mogelijkheid is.
(toekomstige) vraag, zowel qua aantallen als qua gewenste woningtypes. Daarbij ligt de focus op nultredenwoningen
Doelstelling 5: Het behouden van gelijke kansen in de
voor de groeiende groep ouderen.
huursector voor de doelgroepen waaronder jongeren,
In 2024 zijn woningen opgeleverd in onder andere de plannen
senioren en gezinnen.
Mortiere, Essenvelt, Rittenburg, Hazenburg, Veersepoort en
Eind 2024 was de wachttijd bij Woongoed Middelburg voor
Sint Laurens. Verder is gewerkt aan planvorming voor nieuw
een huurwoning gemiddeld zo'n negentien maanden, twee
aanbod in de toekomst en zijn op diverse plekken (Mortiere,
maanden korter dan het jaar ervoor. Omdat in 2024 minder
Essenvelt, Rittenburg, Hazenburg, Sint Laurens zuid, Zuidsingel,
nieuwbouwwoningen werden opgeleverd, daalde het aantal
Ravensteijnweg) woningen in aanbouw. In de wijk 't Zand is
verhuringen bij Woongoed. Het aantal reacties per huurwoning
herstucturering van sociale huurwoningen gaande.
nam verder toe. Dat desondanks de gemiddelde wachttijd lager is
Begin 2024 heeft besluitvorming plaatsgevonden over het advies
toename van het aantal verhuringen door bemiddeling. Het gevolg
van het inwonerberaad over nieuwe woningbouwlocaties voor
is wel dat het aantal mensen dat na drie jaar wordt uitgeschreven,
de periode na 2030. Dat resulteerde in een vraag van de
stijgt. Binnen het verband van Zuidwestwonen is daarom recent het
geworden komt door het vaker toepassen van loting en door een
gemeenteraad voor nader onderzoek naar een aantal locaties.
voorgenomen besluit genomen om de maximale inschrijfduur op
Dat onderzoek is eind 2024 afgerond, waarna in januari 2025
vijf jaar te stellen. Voor de lange termijn moet meer nieuw aanbod
definitieve besluitvorming plaatsvindt.
worden toegevoegd.
In 2024 zijn diverse nultredenwoningen opgeleverd, met name
Doelstelling 6: We streven naar een betaalbare
appartementen in Veersepoort en grondgebonden woningen in
woningvoorraad, waaronder 750 nieuwe sociale
Sint Laurens.
huurwoningen. Als richtlijn geldt 30% sociale huur op nieuwe woningbouwlocaties.
Doelstelling 2: Middelburg ziet kans om door middel van
In de planvorming voor de nieuwbouwlocatie Sint Laurens noord
bijzondere en aantrekkelijke woonmilieus inwoners van
werkt Woongoed samen met een ontwikkelaar aan een plan
buiten te trekken en om bewoners te behouden voor
met een substantieel deel sociale huurwoningen. Op andere
de gemeente
plekken zijn ook plannen met sociale woningbouw in voorbereiding
In de diverse binnen de gemeente Middelburg aanwezig
(Churchilllaan, Mortiere, Essenvelt, Schenge en diverse locaties
woonmilieus zijn woningen gerealiseerd. Uit een in 2023
in Dauwendaele). Afspraken over locaties voor de 750 sociale
89
Jaarstukken 2024 / Programma's / Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing / Wat hebben we bereikt?
huurwoningen voor Woongoed zijn in 2024 in aanvulling op de
Doelstelling 10: Een kwalitatieve en energetische
prestatieafspraken vastgelegd.
verbetering van de bestaande woningvoorraad. Zowel in de koop- als huursector.
Doelstelling 7: Voorzien in voldoende huisvesting voor
Corporaties hebben gewerkt aan de verduurzaming van de
(toekomstige) studenten en voor andere doelgroepen
huurwoningvoorraad. Ze werken toe naar gemiddeld label
zoals statushouders, arbeidsmigranten en de uitstroom uit
A in 2025, maar hebben dit inmiddels al behaald (met
beschermd wonen en maatschappelijke opvang.
uitzondering van te slopen woningen en monumentenpanden).
De gemeenteraad heeft in 2023 de locatie Poelendaelesingel
Voor de particuliere markt is door de gemeente ingezet
aangewezen als campuslocatie waar nieuwe studentenhuisvesting
op stimulering en communicatie. Een pilot om op wijkniveau
kan worden gerealiseerd. In 2024 is er vervolgens gesproken
een verduurzamingsslag door te voeren heeft plaatsgevonden
over een nadere invulling van die locatie. De ontwikkelingen
Prinsenhove. Met een kleine tegemoetkoming van € 200
rondom de UCR zijn bepalend voor de vraag of en waar nieuwe
extra subsidie zijn wensen van verduurzamingmogelijkheden
studentenhuisvesting nodig is.
geclusterd, is er collectief een offerte opgevraagd en is met bewoners meegedacht hoe de woning verduurzaamd kan
Doelstelling 8: We willen dat iedere bewoner van
worden. Gezamenlijk met de andere Zeeuwse gemeenten is het
Middelburg zo lang mogelijk optimaal kan blijven
Zeeuws Isolatie Programma (ZIP) opgezet. Via deze regeling
functioneren in een zelfgekozen woning en woonomgeving.
kunnen particuliere woningeigenaren waarvan de woning aan
Bij woningaanpassingen boven € 20.000 geldt het primaat
bepaalde eisen voldoet een subsidiebedrag ontvangen bovenop
van verhuizen naar een geschikte woning.
de landelijke ISDE-subsidie. Verder zijn er voorbereidingen
Bij verzoeken om woningaanpassingen gaan we met inwoner(s)
getroffen voor een regeling speciaal voor woningeigenaren met
in gesprek en wegen we af of we de woning gaan aanpassen
energiearmoede. Deze regeling zal in 2025 uitgevoerd worden.
of dat de betreffende inwoner beter kan verhuizen. Dat is van
In 2024 zijn ook mogelijkheden voor toepassing van kleine
meer factoren afhankelijk dan enkel het genoemde bedrag. De
warmtenetten onderzocht.
(nieuwe) afwegingsfactoren staan in de Nadere regels jeugdhulp en maatschappelijke ondersteuning gemeente Middelburg 2024
Doelstelling 11: Het zoveel mogelijk wegnemen van
(3.8), die eind 2023 zijn vastgesteld. Als de inwoner wil verhuizen
belemmeringen voor energiebesparende maatregelen
is een verhuiskostenvergoeding mogelijk als tegemoetkoming
bij monumenten en hierbij de monumentale en
in de kosten die de inwoner moet maken. Naar aanleiding van
architectonische waarden te respecteren.
een eind 2022 aangenomen motie is deze vergoeding verhoogd
Belemmeringen die ervaren worden bij het verduurzamen
naar de normen van de Regeling minimumbijdrage verhuis- en
van monumenten worden niet veroorzaakt door wet- en
inrichtingskosten bij renovatie (zie Nadere regels jeugdhulp en
regelgeving zoals onderzoek heeft uitgewezen. In 2024 is de
maatschappelijke ondersteuning gemeente Middelburg 2024, in
uitgangsnotitie van het Gelders Genootschap ontvangen waarin
Hoofdstuk 5, deel a).
diverse aanbevelingen zijn opgenomen, onder andere over de verduurzaming van monumenten en de adviesrol van de gemeente
Doelstelling 9: We kiezen voor kwalitatieve nieuwbouw:
op dit thema. De nadere uitwerking hiervan vindt in 2025 plaats.
duurzaam en gericht op de lange termijn (niet snel en goedkoop).
Er is in 2024 ook gewerkt aan de visualisering van de
In de diverse nieuwbouwplannen was conform de uitgangspunten
mogelijkheden voor zonnepanelen binnen de beschermde
in de woonvisie aandacht voor woningen gericht op doorstroming.
stadsgezichten, waarmee snel inzicht kan worden verkregen over
In Essenvelt wordt op het gebied van duurzaamheid bewust een
waar er wel en waar er geen zonnepanelen mogelijk zijn.
stapje extra gezet. Ook in 2024 werd actief deelgenomen aan de werkgroep Duurzaamheid van de Federatie Grote Monumentengemeenten die onder meer als klankbord fungeert voor de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.
90
Jaarstukken 2024 / Programma's / Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing / Wat hebben we bereikt?
Doelstelling 12: Het verkleinen van de stap naar de
Doelstelling 2: Inbreiden heeft de voorkeur
koopwoningmarkt met de regeling starterslening.
boven uitbreiden.
In 2024 zijn 67 startersleningen verstrekt. Fors meer dan in de
Dit blijft het uitgangspunt, maar tegelijkertijd is duidelijk
jaren ervoor, doordat de maximale koopsom (€ 230.750 in 2022,
dat er gezien de verwachte huishoudensgroei nieuwe
€ 263.250 in 2023 en € 348.000 in 2024) en ook de maximale
uitbreidingslocaties nodig zijn. In 2024 zijn woningen gerealiseerd
leensom (€ 50.000 in 2024, daarvoor € 40.000) hoger lagen.
op de inbreidingslocatie Veersepoort.
Er waren in eerste instantie meer aanvragen dan dat er budget beschikbaar was, zodat in april het 'loket' gesloten werd. In juli is
Doelstelling 3: Omzetten van bestemmingsplannen
dit budget weer aangevuld. Het budget dat in 2024 uiteindelijk is
in deelomgevingsplannen.
overgebleven, wordt meegenomen naar 2025.
De bestemmingsplannen zijn per 1 januari 2024 van rechtswege overgegaan in een (tijdelijk) omgevingsplan. In 2024 is gewerkt
Doelstelling 13: Voldoen aan de taakstelling
aan de eerste wijziging van het omgevingsplan, dat vanaf januari
huisvesting statushouders.
2025 ter inzage heeft gelegen. Begin 2025 zal dit aan de
De taakstelling voor de eerste helft van 2024 is behaald. Voor de
gemeenteraad ter vaststelling worden aangeboden. Met de eerste
tweede helft van 2024 stond de taakstelling op 48 te huisvesten
wijziging wordt een eerste set regels uit het tijdelijke deel
personen. Uiteindelijk konden 44 personen geplaatst worden. De
omgevingsplan omgezet naar het nieuwe omgevingsplan. Dit
achterstand van vier personen is in januari 2025 goedgemaakt.
betreft een basis regelset omtrent diverse bouwactiviteiten, de
De taakstelling voor de eerste helft van 2025 komt uit op
regels vanuit de APV die zien op de fysieke leefomgeving, regels
49 personen.
over erfgoed en beschermd stads- of dorpsgezicht en regels over archeologie.
Doelstelling 14: Er wordt ingezet op wonen boven winkels. In mei 2024 is door de raad een plan van aanpak voor stimuleren
Doelstelling 4: Streven naar groene woonmilieus.
van het realiseren van woningen boven winkels vastgesteld. Er zijn
Dit blijft het uitgangspunt. Dit houdt in dat we het principe hanteren
vervolgens gesprekken gevoerd en er was de mogelijkheid om op
van 3-30-300 uit de Omgevingsvisie Middelburg 2050. Oftewel,
kosten van de gemeente een kostenraming worden uitgevoerd.
3 bomen zichtbaar vanuit elk huis, 30% boomkransbedekking in
De conclusie die begin 2025 is getrokken is dat de bereidheid
elke buurt en elke woning maximaal 300 meter vanaf een park
om woningen te realiseren om moverende redenen laag is; het
of groene ruimte. In 2024 is gewerkt aan een plan voor (een
laaghangend fruit is geplukt of in uitvoering.
deel van) Cleene Hooge, wat een uitermate groene woonomgeving kan worden.
Ruimtelijke ordening - Maatschappelijk effect Middelburg heeft een goed woonklimaat. Ook is er passende
Grondexploitatie - Maatschappelijk effect
woonruimte voor alle doelgroepen en leeftijdscategorieën
Ook in 2024 was het grondbedrijf door de ontwikkeling van diverse
beschikbaar. Voor bepaalde doelgroepen (ouderen die willen
'eigen' gronden dienstbaar aan (ander) beleid.
verhuizen naar een nultredenwoning en kopers die afhankelijk zijn van goedkoop aanbod) neemt de druk wel toe. Met name in de
Doelstelling 1: Het gaat de gemeente om maatschappelijk
sociale huur is dringend nieuw aanbod nodig.
gewenst ruimtegebruik, het maatschappelijk effect en de meest optimale prijs/kwaliteitsverhouding.
Doelstelling 1: We zorgen dat er steeds genoeg
In de vastgestelde (herziene) grondexploitaties is hier rekening
nieuwe (deelomgevings)plannen zijn met woningbouw in
mee gehouden.
het programma. In 2024 is planvorming voor diverse locaties gecontinueerd en is planvorming voor nieuwe locaties gestart.
91
Jaarstukken 2024 / Programma's / Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing / Wat hebben we ervoor gedaan?
Prestatie
Status
Gevarieerd woonaanbod
Volgens plan
100%
Bouw van levensloopbestendige woningen verspreid over de gemeente
Volgens plan
100%
Locaties voor de bouw van sociale huurwoningen
Gedeeltelijk volgens plan
80%
10 blijversleningen per jaar vertrekken
Niet volgens plan
0%
Verhuiscoach
Gedeeltelijk volgens plan
80%
In de sociale huursector hebben woningen in 2025 een gemiddeld energielabel A
Volgens plan
100%
Nieuwbouw energieneutrale woningen voor een eerlijke meerprijs
Gedeeltelijk volgens plan
60%
40 startersleningen per jaar verstrekken
Volgens plan
100%
Voldoen aan taakstelling huisvesting statushouders
Gedeeltelijk volgens plan
80%
Wonen boven winkels faciliteren
Gedeeltelijk volgens plan
60%
Implementatie omgevingswet
Volgens plan
100%
Omgevingsvisie
Volgens plan
100%
Groene woonmilieus
Volgens plan
100%
Verkoop bouwrijpe gronden
Volgens plan
100%
Wat hebben we ervoor gedaan?
Levensloopbestendig wonen: bestaande voorraad
Gevarieerd woonaanbod
de woonservicezones en 872 daarbuiten. Van al deze
Woongoed Middelburg heeft 567 nultredenwoningen in
Er is in 2024 gewerkt aan diverse nieuwbouwplannen met een
nultredenwoningen zijn er 108 in de middenhuur, alle overige
gedifferentieerd woningaanbod. Zowel wat prijscategorie betreft
zijn sociale huurwoningen. Particuliere woningen worden
als woningtypologie en doelgroepen. Hierbij is samengewerkt met
mondjesmaat levensloopbestendig gemaakt, waarbij gebruik
Woongoed en Woningbouwvereniging Arnemuiden als het gaat om
wordt gemaakt van bekostiging vanuit de Wmo.
renovatie, nieuwbouw en verduurzaming van woningen. Verhuiscoach Nieuwbouw sociale woningvoorraad
Woongoed is vaanaf 2023 succesvol aan de slag met
In 2024 zijn door Woongoed woningen opgeleverd in Sint Laurens.
een verhuiscoach, waardoor huurders zijn verhuisd naar een
In Essenvelt is de bouw van nieuwe huurwoningen gestart. Er
andere, meer passende woning. In 2024 heeft afstemming
is gewerkt aan plannen voor de locaties Essenvelt, Schenge,
met de gemeente plaatsgevonden over een vergoeding voor
Mortiere, Churchilllaan, Sint Laurens noord en Buitenruststraat
verhuiskosten, waarvoor begin 2025 een voorstel aan de
(voormalig kantoor Woongoed). De gemeente en Woongoed zijn
gemeenteraad wordt voorgelegd. In het uitvoeringsprogramma
samen op zoek naar nieuwe woningbouwlocaties voor 750 nieuwe
van de Middelburgse visie op wonen, zorg en welzijn wordt ook een
huurwoningen tot 2030.
variant voor de koopwoningmarkt onderzocht.
In 2024 is vastgelegd dat dit 500 woningen tot 2030 worden,
Energiebesparende maatregelen
gevolgd door 250 woningen tot 2035, waarbij ook concrete
Corporaties hebben gewerkt aan verduurzaming van hun bezit.
locaties zijn benoemd. Met Woningbouwvereniging Arnemuiden
Voor de particuliere markt is door de gemeente ingezet op
is gewerkt aan planvorming voor sloop en nieuwbouw in de
stimulering door middel van subsidies en op communicatie. In de
kern van Arnemuiden en is gezocht naar een mogelijke locatie
nieuwbouw is landelijke regelgeving leidend, maar waar mogelijk
voor flexwoningen.
kunnen aanvullende afspraken moet ontwikkelaars worden gemaakt. In de huidige markt is dat echter lastig realiseerbaar.
Levensloopbestendig wonen: nieuwbouw Er wordt blijvend ingezet op het toevoegen van nultredenwoningen op nieuwbouwlocaties.
Startersleningen In 2024 zijn 67 startersleningen verstrekt, fors meer dan de vooraf ingeschatte veertig leningen. Omdat er meer aanvragen
92
Jaarstukken 2024 / Programma's / Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing / Beleidsindicatoren
zijn gedaan dan dat er budget beschikbaar was, moest het 'loket'
in februari 2024 door uw raad vastgesteld, gevolgd door een
in april gesloten worden, maar na een aanvulling van het budget
uitvoeringsprogramma later in het jaar.
kon dit in juli weer open. Groene woonmilieus Huisvesting statushouders
Bij de planvorming van nieuwe woningen en wijken is er blijvend
In 2024 is de taakstelling net niet gehaald, maar de achterstand
aandacht voor vergroening.
van vier personen is in januari 2025 ingelopen. De verkoop van bouwrijpe gronden Wonen boven winkels
In 2024 is grond verkocht in de plannen Sint Laurens noord en
Uit het in 2023 gehouden inwonerberaad over nieuwe
zuid, Rittenburg fase 3, Mortiere, Essenvelt en Hazenburg noord.
woningbouwlocaties kwam wonen boven winkels als een van de opties naar voren. Het aantal nieuwe woningen boven winkels
Bouw- en woonrijp maken van gronden
ligt de afgelopen tien jaar op gemiddeld vijf woningen per jaar.
In 2024 is er bouwrijp gemaakt in de plannen Sint Laurens zuid
Om dit aantal te laten stijgen is gezocht naar mogelijkheden om
en Churchilllaan. Er werd (deels) woonrijp gemaakt in de plannen
pandeigenaren te stimuleren. In 2024 zijn diverse gesprekken
Stromenpoort, Rittenburg fase 3 en Veersepoort.
gevoerd en is ondersteuning geboden. De conclusie is echter dat de bereidheid om woningen te realiseren om moverende redenen laag is; het laaghangend fruit is geplukt of in uitvoering. Wij
Beleidsindicatoren nnb= data nog niet bekend
ontwikkelen geen verdere initiatieven als het hier om gaat. Implementatie Omgevingswet + vaststellen Omgevingsvisie Middelburg 2050 Na enkele keren uitstel is de Omgevingswet per 1 januari 2024 van kracht geworden. De Omgevingsvisie Middelburg 2050 is Beleidsindicatoren
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
Gemiddelde WOZ-waarde (in 1.000 euro's) Middelburg
181
189
200
213
231
259
288
Nederland
230
250
271
290
317
368
379
Middelburg
79,1
79,6
80,5
80,7
81,1
80,7
80
Nederland
69,6
69,8
70
70,1
70,3
70,3
70,4
Middelburg
646
690
734
786
876
890
Nederland
651
665
700
733
823
860
Middelburg
671
717
761
860
949
976
Nederland
721
735
773
810
905
942
Middelburg
6,3
3,6
5,4
3,6
10,6
10,5
Demografische druk (%) Gemeentelijke woonlasten
Kolom1
eenpersoonshuishouden (in euro's) Gemeentelijke woonlasten
848
meerpersoonshuishouden (in euro's) Nieuw gebouwde woningen ( per
nnb 892
1000 woningen)
nnb nnb
Nederland
8,6
9,2
8,9
8,9
9,3
9
nnb
93
Jaarstukken 2024 / Programma's / Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing / Wat heeft het gekost?
Wat heeft het gekost? Volkshuisv, leefomgev en sted vern
Begroting 2024
Begroting 2024
Realisatie 2024 Verschil 2024 (+
na wijziging
voordeel, nadeel)
Lasten 8.01.0 Ruimte en leefomgeving
1.340
1.366
1.403
-37
8.02.0 Grondexploit (niet-bedr.terr)
5.927
7.895
12.054
-4.158
8.03.0 Wonen en bouwen
3.457
3.366
4.246
-881
10.725
12.627
17.703
-5.076
-7
-7
-10
3
-5.699
-7.667
-8.149
481
Totale Lasten Baten 8.01.0 Ruimte en leefomgeving 8.02.0 Grondexploit (niet-bedr.terr) 8.03.0 Wonen en bouwen
-1.650
-2.255
-2.621
366
Totale Baten
-7.357
-9.929
-10.779
850
Totaal Volkshuisv, leefomgev en sted vern
3.368
2.697
6.923
-4.226
Toelichting op het financiële resultaat (+ voordeel /
toelichten. De post “overig” gaat telkens over één of meerdere
- nadeel)
afwijkingen die kleiner zijn dan € 50.000.
We verantwoorden onze financiële cijfers op hoofdlijnen. Dat betekent dat we alleen afwijkingen van € 50.000 of hoger Omschrijving (bedragen × € 1.000)
Afwijking Lasten
Afwijking Baten
Structureel J/N
8.01.0 Ruimte en leefomgeving Omgevingswet Door het inhuren van personeel zijn meer kosten gemaakt voor de omgevingswet. Dit wordt gedekt door de algemene reserve en is per saldo budgetneutraal.
-56
N
8.02.0 Grondexploit (niet-bedr.terr) Grondexploitatie wonen Grondbedrijf exploitaties kennen een lange doorlooptijd. Bij de begroting wordt per afzondelijk project altijd voor het betreffende begrotingsjaar een inschatting gemaakt van de te verwachten kosten en baten voor dit specifieke begrotingsjaar. De afwijkingen worden hier dus veroorzaakt door vertraging dan wel versnelling in de fasering van de grondcomplexen. Per saldo zijn deze afwijkingen neutraal omdat deze wordt opgevangen door de mutaties van de boekwaarde van het grondbedrijf. De winstneming van de complexen wordt toegevoegd aan de reserve grondbedrijf.
-4.158
481
N
-72
72
N
8.03.0 Wonen en bouwen Algemene adviezen grondbank Vanuit de grondbank wordt de kwaliteit opgewaardeerd naar bomen- en bermengrond. Deze grond wordt weer in projecten gebruikt. Voor het leveren van grond vanuit het depot wordt een vergoeding ontvangen. De inkomsten worden weer gebruikt voor de verbetering van grond en de aanleg van het Akoetisch landschap.
94
Jaarstukken 2024 / Programma's / Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing / Wat heeft het gekost?
Omschrijving (bedragen × € 1.000)
Afwijking Lasten
Afwijking Baten
Structureel J/N
Investeringsfonds Met het vaststellen van de kaderstelling van het Middelburgs Investeringsfonds heeft uw raad besloten om het onbenutte budget voor de jaarlijks gereserveerde kapitaallasten vanaf 2023 toe te voegen aan het investeringsfonds. Op concernniveau is dit budgetneutraal.
405
N
83
N
Verduurzaming woningvoorraad In 2024 zijn kosten gedekt met externe subsidies op het gebied van verduurzaming. Hierdoor is dit budget niet volledig benut. BAG Vanaf 1 april 2024 voert Samenwerking Belastingen de BAG-werkzaamheden voor de gemeente Vlissingen uit. Hierbij is rekening gehouden met kosten voor software en mutatiesignalering, maar deze kosten zijn in 2024 door Vlissingen zelf betaald.
70
-50
N
277
N
Leges bouwvergunningen De doorlooptijd van een aantal grote bouwprojecten (waaronder de 4 woonclusters en dagbestedingsgebouw met kantoor aan de Oostperkweg en 24 appartementen aan de Porseleinvlinder) was korter, waardoor de leges nog in het 4e kwartaal 2024 zijn ontvangen. Huren, pachten koop buiten exploitatie Conform het raadsbesluit is de aankoop van een pand aan het einde van het jaar afgerond. De verwachte onrendabele top op de nog vast te stellen grondexploitatie wordt direct afgewaardeerd, en het hierdoor ontstane boekwaardeverlies van € 1.310.000 wordt gedekt via de algemene reserve.
-1.301
N
Flex inzet zeeuwse woningbouw In 2024 is subsidie aangevraagd voor vergoeding van de inhuur van personeel op het gebied van het versnellen van de Zeeuwse woningbouw. Dit betreft de verantwoording van de kosten die ten laste van de subsidie worden gebracht.
-86
Overig
39
70
Totaal
-5.076
850
95
Jaarstukken 2024 / Paragrafen
Paragrafen
96
Jaarstukken 2024 / Paragrafen / Weerstandsvermogen en Risicobeheersing
Weerstandsvermogen en Risicobeheersing Inleiding
vastgelegd en zijn de uitgangspunten bepaald ten aanzien van het risicomanagementproces. Op basis van dit beleidsstuk is deze paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing opgesteld. De gemeente is verplicht zowel in de programmabegroting als in de programmarekening de risico’s te vermelden die de financiële positie van de gemeente kunnen beïnvloeden.
De gemeente Middelburg onderkent het belang van risicomanagement. Het gaat hierbij om het beheersen van risico's
Bij het opstellen van de programmabegroting en jaarrekening
die de bedrijfsvoering kunnen belemmeren. In deze paragraaf
dient een zo goed mogelijk beeld van kwantificeerbare risico’s
worden de risico's in relatie tot de financiële weerstand gelegd.
aanwezig te zijn. Dat betekent evenwel niet dat in de gemeentelijke
Daarnaast wordt ingegaan op de risico's die andere dan financiële
huishouding geen financiële risico’s meer aanwezig zouden zijn.
gevolgen hebben voor de gemeente. Te denken valt hierbij
Net als iedere andere organisatie heeft ook de gemeente bij de
aan imagoschade.
uitvoering van haar taken te maken met onzekerheden die kunnen leiden tot financiële nadelen.
Deze paragraaf is als rapportage een onderdeel van het risicomanagementproces en geeft inzicht in het
Wat is weerstandsvermogen?
weerstandsvermogen van de gemeente Middelburg. Het
Het weerstandsvermogen bestaat uit:
weerstandsvermogen geeft inzicht in de financiële draagkracht
– De weerstandscapaciteit. Dit zijn de middelen en
van de gemeente indien zich onvoorziene tegenvallers voordoen.
mogelijkheden waarover de gemeente kan beschikken om niet begrote kosten te dekken.
De paragraaf verwoordt in het kort uit welke componenten het weerstandsvermogen bestaat en waar de uitgangspunten van het
– Alle risico’s waarvoor geen voorzieningen zijn gevormd en die van materiële betekenis kunnen zijn.
risicomanagement zijn vastgelegd (beleid). Verder wordt inzicht gegeven in:
Voorwaarden in een continu proces
– de opbouw van het risicoprofiel (de gesignaleerde risico's)
Risicomanagement heeft op het niveau van de raad, het college en
– de opbouw van de weerstandscapaciteit (vrije middelen om de
het ambtelijk management een structurele plek gekregen binnen
gesignaleerde risico's in financiële zin op te kunnen vangen)
de planning- en controlcyclus. Voor de raad betekent dit dat bij
– het weerstandsvermogen (koppeling van de risico's en de weerstandscapaciteit).
zowel de begroting als bij de jaarrekening gerapporteerd wordt over hoe risico’s zich ontwikkelen en hoe deze zich verhouden tot de ontwikkeling van de weerstandscapaciteit.
Tot slot wordt inzicht gegeven in de risico's waarvan de gevolgen niet (alleen) financieel van aard zijn.
Beleidskader
Eén van de voorwaarden voor een adequaat risicomanagement is dat bestuurlijke doelstellingen voor programma’s, strategische projecten en grondexploitaties helder zijn. Verder is het noodzakelijk dat zowel bestuur als management zich bewust zijn
Risicomanagementbeleid
dat risicomanagement onderdeel is van het normaal besturen en
Het beleid dat de gemeente voert ten aanzien
managen van de gemeente. Dit betekent dat het inventariseren
van risicomanagement is vastgelegd in een
van risico’s, het inschatten ervan en het treffen van maatregelen
risicomanagementbeleidsnotitie. Dit beleid is in 2020 herzien
voortdurend in de praktijk wordt uitgevoerd.
en in 2021 vastgesteld door de gemeenteraad. Belangrijkste wijziging is dat de focus van risicomanagement wordt verbreed. Voorheen lag de focus voornamelijk op risico's met financiële gevolgen. Nu worden risico's met andere gevolgen in kaart gebracht, zoals imagoschade. In dit beleidsstuk is de werkwijze
97
Jaarstukken 2024 / Paragrafen / Weerstandsvermogen en Risicobeheersing / Risico's met financiële gevolgen
Risico's met financiële gevolgen Uitkomsten inventarisatie Het risicoprofiel is zeer divers van aard. Zowel grote als relatief kleinere risico’s, risico’s met interne of externe oorzaak en operationeel dan wel strategisch van aard zijn genoemd. Om het risicoprofiel te structureren wordt gebruik gemaakt van risicocategorieën. Hierdoor kunnen risico’s naar soort worden gerangschikt. Verder is inzichtelijk wat de risicoscore (kans x gevolg) is, voor en na het implementeren van beheersmaatregelen. Om een risicoweging mogelijk te kunnen maken wordt elk risico gekwantificeerd op kans van voorkomen en geldelijk gevolg. Voor zowel kans als gevolg is een vijftal klassen
Een risicoscore in het groene gebied, vormt geen direct gevaar
gedefinieerd waardoor de uiteindelijke risicoscore ligt tussen de 0
voor de continuïteit van de organisatie. Risico’s die in het oranje
(minimaal) en 25 (maximaal).
gebied zitten vragen om aandacht. Ze vormen individueel nog geen reëel gevaar voor de continuïteit van de organisatie, maar
Beheersmaatregelen
naarmate de tijd vordert, kan het risico wel een bedreiging gaan
Soms is het mogelijk om voor de geïdentificeerde risico’s
vormen. Voor deze risico’s wordt het dan ook aangeraden niet lang
beheersmaatregelen te treffen. De getroffen maatregelen zijn
te wachten met het uitvoeren van beheersmaatregelen.
bedoeld om óf de kans van een risico te verlagen óf de gevolgen te reduceren. Hierdoor neemt de risicoscore af en
In de risicokaart wordt duidelijk dat er zich relatief veel risico’s
neemt de totale impact van de risico’s op de organisatie
in de groene en oranje zone bevinden, onder/midden in de
ook af. Beheersmaatregelen zijn te onderscheiden in twee
risicokaart. Bij beheersing van deze risico’s die veel voorkomen
categorieën; financieringsmaatregelen en control-maatregelen.
kan op de korte termijn kostenreductie gerealiseerd worden en
Een financieringsmaatregel is een maatregel waarbij het risico
op de langere termijn serieuze bedreigingen ten aanzien van de
niet gereduceerd wordt, maar dat er financieel gezien dekking
continuïteit van de bedrijfsvoering worden voorkomen.
voorhanden is als het risico zich daadwerkelijk voordoet. Om risicomanagement effectief te laten zijn is het daarnaast wenselijk
Een risico dat zich bevindt tegen of in het rode gebied, vereist
om bij het benoemen van beheersmaatregelen te kijken naar
directe aandacht om te voorkomen dat de continuïteit van
control-maatregelen. Dit zijn maatregelen die de kans van
de organisatie wordt bedreigd. De gemeente Middelburg kent
optreden of de directe gevolgen van een risico kunnen reduceren.
een aantal van deze risico’s. Dit zijn ook de risico’s die een zware weging hebben binnen de top 10 van de gesignaleerde
De risicokaart
risico’s binnen onze gemeente, gelet op financiële impact op
Om meer inzicht te krijgen in de spreiding van de risico’s
de organisatie.
naar kans van optreden en gevolg, wordt gebruik gemaakt van de risicokaart (zie de figuur hieronder). De nummers in de
Weerstandscapaciteit
risicokaart corresponderen met de aantallen risico’s die zich in het
Op basis van het geconsolideerde risicoprofiel van de gemeente
desbetreffende vak van de risicokaart bevinden. Daarmee wordt
Middelburg kan worden bepaald hoeveel geld benodigd is om alle
direct inzichtelijk hoe de risico’s zijn verdeeld over het groene,
risico’s te kunnen financieren. De benodigde weerstandscapaciteit
oranje en rode gebied.
wordt berekend op basis van een risicosimulatie (Monte Carlo methode). Uitgangspunt hierbij is een statistische benadering die er van uit gaat dat nooit alle risico’s zich én tegelijk, én in hun maximale omvang voordoen. Door deze benadering kan op een verantwoorde manier minder vermogen aan worden gehouden.
98
Jaarstukken 2024 / Paragrafen / Weerstandsvermogen en Risicobeheersing / Risico's met financiële gevolgen
In totaal zijn er voor de gemeente 30 risico’s geïdentificeerd
Risico top 10
en gekwantificeerd. Het onderdeel “wijzigingen in risicoprofiel”
In de hiernavolgende tabel wordt de top 10 risico’s van
verderop in deze paragraaf, bevat een toelichting op
de gemeente Middelburg gerangschikt naar financiële impact
hoofdlijnen op de mutaties die binnen het risicoprofiel
weergegeven. Het percentage geeft in grote lijnen de weging van
hebben plaatsgevonden.
het betreffende risico aan ten opzichte van het totaal aan risico’s. Hieruit is af te leiden dat de top 10 risico’s een weging heeft van
Rekening houdend met de inschatting van kans op voorkomen
ruim 90% in het totaal van de geïnventariseerde risico’s.
en verwacht geldelijk gevolg, kan op basis van de Monte Carlo techniek bepaald worden dat in 90% van de simulaties het totale risicobedrag niet boven de € 17,0 miljoen uitstijgt.
Top 10 risico's gemeente Middelburg
Belangrijkste risico’s
Invloed (%)
Vertraging en lagere opbrengstontwikkeling van lopende en geplande grondexploitaties (woningen en bedrijventerrein) ten opzichte van de prognoses in het basisscenario Grondbedrijf waardoor het saldo van de reserve grondbedrijf nadelig beïnvloed wordt (scenario: Grondbedrijf risicoscenario).
66%
Het deels of in zijn geheel niet tot ontwikkeling brengen van reeds aangekochte gronden (als gevolg van onvoldoende draagvlak, politieke keuzes, duurzaamheidsladder) leidt tot een lager ontwikkelpotentieel binnen het Grondbedrijf waardoor verliezen ontstaan doordat complexen (deels) afgewaardeerd moeten worden, toekomstige winsten lager uitvallen en de rente over deze complexen niet meer aan het grondbedrijf mag worden toegerekend (scenario: Grondbedrijf specifieke risico’s).
7%
Tegenvallende parkeeropbrengsten (naheffingen)
5%
Hogere financieringslasten agv stijgende rente mbt herfinaciering en/of aanvullende financieringsbehoefte
5%
Zwakke financiële positie van (cruciale) partners (maatschappelijke dienstverlening) in de zorgketen kan leiden tot noodzakelijke steunmaatregelen vanuit gemeente(n) en/of hogere tarieven bij aanbesteding
4%
Zwakke financiële positie van (cruciale) partners (Jeugdzorg/WMO) in de zorgketen kan leiden tot noodzakelijke steunmaatregelen vanuit gemeente(n) en/of hogere tarieven bij aanbesteding
3%
(Onvoorziene) ontwikkelingen binnen de GR'en leidt tot aanvullende bijdragen vanuit de deelnemers
3%
Het niet-, deels- of vertraagd realiseren van de in de begroting opgenomen taakstelling op Jeugd
2%
Hogere inflatie dan waarmee in de meerjarenbegroting rekening is gehouden
1%
Een gedeelte van de personeelskosten wordt gedekt via projecten binnen het grondbedrijf waardoor bij afname van het aantal projecten in de toekomst meer kosten binnen de reguliere exploitatie moeten worden opgevangen
1%
Wijzigingen in risicoprofiel ten opzichte van risicoprofiel
woningen gemaximeerd). Daarnaast liggen de saneringskosten
Begroting 2025
voor vervuilde grond binnen het plangebied Ramsburg op een
De omvang van het risicoprofiel is ten opzichte van de vorige
aanzienlijk hoger niveau dan eerder ingeschat en leidt een
rapportage (begroting 2025) met € 3,5 miljoen toegenomen
aangepast woningprogramma binnen het plan Essenvelt en
naar € 17,0 miljoen. De stijging van het risicoprofiel wordt met
Oranjepolder tot lagere inkomsten. Verder wordt als gevolg
name veroorzaakt doordat basisscenario van het Grondbedrijf
van het vertraagd in gebruik kunnen nemen van de scanauto
zich minder gunstig aan het ontwikkelen is ten opzichte van
voor parkeren een aanzienlijke lagere opbrengst aan naheffingen
de doorrekening van 2024. Een zwaar wegende factor hierin
verwacht in 2025 dan waarmee in de begroting rekening is
is het project Cleene Hooge waarbij de gestegen kosten als
gehouden (verwerking via Bestuurlijke tussenrapportage 2025).
gevolg van infrastructurele aanpassingen binnen het project
Als laatste kan vermeld worden dat ook de kans is toegenomen
niet opgevangen kunnen worden door hogere inkomsten (aantal
dat de in de begroting opgenomen taakstelling op het jeugdbudget
99
Jaarstukken 2024 / Paragrafen / Weerstandsvermogen en Risicobeheersing / Weerstandscapaciteit
(oplopend tot € 1 miljoen in 2027) niet-, deels of in het geheel niet
Stille reserves
gerealiseerd kan worden.
Van stille reserves is sprake wanneer de marktwaarde van bepaalde activa hoger is dan de op de balans opgenomen
Bovenstaande verschuiving, naast een aantal minder significante
boekwaarde. De aanwezigheid van dergelijke stille reserves is
wijzigingen binnen het risicoprofiel, heeft per saldo een negatief
een onvermijdelijk gevolg van het voorschrift dat de boekwaarde
effect op de omvang van het risicoprofiel (stijging € 3,5 miljoen).
van de activa gebaseerd moet zijn op de historische kostprijs.
Weerstandscapaciteit
Een stille reserve kan tot de weerstandscapaciteit worden
Om de risico’s te kunnen opvangen is het van belang dat de
– het desbetreffende actief vrij verhandelbaar is
gemeente over een buffer beschikt die hiervoor voldoende is, de
– de opbrengst bij verkoop uitgaat boven het bedrag dat nodig is
gerekend indien:
zogenaamde weerstandscapaciteit. De weerstandscapaciteit kan
om wegvallende inkomsten op te vangen.
gevonden worden in de navolgende componenten. De gemeentelijke aandelen in ZEH (voorheen PZEM), GBE Onbenutte belastingcapaciteit
Aqua (Evide-aandelenbezit) en de B.N.G., gewaardeerd tegen
Hieronder wordt verstaan de mogelijkheid die de gemeente heeft
de nominale waarde, kunnen niet tot de weerstandscapaciteit
om de belastingen te verhogen. Bij tarieven waar kostendekking
gerekend worden zolang zij niet vrij verhandelbaar zijn. Wanneer
een rol speelt is van onbenutte belastingcapaciteit sprake voor
dit wel het geval is, kan de eventuele opbrengst ter versteviging
zover nog geen volledige kostendekking wordt gerealiseerd.
van de weerstandscapaciteit worden ingezet.
Aan de hoogte van de overige tarieven is theoretisch geen bovengrens gesteld; de gemeente kan deze echter niet tot in
De gemeente beschikt daarnaast over een aantal panden
het oneindige verhogen.
waarvan de verwachte verkoopwaarde hoger is dan de huidige boekwaarde. Aangezien de meeste van deze panden door de
Onvoorziene uitgaven
gemeente verhuurd worden of in gebruik gegeven zijn, nemen
Voor onvoorziene uitgaven is in de begroting jaarlijks een bedrag
wij voorzichtigheidshalve deze stille reserves niet mee in de
van € 200.000 voor handen. Dit bedrag is afgestemd met de
berekening van de weerstandscapaciteit.
provincie en akkoord bevonden. De beschikbare weerstandscapaciteit is als volgt bepaald: Vrij besteedbare reserves Als vrij besteedbare reserves beschouwen wij de algemene reserves en de bestemmingsreserves waarvoor nog geen verplichtingen zijn aangegaan. Ontwikkeling Weerstandscapaciteit Weerstandscapaciteit (x1000
2024
2025
2026
2027
2028
2029
feb. 2025)
4.234
461
1.241
10.688
12.148
13.150
Algemene Reserve
31.727
32.020
43.926
44.076
43.301
43.301
202
202
202
202
202
202
36.163
32.683
45.369
54.966
55.651
56.653
€) per 1 januari Reserve Grondbedrijf (op basis van Basisscenario Grondbedrijf
Onvoorzien Totaal beschikbare weerstandscapaciteit per 1 januari
100