22-034 Bijlage 5. Ingekomen stukken AB

Dit zorgde voor veel onrust bij de ambulante handelaren die vaak grote investeringen hebben moeten doen en vaak generaties lang een klantenkring hebben opgebouwd op hun markt- en standplaatsen De staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat heeft in 2020 onderzoeksbureau SEO gevraagd om te onderzoeken wat de terugverdientijd is in de ambulante handel om op basis van die resultaten een landelijk toepasbaar instrument te ontwikkelen waarmee gemeenten in staat worden gesteld om op een eenvoudige en transparante wijze de vergunningsduur voor een marktstandplaats te bepalen. Op 15 juni 2021 is de Kamer geïnformeerd over de resultaten van het onderzoek. Daarna heeft de VNG de nieuwe model marktverordening opgesteld en gepubliceerd. Uitkomsten onderzoek Het onderzoek van SEO laat zien dat de terugverdientijd van investeringen in de ambulante handel minimaal 9 jaar is, onafhankelijk van de aard van de ambulante handel. Daarnaast moeten handelaren die momenteel een vaste standplaatsvergunning hebben gecompenseerd worden, bijvoorbeeld door een overgangsregeling. https://www.seo.nl/publicaties/schaarsevergunningen-en-teruoverdientiid-in-de-ambulante-handel/ Dit komt overeen met de uitspraak van de Raad van State op 21 juli 2021 (ECLI:NL:RVS:2021:1588).

De Raad van State oordeelde dat schaarse vergunningen voor een passende beperkte duur verleend moeten worden en dat daarbij de terugverdientijd van mogelijke investeringen in acht moet worden genomen.

Stadsspui 1 PustbuS 200 3750 GE Bunschoten-Spakenburg

www.bunschoten

IBAN: NL35RABO0311488250 BIC: RABONL2U

KvK:

BTW: NL002508631B01

i -elefoon: 033 299 1411 32165160

Nieuwe marktverordening januari 2022 De modelverordening van de VNG geeft de gemeente handvatten over het omgaan met de schaarse vergunningen. In het licht van deze nieuwe modelmarktverordening willen wij middels deze brief het onderzoek van SEO en de uitspraak van de Raad van State bij u onder de aandacht brengen. In de nieuwe model marktverordening van de VNG wordt hiernaar ook verwezen. De gemeente Bunschoten telt na Amsterdam de meeste marktvestigingen in de foodsector. Wij komen mede namens onze gemeenteraad op voor de belangen van de ambulante handelaren. Dit zijn hardwerkende ondernemers, die in veel gevallen generaties lang op een markt- of standplaats staan en met liefde voor het vak en passie voor hun producten een trouwe klantenkring hebben opgebouwd. Mede door te investeren in goed materiaal, personeel en kwalitatief hoogwaardige producten. Zij spelen daarnaast een belangrijke rol in het bruisend en vitaal houden vari iNV winkelcentra en binnensteden. Wat gaat u doen? Graag willen wij u vragen deze brief te agenderen op het portefeuille overleg Economische Zaken. Wij vernemen graag van u een reactie hoe u hier mee omgaat in uw nieuwe marktverordening. Tot slot hebben wij de brief ook aan uw gemeenteraad gericht zodat het gesprek hierover op alle niveaus kan worden gevoerd.

Wij vragen u deze brief ook te plaatsen op de lijst van ingekomen stukken van de gemeenteraad. Met vriendelijke groet,

3 \1 ___ __

e_ \seQ__5-

Rick Beukers Wethouder Economische Zaken

2 /2

Aan: College van Burgemeester en Wethouders

Onderwerp: aanbieding evaluatie Covid-19

• Crisisbeheersing en Rampenbestrijding • Brandweerzorg • Geneeskundige Hulpverleningsorganisatie in de Regio (GHOR)

Datum: 22/02/2022 Verzenddatum:

Geacht college, Hierbij bieden wij u het evaluatierapport Covid-19 ter informatie aan met het verzoek het rapport schriftelijk ter kennisname voor te leggen aan de leden van de gemeenteraad. Achtergrond Begin 2020 werd de wereld verrast door Covid-19. Dit nieuwe virus ontwikkelde zich razendsnel tot een wereldwijde pandemie. Op grond van artikel 39 van de Wet Veiligheidsregio’s schaalde Veiligheidsregio Zeeland (VRZ) op 12 maart 2020 op naar GRIP 4. Op 13 maart 2020 werd de nationale crisisstructuur geactiveerd. Inmiddels zitten we in de fase, dat de crisisorganisatie afgeschaald wordt en de samenleving weer open gaat. Zoals bekend blijkt de Covid-19 pandemie één van de grootste naoorlogse (nationale) crises in Nederland, een unieke en dynamische situatie met grote gevolgen voor de samenleving. VZR heeft de afgelopen periode multidisciplinair samengewerkt met bekende en minder bekende (crisis)partners. Daarbij is afgeweken van de reguliere procedures en protocollen om vanuit de maatschappelijke opgave de crisis te beheersen. Evaluatie Vanwege deze unieke situatie heeft het Algemeen bestuur besloten om te laten evalueren hoe VRZ en betrokken partners hebben samengewerkt tijdens deze crisis. Het doel van het onderzoek is ervaringen te borgen voor de toekomst en lessen te trekken en zo de voorbereiding op en aanpak van (soortgelijke) crises, rampen en incidenten te verbeteren.

Het gaat in deze evaluatie niet om een verantwoording van de aanpak of een inhoudelijke evaluatie van de infectieziektebestrijding.

Inlichtingen: M. Prince Tel.: 06-10084120 E-mail: m.prince@vrzeeland.nl Ons kenmerk: VRZ/202200206 Uw kenmerk:

Blad: 1 van 2 Aantal bijlagen: 1 Adres: Postbus 8016 4330 EA Middelburg Segeerssingel 10 4337 LG Middelburg info@vrzeeland.nl Internet: www.vrzeeland.nl Bank IBAN: NL06BNGH0285027956 BIC: BNGHNL2G t.n.v. Veiligheidsregio Zeeland

Het Instituut voor Veiligheids- en Crisismanagement (COT) voerde de evaluatie uit voor de periode van februari 2020 tot en met augustus 2021. Voor de totstandkoming van deze rapportage zijn verschillende interviews uitgevoerd, heeft het COT een documentenstudie uitgevoerd en een online survey uitgezet. Dit heeft geresulteerd in de bijgevoegde evaluatie Covid-19. Vervolg In het beleidsplan 2022-2025 beschrijft VRZ de voorgenomen doorontwikkeling van de crisisbeheersing. De uitwerking van dit plan wordt mede bepaald door diverse belangrijke ontwikkelingen zoals de evaluatie van de wet Veiligheidsregio’s maar ook onderzoeken naar de aanpak van de Covid-19 crisis. De conclusies en aanbevelingen uit het evaluatierapport Covid-19 zal VRZ dan ook betrekken bij de verdere ontwikkeling en verbetering van de crisisorganisatie in Zeeland. Daarnaast heeft VRZ onlangs ook kennis genomen van de landelijke evaluaties naar de aanpak van de Coronacrisis uitgevoerd door de Onderzoeksraad voor de Veiligheid en de Inspectie van Justitie en Veiligheid. Relevante adviezen en mogelijke verbeteringen die uit deze onderzoeken voortvloeien worden ook betrokken bij de uitwerking van het meerjarenbeleidsplan en de doorontwikkeling van de crisisorganisatie. Tot slot spreek ik mijn dank uit aan een ieder die heeft meegewerkt aan de bestrijding van deze crisis.

Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

Veiligheidsregio Zeeland

Evaluatie Covid-19 Veiligheidsregio Zeeland

Opdrachtgever: Veiligheidsregio Zeeland Uitgevoerd door: COT Instituut voor Veiligheids- en Crisismanagement Datumversie: 24 januari 2022

1

Inhoudsopgave Inhoudsopgave ............................................................................................................................. 1 1 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5

Leerevaluatie Veiligheidsregio Zeeland ..................................................................... 1 Inleiding .......................................................................................................................... 1 Onderzoeksvraag en methodiek .................................................................................... 1 Scope ............................................................................................................................. 1 Leeswijzer ...................................................................................................................... 2 Dankzegging .................................................................................................................. 2

2 2.1 2.2

Context coronacrisis.................................................................................................... 3 Opschaling in Nederland ................................................................................................ 3 Van mondiale crisis naar de Zeeuwse impact en aanpak .............................................. 3

3 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7 3.8

Observaties per thema................................................................................................. 7 Opschaling en escalatie ................................................................................................. 7 Structuur, leiding en coördinatie ..................................................................................... 8 Besluitvorming .............................................................................................................. 12 Informatiemanagement en situationeel beeld .............................................................. 13 Samenwerking.............................................................................................................. 15 (Crisis) Communicatie .................................................................................................. 17 Scenariodenken ........................................................................................................... 18 (Na)zorg personeel....................................................................................................... 19

4 4.1 4.2 4.3

Slotconclusie en aanbevelingen ............................................................................... 21 Overkoepelend beeld ................................................................................................... 21 Succesfactoren en knelpunten ..................................................................................... 21 Aanbevelingen.............................................................................................................. 22

Disclaimer leerevaluatie ............................................................................................................ 26 Over het COT .............................................................................................................................. 26

1 Leerevaluatie Veiligheidsregio Zeeland 1.1

Inleiding

De situatie rond Covid-19 is dynamisch en uniek. Dit brengt grote uitdagingen met zich mee voor de samenleving als geheel. Op 12 maart 2020 schaalde Veiligheidsregio Zeeland op naar GRIP-4 in verband met de uitbraak van het coronavirus in Nederland. Hiermee stapte Nederland in de wereldwijde pandemie en brak een turbulente tijd aan voor de veiligheidsregio’s en crisispartners, voor Nederland en voor de wereld. Een crisis als deze legt bekende en onbekende problemen bloot en is daarmee een unieke kans om te ontdekken wat goed gaat en wat beter kan. De maatregelen troffen – en treffen– heel Nederland. Iedereen wordt in bepaalde mate geraakt. Binnen Veiligheidsregio Zeeland is multidisciplinair samengewerkt door betrokken crisispartners bij de bestrijding van de Covid-19 (corona) crisis. Hiervoor is gebruik gemaakt van bestaande crisisstructuren, maar in het bijzonder ook gewerkt met nieuwe structuren en samenwerkingsverbanden. Dit was nodig om de uitdagingen die voortkomen uit de omvangrijke en langlopende crisis het hoofd te bieden en de bijzonderheden van regio Zeeland een plek te geven in de aanpak. Denk hierbij aan grenssamenwerking, toerisme en beschikbare zorgcapaciteit. De Veiligheidsregio wil samen met partners evalueren en de ervaringen die zijn opgedaan borgen.

Dit zowel voor de toekomstige aanpak van de nog steeds voortdurende coronacrisis als in relatie tot andersoortige crisis met vergelijkbare bijzonderheden. Het COT Instituut voor Veiligheids- en Crisismanagement (COT) heeft deze evaluatie uitgevoerd.

1.2

Onderzoeksvraag en methodiek

Voor u ligt de uitkomst van de leerevaluatie van de multidisciplinaire crisisorganisatie en partners van Veiligheidsregio Zeeland. Voor de totstandkoming van deze rapportage zijn interviews uitgevoerd, heeft het COT een documentenstudie uitgevoerd en een online survey uitgezet. Uit de interviews hebben wij ‘rode draden’ gehaald die zijn meegenomen in een online survey. De online survey is onder een brede groep uitgezet en uiteindelijk door 49 respondenten ingevuld. Naar aanleiding van de interviews en uitkomsten van de survey zijn drie leertafels georganiseerd. Bestuurders, adviseurs en partners zijn hier met elkaar in gesprek gegaan. In deze sessies stonden de belangrijkste uitdagingen centraal, evenals het met elkaar terugkijken en waar mogelijk afronden. Met deze evaluatie geven we antwoord op de centrale onderzoeksopdracht van Veiligheidsregio Zeeland.

“Onderzoek de regionale aanpak van de Covid-19 crisis en kom met aanbevelingen voor het verbeteren van de voorbereiding op en aanpak van (soortgelijke) crises, rampen en incidenten.”

1.3

Scope

Het gaat in deze evaluatie om leren en niet om verantwoorden. Bij verantwoorden ligt de nadruk op de feitenreconstructie en de beoordeling van de genomen besluiten. Individuele observaties en inzichten zijn in dit rapport geanonimiseerd. Dit betekent dat er geen specifieke quotes zijn opgenomen in de rapportage. De evaluatieperiode loopt van februari 2020 tot en met augustus 2021. In een leerevaluatie staan de bijzonderheden en de opgave centraal. De focus ligt op de ervaringen en leerpunten voor de toekomst. Het is geen inhoudelijke evaluatie van de infectieziektebestrijding.

1

Eindevaluatie Coronacrisis – Veiligheidsregio Zeeland – Januari 2022

1.4

Leeswijzer

In hoofdstuk 2 beschrijven we de context van de coronacrisis voor Veiligheidsregio Zeeland. We benoemen de belangrijkste sleutelmomenten en bijzondere besluiten in de regio. De evaluatie moet in het licht van deze context beschouwd worden. In Hoofdstuk 3 beschrijven we de observaties aan de hand van de belangrijkste thema’s inclusief reflectie en lessen. We sluiten de evaluatie af in hoofdstuk 4 met een overkoepelende conclusie, succesfactoren en knelpunten en aanbevelingen voor de toekomst. De aanbevelingen zijn gericht op het versterken van de crisisorganisatie bij de aanpak van langdurende crises en/of met bijzondere kenmerken. De aanbevelingen kunnen een bijdrage leveren in het opstellen van ‘nieuw’ strategisch beleid van op het gebied van crisisbeheersing.

1.5

Dankzegging

Voor deze evaluatie hebben wij met veel betrokkenen gesproken. Van hen hebben wij volledige medewerking gekregen en zij hebben ruim tijd gemaakt om met ons in gesprek te gaan. Voor het vertrouwen en de openheid willen wij hen graag bedanken.

2

Eindevaluatie Coronacrisis – Veiligheidsregio Zeeland – Januari 2022

2 Context coronacrisis In dit hoofdstuk beschrijven we de coronacrisis en het verloop van de Zeeuwse aanpak. Dit hoofdstuk is geen tijdlijn, maar een overzicht van kritieke momenten en besluiten passend bij deze evaluatie.

2.1

Opschaling in Nederland

In Wuhan (China) duikt eind december 2019 een onbekend virus op. Covid-19 blijkt besmettelijk en kost levens. Het virus ontwikkelt zich vanaf dat moment tot een wereldwijde pandemie. Ter bescherming van de bevolking en in een poging het aantal coronabesmettingen en doden zoveel mogelijk te beperken nemen overheden wereldwijd vergaande maatregelen. Op maandag 27 januari 2020 kondigt de minister van Medische Zorg in Nederland aan dat de ziekte wordt geclassificeerd als een A-ziekte. Op donderdag 27 februari is de eerste besmetting in Nederland. Twee weken later, op donderdag 12 maart 2020, kondigt premier Rutte in een nationale persconferentie de eerste landelijke maatregelen aan. Thuisblijven bij klachten, geen bijeenkomsten met meer dan 100 personen en zoveel als mogelijk thuis werken. Formeel wordt één dag later op 13 maart 2020 de nationale crisisstructuur geactiveerd. In een brief1 van de minister van Justitie en Veiligheid worden ook de bredere consequenties van het virus benoemd (volksgezondheid, sociaal, financieel en economisch). Veiligheidsregio’s schalen op naar GRIP42.

2.2

Van mondiale crisis naar de Zeeuwse impact en aanpak

Januari – juni 2020 In het begin van de crisis is veel onduidelijkheid over de exacte gevaren van het virus. Landelijk heerst discussie of de ernst van het virus door het RIVM is onderschat. De crisis is nieuw en dit kenmerkt zich door voortschrijdend inzicht van experts op tal van momenten. In deze periode krijgen regio’s te maken met een gezondheidscrisis waarvoor in heel Nederland wordt opgeschaald. De Veiligheidsregio Zeeland neemt naar aanleiding van het coronavirus snel maatregelen. Op 6 maart wordt de eerste besmetting geconstateerd in Zeeland (te Scharendijke).

Kritieke momenten en besluiten ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓

Besmetting inwoner Zeeland Activeren bestuurlijk crisisteam Communicatie; Toerisme niet naar Zeeland Ophogen zorgcapaciteit Opschaling naar GRIP-4 Verbod op recreatief nachtverblijf Inrichting taakgroepen België sluit grens met Zeeland fysiek Lokale sluiting horeca en parkeergelegenheden Verblijf toeristen in Zeeland onaantrekkelijk Samenwerking BOA’s en politie handhaving Aanscherping van noodverordeningen

Doordat landelijk beleid gedurende de crisis wordt ontwikkeld en kort cyclisch weer wordt bijgesteld zijn er veel onduidelijkheden in deze periode. Het aantal besmettingen blijft stijgen en de druk op de zorg neemt toe. De bevolking wordt geconfronteerd met beelden van intensive care afdelingen die vol liggen met patiënten aan beademingsapparatuur. In Zeeland wordt het besluit genomen dat extra regionale maatregelen noodzakelijk zijn. Het mogelijke tekort aan beschikbare zorgcapaciteit in de regio is de belangrijkste reden. Aan de crisisorganisatie in Zeeland worden drie taakgroepen gevoegd. De taakgroep toerisme, onder leiding van de burgemeester van Veere met vertegenwoordigers vanuit de toeristische sector en Provincie Zeeland, is als eerste actief. Op 23 maart 2020 gaat Nederland in een ‘intelligente lockdown’. Naast communicatie om toeristen te weren wordt recreatief nachtverblijf in regio Zeeland verboden. België sluit zonder waarschuwing de grens met Zeeland fysiek af. In deze periode is veel onduidelijkheid over de interpretatie van landelijke maatregelen, bijvoorbeeld vragen als welke hobby’s wel of niet onder een sport vallen. Gelet op al deze vragen en uitdagingen worden naast een taakgroep toerisme ook een taakgroep sociaal domein en een taakgroep economie ingericht. De taakgroepen zijn gericht op de maatschappelijk en economische gevolgen van de coronacrisis.

1 Inzet nationale crisisstructuur Covid-19 – Minister van Justitie en Veiligheid – kenmerk 2860322 2 Gecoördineerde Regionale Incidentbestrijdingsprocedure.

3

Eindevaluatie Coronacrisis – Veiligheidsregio Zeeland – Januari 2022

Wanneer de maatregelen in België en Nederland afwijken waardoor in Nederland meer mogelijk is ontstaat een stroom van Belgische toeristen naar de grensgemeenten in Zeeuws-Vlaanderen. Om de handhavingsmaatregelen goed uit te kunnen voeren versterkt Zeeland de samenwerking tussen BOA’s en politie. Op 29 april 2020 treedt een noodverordening in werking, waarin verschillende versoepelingen zijn opgenomen. Op 1 mei is recreatief nachtverblijf deels weer toegestaan; in een persbericht geeft de regio aan dat de deur voor het toerisme beperkt open zal gaan. Juni – augustus 2020 De intelligente lockdown heeft een positief effect op het ✓ 75% van bezetting slaapplaatsen toerisme toegestaan aantal besmettingen. Ook de druk op de zorg ✓ Extra maatregelen toerisme worden afgeschaft neemt geleidelijk af. Vanaf 1 juni 2020 wordt ✓ België maakt familie bezoek over de grens mogelijk verder versoepeld. Horeca gaat open en in de ✓ Zeeland overlegt met Rijk over samenwerking België zomermaanden komt het toerisme weer op ✓ 11 juli start zomervakantie Zeeland ✓ 28 juli code oranje voor provincie Antwerpen gang. Dit leidt tot grote drukte in regio ✓ Waarschuwingsbrieven voor horeca indien nodig Zeeland. Op 15 juni worden de Belgische ✓ Verbod op geluidsdragers tegen groepsvorming grenzen geopend.

Op 3 juli wordt de nationale ✓ Escalatie Veiligheidsberaad quarantaine plicht België crisisstructuur afgeschaald en omgezet naar een landelijke projectstructuur. Gedurende de periode van 10 juli tot 1 september wordt gewerkt aan controle en handhaving van de 1,5 meter samenleving. Vanwege de zomerse drukte lopen de besmettingen in de regio Zeeland op. De besmettingen zijn met name in en rondom de gemeente Goes gevonden. Dit leidt tot veel media-aandacht. Afgesproken wordt dat de voorzitter van de Veiligheidsregio de communicatietaken op zich neemt zodat de burgemeester van Goes zich op haar rol als ‘burgermoeder’ kan richten. Het stijgende aantal besmettingen in de gemeente Goes is snel onder controle. Kritieke momenten en besluiten

Omdat de crisisorganisatie van het Rijk is afgeschaald ontstaan op verschillende niveaus nieuwe afstemmings- en informatielijnen. Veiligheidsregio’s sluiten via liaisons aan bij het veiligheidsdirecteurenoverleg dat onderdeel uitmaakt van de Rijksprogramma-organisatie. Regio’s en het Rijk weten elkaar in deze periode minder goed te vinden. Hierdoor blijkt ook de complexiteit om te komen tot (regionale) maatregelen. Zeeland weet met de taakgroepen verbinding te houden met bevolking en organisaties. Ook worden extra maatregelen genomen, zoals het verbod op geluiddragers om groepsvorming te voorkomen. Kritieke momenten en besluiten

Augustus – oktober 2020 Het aantal ✓ Begin september quarantaine België opgeschort besmettingen loopt op. In eerste instantie leidt ✓ Eind september reisadvies België terug naar oranje dit niet tot grote aantallen ziekenhuisopnamen. ✓ De Binckbanktour wordt afgelast Het kabinet probeert de voorspelbaarheid van ✓ Gedeeltelijke lockdown beleid te vergroten met een inschalingsmodel ✓ Vrijstellingsbesluit huwelijksrecepties > 30 personen ✓ Promotiecampagne toerisme afgebroken en routekaart met maatregelen. De ernst wordt vanaf nu per regio geduid. Op 1 augustus verscherpt de Belgische overheid het reisadvies naar Nederland. Voor Zeeland en enkele andere Nederlandse provincies geldt nu een quarantaineadvies. Dit betekent dat Belgen die een bezoek brengen aan Zeeland worden geadviseerd om in thuisquarantaine te gaan. Hierbij geldt een uitzondering voor grensarbeiders en inwoners die om medische redenen Nederland bezoeken. Op 29 september 2020 neemt het Rijk nieuwe landelijke maatregelen: het dragen van mondkapjes wordt dringend geadviseerd en de horeca moet om 22.00 uur dicht. In de periode opvolgend neemt de onrust toe. In deze periode is in Nederland sprake van veel negatieve beelden op sociale media. De weerstand tegen de maatregelen van het kabinet neemt toe. Oktober – december 2020 De maatregelen van eind september hebben onvoldoende effect.

Nieuwe maatregelen worden door het kabinet voorbereid. Vanaf 14 oktober gaat de gedeeltelijke lockdown in. Horeca wordt in zijn geheel gesloten en er is een verbod op de verkoop van alcohol tussen 20.00 uur en 07.00 uur. In de periode van 4 november tot 18 november geldt een tijdelijke verzwaring van de

4

Eindevaluatie Coronacrisis – Veiligheidsregio Zeeland – Januari 2022

maatregelen. Per 1 december gaat de Kritieke momenten en besluiten Tijdelijke wet maatregelen Covid-19 in. Op 26 ✓ 3 november verzwaring maatregelen november 2020 is de laatste bijeenkomst van ✓ Vuurwerkverbod het Regionaal beleidsteam in Zeeland. De ✓ Ontmoedigen carbidschieten ✓ Overleg met België, communicatie wordt verbeterd specifieke bevoegdheden van de voorzitter ✓ Afschaling GRIP4 van de Veiligheidsregio op het gebied van ✓ Overdacht naar Projectorganisatie Zeeland toezicht, handhaving, openbare orde en veiligheid gaan op grond van de Tijdelijke wet maatregelen Covid-19 terug naar de burgemeesters. Vanwege de aankomende feestdagen neemt de vraag van de bevolking voor versoepeling toe. Vanwege het oplopende aantal besmettingen in Zeeland worden promotiecampagnes voor toerisme afgebroken. Wel blijft de regio inwoners informeren over de actualiteiten omtrent de coronacrisis. Tijdens oud en nieuw geldt een vuurwerkverbod. Voor carbidschieten is geen landelijk verbod, maar geldt dat dit verbod een lokaal besluit kan zijn. In Zeeland spreken de 13 burgemeesters af het carbidschieten te ontmoedigen. Januari – februari 2021 Op 20 januari kondigde minister De Jonge aan dat oudere mensen versneld gevaccineerd worden. In Zeeland wordt al op 18 januari gestart. Hiernaast wordt op verzoek van de DPG een extra locatie toegevoegd. Dit vanwege de geografie van de regio.

Zeeland gebruikt hiervoor het uitgangspunt dat het organiseren van laagdrempeligheid bijdraagt aan de vaccinatiebereidheid. Goes en Terneuzen worden aangewezen als centrale vaccinatielocaties. Hiernaast worden de zorgmedewerkers op hoog tempo gevaccineerd. Om de verspreiding van het coronavirus zo veel mogelijk te voorkomen worden de activiteiten die mensen kunnen ondernemen beperkt. Scholen, sportvoorzieningen, buurthuizen en andere zaken zijn hierdoor al enige tijd niet of maar beperkt geopend. Bij veel jongeren leidt dit onder meer tot verveling. Naar aanleiding van de invoering van de avondklok op zaterdag 23 januari 2021 ontstaan op verschillende plekken in Nederland wanordelijkheden, zoals in Urk en Stein. Op 24 januari mondt een protest in Eindhoven uit in heftige rellen en plunderingen en vernielingen op het station. Naar aanleiding van de rellen brengen de 13 Zeeuwse burgemeesters een statement naar buiten. Zij veroordelen het geweld in steden als Eindhoven en Amsterdam en waarschuwen potentiële relschoppers dat politie en gemeenten zeer alert zijn. Voor de stad Middelburg zijn signalen van onrust en ondernemers maken zich zorgen. De regio roept inwoners actief op om signalen te melden. Door de burgemeester wordt een noodbevel afgegeven voor de binnenstad. Op enkele incidenten na blijven rellen in Middelburg en in de regio uit.

Begin februari wordt de lockdown verlengd. Alleen de basisscholen en kinderopvang gaan weer open. Sociaaleconomische gevolgen van een lockdown krijgen een nadrukkelijkere plek in de besluitvorming. Maart 2021 – heden3 In maart lopen de besmettingen weer op; er is sprake van een derde golf. De lockdown wordt voortgezet met lichte aanpassingen. Er wordt uitgekeken naar het begin van de zomer met het perspectief dat de derde golf voorbij is en iedereen gevaccineerd is. De besmettingen blijven echter stijgen met een piek eind april 2021. Half april worden daarom geen verdere versoepelingen aangekondigd. Het kabinet presenteert een openingsplan voor de zomer. Op 5 juni beëindigt het kabinet de lockdown. De vaccinatiegraad neemt toe en eind juni gaat de samenleving met de basismaatregelen inclusief de 1,5 meter weer open. In juli volgt een nieuwe piek, maar in september gaat alsnog de laatste stap van het versoepelingsplan in. Op 25 september eindigt de 1,5 metersamenleving. Mondkapjes hoeven alleen nog op in de trein en het vliegtuig. Het nachtleven blijft grotendeels op slot. Grote concerten binnen mogen doorgaan met de zaal voor driekwart gevuld. In oktober 2021 loopt het aantal positieve coronatesten sterk op. In alle regio’s en alle leeftijdsgroepen stijgt het aantal meldingen.

In november 2021 staat de continuïteit van de zorg zwaar onder druk, onder andere door een nieuwe variant van de het virus. Op 19 november kondigt de DPG code ‘Donkerrood’ af voor de Zeeuwse regio. Het Coördinatie Team Zorg (CTZ) coördineert dan met partners de verplaatsing van de patiënten van ziekenhuis zorg naar de vervolgzorg. Het kabinet neemt extra maatregelen met een gedeeltelijke lockdown. Op vrijdag 26 november 2021 wordt het besluit

3 Deze periode valt deels buiten de evaluatieperiode. Gelet op de lessen en de nog voortdurende coronacrisis, hebben we van deze periode wel een aantal kritieke momenten opgenomen. 5

Eindevaluatie Coronacrisis – Veiligheidsregio Zeeland – Januari 2022

genomen dat alle niet-essentiële winkels en dienstverlening tussen 17.00 uur en 5.00 uur dicht moeten. Op 19 december volgt een harde lockdown vanwege de opkomst van de Omikron variant.

6

Eindevaluatie Coronacrisis – Veiligheidsregio Zeeland – Januari 2022

3 Observaties per thema In dit hoofdstuk beschrijven wij de belangrijkste bevindingen naar aanleiding van de documentstudie, interviews, survey en leertafels. De observaties en bevindingen worden per crisismanagementthema beschreven. We starten met een korte toelichting over hoe het thema is verlopen en sluiten af met een reflectie en waar nodig een praktische les. Steeds vanuit beleidsmatig perspectief, zodat de uitkomst van de evaluatie benut kan worden voor het beleidsmatig versterken van de crisisbeheersing van de Veiligheidsregio.

3.1

Opschaling en escalatie

Bij opschaling en escalatie gaat het om het tijdig met elkaar maken van een crisisdiagnose, zodat op basis van de (dreigende) impact een passende crisisorganisatie met duidelijke afspraken wordt geactiveerd. In februari 2020 (voor het formele verzoek opschaling GRIP-4 door de minister J&V) heeft Veiligheidsregio Zeeland snel aandacht voor het maken van een diagnose aangaande de ontwikkelingen rondom het coronavirus. De voorzitter en directeur Veiligheidsregio nemen contact op met elkaar en komen samen met de directeur publieke gezondheid en een coördinerend gemeentesecretaris in een ad hoc bestuurlijk crisisteam. Deze actie is niet opgenomen in planvorming. Naast de bestuurlijke aandacht zijn er diverse voorbereidende afstemmingsmomenten binnen de (operationele) crisisbeheersingsprocessen. Het bestuur en de directie van de Veiligheidsregio willen gelet op de dreigende impact snel slag- en denkkracht wordt georganiseerd. Dit vanuit het uitgangspunt om te doen wat de situatie vraagt en bestuurlijk vooruit te kijken. Zij bespreken de ontwikkelingen van het coronavirus in Nederland en in het buitenland. Gelet op de dreiging en de duiding van de mogelijke impact van het coronavirus in de regio worden ook direct een aantal besluiten en maatregelen genomen.

Centraal staat de onzekerheid over de impact die het coronavirus op de zorgcapaciteit kan hebben en de beperkte capaciteit van ziekenhuizen in de regio Zeeland. Naar inwoners in de regio wordt actief gecommuniceerd hoe om te gaan met mensen die terugkomen uit coronagebieden en in de zorgketen wordt aandacht gevraagd voor het verloop van het coronavirus. Hierbij wordt in de zorgketen verzocht om waar mogelijk alvast op te schalen. De bestrijding van de negatieve impact op de gezondheid van inwoners in Zeeland staat centraal. In de periode kort hierna wordt formeel opgeschaald naar GRIP-4. Het bestuurlijk team gaat over in het Regionaal Beleidsteam (RBT) van de Veiligheidsregio Zeeland. Met het RBT wordt direct vastgesteld dat een goede aanpak in Zeeland integraal en eenduidig door de regio moet worden vormgegeven. Ook wordt vastgesteld dat de crisisorganisatie verder moet worden uitgebreid, zodat de sociaaleconomische impact op de regio is geborgd in de aanpak. In de uitvoering worden daarom alle 13 burgemeesters uit de regio betrokken. Hiernaast wordt nagedacht over het uitbreiden van de crisisorganisatie met teams die de sociaaleconomische impact kunnen verkleinen. Het uitgangspunt is dat de crisisorganisatie zorgt voor een eenduidige regionale aanpak die later ook wel de ‘Zeeuwse lijn’ wordt genoemd.

Overkoepelende reflectie en les Veiligheidsregio Zeeland is vanwege de beperkte zorgcapaciteit en veel in- uitreizigers van toeristen al vroeg zeer alert op de dreigende impact van het coronavirus. De bestuurlijke en strategische partners komen snel bij elkaar voor een eerste overleg. Dit zorgt ervoor dat de regio tijdig een aantal maatregelen kan nemen. Hiernaast worden een aantal strategische uitgangspunten opgesteld die bijdragen in het vormgeven van de aanpak en daarbij passende crisisorganisatie. De belangrijkste zijn het willen werken met één duidelijke regionale Zeeuwse lijn, het willen betrekken van alle bestuurders voor het organiseren van gedragen en gedeelde besluitvorming en het agenderen van de bredere impact van deze gezondheidscrisis bij een aantal bestuurders. Normaliter wordt bij een calamiteit en/of ramp opgeschaald vanuit de operatie. De benodigde functionarissen komen vanuit een centrale alarmering in een vastgesteld team bij elkaar. Dit zorgt bij 7

Eindevaluatie Coronacrisis – Veiligheidsregio Zeeland – Januari 2022

een klassieke flitsramp voor een duidelijke invulling van de staande crisisorganisatie met vaste rollen en taken per functionaris en//of team. Vanwege de top down opschaling met de start van een bestuurlijk team is snel aandacht voor de dreigende impact van het coronavirus in de regio. Dit zorgt voor goede en snelle maatregelen op het gebied van communicatie naar inwoners en voor alertheid bij zorginstellingen. De manier van opschalen is niet standaard en/of volgens planvorming van de Veiligheidsregio. Daarmee is het activeren en bewust meenemen in de communicatie van alle crisisteams en sleutelrollen een uitdaging. Hierdoor hebben op momenten een aantal rollen (operationeel leider, algemeen commandanten) en het Regionaal Operationeel Team (ROT) een informatieachterstand tijdens de opschaling en met het vormgeven van de crisisorganisatie. Men is vanuit de operationeeltactische laag zoekende naar wat nieuw en/of anders is. Uiteindelijk zorgt de opschaling niet voor grote belemmeringen. Lopende de crisis wordt steeds duidelijker hoe de crisisorganisatie werkt en wie een andere of juist nieuwe rol heeft. Ook zoeken sleutelfunctionarissen elkaar op wanneer verschil van inzicht is over de invulling van een rol of taak van een team in de crisisorganisatie.

In de toekomst kan het vaker voorkomen dat vanuit bestuurlijk perspectief wordt opgeschaald en in veel gevallen zal dit zijn vanwege een dreiging en benodigde organisatiekracht, gezien lokale, regionale of regionaal overstijgende impact op korte en lange termijn. Daarmee is het belangrijk om deze vorm als mogelijkheid op te nemen in de crisisbeheersing van de Veiligheidsregio. Het bestuurlijk team kan bijvoorbeeld onder regie van de veiligheidsdirectie worden geactiveerd.

3.2

Structuur, leiding en coördinatie

Leiding en coördinatie gaat over aansturing en samenwerking, bezien over het geheel van betrokken partijen in een complexe bestuurlijke en operationele omgeving. Opereren in GRIP-4 Op 12 maart 2020 schaalt Veiligheidsregio Zeeland op naar GRIP-4. Dit was in lijn met de landelijke opschaling op verzoek van de minister van Veiligheid en Justitie. De opschaling betekende dat de voorzitter van de Veiligheidsregio bij uitsluiting bevoegd werd om toepassing te geven aan specifieke wettelijke bevoegdheden. Veiligheidsregio Zeeland maakt bij het vormgeven van de crisisorganisatie op gebeid van structuur, leiding en coördinatie een aantal keuzes om de aanpak van de coronacrisis integraal en regionaal eenduidig vorm te geven. Deze worden hieronder toegelicht. Regionaal Beleidsteam en Regionaal Beleidsteam Plus Veiligheidsregio Zeeland werkt gedurende de coronacrisis met een Regionaal Beleidsteam (RBT) en een Regionaal Beleidsteam Plus (RBT+). In het RBT zaten de Voorzitter Veiligheidsregio, de directeur Veiligheidsregio, de DPG en de coördinerende gemeentesecretarissen. Het RBT+ bestond uit de leden van het RBT, aangevuld met alle burgemeesters van de gemeenten binnen de Veiligheidsregio Zeeland, de Operationeel Leider en de adviseurs vanuit de politie en het openbaar ministerie.

Als een specifiek onderwerp dat met name speelde in één van de gemeente(n) werd besproken was er ook de flexibiliteit om de burgemeester(s) van die gemeente(n) toe te voegen aan het RBT. Deelnemers van zowel het RBT als het RBT+ vonden dit prettig werken. De uiteindelijke besluitvorming in het RBT volgde logisch uit hetgeen in het RBT+ als voorgenomen besluit was besproken. Met name in het RBT+ was meer tijd en ruimte voor eigen reflectie en het ‘doordenken’ van maatregelen, ook konden bestuurders juist hier ervaringen delen over (lokale) aangelegenheden. De inzet van taakgroepen Het beperken van de bredere impact van de gezondheidscrisis op de samenleving en het omgaan met de effecten van landelijke maatregelen heeft extra aandacht nodig. Veiligheidsregio Zeeland besluit daarom om voor drie impactgebieden speciale teams in te richten. Deze teams zijn de taakgroepen toerisme, sociaal domein en economie. De taakgroepen worden gevormd door experts vanuit alle betrokken gemeenten, provincie en de Veiligheidsregio. Hiernaast worden ook partners van private sectoren onderdeel van de aanpak. Denk aan de Koninklijke Horeca Zeeland en vakantieparkketen 8

Eindevaluatie Coronacrisis – Veiligheidsregio Zeeland – Januari 2022