23-088 Bijlage 1. Notitie wegenbeheerplan 2024-2033 d.d. 20 juli 2023
Tekst van het document
Wegenbeheerplan 2024–2033 NOTITIE
20-juli -2023 Concept
Inhoud 1 1.1 1.2
Samenvatting ............................................................................................................................................. 4 Samenvatting ............................................................................................................................................. 4 Leeswijzer................................................................................................................................................... 7
2 2.1 2.2 2.3 2.4
Beleid Wegenbeheer in Middelburg .......................................................................................................... 8 Inleiding...................................................................................................................................................... 8 Huidig beleid 2017–2021 ........................................................................................................................... 8 Wet- en regelgeving ................................................................................................................................... 9 Trends en ontwikkelingen ........................................................................................................................ 10
3 3.1 3.2
Areaal verhardingen ................................................................................................................................. 12 Huidig situatie .......................................................................................................................................... 12 Toename verhardingsareaal sinds 2007................................................................................................... 13
4 4.1 4.2 4.3 4.4
Kwaliteit van de verhardingen ................................................................................................................. 14 Inleiding.................................................................................................................................................... 14 Technische kwaliteit versus beeldkwaliteit .............................................................................................. 14 Kwaliteit verhardingen gemeente Middelburg ........................................................................................ 15 Mening van de bewoners, enquête wegonderhoud ................................................................................ 17
5 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7 5.8 5.9
Onderhoudsbudgetten ............................................................................................................................. 22 Inleiding.................................................................................................................................................... 22 Ontwikkeling onderhoudsbudgetten ....................................................................................................... 22 Vervangingswaarde .................................................................................................................................. 23 Uitgangspunten budgetramingen ............................................................................................................ 23 Benodigd budget groot onderhoud inclusief rehabilitatie ....................................................................... 23 Benodigd budget inlopen achterstallig onderhoud.................................................................................. 24 Benodigd budget klein onderhoud........................................................................................................... 24 Overige kosten .........................................................................................................................................
25 Samenvatting en analyse huidige onderhoudsbudgetten........................................................................ 25
6 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6 6.7 6.8
Kaders en keuzes voor het wegenbeheerplan ......................................................................................... 26 Inleiding.................................................................................................................................................... 26 Informatiemarkt wegenbeheer op 6 maart 2023 .................................................................................... 26 Werksessie wegbeheer 22 juni 2023........................................................................................................ 27 Kaderpunten, keuzes en scenario’s werksessie ....................................................................................... 27 Resultaten werksessie. ............................................................................................................................. 35 Keuze voor scenario ................................................................................................................................. 36 Overzichtsmatrix scenario’s ambitieniveau ............................................................................................. 37 Overige keuzes op gebied van klimaat en circulariteit en duurzaamheid: ............................................... 38
7 7.1 7.2
Conclusies ................................................................................................................................................ 39 Proces....................................................................................................................................................... 39 Conclusies ................................................................................................................................................ 39
1
Samenvatting
1.1 Samenvatting De Gemeente Middelburg is verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van alle openbare wegen binnen de bebouwde kommen van de gemeente in de zin van de Wegenwet. Het beheer en onderhoud staat onder druk. De afgelopen raadsperiodes zijn er onder druk van de financiële positie van de gemeente bezuinigingen doorgevoerd. Ook is er meer prioriteit toegekend aan andere beleidsvelden zoals wonen/volkshuisvesting (grondbedrijf), vluchtelingenopvang, bewonersinitiatieven en andere gemeentelijke taken, waardoor er onvoldoende capaciteit beschikbaar om het wegonderhoud structureel en doelmatig uit te voeren. Hierdoor is de hoeveelheid achterstallig onderhoud sinds de vaststelling van de vorige notitie in 2016 verder toegenomen tot ca. 18% van het oppervlak aan verhardingen. Het voorliggende plan beschrijft het beleid voor de uitvoering van het wegbeheer in de gemeente Middelburg voor de periode 2024 tot en met 2033. Om een herkenbaar beheerplan te maken is gekozen om de opmaak, inhoud en de vorm van het vorige beheerplan aan te houden. Notitie wegbeheer Deze notitie beschrijft de huidige onderhoudstoestand van de openbare wegen, de raakvlakken met andere beleidsvelden en de keuzes die de gemeente maakt om het beheer de komende jaren doelmatig uit te voeren.
Die keuzes zijn nodig om te voorkomen dat de gemeente de komende jaren voor financiele verassingen komt te staan en weggebruikers met onveilige situaties worden geconfronteerd. De notitie is opgesteld aan de hand van een technische beoordeling door adviesbureau Sweco en aan de hand van de mening en beoordeling van bewoners en belanghebbenden. Hoewel het totale wegbeheer veel breder is, heeft dit document alleen betrekking op het beheer en onderhoud van de wegverhardingen. Zaken zoals straatreiniging, onkruidbeheersing, gladheidsbestrijding en wegmarkeringen zijn buiten beschouwing gelaten. Kaders wegbeheer In het proces voor het opstellen van deze notitie zijn de raadsleden uitgenodigd om in samenspraak de kaders te stellen voor het te voeren beleid. Er is gekozen om hiervoor het participatieniveau ‘adviseren’ aan te houden. Het proces is begeleid door de afdeling Leefomgeving van de Gemeente Middelburg. De enquête onder inwoners en belanghebbenden heeft de Gemeente Middelburg in eigen beheer uitgevoerd. Bij de totstandkoming van deze notitie zijn onder andere de onderstaande vragen aan de orde geweest: 1. Blijven we de wegbeheersystematiek conform CROW hanteren? 2. Welke beleidsperiode (kaders wegbeheer) hanteren we? 3. Wat is het gewenste kwaliteits-/ambitieniveau? 4. Welke streefpercentage hanteren we voor het wegwerken van het achterstallig onderhoud? 5.
Strategie: blijven we integraal werken? 6. Waar kunnen grootschalige projecten/vervangingen uit worden gefinancierd? 7. Welke ontwerpfactoren gaan we hanteren om te streven naar minder verharding? 8. Hoeveel budget mag erbij voor het realiseren van klimaat/duurzaamheidsdoelstellingen? 9. Hoeveel budget mag erbij voor het realiseren van de Social Return on Investment (SROI)-ambities? 10. Hoeveel budget mag erbij voor het stimuleren van opdrachtnemers door duurzaam in te kopen? 11. Blijven we werken en participeren op de ‘huidige’ manier?
Wegenbeheerplan Gemeente Middelburg 2024–2033
4
Wetgeving De Wegenwet en het Nieuw Burgerlijk Wetboek eisen van de wegbeheerder dat wegen in goede staat verkeren en goed beheerd worden. De Wegenwet eist ook goed rentmeesterschap, wat onder andere betekent dat voor beheer en onderhoud de benodigde financiële middelen beschikbaar gesteld worden. Aansprakelijkheid Als de openbare wegen niet in goede staat verkeren, kunnen zij de oorzaak zijn van ongelukken en schades en moet de gemeente er rekening mee houden dat risicoaansprakelijkheid (schade door gebreken aan het wegdek) en schuldaansprakelijkheid (schade door losse voorwerpen of vloeistoffen op het wegdek) zullen toenemen. Mening inwoners Middelburgers vinden een goede kwaliteit van de buitenruimte belangrijk. Drie enquêtes die de gemeente in 2012, 2015, 2023 heeft uitgevoerd, tonen vergelijkbare uitkomsten. De verwachtingen van bewoners over het gewenste onderhoudsniveau is in de laatste enquête licht gestegen ten opzichte van de enquête uit 2015. Kapitaalgoed wegverhardingen Het totale verhardingsareaal (oppervlak) bedraagt ongeveer 2,7 miljoen m2. Dit areaal is in de afgelopen periode 2015–2023 toegenomen met ongeveer 393.300 m2. De totale vervangingswaarde van het wegareaal is geraamd op ca. € 270 miljoen. Wegbeheersystematiek Om de kwaliteit van de verhardingen te beoordelen en meetbaar te maken, is gebruikgemaakt van de CROW-Kwaliteitscatalogus openbare ruimte 2018.
Deze kwaliteitscatalogus is dé landelijke standaard voor onderhoudsniveaus van alle objecten in de openbare ruimte, waaronder de verhardingen. Om de onderhoudsniveaus te beschrijven, worden vijf beeldkwaliteitsniveaus gebruikt: A+ (zeer hoog), A, B, C en D (onacceptabel laag). Volgens deze systematiek wordt ervan uitgegaan dat het beheer minimaal wordt uitgevoerd op het laagst aanvaardbare kwaliteitsniveau, niveau C. Kiezen voor kwaliteitsniveau D kan niet, omdat dit niveau gelijk staat aan achterstallig onderhoud. Beschikbaar onderhoudsbudget Bij de vaststelling van het beheerplan wegen in 2016 heeft het college de gemeenteraad voorgesteld om het budget voor het groot onderhoud van de wegen, over een periode van vier jaar, jaarlijks met 25% te verhogen tot € 2,4 miljoen. Dit is het budget voor het onderhouden op minimaal aanvaardbaar kwaliteitsniveau C. Sinds 2020 is dit niveau bereikt. In 2021 is het wegenbudget gebruikt voor een bezuinigingsronde. In 2023 is het wegenbudget gegroeid naar € 2,8 miljoen. Uit berekeningen van adviesbureau Sweco blijkt dat voor 2024 € 3,1 miljoen nodig is om onze wegen op het minimale niveau C te kunnen beheren en onderhouden. In de kadernota 2024–2027 heeft het college de gemeenteraad voorgesteld om in de komende beleidsperiode extra middelen vrij te maken om te voldoen aan onderhoudsniveau C.
Het budget is verhoogt van € 2,8 miljoen naar € 3,1 miljoen. De financiële middelen van onderhoudsprojecten die in het planjaar niet worden uitgevoerd of afgerond komen terecht in de reserve wegen. In 2023 is de stand van de reserve wegen € 3,1 miljoen. Benodigde financiële middelen Het benodigde onderhoudsbudget is bepaald uit de areaalgegevens en de inspectieresultaten. Voor het beheer en onderhoud van de Middelburgse wegen zijn met ingang van 2024 de volgende financiële middelen nodig: Uitgaande van kwaliteitsniveau C is jaarlijks € 3,1 miljoen nodig voor het beheer en structureel onderhoud van de openbare wegen.
Wegenbeheerplan Gemeente Middelburg 2024–2033
5
Op dit moment is bij 18% van het totale areaal sprake van achterstallig onderhoud. Om kwaliteitsniveau C te bereiken moet 205.479 m2 oftewel € 3,1 miljoen worden weggewerkt. Het achterstallig onderhoud is dan weggewerkt tot net onder de 10%. Vanwege de omvang en de manier van werken duurt het 6 tot 8 jaar om het achterstallig onderhoud weg te werken van 18% aar 10% en 10 tot 12 jaar om het achterstallig onderhoud weg te werken van 18% naar 6% . Naast het uitvoeren van groot onderhoud en het inhalen van het achterstallig onderhoud, moet er regelmatig klein onderhoud uitgevoerd worden. Hierbij moet gedacht worden aan het herstel van plaatselijke schades zoals verzakkingen en scheuren. Voor de uitvoering van klein onderhoud wordt in Nederland gerekend met 10-15% van het budget van het groot onderhoud. In Middelburg is het budget voor klein onderhoud € 0,5 miljoen per jaar (ongeveer 16% van het budget). Kapitaallasten. Jaarlijks wordt er ongeveer € 1 miljoen uitgegeven aan kapitaalslasten.
Ambitieniveau en scenario’s Voor de komende beleidsperiode zal een keuze gemaakt worden voor het gewenste ambitieniveau en het bijbehorende budget. Afhankelijk van deze keuze worden de te hanteren uitgangspunten voor het wegbeheer en onderhoud bepaald. In drie scenario’s is beschreven hoe het beheer en onderhoud uitgevoerd kan worden, welke strategie gehanteerd kan worden en welke (on)mogelijkheden er daarbij zijn. Goed onderhoud gaat gepaard met aanzienlijke onderhoudskosten. Ongeveer 474.000 m2 verharding (18% van het totale areaal) heeft het kwaliteitsniveau D (achterstallig onderhoud). De afgelopen periode (2017–2023) is het areaal verder aan het verslechteren (>10%). In 2022 was 12,2% van het areaal D-niveau en in 2023 is een verdere afname van kwaliteit zichtbaar tot 18%. Scenario
1 2 3
Ambitieniveau Huidig Basis C: met 10% achterstallig onderhoud Basis C+: met 6% achterstallig onderhoud Ambitieus :Middelburgs basisniveau
CROWkwaliteitsniveau
Budget (€ per jaar)
D C C B
2,8 miljoen 3,1 miljoen 3,6 miljoen 4,1 miljoen
De raadsleden die aan de werksessie van 22 juni 2023 hebben deelgenomen, hebben gekozen voor het ambitieniveau C+ en om de hoeveelheid achterstallig onderhoud terug brengen naar 6% (scenario 2). C+ is een zelfbedachte tussenvariant welke ligt tussen B en C in. Bij deze variant geldt CROW kwaliteitsniveau C, maar is het achterstallig onderhoud weggewerkt tot 6%. Verkeer Door bij het onderhouden en herinrichten rekening te houden met meerdere ontwerpfactoren (naast verkeersveiligheid, dienen ook gebruik, verblijf, gezondheid, klimaat natuur en duurzaamheid in de afwegingen bij het ontwerp te worden meegenomen. Verder kan worden gestreefd naar minder verharding of bij niet of nauwelijks gebruik kan verharding worden opgeheven. Het verbreden van ‘smalle’ parkeervakken mag niet ten kosten gaan van groen. Klimaatbestendig, duurzaamheid, circulariteit Het klimaatbestendig maken van de openbare ruimte krijgt prioriteit en wordt gecombineerd met het wegen- en rioolonderhoud om zo werk met werk te maken. Door integraal te ontwerpen, wordt zo gestreefd om minder m2 verharding terug te leggen en meer groen. Bestratingsmaterialen worden zoveel mogelijk hergebruikt, als de technische staat dat toelaat. Kapot en versleten materialen worden vervangen door duurzame (gebakken) nieuwe materialen.
Uit de enquête is gebleken dat de ongeveer de helft van de respondenten meer verharding wil vervangen door groen.
Wegenbeheerplan Gemeente Middelburg 2024–2033
6
Tijdens de werksessie hebben alle zes deelnemers aangeven meer prioriteit en geld beschikbaar te willen stellen voor het realiseren van klimaat- en duurzaamheidsdoelstellingen. Hiervoor is een keuzetabel gemaakt met drie pakketten waaruit kan worden gekozen. Pakketten klimaat, circulariteit en duurzaamheid A) Lichtgroen Basis B) Groen Hoger C) Donkergroen Top
Benodigd budget € 0,2 miljoen € 0,5 miljoen € 1,0 miljoen
Participatie en werkwijze In Middelburg hebben we de lat hoog liggen op het gebied van participatie. Het motto is ‘Participeren: doen en leren!’ Een van de belangrijkste leerpunten van afgelopen jaren is dat we aan de voorkant heldere kaders hebben over de participatie (beïnvloedingsruimte) en het proces. Participeren betekent niet per definitie dat inwoners 100% tevreden zijn over de uitkomst. Wel dat zij tevreden zijn over het proces dat we doorlopen hebben en begrip hebben voor bepaalde keuzes die we maken. Heldere communicatie over proces en inhoud is hierbij van groot belang: Tijdens de werksessie hebben de raadsleden aangegeven om de vorm van participatie en de manier van werken voort te zetten bij het opstellen van het jaarlijks onderhoudsplan en bij de voorbereiding en realisatie van de onderhoudsprojecten. 1.2 Leeswijzer Hoofdstuk 2 beschrijft de relatie tussen beleid en beheer. In hoofdstuk 3 en 4 worden respectievelijk het areaal en de kwaliteit van de verhardingen weergegeven. In hoofdstuk 5 worden de financiële resultaten gepresenteerd en wordt een financiële analyse gegeven. Bij hoofdstuk 6 worden de kaders en de te maken keuzes weergegeven. Uiteindelijk volgen in hoofdstuk 7 de conclusies en aanbevelingen voor het beheer en onderhoud van de verhardingen voor de periode 2024 tot en met 2033 (na 4 jaar vindt tussentijdse evaluatie plaats).
Foto: Singelweg Sint Laurens
Wegenbeheerplan Gemeente Middelburg 2024–2033
7
2
Beleid Wegenbeheer in Middelburg
2.1 Inleiding Iedere gemeente moet een door de raad vastgesteld beleidsplan hebben waarin de kaders voor het beheer en onderhoud van de (weg)verhardingen zijn vastgelegd. Daarnaast moet de staat van onderhoud (kwaliteit) van de verhardingen regelmatig worden vastgesteld, zodat de Provincie bij de jaarlijkse beoordeling van de begroting in staat is om de afweging te maken of de begroting in evenwicht is. Voor de Gemeente Middelburg is het zaak om de beleidskaders opnieuw vast te stellen. Hoewel het totale wegbeheer veel breder is, heeft dit document alleen betrekking op het beheer en onderhoud van de wegverhardingen. Zaken zoals straatreiniging, onkruidbeheersing, gladheidsbestrijding en wegmarkeringen zijn buiten beschouwing gelaten. Van oudsher dienen verhardingen voor het faciliteren van verplaatsingen te voet of per voertuig, en voor het parkeren van voertuigen. Maar het laatste decennium wordt ook meer de sociale functie van de buitenruimte in zijn geheel (leven, verblijven, ontmoeten en klimaat) een steeds belangrijker aspect.
Sociaal gebruik en verplaatsingen vragen daarbij ruimte De inzichten over de inrichting van de leefomgeving zijn de laatste jaren noodzakelijkerwijs sterk veranderd door de steeds duidelijker wordende maatschappelijke ontwikkelingen op het gebied van verkeersveiligheid, mobiliteit, klimaat, energie, grondstoffenverbruik, biodiversiteit en gezondheid. De behoefte aan meer groen staat echter op gespannen voet met de aanwezigheid van verhardingen. Daarnaast zijn voor de productie van de gebruikte materialen, de aanleg en het onderhoud van de verhardingen veel energie en grondstoffen nodig. Voor de periode van 2024 tot en met 2033 moeten de huidige beleid- en beheerregels in de gemeente worden geactualiseerd en in een plan worden vastgelegd. De raadsfracties zijn middels een informatiemarkt algemeen geïnformeerd over het wegbeheer en hebben vervolgens deelgenomen aan een verdiepende werksessie over het wegbeheer waarbij ze voor 11 kaderpunten hun voorkeur hebben gegeven (zie paragraaf 6.5). Uiteindelijk wordt deze notitie vastgesteld door het college en zal – op basis van deze notitie – de gemeenteraad de beleidskaders vaststellen. 2.2 Huidig beleid 2017–2021 Het huidige beleid is vastgelegd in de notitie ‘Wegbeheer Gemeente Middelburg 2017–2021’, vastgesteld door het college op 28 juni 2016. Dit is het raamwerk waarin het beheer op lange termijn (meer dan vijf jaar) is verwoord.
Enerzijds is daarbij rekening gehouden met wet- en regelgeving, landelijke ontwikkelingen en trends. Anderzijds heeft de raad aangegeven welk onderhoudsniveau gewenst is en welk onderhoudsbudget zij daarvoor beschikbaar wil stellen. Kaders wegbeleid 2017–2021 In de vergadering van 18 juli 2016 heeft uw raad de kaders vastgesteld voor het beheer en onderhoud van de wegen 2017–2021. Samengevat zijn de kaders: a. Het vastgesteld niveau voor het wegbeheer is CROW-kwaliteitsniveau C (het minimale verantwoorde niveau voor het wegbeheer). b. Het wegbeheer uit te voeren volgens de uitgangspunten van scenario 2 als bedoeld in de notitie wegbeheer 28 juni 2016.
Wegenbeheerplan Gemeente Middelburg 2024–2033
8
c. d. e. f. g. h. i.
Via een groeiscenario is over een periode van vier jaar het budget jaarlijks met 25% verhoogd tot het bij het kwaliteitsniveau behorende budget. Sinds 2020 is het budget bereikt om onze wegen op C niveau te kunnen beheren en onderhouden. Geen extra budget beschikbaar te stellen voor het inlopen van het achterstallig onderhoud. De hoeveelheid achterstallig onderhoud in de periode na 2021 geleidelijk aan te verminderen (‘in te lopen’). In 2020 een besluit te nemen over eventuele verdere kwaliteitsverhoging van niveau C naar B. Integraal te (blijven) werken en groot onderhoud uit te voeren in plaats van de uitvoering van plaatselijke reparaties. Duurzaam in te kopen en duurzame materialen toe te passen. Rekening te houden met toekomstige ontwikkelingen (zoals vergrijzing), inclusieve samenleving en de verandering van het klimaat.
Ontwikkeling na 2021 De kwaliteit van het kapitaalgoed wegen is vanaf 2021 verder achteruitgegaan. Het beheer en onderhoud staat onder druk, enerzijds vanwege de toegekende prioriteiten op andere beleidsvelden zoals; wonen en volkshuisvesting, anderzijds is er vertraging door de integrale afstemming van de werkzaamheden met andere disciplines, bewoners en nutsbedrijven. Voor de komende jaren is de grote uitdaging om voldoende capaciteit bij zowel externe partijen als binnen de eigen organisatie beschikbaar te houden. Daarnaast is prioriteit voor het omvormen, beheren en onderhouden van de leefomgeving een noodzaak. 2.3 Wet- en regelgeving De taken van de gemeente voor het wegbeheer zijn vastgelegd in de Wegenwet en de Wegenverkeerswet. De verantwoordelijkheid voor het uitvoeren van een goed beheer is vastgelegd in het Nieuw Burgerlijk wetboek. Wegenwet De Wegenwet eist van de wegbeheerder ‘goed rentmeesterschap’. Dit betekent dat de wegbeheerder ervoor moet zorgen dat het kapitaal dat in de wegen is geïnvesteerd in stand blijft door tijdig onderhoud te plegen. De Wegenwet gaat vooral over het technisch beheer. Wegenverkeerswet De Wegenverkeerswet verwacht dat de wegbeheerder streeft naar maatregelen die de veiligheid van de weggebruiker en de functionaliteit van de wegen waarborgen.
De wet doet een beroep op de publiekrechtelijke zorg van de wegbeheerder voor de veiligheid van de weggebruiker, maar schrijft geen maatregelen voor. Het gaat hierbij vooral om functioneel beheer. Nieuw Burgerlijk Wetboek In het Nieuw Burgerlijk Wetboek is de verantwoordelijkheid voor het uitvoeren van een goed beheer vastgelegd. De beheerder kan aansprakelijk worden gesteld voor schade die iemand lijdt als gevolg van gebreken aan de weg. Dit betekent dat de wegbeheerder moet beschikken over een preventief onderhoudsbeleid, een goede klachtenregistratie en regelmatige inspecties volgens de landelijk geaccepteerde methode. Naast deze wetten bestaan er nog andere wetten die een relatie hebben met het wegbeheer. Wet Herverdeling Wegenbeheer In 1993 zijn de wegen in Nederland ingedeeld volgens de Wet Herverdeling Wegenbeheer. Voor de gemeente Middelburg hield dit in dat alleen de wegen binnen de bebouwde kom in de zin van de Wegenwet, in beheer zijn bij de gemeente. Wegen buiten de bebouwde kom zijn in beheer bij Waterschap Scheldestromen, Provincie Zeeland of het Rijk. De Wet herverdeling wegenbeheer zal vanaf 1 januari 2024 overgaan in de Omgevingswet. Omgevingswet
Wegenbeheerplan Gemeente Middelburg 2024–2033
9
Volgens de huidige planning treedt de Omgevingswet op 1 januari 2024 in werking. Op grond van deze wet moet de gemeente een Omgevingsvisie (een samenhangend, strategisch plan voor de leefomgeving) opstellen. In het Omgevingsplan krijgen bestaande sectorale beleidsplannen van de gemeente een plaats. Hierbij moet onder meer worden gedacht aan een structuurvisie (ruimtelijke ordening), een waterplan, een milieubeleidsplan, een verkeers- en vervoersplan, een natuurvisie en de beleidskaders voor het wegbeheer. Bij inwerkingtreding van de Omgevingswet vervallen de Wet geluidhinder en de Wet Milieubeheer. Beiden gaan op in de Omgevingswet. De regels betreffende geluid voor wegen worden dan geregeld in de Omgevingswet en de bijbehorende besluiten, zoals het Besluit Kwaliteit Leefomgeving. De Omgevingswet stelt geluidsregels voor nieuwe wegen en voor reconstructies van wegen. Voor wegen van gemeenten en waterschappen komen er geen emissieplafonds. Deze komen er alleen voor Rijkswegen en provinciale wegen. Om te voorkomen dat het geluid van gemeentelijke wegen verder toeneemt moet voor alle wegen waar meer dan 2.500 motorvoertuigen per etmaal rijden, de basisgeluidemissie (B.G.E.) worden bepaald. De B.G.E.’s moeten worden opgenomen in het landelijke geluidsregister.
Er komt een 5jaarlijkse monitoringsplicht om knelpunten als gevolg van onder meer autonome groei in beeld te brengen, zodat de gemeenteraad maatregelen kan treffen. Het wegbeheer heeft ook raakvlakken met het milieu. De Omgevingswet stelt onder meer regels voor de luchtkwaliteit en de bodemkwaliteit. In figuur 2-1 is grafisch de plaats van het beleids- en beheerplan binnen het beheerproces weergegeven.
Gemeentelijke beleidsthema’s en -plannen
Wet- en Regelgeving (Omgevingswet)
Landelijke ontwikkelingen en trends
Omgevingsvisie Beleidskaders
Beleids-/ beheerplannen
Figuur 2-1
Processchema
2.4 Trends en ontwikkelingen De openbare ruimte en zo ook de wegverhardingen worden door verschillende mensen op verschillende wijze gebruikt. Daardoor hebben het wegbeheer en -onderhoud veel raakvlakken. Hieronder is een selectie gemaakt van de belangrijkste ontwikkelingen die plaatsvinden en van invloed zijn op de uitvoering van het wegbeheer, zoals: Arbo-regelgeving (bijvoorbeeld mechanisch aanbrengen van bestrating en werken met vervuilde grond); Verkeersveiligheid (het duurzaam veilig inrichten van onze straten); Toegankelijkheid (het rollator- en rolstoelvriendelijk maken door bijvoorbeeld trottoirs te verlagen bij oversteekplaatsen); milieueisen (bijvoorbeeld het verwerken en afvoeren van verontreinigde grond, beperken van geluid en trillingen); duurzaamheid en circulariteit (bijvoorbeeld halfverhardingen en hergebruik van materialen);
Wegenbeheerplan Gemeente Middelburg 2024–2033
10
klimaatverandering (bij de uitvoering van groot onderhoud worden wegen zodanig aangelegd dat deze de oppervlakkige afvoer van hemelwater goed kunnen verwerken. Daarbij wordt ook gekeken of er minder verharding (vergroenen) kan worden teruggelegd). reduceren uitstoot van CO2, NOx en stikstof door het geleidelijk overstappen naar emissieloos materieel.
Foto: Schroeweg
Wegenbeheerplan Gemeente Middelburg 2024–2033
11
3
Areaal verhardingen
3.1 Huidig situatie De gemeente heeft ongeveer 2.701.700 m2 (270 hectare) verhardingen in beheer. Hiervan is 86 ha asfaltverharding, 182 ha elementenverharding en 2 ha betonverharding. Naast deze verhardingen beheert de gemeente een areaal van 6 ha halfverharding paden/wegen. Deze halfverharding is niet meegenomen in de berekeningen omdat dit een betrekkelijk geringe hoeveelheid betreft en er geen CROW-systematiek beschikbaar is. De totale lengte van het wegennet is ongeveer 290 km. De totale lengte aan rijbanen in asfalt is 123 kilometer. De lengte van de rijbanen in elementen is ongeveer 168 kilometer. Het bestaande areaal is, naast de onderverdeling in de verhardingstypen, onder te verdelen in onderdeeltypen als hoofdrijbanen, fietspaden, trottoirs, parkeervakken en overige. Onder de categorie ‘overige’ vallen bijvoorbeeld in- en uitritten, bushaltes. In figuur 3-1 en tabel 3-1 is de verdeling van de verhardingsarealen naar verhardingstype en onderdeeltype weergegeven voor de gemeente Middelburg.
Figuur 3-1
Grafische verdeling areaal verhardingen naar onderdeeltype
Tabel 3-1 Oppervlakten verhardingen naar onderdeeltype [m²] Onderdeeltype Verdeling Areaal Asfalt Hoofdrijbaan
53,2%
Parkeren
10,0%
Trottoir
28,0%
Fietspad
5,0%
Overig
3,8%
Totaal
Elementen
Beton
1.437.600 269.000 757.500 136.100 101.500
672.700 10.800 68.600 102.200 7.600
762.900 256.700 683.600 33.700 85.000
2.000 1.500 5.300 200 8.900
2.701.700
861.900
1.821.900
17.900
Het totale verhardingsoppervlak van de gemeente bestaat voor 53,2% uit hoofdrijbanen.
Wegenbeheerplan Gemeente Middelburg 2024–2033
12
3.2 Toename verhardingsareaal sinds 2007 Door reconstructies, herinrichtingen en nieuwbouwprojecten is het areaal verhardingen veranderd. Voor de gemeente is een vergelijking gemaakt tussen het areaal in 2007, 2012, 2015 en 2023. Uit deze vergelijking (tabel 3-2) blijkt dat het totale areaal verhardingen sinds 2007 met ruim 28% is toegenomen. Tabel 3-2 Vergelijking verhardingsarealen 2007, 2012, 2015 en 2023 [m²] Areaal Asfalt Elementen
Beton
2007
2.115.200 (-)
598.500 (-)
1.515.900 (-)
850 (-)
2012
2.290.700 (+ 8%)
713.500 (+ 19%)
1.574.800 (+ 4%)
2.400 (+ 282%)
2015
2.308.400 (+ 9%)
717.300 (+ 20%)
1.587.200 (+ 5%)
3.900 (+ 459%)
2023
2.701.700 (+ 28%)
861.900 (+44%)
1.821.900 (+ 20%)
17.900 (+ 2.005%)
Noot: de relatieve toename ten opzichte van 2007 is tussen haakjes opgenomen
Tussen 2015 en 2023 is het areaal verhardingen dat in beheer is bij de gemeente, het meest toegenomen. Deze toename van 393.300 m² verhardingen komt overeen met een toename van ruim 28% ten opzichte van 2015. Deze toename is grotendeels toe te schrijven aan de areaaluitbreiding in de nieuwbouwwijken Essenvelt, Veersepoort, Hazenburg en de nieuwbouw in de woonwijk Mortiere. Vanaf 1 januari 2016 is de BGT (Basisregistratie Grootschalige Topografie) in werking getreden en sindsdien worden alle verhardingen van de wegen/straten geregistreerd. De BGT-kaart is vanaf 2016 ook gekoppeld met het wegenbeheersysteem. De verklaring over de toename van de betonverharding is mogelijk gelegen in het feit dat niet alle betonverhardingen in de jaren 2007–2015 in het beheersysteem waren verwerkt.
Foto: Prinses Margrietstraat Arnemuiden
Wegenbeheerplan Gemeente Middelburg 2024–2033
13
4
Kwaliteit van de verhardingen
4.1 Inleiding Het uit te voeren onderhoud en de daarmee samenhangende kosten worden voornamelijk bepaald door de huidige kwaliteit van de verhardingen. Zonder onderhoud zal de kwaliteit van de verhardingen in de tijd verslechteren. Bij de ene weg gaat dit sneller dan bij de andere. Periodiek wordt de kwaliteit van het wegennet daarom gecontroleerd aan de hand van een visuele weginspectie. Deze inspectie levert informatie op over de actuele technische kwaliteit van de weg. Om deze technische kwaliteit duidelijk te maken aan beheerders, bestuurders en inwoners, wordt deze vertaald naar een kwaliteitsbeoordeling. 4.2 Technische kwaliteit versus beeldkwaliteit Technische kwaliteit Voor het plannen en begroten van het noodzakelijke constructieve wegonderhoud en het vaststellen van de aanwezige kwaliteit wordt uitgegaan van de wegbeheersystematiek zoals vastgelegd in CROW-publicatie 147 ‘Wegbeheer 2019’. Op basis hiervan en op basis van de weginspecties worden de maatregelen en benodigde budgetten voor de lange termijn bepaald en wordt inzichtelijk gemaakt wat de effecten zijn op de kwaliteit van het wegennet.
Beeldkwaliteit Om de onderhoudstoestand van de verhardingen in beheer bij de gemeente op een objectieve en eenduidige manier inzichtelijk te maken voor bestuurders en inwoners, is de kwaliteit van de openbare ruimte gedefinieerd met behulp van de beeldkwaliteitsniveaus A+, A, B, C en D. In CROW-publicatie 380 ‘Kwaliteitscatalogus openbare ruimte 2018’ zijn deze kwaliteitsniveaus voor alle aspecten van de openbare ruimte gedefinieerd. Relatie technische kwaliteit en beeldkwaliteit wegbeheer Door de technische kwaliteit en de beeldkwaliteit van de wegen aan elkaar te koppelen, is het mogelijk om de kwaliteit van de wegen bespreekbaar te maken en kan deze tevens vertaald worden naar de benodigde budgetten en jaarplannen. In de CROW-kwaliteitscatalogus is de relatie tussen de technische kwaliteit en de beeldkwaliteit vastgelegd door middel van de onderstaande tabel.
Wegenbeheerplan Gemeente Middelburg 2024–2033
14
Tabel 4-1 Relatie diverse CROW-publicaties Publicatie 147 Wegbeheer Er is geen schade Er is enige schade, maar de waarschuwingsgrens is nog niet overschreden De waarschuwingsgrens is overschreden: er is klein onderhoud nodig of binnen vijf jaar is groot onderhoud nodig De richtlijn is overschreden: er is binnen twee jaar groot onderhoud nodig De richtlijn is meer dan één klasse overschreden: er is direct groot onderhoud nodig
Publicatie 323 Kwaliteitscatalogus A+ (zeer hoog) A (hoog) B (basis) C (laag) D (zeer laag)
Het laagste kwaliteitsniveau dat kan worden gekozen, is niveau C. Dit kwaliteitsniveau wordt omschreven als ‘het minimale niveau van verantwoord wegbeheer’. Kwaliteitsniveau D (zeer laag) is gedefinieerd om aan te kunnen geven dat niet aan het minimale niveau wordt voldaan. In de wegbeheersystematiek zijn de CROW-richtlijnen zodanig gedefinieerd dat deze overeenkomen met het minimale niveau van verantwoord wegbeheer. De systematiek beschrijft dat, als niet wordt voldaan aan de CROW-richtlijnen, er een verhoogd risico ontstaat op (terechte) schadeclaims en dat niet meer wordt voldaan aan de minimale eisen met betrekking tot veiligheid en comfort.
Foto: Fietspad Torenweg (wortelopdruk)
4.3 Kwaliteit verhardingen gemeente Middelburg Door dagelijks gebruik, neemt de technische kwaliteit van de wegverharding langzaam maar zeker af. De afname van deze technische kwaliteit is echter geen lineaire lijn over de kwaliteitsniveaus A+ tot en met D. Normaliter zit een verharding relatief lang (15–20 jaar) op het kwaliteitsniveau A+ en A. Als een verharding van kwaliteit A naar kwaliteit B zakt, is deze binnen vijf jaar aan groot onderhoud toe. Ligt de technische kwaliteit in de categorie C, dan is er binnen twee jaar groot onderhoud nodig. Door de uitvoering van groot onderhoud stijgt het kwaliteitsniveau weer naar minimaal niveau A. In figuur 4-1 is het verloop van de kwaliteit van de verharding over de jaren heen schematisch weergegeven. De horizontale gebogen lijn in deze figuur geeft de gemiddelde levensduur aan van een weg.
Wegenbeheerplan Gemeente Middelburg 2024–2033
15
A+ A B C D jaren Figuur 4-1
30
20
10
5
2
Grafische weergave van het kwaliteitsverloop van verhardingen
In een normale situatie zal er ieder jaar een bepaald deel (percentage) van het wegenareaal op korte termijn (binnen twee jaar) aan groot onderhoud toe zijn; deze wegen krijgen de kwaliteitsbeoordeling C. Het percentage van het areaal waar al groot onderhoud uitgevoerd had moeten zijn, krijgt de beoordeling D. De 90%-regel Om te toetsen of de kwaliteit aan het gestelde ambitieniveau voldoet, is door CROW de 90%-regel bepaald. Hierbij wordt gesteld dat de beeldkwaliteitsscore van alle verhardingen gelijk is aan het kwaliteitsniveau dat bij minimaal negentig procent van het areaal wordt gehaald. Als bijvoorbeeld in een bepaald gebied 91 procent van de metingen een B of hoger is, dan scoort het gebied een B. Is slechts 89 procent een B of hoger, dan scoort het gebied een C. De 90%-regel wordt ook wel ‘de ingedikte beeldkwaliteit’ genoemd. De 90%-regel is verder beschreven in Bijlage III van de CROW-publicatie 380. Huidige kwaliteit De laatste visuele weginspectie is in 2023 uitgevoerd door een extern adviesbureau. Op basis van de inspectiewaarden en de CROW-richtlijnen is de beeldkwaliteit bepaald. In tabel 4-2 is de kwaliteit van de verhardingen weergegeven. Gezien het geringe areaal betonverhardingen in beheer bij de gemeente zijn deze buiten beschouwing gelaten.
Tabel 4-2 Huidige kwaliteit van de verhardingen gemeente Middelburg Onderdeeltype A+ A B Zeer hoge Hoge Basiskwakwaliteit kwaliteit liteit
C Lage kwaliteit
D Zeer lage kwaliteit
90%
Asfaltverhardingen
31%
23%
34%
1%
11%
D
Elementen verhardingen
36%
24%
18%
1%
21%
D
Totale areaal verhardingen
35%
24%
23%
1%
18%
D
Uit tabel 4-2 blijkt dat het areaal asfaltverhardingen binnen de gemeente onder het minimale ambitieniveau C ligt. Minder dan 90% scoort het kwaliteitsniveau C of hoger (89%). De ingedikte beeldkwaliteit komt dan ook uit op niveau D. Het areaal asfaltverhardingen voldoet hiermee niet aan het minimale ambitieniveau. De oorzaak hiervan is een te hoog percentage achterstallig onderhoud (11%). Het areaal elementenverhardingen binnen de gemeente ligt ook onder het minimale ambitieniveau C. Minder dan 90% scoort een C (79%). De ingedikte kwaliteit komt daar ook uit op niveau D. Het percentage achterstallig onderhoud is de oorzaak en bedraagt 21%. Als naar het totale areaal verhardingen gekeken wordt in plaats van de afzonderlijke onderdelen, komt het kwaliteitsniveau logischerwijs ook uit op niveau D. Bij 18% van het totale areaal verhardingen is sprake van achterstallig onderhoud. Uitgaande van het totale areaal verhardingen, kan uit de tabel ook afgeleid worden dat het percentage achterstallig onderhoud binnen vijf jaar naar verwachting verder zal stijgen van 18% tot bijna 42% (= som B+C+D).
Wegenbeheerplan Gemeente Middelburg 2024–2033
16
Verloop kwaliteit sinds 2015 De huidige kwaliteit van het areaal verhardingen in de gemeente is vergeleken met de kwaliteit van de verhardingen in 2015, 2017, 2019, 2021 en 2023. In tabel 4-4 is de vergelijking van de asfaltverhardingen weergegeven, in tabel 4-5 is de vergelijking van de elementenverhardingen weergegeven. Tabel 4-4 Vergelijking kwaliteit asfaltverhardingen (861.900 m2 in 2023) Onderdeeltype A+ A B
C
D
90%
2023
31%
23%
34%
1%
11%
D
2021
41%
27%
25%
1%
6%
B
2019
42%
26%
26%
1%
5%
B
2017
65%
12%
20%
0%
2%
B
2015
43%
38%
6%
7%
6%
C
Uit tabel 4-4 is af te leiden dat de kwaliteit van de asfaltverhardingen de afgelopen jaren duidelijk afgenomen is. Het percentage verharding met een zeer hoge en hoge kwaliteit is afgenomen en het percentage verharding dat een zeer lage kwaliteit heeft, is toegenomen. Verder blijkt dat de ingedikte kwaliteit van het areaal asfaltverhardingen ten opzichte van 2017 gedaald is van B naar D. Voor de elementenverharding is het kwaliteitsverloop eveneens weergegeven. Zie tabel 4-5. Tabel 4-5 Vergelijking kwaliteit elementenverhardingen (1.807.400 m2 in 2023) Onderdeeltype A+ A B C
D
90%
2023
36%
24%
18%
1%
21%
D
2021
44%
27%
10%
1%
18%
D
2019
44%
21%
18%
1%
17%
D
2017
58%
18%
12%
0%
12%
D
2015
42%
38%
9%
1%
10%
D
Uit tabel 4-5 volgt dat de ingedikte kwaliteit van het areaal van de elementenverhardingen in vergelijking met 2015 is afgenomen. Dit blijkt vooral uit het hoge percentage D, maar ook het percentage B, C en D is gestegen van totaal 20% in 2015 tot totaal 40% in 2023. Er is dus na 2015 duidelijk een grote verschuiving naar een slechtere kwaliteit zichtbaar. Het beeld wordt nog positief beïnvloed door de toename van het areaal elementenverharding. De uitbreiding van het areaal met 220.000 m2 is gerealiseerd door het toevoegen van areaal met een goede kwaliteit A-A+. Indien de uitbreiding niet had plaatsgevonden zou het percentage van het areaal met de kwaliteit A en A+ lager zijn. 4.4 Mening van de bewoners, enquête wegonderhoud Door middel van een enquête is gepeild wat de mening is van de inwoners en diverse organisaties over het huidige kwaliteit van de wegen/straten. De uitkomsten zijn vergeleken met de laatste uitgevoerde enquête in 2015. Enquêteresultaten Door het invullen van de enquête kon men kenbaar maken wat wel en niet goed was aan het wegenonderhoud, en waar de prioriteiten gelegd zouden moeten worden. Hieronder volgt een samenvatting van de resultaten. In 2015 is de enquête door 57 personen of instanties ingevuld, in 2023 maar liefst 293 keer.
Hoewel het aantal ingevulde vragenlijsten (in absolute zin) gering is ten opzichte van het totale inwoneraantal, zijn de resultaten bevredigend. Uit de manier waarop de vragen ingevuld zijn kan worden geconcludeerd dat dit consistent gebeurd is. Dit betekent dat de voorkeuren en beoordelingen als degelijk kunnen worden beschouwd, en dat het resultaat hoogstwaarschijnlijk hetzelfde zou zijn geweest bij een veel groter aantal ingevulde enquêtes.
Wegenbeheerplan Gemeente Middelburg 2024–2033
17
De eerste vragen gaan over het huidige onderhoudsniveau van het Middelburgse wegennet, en hoe dit wordt beoordeeld. Een en ander wordt onderverdeeld naar verschillende toestandsaspecten per wegtype. De resultaten (aantal antwoorden) zijn weergegeven in onderstaande tabel. Huidige onderhoudstoestand Wegtype Aantal ingevuld
Fietspaden Trottoirs/voetpaden Woonstraten/erven Winkelstraten Hoofdwegen Industrieterrein
2015 51 54 55 50 52 48
2023 226 233 232 221 229 205
Gemiddeld rapportcijfer 2015 2023 6,3 6.3 5,1 4.9 5,3 5.6 7,0 7.0 6,8 7.0 6,5 6.9
Percentage onvoldoende 2015 2023 22 28 54 58 45 41 12 15 13 16 19 14
Percentage voldoende 2015 2023 78 72 46 42 55 59 88 85 87 84 81 86
Bevindingen 58% van de respondenten beoordeelt de kwaliteit van trottoirs/voetpaden als onvoldoende. De gemiddelde beoordeling van de trottoirs en voetpaden is 4,9. 41% van de respondenten beoordeelt de kwaliteit van woonstraten en erven als onvoldoende. De gemiddelde beoordeling van de woonstraten en erven is 5,6. 84% van de respondenten beoordeelt de kwaliteit van de hoofdwegen en winkelstraten als voldoende. De gemiddelde beoordeling van hoofdwegen en winkelstraten is ongeveer 7,0. 72% van de respondenten beoordeelt de kwaliteit van de fietspaden als voldoende. De gemiddelde beoordeling van de fietspaden is 6,3%. Vervolgens is gevraagd aan welk schadebeeld de mensen zich het meest ergeren. De resultaten zijn weergegeven in onderstaande tabel. Ergernissen over schades
Gaten Hobbels/oneffenheden Scheuren (in asfalt) Rijsporen Losliggende tegels Boomwortels
Rijbanen 2015 48% 32% 11% 7% 0% 0%
2023 56% 43% 66% 83% 7% 17%
Trottoirs/ voetpaden 2015 2023 18% 58% 64% 76% 2% 19% 0% 12% 11% 96% 2% 86%
Fietspaden 2015 39% 41% 10% 0% 2% 6%
2023 54% 58% 61% 21% 31% 61%
Winkelstraten 2015 4% 53% 0% 0% 24% 0%
2023 7% 11% 2% 5% 19% 6%
Bevindingen 2 De algemene indruk ten opzichte van 2015 is dat mensen zich voornamelijk meer ergeren aan: gaten, hobbels en oneffenheden in rijbanen, trottoirs/voetpaden en fietspaden; scheuren in het asfalt bij rijbanen en fietspaden; rijsporen in rijbanen; losliggende tegels en boomwortels (voornamelijk in trottoirs, voetpaden en fietspaden). Het betreft hier voornamelijk aan comfort en veiligheid gerelateerde schadebeelden.
Wegenbeheerplan Gemeente Middelburg 2024–2033
18
Foto: detail verharding Oosterscheldestraat
Nadat via de voorgaande vragen in beeld is gebracht wat de mening van de inwoners is over de onderhoudstoestand van de huidige verhardingen, is met de volgende vragen getracht in beeld te krijgen wat de gewenste onderhoudstoestand is, en waar de prioriteiten zouden moeten liggen. Gewenste onderhoudstoestand, en prioriteit voor verbetering Wegtype Gemiddeld geGemiddelde bewenst oordeling
Fietspaden Trottoirs/voetpaden Woonstraten/erven Winkelstraten Hoofdwegen Industrieterrein Gemiddelde totaal
2015 7,7 8,1 7,7 7,9 7,8 6,8 7,7
2023 8,2 8,2 7,8 7,8 8,0 7,1 7,9
2015 6,3 5,1 5,3 7,0 6,8 6,5 6,2
2023 6,3 4,9 5,6 7,0 7,0 6,9 6,3
Verschil tussen huidig en gewenst 2015 2023 -1,4 -1,9 -3,0 -3,3 -2,4 -2,2 -0,9 -0,8 -1,0 1,0 -0,3 0,2
Prioriteit voor verbetering 2015 7,3 8,0 7,3 6,5 6,8 5,1
2023 7,4 8,4 7,0 5,7 6,4 4,8
Bevindingen 3 De respondenten maken nauwelijks onderscheid in het gewenste kwaliteitsniveau van de verschillende wegtypen (alleen industriewegen krijgen een iets lager gewenst onderhoudsniveau). Het door de respondenten gewenste onderhoudsniveau ligt in 2023 gemiddeld hoger dan in 2015. Het verschil tussen de huidige kwaliteit en de gewenste kwaliteit is het grootst bij de fietspaden, trottoirs/voetpaden en woonstraten/erven, en in iets mindere mate fietspaden. Bij deze categorieën ligt dan ook de prioriteit voor verbetering. In 2023 vindt men een goede kwaliteit van de buitenruimte belangrijker dan in 2015.
Wegenbeheerplan Gemeente Middelburg 2024–2033
19
Foto: Breestraat
Vervolgens is gevraagd of de inwoners prioriteit wilden stellen aan bepaalde plaatsen, gebieden of routes, die een betere kwaliteit verdienden. De antwoorden zijn samengevat in onderstaande tabel. Speciale plaatsen, gebieden of routes die een optimale kwaliteit nodig hebben 2015 Locatietype Schoolfietsroutes 89% Omgeving van scholen 84% Omgeving bejaardenhuizen 80% Winkelgebieden 68% Parkeerterreinen/-plaatsen 49% Busroutes 36% Industriegebieden 25%
2023 58% 35% 48% 29% 20% 9% 4%
Bevindingen 4 Vooral de schoolfietsroutes en de omgeving van scholen en bejaardenhuizen vragen een hoger kwaliteitsniveau. Het percentage ligt ten opzichte van 2015 beduidend lager. Dit is te verklaren in het aantal respondenten (99 van de 294) die deze vraag heeft overgeslagen. Nadat men heeft aangegeven wat men vindt van de huidige toestand, de gewenste toestand en waar de prioriteiten gelegd zouden moeten worden bij het toekomstig wegenonderhoud, zijn er nog ja/nee vragen gesteld. De uitkomsten van het ‘ja’-percentage zijn hieronder weergegeven. Overige vragen Vragen
Vindt u dat er meer geld aan onderhoud moet worden besteed? Geeft u voor fietspaden voorkeur aan asfalt? Hebt u een voorkeur voor kinderkopjes in de historische straten in de binnenstad? Hebt u als inwoners last van verkeersgeluid? Zou u in de straat meer verharding willen vervangen door groen? Moet de gemeente in 30km-gebieden het asfalt vervangen door gebakken klinkers? Geeft u voor voetpaden in parken/plantsoenen de voorkeur aan halfverharding De laatste drie vragen zijn in 2023 toegevoegd.
Wegenbeheerplan Gemeente Middelburg 2024–2033
2015 75% 86% 46%
2023 86% 87% 45%
20%
28% 53% 31% 64%
20
Bevindingen 5 Respondenten vinden goed onderhoud van de buitenruimte erg belangrijk. Vergeleken met 2015 vindt men dat de gemeente nog meer geld uit moet geven aan onderhoud. Respondenten hebben een voorkeur voor geasfalteerde fietspaden. Ongeveer de helft van de respondenten vindt dat kinderkopjes een meerwaarde hebben voor de historische binnenstad. Respondenten ondervinden weinig overlast van verkeersgeluid. Ongeveer de helft van de respondenten wil meer verharding vervangen door groen Een derde van de respondenten wil asfalt in 30km-zones laten vervangen door gebakken klinkers. Het merendeel van de respondenten wil halfverharding bij voetpaden in parken/plantsoenen.
Foto: Prinsenhove: pad met halfverharding
Wegenbeheerplan Gemeente Middelburg 2024–2033
21
5
Onderhoudsbudgetten
5.1 Inleiding Aan het onderhouden van wegen zijn kosten verbonden. Voor het bepalen van de hiervoor benodigde budgetten wordt onderscheid gemaakt in het type en omvang van de onderhoudswerkzaamheden. Bij het onderhoud van wegen betreft dit: het groot onderhoud inclusief rehabilitatie (aanpassen van wegfundering en gebruik nieuwe materialen); groot (planmatig) onderhoud (zonder fundering en nieuwe materialen); klein (dagelijks)onderhoud; achterstallig onderhoud. De plaatselijke situatie is erg bepalend voor de omvang van de benodigde budgetten. Vooral factoren als de bodemgesteldheid (zettingsgevoeligheid van de ondergrond), de gekozen opbouw van de wegconstructie, de gebruikte materialen en het gebruik van de verhardingen (onder andere de verkeersbelasting) zijn daarbij zeer bepalend. De in dit hoofdstuk genoemde budgetten zijn berekend door adviesbureau Sweco aan de hand van de situatie in Middelburg. In dit hoofdstuk wordt teruggekeken naar de adviezen en de besluitvorming van de gemeenteraad zoals deze heeft plaats gevonden in het beheerplan 2017–2021. Vervolgens worden de benodigde onderhoudsbudgetten behandeld.
5.2 Ontwikkeling onderhoudsbudgetten Bij de vaststelling van het beheerplan wegen in 2016 heeft het college de gemeenteraad voorgesteld om het budget voor het groot onderhoud van de wegen, over een periode van vier jaar, jaarlijks met 25% te
Wegenbeheerplan Gemeente Middelburg 2024–2033
22
verhogen tot € 2.400.000. Dit is het budget voor het onderhouden op minimaal aanvaardbaar kwaliteitsniveau C. Sinds 2020 is dit niveau bereikt. In 2021 is het wegenbudget minder vanwege een bezuinigingsronde. De hoeveelheid achterstallig wegonderhoud was in 2016 geraamd op € 2.200.000. Het prijspeil van de genoemde bedragen is 2016. Met het beschikbaar gestelde budget voor groot onderhoud is het, na een stapsgewijze verhoging, niet gelukt om de doelstelling te realiseren en het kwaliteitsniveau C te bereiken. Dit wordt mede veroorzaakt doordat binnen de eigen organisatie andere prioriteiten worden toegekend, zoals wonen, vluchtelingenopvang en bewonersinitiatieven, die de voortgang van het beheer en onderhoud belemmeren. Maar ook het integrale werken, participatie en een tekort aan personeel bij uitvoerende partijen en adviesbureaus zorgen ervoor dat het beheer en onderhoud achterloopt op de planning. Tabel 5-1 Verloop onderhoudsbudget groot onderhoud Jaar Budget [euro] 2017 1.732.352 2018 1.997.842 2019 2.269.818 2020 2.574.034 2021 2.287.425 2022 2.674.034 2023 2.831.852 5.3 Vervangingswaarde Het wegennet in beheer bij de Gemeente Middelburg vertegenwoordigt een aanzienlijke waarde, de vervangingswaarde. De vervangingswaarde is de waarde van het wegennet, ervan uitgaande dat het bestaande areaal verharding opnieuw aangelegd zou moeten worden.
De totale vervangingswaarde van alle verhardingen in beheer van de gemeente bedraagt ruim € 270.000.000. 5.4 Uitgangspunten budgetramingen Alle in dit plan genoemde bedragen zijn: - inclusief de toeslagpercentages voor verkeersmaatregelen, uitvoeringskosten, algemene bedrijfskosten, winst en risico; - exclusief 15-20% voorbereiding en toezicht; - exclusief 21% btw; - exclusief verwerkingskosten voor teerhoudend asfalt; - exclusief de kosten van milieutechnisch bodemonderzoek, het transport en de verwerking van verontreinigde grond en vervanging van de verontreinigde grond door schone grond. De prijzen waarmee de berekeningen zijn uitgevoerd zijn gebaseerd op de Elsevier GWW-kostenboeken. Het prijspeil is 2023. 5.5 Benodigd budget groot onderhoud inclusief rehabilitatie In dit plan is ervan uitgegaan dat het jaarlijkse wegenbudget voldoende is om alle openbare wegen in acceptabele staat te brengen en te houden. In deze situatie worden er onderhoudsmaatregelen uitgevoerd die de levensduur van de weg met ten minste vijftien jaar verlengen. Door onderhoudswerkzaamheden te combineren met het vervangen van riolering, kabels en leidingen verkeer, groen en door het aanvragen van subsidies is er budget beschikbaar om ook de wegfundering te vernieuwen en nieuwe elementen (klinkers) aan te schaffen.
Met het volgens deze methode berekende budget kan structureel onderhoud uitgevoerd worden, blijven de wegen in een goede conditie en wordt het achterstallig onderhoud geleidelijk weggewerkt. Uitgaande van het werkelijk aanwezige areaal verhardingen (in beheer bij de Gemeente Middelburg) is een budget voor het groot onderhoud nodig van € 3.100.000,- per jaar om de openbare wegen op een
Wegenbeheerplan Gemeente Middelburg 2024–2033
23
minimaal aanvaardbaar kwaliteitsniveau (C) te brengen en op dit niveau te handhaven. Het prijspeil is 2023.
5.6 Benodigd budget inlopen achterstallig onderhoud Bij een aanzienlijk aantal wegen (18% van het totale areaal, of bijna 474.000 m2) is er sprake van achterstallig onderhoud. Hierbij is het minimale kwaliteitsniveau al overschreden en moet onmiddellijk groot onderhoud uitgevoerd worden. Het is onderhoud dat feitelijk al uitgevoerd had moeten zijn. De aanwezigheid van achterstallig onderhoud aan de wegen is zeer onwenselijk doordat het niet tijdig uitvoeren van onderhoud op termijn leidt tot duurdere onderhoudsmaatregelen (kapitaalvernietiging). Verder is het zo dat door het hebben van achterstallig onderhoud, de gemeente de Wegenwet overtreed: er mag maximaal 10% achterstallig onderhoud aanwezig zijn. Om het totaal aan achterstallig onderhoud in te lopen van 18% naar 10%, is eenmalig een budget van € 3.100.000 benodigd. Het prijspeil is 2023. 5.7 Benodigd budget klein onderhoud Naast de maatregelen voor regulier onderhoud is ieder jaar budget nodig voor klein onderhoud. Onder klein onderhoud of dagelijks onderhoud wordt verstaan het herstellen van kleine plaatselijke schades, zoals verzakkingen, scheuren en dergelijke. Ongeacht de onderhoudstoestand van het wegennet in een gemeente is het uitvoeren van klein onderhoud altijd noodzakelijk, vaak als gevolg van calamiteiten en onvoorziene omstandigheden.
Kleine onderhoudswerkzaamheden komen voort uit de resultaten bij de visuele inspecties, constateringen van gemeentelijke toezichthouders en meldingen door burgers bij het gemeentelijk meldpunt. Het benodigde budget voor klein onderhoud is berekend aan de hand van de percentages zoals deze zijn vrijgegeven door CROW en het berekende cyclusbudget inclusief rehabilitatie. Het percentage verschilt per verhardingstype en per wegtype. De voor de berekening gehanteerde percentages zijn terug te vinden in CROW-publicatie 147. Ervaringscijfers voor Nederland geven aan dat de hoeveelheid klein onderhoud gemiddeld ongeveer 10 tot 15% van het groot onderhoudsbudget bedraagt. Gezien de omvang van het achterstallig onderhoud is voor het klein (dagelijks) onderhoud een budget nodig van € 500.000 per jaar (ongeveer 16% van het wegenbudget).
Wegenbeheerplan Gemeente Middelburg 2024–2033
24
5.8 Overige kosten Naast de kosten voor groot onderhoud, klein onderhoud en achterstallig onderhoud zijn er overige, met wegbeheer en onderhoud gerelateerde, kosten. Het gaat daarbij om kosten zoals: 1. voorbereiding en toezicht; 2. bermbeheer; 3. wegmeubilair; 4. gladheidsbestrijding; 5. straatreiniging en onkruidbestrijding; 6. beheer verkeersregelinstallaties; 7. knelpunten fietsnetwerk; 8. verkeersmaatregelen; 9. kapitaallasten (rente en afschrijvingen). Deze overige kosten zijn in dit document buiten beschouwing gelaten. 5.9 Samenvatting en analyse huidige onderhoudsbudgetten De in 2016 door de gemeenteraad vastgestelde doelstelling om op termijn het budget voor groot onderhoud wegen te laten groeien naar het benodigde budget, is de afgelopen beleidsperiode gehaald. In de onderstaande tabel zijn de benodigde budgetten voor 2024 weergegeven. Tabel 5.9.1 Overzicht budgetten voor kwaliteitsniveau C Budgetten
Omschrijving
Budget wegen
Groot onderhoud inclusief rehabilitatie (jaarlijks budget) Inclusief € 500.000 voor klein onderhoud Achterstallig onderhoud inlopen (eenmalig budget)
Reserve wegen
Benodigd in 2024
Huidig budget (2023)
€ 3.100.000,-
€ 2.800.000,-*
€ 3.100.000,-
€ 3.100.000,-
*aangevraagd in kadernota 2024–2027 om het budget wegen te verhogen naar 3,1 miljoen. Het bedrag voor klein onderhoud is in lijn met het landelijke gemiddelde. De hoeveelheid achterstallig onderhoud is in de afgelopen beleidsperiode opgelopen naar 18% en moet worden weggewerkt naar 10%. Door onderhoudswerkzaamheden te combineren met het vervangen van riolering, kabels en leidingen, verkeer, groen en door het aanvragen van subsidies, is er budget beschikbaar voor herinrichten straten en wegen, waarbij ook de wegfundering wordt vernieuwd en nieuwe elementen (klinkers) aan worden geschaft. Jaarlijks wordt er een bedrag van ongeveer € 1.000.000 besteed aan kapitaalslasten.
Foto: Schroeweg
Wegenbeheerplan Gemeente Middelburg 2024–2033
25
6
Kaders en keuzes voor het wegenbeheerplan
6.1 Inleiding Om richting te krijgen welke kaders belangrijk zijn voor het wegenbeheerplan, is een informatiemarkt georganiseerd voor de raadsleden. De keuzes en scenario’s zijn tijdens een werksessie besproken. Hier konden raadsleden een voorkeur aangeven. De resultaten van de informatiemarkt en de werksessie worden gebruikt om de scenario’s en keuzes per kaderpunt voor het wegenbeheerplan uit te werken.
6.2 Informatiemarkt wegenbeheer op 6 maart 2023 Voorafgaand aan de informatiemarkt hebben de raadsleden een korte vragenlijst toegestuurd gekregen, met de vraag welke onderwerpen men belangrijk vindt voor het wegenbeheerplan. De vragenlijst is ingevuld door 7 van de 9 fracties. De gemiddelde score per onderwerp is hieronder weergegeven. Hoe hoger de score, des te belangrijker is dit aspect voor de raadsleden en daarmee ook voor het wegenbeheerplan. Wat vind u het belangrijk voor het wegenbeheerplan?
Score (0-100)
Verkeersveiligheid
96
Toegankelijkheid (rollators/rolstoelen)
91
Klimaatadaptatie / wateroverlast
87
Klimaatadaptatie / hitte
86
Leefbaarheid / ruimte voor groen
84
Duurzaamheid
83
Kwaliteit onderhoud
82
Leefbaarheid / plaats voor ontmoeting
69
Uit enquête van de raad kan worden opgemaakt dat er behoefte is aan een integrale visie over de inrichting van de leefomgeving. Hierbij ligt prioriteit bij verkeersveiligheid. Daarna direct gevolgd door klimaat, duurzaamheid, toegankelijkheid en leefbaarheid, aspecten die ook als belangrijk worden gezien. Tijdens de informatiemarkt is ingegaan op de kwaliteit van de verhardingen, de verschillende functies zoals ‘mobiliteit’ en ‘verkeer/parkeren’, maar ook ‘leven, ontmoeten en verblijven’. Aanwezigen onderschrijven: de belangrijke functie van verhardingen in de leefomgeving; de omvang en impact van de verhardingen 2,7 miljoen m2 en € 2,8 miljoen onderhoudsgelden; de verschillende afhankelijkheden in functies en de complexiteit bij het maken van keuzes. Na de informatiemarkt is door de aanwezigen aangeven om een tweede bespreking te organiseren (werksessie) waarin de mogelijke kaders, scenario’s en de te maken keuzes voor het wegenbeheerplan inzichtelijk worden gemaakt.
Wegenbeheerplan Gemeente Middelburg 2024–2033
26
6.3 Werksessie wegbeheer 22 juni 2023 Uit de resultaten van de informatiemarkt, de enquêtes onder de bewoners, de technische inspecties en de analyse van de huidige situatie, zijn 11 kaders voor het wegbeheer voor de gemeente Middelburg bepaalt. Bij elk kaderpunt zijn de keuzes/scenario’s in beeld gebracht. Hieronder zijn de elf kaderpunten weergegeven. 1. Blijven we de wegbeheersystematiek conform CROW hanteren? 2. Welke beleidsperiode (kaders wegbeheer) hanteren we? 3. Wat is het gewenste kwaliteits-/ambitieniveau? 4. Welke streefpercentage hanteren we voor het wegwerken van het achterstallig onderhoud? 5. Strategie: blijven we integraal werken? 6. Waar kunnen grootschalige projecten/vervangingen uit worden gefinancierd? 7. Welke ontwerpfactoren gaan we hanteren om te streven naar minder verharding? 8. Hoeveel budget mag erbij komen voor het realiseren van klimaat/duurzaamheidsdoelstellingen? 9. Hoeveel budget mag erbij voor het realiseren van de Social Return on Investment (SROI)-ambities? 10. Hoeveel budget mag erbij voor het stimuleren van opdrachtnemers door duurzaam in te kopen? 11. Blijven we werken en participeren op de ‘huidige’ manier? 6.4 Kaderpunten, keuzes en scenario’s werksessie Voor de werksessie is een notitie opgesteld met hierin informatie over de te bespreken kaderpunten en de te maken keuzes of scenario’s van het wegbeheer.
De notitie is vooraf aan de raadsleden verzonden om zich voor te bereiden voor deze werksessie. Tijdens de op 22 juni 2023 gehouden werksessie zijn de elf kaderpunten één voor één toegelicht en de keuzes/scenario’s besproken. De sessies werden begeleid door medewerkers van de afdeling Leefomgeving van de Gemeente Middelburg. Op de werksessie waren zes van de negen fracties aanwezig om bij elk kaderpunt hun voorkeur aan te geven. Na afronding van elk kaderpunt konden de aanwezigen hun voorkeur direct aangeven door het plakken van een sticker op de kaderlijst. Per kaderpunt is een beeld ontstaan welke keuze/scenario het meeste draagvlak heeft. Sub 1: Hanteren CROW-systematiek wegbeheer