22-110 Bijlage 1. Concept Programmabegroting 2023 en meerjarenraming 2024 - 2026
Tekst van het document
Soms is het mogelijk om voor de geïdentificeerde risico’s
Het weerstandsvermogen bestaat uit:
beheersmaatregelen te treffen. De getroffen maatregelen zijn
– De weerstandscapaciteit. Dit zijn de middelen en
bedoeld om óf de kans van een risico te verlagen óf de gevolgen
mogelijkheden waarover de gemeente kan beschikken om niet
te reduceren. Hierdoor neemt de risicoscore af en zal de totale
begrote kosten te dekken.
impact van de risico’s op de organisatie afnemen.
– Alle risico’s waarvoor geen voorzieningen zijn gevormd en die van materiële betekenis kunnen zijn.
Beheersmaatregelen zijn te onderscheiden in twee categorieën; financieringsmaatregelen en control-maatregelen. Een financieringsmaatregel is een maatregel waarbij het risico niet
Voorwaarden in een continu proces
gereduceerd wordt, maar dat er financieel gezien dekking
Risicomanagement heeft op het niveau van de raad, het college
voorhanden is als het risico zich daadwerkelijk voordoet. Om
en het ambtelijk management een structurele plek gekregen
risicomanagement effectief te laten zijn is het daarnaast wenselijk
binnen de planning- en controlcyclus. Voor de raad betekent dit dat
om bij het benoemen van beheersmaatregelen ook te kijken naar
bij zowel de begroting als bij de jaarrekening gerapporteerd wordt
‘control-maatregelen’. Dit zijn maatregelen die de kans van
over hoe risico’s zich ontwikkelen en hoe deze zich verhouden tot
optreden of de directe gevolgen van een risico kunnen reduceren.
de ontwikkeling van de weerstandscapaciteit. De risicokaart Eén van de voorwaarden voor een adequaat risicomanagement is
Om meer inzicht te krijgen in de spreiding van de risico’s naar kans
dat bestuurlijke doelstellingen voor programma’s, strategische
van optreden en gevolg, wordt gebruik gemaakt van de risicokaart
90
Programmabegroting 2023 | Paragrafen
(zie de figuur hieronder). De nummers in de risicokaart
direct inzichtelijk hoe de risico’s zijn verdeeld over het groene,
corresponderen met de aantallen risico’s die zich in het
oranje en rode gebied.
desbetreffende vak van de risicokaart bevinden. Daarmee wordt
Een risicoscore in het groene gebied, vormt geen direct gevaar
Een risico dat zich bevindt tegen of in het rode gebied, vereist
voor de continuïteit van de organisatie. Risico’s die in het oranje
directe aandacht om te voorkomen dat de continuïteit van de
gebied zitten vragen om aandacht. Ze vormen individueel nog
organisatie wordt bedreigd. De gemeente Middelburg kent een
geen reëel gevaar voor de continuïteit van de organisatie, maar
aantal van deze risico’s. Dit zijn ook de risico’s die een zware
naarmate de tijd vordert, kan het risico wel een bedreiging gaan
weging hebben binnen de top 10 van de gesignaleerde risico’s
vormen. Voor deze risico’s wordt het dan ook aangeraden niet lang
binnen onze gemeente, gelet op financiële impact op de
te wachten met het uitvoeren van beheersmaatregelen.
organisatie.
In de risicokaart wordt duidelijk dat zich relatief veel risico’s in
Weerstandscapaciteit
de groene en oranje zone bevinden, onder/midden in de
Op basis van het geconsolideerde risicoprofiel van de gemeente
risicokaart. Bij beheersing van deze risico’s die veel voorkomen
Middelburg kan worden bepaald hoeveel geld benodigd is om alle
kan op de korte termijn kostenreductie gerealiseerd worden en op
risico’s te kunnen financieren. De benodigde weerstandscapaciteit
de langere termijn serieuze bedreigingen ten aanzien van de
wordt berekend op basis van een risicosimulatie (Monte Carlo
continuïteit van de bedrijfsvoering worden voorkomen.
methode). Uitgangspunt hierbij is een statistische benadering die er van uit gaat dat nooit alle risico’s zich én tegelijk, én in hun
91
Programmabegroting 2023 | Paragrafen
maximale omvang voordoen. Door deze benadering kan op een
techniek bepaald worden dat in 90% van de simulaties het totale
verantwoorde manier minder vermogen aan worden gehouden.
risicobedrag niet boven de € 16,6 miljoen uitstijgt.
In totaal zijn voor de gemeente 32 risico’s met een financieel
Risico top 10
karakter geïdentificeerd en gekwantificeerd. Het onderdeel
In de hiernavolgende tabel wordt de top 10 risico’s van de
“wijzigingen in risicoprofiel” verderop in deze paragraaf, bevat
gemeente Middelburg gerangschikt naar financiële impact
een toelichting op de mutaties die binnen het risicoprofiel hebben
weergegeven. Het percentage geeft in grote lijnen de weging van
plaatsgevonden.
het betreffende risico aan ten opzichte van het totaal aan risico’s. Hieruit is af te leiden dat de top 10 risico’s een weging heeft van
Rekening houdend met de inschatting van kans op voorkomen en
rond de 90% in het totaal van de geinventariseerde risico’s.
verwacht geldelijk gevolg, kan op basis van de Monte Carlo Belangrijkste risico’s
Invloed (%)
Vertraging en lagere opbrengstontwikkeling van lopende en geplande grondexploitaties (woningen en bedrijventerrein) ten opzichte van de prognoses in het basisscenario Grondbedrijf waardoor het saldo van de reserve grondbedrijf nadelig beïnvloed wordt (scenario: Grondbedrijf risicoscenario).
39%
Het deels of in zijn geheel niet tot ontwikkeling brengen van reeds aangekochte gronden (als gevolg van onvoldoende draagvlak, politieke keuzes, duurzaamheidsladder) leidt tot een lager ontwikkelpotentieel binnen het Grondbedrijf waardoor verliezen ontstaan doordat complexen (deels) afgewaardeerd moeten worden, toekomstige winsten lager uitvallen en de rente over deze complexen niet meer aan het grondbedrijf mag worden toegerekend (scenario: Grondbedrijf specifieke risico’s).
11%
Het niet structureel maken van de nu door het Rijk incidenteel toegekende extra middelen Jeugd
11%
Hogere inflatie dan waarmee in de meerjarenbegroting rekening is gehouden
6%
Zwakke financiële positie van (cruciale) zorgaanbieders in de zorgketen kan leiden tot noodzakelijke steunmaatregelen vanuit gemeente(n)
6%
Hogere CAO stijging dan waarmee in de meerjarenraming rekening wordt gehouden
4%
Hogere financieringslasten agv stijgende rente en/of extra financieringsbehoefte door tegenvallende inkomsten
3%
Een overtreding ihkv de privacywetgeving (AVG) wat leidt tot boetes
3%
Gemeente wordt getroffen door ransomware of hackers waardoor kosten gemaakt moeten worden om gegevens/informatie te kunnen ontsluiten
3%
Oplopende energieprijzen als gevolg van geo-politieke spanningen leiden tot fors hogere energiekosten
3%
Wijzigingen in risicoprofiel ten opzichte van risicoprofiel
verwerkt op basis van de in de Hervormingsagenda Jeugd
Jaarrekening 2021
genoemde bedragen.
De omvang van het risicoprofiel is ten opzichte van de vorige rapportage (Jaarrekening 2021) met € 0,5 miljoen toegenomen
Verder is het risico "lange termijn effect coronapandemie"
naar € 16,6 miljoen. Hoewel het risicoprofiel qua omvang niet
vervallen en nu meer geconcretiseerd in aparte risico's zoals
significant is gewijzigd is wel een aantal risico's komen te vervallen
stijgende inflatie, stijgende rente en stijgende lonen. Hoewel in
en is een aantal nieuwe risico's opgevoerd. Zo is vooruitlopend op
de begroting 2023 reeds rekening wordt gehouden met deze
de structureel door het Rijk toe te kennen extra middelen voor
effecten kan de werkelijke stijging hoger uitpakken dan nu wordt
Jeugdzorg besloten de in het herstelplan geformuleerde
aangenomen, hetgeen tot financiele tegenvallers kan leiden. Ook
taakstelling op het Sociaal Domein nu uit de begroting te halen.
de sterke stijging van de gemeentelijke energielasten is in 2023
Het risico met betrekking tot het niet invullen van de taakstelling
en verder doorvertaald in de begroting en budgetten zijn opwaarts
is daarmee komen te vervallen maar daartegenover is een nieuw
bijgesteld. Dat neemt niet weg dat de stijging verder kan
risico opgenomen; het niet structureel maken van de nu door het
doorzetten waardoor wij alsnog geconfronteerd worden met
Rijk incidenteel toegekende extra middelen voor Jeugd. Deze
financiele tegenvallers. Het risico is hiermee dus niet geheel
middelen zijn tot en met 2023 "hard" toegekend maar vanaf 2024
komen te vervallen.
en verder vooralsnog als incidenteel in de begroting 2023
92
Programmabegroting 2023 | Paragrafen
Nu in de begroting 2023 in jaarschijf 2024 € 7,5 miljoen vanuit
verplichtingen zijn aangegaan. Voor wat betreft deze laatste
de algemene reserve wordt vrijgemaakt voor de restauratie van
categorie is de reserve Grondbedrijf op dit moment de enige
de gevel van het Stadhuis, is dit risico sterk neerwaarts bijgesteld.
reserve die hieronder valt.
Daarnaast is in de (meerjaren)begroting 2023 ruimte vrijgemaakt voor verduurzaming van onze gemeentelijke panden. Voor de
Stille reserves
korte termijn (2023-2026) zijn derhalve de middelen aanwezig om
Van stille reserves is sprake wanneer de marktwaarde van
uitvoering te geven aan de landelijk gestelde klimaatdoelstellingen
bepaalde activa hoger is dan de op de balans opgenomen
tav gemeentelijk vastgoed.
boekwaarde. De aanwezigheid van dergelijke stille reserves is een onvermijdelijk gevolg van het voorschrift dat de boekwaarde
De genoemde effecten leiden, naast een aantal minder significante
van de activa gebaseerd moet zijn op de historische kostprijs.
wijzigingen, per saldo tot een lichte stijging van het risicoprofiel met € 0,5 miljoen.
Weerstandscapaciteit Om de risico’s te kunnen opvangen is het van belang dat de
Een stille reserve kan tot de weerstandscapaciteit worden gerekend indien: – het desbetreffende actief vrij verhandelbaar is; – de opbrengst bij verkoop uitgaat boven het bedrag dat nodig is om wegvallende inkomsten op te vangen.
gemeente over een buffer beschikt die hiervoor voldoende is, de zogenaamde weerstandscapaciteit. De weerstandscapaciteit kan
De gemeentelijke aandelen in PZEM en de B.N.G., gewaardeerd
gevonden worden in de navolgende componenten.
tegen de nominale waarde, kunnen niet tot de
Onbenutte belastingcapaciteit
verhandelbaar zijn. Wanneer dit wel het geval zal zijn, zal de
Hieronder wordt verstaan de mogelijkheid die de gemeente heeft
eventuele opbrengst ter versteviging van de weerstandscapaciteit
om de belastingen te verhogen. Bij tarieven waar kostendekking
kunnen worden ingezet.
weerstandscapaciteit gerekend worden zolang zij niet vrij
een rol speelt is van onbenutte belastingcapaciteit sprake voor zover nog geen volledige kostendekking wordt gerealiseerd. Aan
De gemeente beschikt daarnaast over een aantal panden waarvan
de hoogte van de overige tarieven is theoretisch geen bovengrens
de verwachte verkoopwaarde hoger is dan de huidige
gesteld; de gemeente kan deze echter niet tot in het oneindige
boekwaarde. Aangezien de meeste van deze panden door de
verhogen.
gemeente verhuurd worden of in gebruik gegeven zijn, nemen wij voorzichtigheidshalve deze stille reserves niet mee in de
Onvoorziene uitgaven
berekening van de weerstandscapaciteit.
Voor onvoorziene uitgaven is in de begroting jaarlijks een bedrag van € 200.000 voor handen. Dit bedrag is afgestemd met de
De beschikbare weerstandscapaciteit is als volgt bepaald:
provincie en akkoord bevonden. Vrij besteedbare reserves Als vrij besteedbare reserves beschouwen wij de algemene reserves en bestemmingsreserves waarvoor nog geen
93
Programmabegroting 2023 | Paragrafen
Weerstandscapaciteit (x1000
2022
2023
2024
2025
2026
2027
feb. 2022)
8.807
12.401
15.737
18.773
21.282
25.331
Algemene Reserve
17.048
27.776
28.129
21.185
21.335
21.335
202
202
202
202
202
202
26.057
40.379
44.068
40.160
42.819
46.868
€) per 1 januari Reserve Grondbedrijf (op basis van Basisscenario Grondbedrijf
Onvoorzien Totaal beschikbare weerstandscapaciteit per 1 januari
Wijzigingen in weerstandscapaciteit t.o.v. projectie
cijfers betreffen dus de doorrekening grondbedrijf die in februari
weerstandscapaciteit Jaarrekening 2021;
2022 is opgesteld.
In het overzicht hierboven wordt de meest recente prognose afgegeven voor wat betreft de ontwikkeling van de weerstandscapaciteit. Deze prognose ligt per 1 januari 2027 met
Weerstandsvermogen
€ 46,9 miljoen precies in lijn met de prognoses ten tijde van het
In het voorgaande is zowel de benodigde als de beschikbare
opstellen van de jaarrekening 2021 (€ 46,8 miljoen).
weerstandscapaciteit bepaald. In deze paragraaf kan een relatie worden gelegd tussen deze twee componenten om het
Hoewel de weerstandscapaciteit per 1 januari 2027 ongewijzigd
weerstandsvermogen van de gemeente Middelburg te bepalen en
blijft is in de tussenliggende jaren wel een significante verschuiving
daarover een oordeel te vellen.
zichtbaar. Het positieve reslutaat vanuit de bestuurlijke tussenrapportage 2022 ad € 7,8 miljoen leidt in 2022 tot een
De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie
forse stijging van de algemene reserve. In de voorliggende
voortvloeit, kan worden afgezet tegen de beschikbare
begroting 2023 wordt echter voorgesteld om in 2024 een bedrag
weerstandscapaciteit. De uitkomst van die berekening vormt het
van nagenoeg dezelfde omvang (€ 7,5 miljoen) aan de algemene
weerstandsvermogen.
reserve te onttrekken ter dekking van de restauratiewerkzaamheden aan de gevel van het Stadhuis. Dit
Voor Middelburg betekent dit per september 2022, gebaseerd op
betekent een positieve ontwikkeling tov de situatie zoals
de gemiddelde weerstandscapaciteit in 2022, een ratio van 2.0
gepresenteerd in de jaarrekening 2021. Met een gelijkblijvende
(€ 33,2 miljoen weerstandscapaciteit / € 16,6 miljoen
weerstandscapaciteit per 1 januari 2027 is voor € 7,5 miljoen
risicoprofiel). In lijn met de prognoses zoals geschetst in de
budget vrijgemaakt ter dekking van de restauratiewerkzaamheden
jaarrekening 2021 verwachten wij in de periode 2023-2026 een
aan het Stadhuis.
verdere verbetering te zien van de weerstandsratio tot 2.7.
De ontwikkeling van de reserve grondbedrijf is gelijk aan de cijfers
Indien de huidige omvang van het risicoprofiel afgezet wordt tegen
waarmee gerekend is ten tijde van de jaarrekening 2021. Deze
de gemiddelde weerstandscapaciteit in de komende jaren zien we
cijfers baseren we op de meest recente doorrekening Grondbedrijf
dat de ratio zich als volgt ontwikkelt:
die jaarlijks in het eerste kwartaal wordt herzien. De hier getoonde Weerstandsratio
2022
2023
2024
2025
2026
Gemiddelde weerstandscapaciteit
33.218
42.224
42.114
41.490
44.844
Risicoomvang per september 2021
16.600
16.600
16.600
16.600
16.600
2,00
2,54
2,54
2,50
2,70
Weerstandsratio
Beoordeling weerstandsvermogen
Bij de waardering van het weerstandsvermogen wordt gebruik gemaakt van onderstaande waarderingstabel:
94
Programmabegroting 2023 | Paragrafen
Waardering
Ratio
Betekenis
A
>2
Uitstekend
B
1,4 - 2
Ruim voldoende
C
1 - 1,4
Voldoende
D
0,8 - 1
Matig
E
0,6 - 0,8
Onvoldoende
F
< 0,6
Ruim onvoldoende
Gegeven de ratio van 2.54 voor begrotingsjaar 2023 betekent dit
mogelijke financiële tegenvallers (risico’s) op te kunnen vangen.
voor Middelburg dat het weerstandsvermogen als “uitstekend”
Gelet op de huidige economische ontwikkelingen en hiermee
wordt gekwalificeerd. Ten tijde van het opstellen van de
gepaard gaande onzekerheden zal de ontwikkeling van het
jaarrekening 2021 (maart 2022) werd voor 2023 een
weerstandsvermogen wel nadrukkelijk gevolgd moeten blijven
weerstandsratio verwacht van 2.18. Geconcludeerd kan worden
worden. Geo-politieke spanningen en (de invloed daarvan op) het
dat de stijging van de beschikbare weerstandscapaciteit in 2023
economische klimaat (inflatie, rente, loonontwikkeling,
als gevolg van het resultaat vanuit de bestuurlijke
engieprijzen, grondverkopen, etc) zijn cruciale factoren die het
tussenrapportage 2022 in verhouding harder is toegenomen dan
weerstandsvermogen sterk kunnen beïnvloeden.
de stijging van het risicoprofiel (van € 16.1 naar € 16.6 miljoen). Dit leidt in 2023 tot een verbetering van de weerstandsratio met 0.36 naar 2.54. Door de onttrekking in 2024 van € 7.5 miljoen aan de algemene reserve ter dekking van de restauratiekosten
Risico's met niet-financiële gevolgen
Stadhuis komt de weerstandsratio vanaf 2024 weer precies in lijn
Deze subparagraaf vertoont overeenkomsten met de
met de verwachting zoals gepresenteerd in de jaarrekening 2021.
subparagraaf risico’s met financiële gevolgen. De overeenkomsten richten zich op de onderdelen uitkomsten
Om een goed beeld te verkrijgen van de financiële weerbaarheid
inventarisatie en beheersmaatregelen. Gebaseerd hierop wordt
van de organisatie is het van belang om ook de ontwikkeling van
onderstaand inzicht gegeven in de risicokaart en worden de
de ratio op de middellange termijn te bekijken. Op basis van de
opgenomen risico’s toegelicht.
huidige aannames ten aanzien van het risicoprofiel en weerstandscapaciteit zien we de weerstandsratio in periode
Risicokaart
2022-2026 geleidelijk stijgen tot 2.7; een ratio wat de kwalificatie
Om meer inzicht te krijgen in de spreiding van de risico’s naar kans
“uitstekend” kent en ruim boven de streefwaarde ligt (1.4) die de
van optreden en gevolg, wordt gebruik gemaakt van de risicokaart
raad heeft vastgesteld bij de besluitvorming over de herijking van
(zie de Tabel: Risicokaart niet-financiële gevolgen
het risicomanagementbeleid in het eerste kwartaal 2021.
gemeente Middelburg na beheersmaatregelen). De nummers in de risicokaart corresponderen met de aantallen
Rekening houdend met de inschattingen en aannames op dit
risico’s die zich in het desbetreffende vak van de risicokaart
moment kan gesteld worden dat in de periode 2022-2026 (ruim)
bevinden. Daarmee wordt direct inzichtelijk hoe de risico’s zijn
voldoende reserves (weerstandscapaciteit) beschikbaar zijn om
verdeeld over het groene, oranje en rode gebied.
95
Programmabegroting 2023 | Paragrafen
De toelichting op de risicokaart en hoe deze geïnterpreteerd moet
Risicotabel
worden, is opgenomen bij de subparagraaf risico’s met financiële
Onderstaand zijn de geïnventariseerde risico’s met niet-financiële
gevolgen.
gevolgen weergegeven. Aan de risico’s is een risicoscore gekoppeld, de kans maal het gevolg hiervan. De maximale risicoscore betreft 25.
96
Programmabegroting 2023 | Paragrafen
Geïnventariseerde risico’s Uitval van ICT. De afhankelijkheid van de beschikbaarheid van de ICT voor de gemeente en haar inwoners en organisaties is groot. Voor
Risicoscore 12
het maken van afspraken tot aan het aanvragen van nieuwe documenten dient de ICT in werking te zijn. Het effect van dit risico is belemmering van de bedrijfscontinuïteit en dienstverlening waardoor mede de inwoners en organisaties niet juist, - volledig en/of tijdig kunnen worden geholpen. Privacy en bescherming van persoonsgegevens is niet conform de privacy wet- en regelgeving. Sinds 2018 is de AVG (Algemene
12
verordening gegevensbescherming) van toepassing, de wetgeving gericht op privacy. Dit is de vervanger van de Wbp (Wet bescherming persoonsgegevens). Het effect van dit risico zijn onder andere datalekken waaronder verlies van, misbruik en/of oneigenlijk gebruik van persoonsgegevens. Wetgeving wordt niet volledig en/of tijdig geïmplementeerd/geactualiseerd. Regelmatig worden nieuwe en gewijzigde wetten
9
doorgevoerd. De organisatie dient deze signalen vroegtijdig op te pakken en de organisatie hier klaar voor te maken. Voorbeelden van wetgeving zijn de Omgevingswet, Rechtmatigheidsverantwoording en Wetten op elektronisch gebied. Het effect van dit risico is onder andere dat de organisatie niet voldoet aan de wet- en regelgeving, de gemeentelijke dienstverlening niet aansluit op de kaders en de inwoners en organisaties niet juist, -volledig en/of tijdig kunnen worden bediend. Klachten en hieruit volgende eventuele juridische trajecten leiden voor de indiener tot een onbevredigend resultaat. De ambtenaren en
9
bestuurders van de gemeente hebben dagelijks talloze contacten met inwoners en organisaties en voeren taken uit voor hen. Deze contacten of handelingen kunnen niet naar wens verlopen, waardoor er eventueel een klachtenprocedure of juridisch traject wordt gestart. Het effect van dit risico is dat het vertrouwen van de inwoners en organisaties in het reilen en zeilen van de gemeentelijke organisatie wordt aangetast. Beveiliging van informatie is niet conform normenkader. Vanaf 1 januari 2020 is de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO) van
8
kracht. Een norm, en hulpmiddel, om aan alle eisen op het gebied van informatiebeveiliging te kunnen voldoen. Het effect van dit risico is onder andere cybercrime en ransomware. Onvoldoende beheer en toezicht op applicaties. In 2021 is er een doelmatigheidsonderzoek naar het functioneel- en applicatiebeheer
8
afgerond. Hierin is naar voren gekomen dat een beleid op het beheer en toezicht op applicaties onvoldoende geborgd is. Het effect van dit risico is onvolledige werking en/of uitval van een applicatie, waardoor eventueel de inwoners en organisaties niet juist, - volledig en/of tijdig kunnen worden geholpen. Door het op afstand zetten van gemeentelijke taken (verbonden partijen) minder directe invloed op het beleid en de uitvoering. Een deel
6
van de (wettelijk) gemeentelijke taken zijn uitbesteed aan andere organisaties in de vorm van een gemeenschappelijke regeling. De betrokkenheid bij de regelingen varieert sterk. Het effect van het risico is dat overeengekomen afspraken niet geheel worden gerealiseerd binnen de financiële- en beleidskaders. De ambtenaren en bestuurders van de gemeente handelen in strijd met voorschriften van o.a. de Ambtenarenwet, gedragscode en het
6
integriteitsbeleid. Integriteit heeft te maken met kwaliteit en professionaliteit en is een voorwaarde voor het vertrouwen van de inwoners en organisaties in de gemeentelijke organisatie. Een oorzaak van het risico kan zijn dat er onvoldoende aandacht wordt besteed aan integriteit binnen de gemeente. Het effect van dit risico is dat ambtenaren, bestuurders en/of bestuursorganen (onbewust) in strijd met het integriteitsbeleid kunnen handelen, waardoor het vertrouwen van de inwoners en organisaties in het reilen en zeilen van de gemeente wordt aangetast. Bij participatietrajecten met inwoners, organisaties en andere belanghebbenden zijn de kaders vooraf onvoldoende duidelijk. De gemeente
6
voert opgaven en projecten uit met soms grote impact op de omgeving. Het is (straks met de komst van de Omgevingswet ook) wettelijk verplicht om participatie te organiseren. Echter is de aanpak en uitvoering hiervan vormvrij. De gemeente doet dit op verschillende manieren en in verschillende gradaties. Participatie vraagt om een serieuze tijdsinvestering. Het effect van dit risico is dat de kaders waarbinnen participanten kunnen meedenken en -doen en welke invloed zij hebben, op voorhand niet voldoende duidelijk is. Hierdoor zijn de wederzijdse verwachtingen niet helder en op elkaar afgestemd en kunnen mensen tijdens of na afloop van het proces teleurgesteld zijn over de uitkomst en het proces. Waarmee het vertrouwen in de gemeente afneemt. Onvoldoende helderheid over de kaders voor cloud applicaties. Dit betreft een nieuw te onderkennen risico. Het gaat hierbij om een
6
overkoepelend risico gericht op de beschikbaarheid en integriteit van data. Een toenemend aantal applicaties draait in de cloud. Het effect van dit risico komt overeen met de effecten bij de andere benoemde risico's. Daarnaast gaat het om afhankelijkheid van de betreffende leverancier.
97
Programmabegroting 2023 | Paragrafen
Wijzigingen in risicoprofiel ten opzichte van risicoprofiel
Verder dient opgemerkt te worden dat risico’s rondom informatie
Jaarrekening 2021
beter worden beheerst door het in- en uitvoeren van
Voor het eerst is in de begroting 2022 over dit onderwerp
beheersmaatregelen. Overigens wordt zowel de kans als het
gerapporteerd. Ten aanzien hiervan hebben een aantal wijzigingen
gevolg van de risico’s hoger geschat, zoals door invloed van
plaatsgevonden. De eerste wijziging betreft het aantal risico’s. In
buitenaf. Per saldo zijn deze risicoscores ongewijzigd.
de eerste instantie waren er 9 risico’s, nu zijn dit er 11. De nieuwe risico’s zijn tot stand gekomen aan de hand van de gesprekken die gevoerd zijn. Ook zijn in deze gesprekken de risico’s en de omschrijving hiervan in een aantal gevallen aangescherpt.
Financiële kengetallen Het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeente (BBV) stelt een vijftal kengetallen verplicht. Doel hiervan is dat de
De tweede wijziging omvat een mutatie in een risicoscore. Dit gaat
gemeenteraad gemakkelijker inzicht krijgt in de financiële positie
om één risico met een stijging van de risicoscore van 6 naar 9.
van hun gemeente. In de regeling van de minister is expliciet
Dit risico betreft het risico dat klachten en hieruit volgende
opgenomen de wijze waarop de kengetallen moeten worden
eventuele juridische trajecten voor de indiener leiden tot een
berekend. Onderstaand de berekende kengetallen voor de
onbevredigend resultaat. De reden hiervoor is dat het aantal
gemeente Middelburg en een toelichting per kengetal.
klachten in de loop der jaren is toegenomen en een aantal hiervan in het regionale nieuws zijn geweest. Als gevolg hiervan is de kans van 30% bijgesteld naar 50%, hetgeen leidt tot een hogere risicoscore.
De kleuren in bovenstaande tabel zijn gebaseerd op onderstaande tabel. Deze score en ranking is gebruik gemaakt van de signaleringswaarden (ondergrenzen) die de provincies als toezichthouders hanteren bij het financieel toezicht op gemeenten.De signaleringswaarden zijn ingedeeld in categorieën. Aan deze categorieën is geen waardeoordeel gegeven. Duidelijk is dat categorie A het minst risicovol is en categorie C het meest.
98
Programmabegroting 2023 | Paragrafen
Betekenis financiële kengetallen
Grondexploitatie
Netto schuldquote
zich verhoudt tot de totale baten.
Het kengetal geeft weer hoe de waarde van de grondexploitatie
De netto schuld weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen. De netto
Belastingcapaciteit
schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en
De belastingcapaciteit geeft inzicht hoe de belastingdruk zich
de aflossingen op de exploitatie.
verhoudt ten opzichte van het landelijk gemiddelde.
Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte
Link: nadere uitleg Financiële kengetallen gemeenten en
leningen
provincies
Om inzicht te verkrijgen in hoeverre sprake is van doorlenen wordt de netto schuldquote zowel in inclusief als exclusief doorgeleende gelden weergegeven. Dit noemen we de netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen. Op die manier wordt duidelijk in beeld gebracht wat het aandeel van de verstrekte leningen is en wat dit betekent voor de schuldenlast. De wijze waarop de netto schuldquote gecorrigeerd voor de doorgeleende gelden wordt berekend is gelijk aan de netto schuldquote, op voorwaarde dat bij de financiële activa ook alle verstrekte leningen worden opgenomen (zie artikel 36 lid b en c BBV). Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan zijn financiële verplichtingen te voldoen. Structurele exploitatieruimte Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele exploitatieruimte is, door de structurele baten en structurele lasten te vergelijken. Daarnaast geeft dit kengetal ook aan of de gemeente in staat is om structurele tegenvallers op te vangen dan wel of er nog ruimte is voor nieuw beleid.
99
Programmabegroting 2023 | Paragrafen
Lokale lasten
zaakbelastingen.
De lokale lasten zijn een belangrijke inkomstenbron voor de
De lokale lasten grijpen direct in op het besteedbare inkomen van
gemeente, betaald door burgers en bedrijven.
de burger. Daarom is het van groot belang om inzicht te verkrijgen
heffingen waar dit niet het geval is, zoals onroerende
in het verloop van de jaarlijkse woonlasten ten opzichte van het Deze inkomsten worden verkregen op grond van publiekrechtelijke
jaar daar aan voorafgaand. In de hierna volgende cijferopstellingen
regels. De lokale lasten kunnen worden onderverdeeld in
en grafieken wordt voor de meerpersoonshuishoudens het verloop
heffingen, waarvan de hoogte van de tarieven gekoppeld is aan
van de woonlasten aangegeven.
de kosten, zoals het rioolheffing en de afvalstoffenheffing en bij
Beleidskader Het beleidsuitgangspunt bij alle heffingen is dat de jaarlijkse verhoging beperkt blijft tot de inflatiecorrectie. Dit heeft tot gevolg dat alle heffingen trendmatig worden verhoogd ( 2,95% ). Uitzondering hierop zijn de OZB (geen verhoging), de afvalstoffenheffing ( verlaging van de tarieven één en meerpersoonshuishoudens met € 4,57) en de rioolheffing (1% extra op basis van het vastgestelde Stedelijk Waterprogramma).
100