21-030 Bijlage 2. Stedelijk Waterprogramma Middelburg 2021-2030 ontwerp - ex fin
Tekst van het document
Stedelijk Waterprogramma Middelburg 2021-2030 Ontwerp SWP
gemeente Middelburg 5 januari 2021 eindconcept rapport
Groenewoud 52 4381 HG Vlissingen (06) 17 399 572 r.houmes@nu-adviesbureau.nl www.nu-adviesbureau.nl Kvk 22063981
Titel
:
Stedelijk Waterprogramma Middelburg 2021-2030 Ontwerp SWP
Status
:
eindconcept rapport
Datum
:
5 januari 2021
Opdrachtgever
:
gemeente Middelburg
Referentie
:
R023.P160/R008/RHOU
Auteur
:
ir. R.P.J. Houmes
Vrijgave
:
Stedelijk Waterprogramma 2021 - 2030
Inhoudsopgave 1
INLEIDING ..................................................................................................................... 1 1.1 1.2 1.3 1.4
2
Aanleiding............................................................................................................. 1 Inhoud SWP .......................................................................................................... 1 Procedure ............................................................................................................. 2 Leeswijzer ............................................................................................................. 3 KADER EN SAMENHANG .............................................................................................. 5
2.1 2.2 2.3 2.4 2.4.1 2.5 2.5.1 2.5.2 3
EVALUATIE.................................................................................................................. 15 3.1 3.2 3.3 3.4 3.4.1 3.4.2 3.4.3 3.4.4 3.5 3.6 3.6.1 3.6.2 3.6.3
4
Missie en visie ...................................................................................................... 5 Relatie omgevingswet .......................................................................................... 5 Beleid andere overheden ..................................................................................... 6 Gemeentelijk beleid ........................................................................................... 10 Afstemming ..................................................................................................... 10 Samenwerking .................................................................................................... 11 Provinciaal ....................................................................................................... 11 Regionaal en overig ......................................................................................... 12
Algemeen ........................................................................................................... 15 Beleidskader en doelen ...................................................................................... 16 Overzicht en toestand van de aanwezige voorzieningen .................................. 16 Strategie rioleringszorg ...................................................................................... 17 Niet aangesloten bebouwing .......................................................................... 17 Onderzoek ....................................................................................................... 17 Maatregelen in stand houden riolering en vervanging ................................... 18 Verbeteringswerken ........................................................................................ 19 Strategie grondwater ......................................................................................... 20 Middelen en kostendekking ............................................................................... 20 Personele middelen......................................................................................... 21 Kosten..............................................................................................................
21 Kostendekking ................................................................................................. 21
VISIE EN TOETSINGSKADER ........................................................................................ 23 4.1 4.1.1 4.1.2 4.1.3 4.1.4 4.1.5 4.2 4.2.1 4.2.2 4.2.3 4.3 4.3.1
Toelichting visie .................................................................................................. 23 Afvalwater ....................................................................................................... 23 Hemelwater ..................................................................................................... 24 Grondwater ..................................................................................................... 24 Oppervlaktewater ........................................................................................... 25 Bedrijfsvoering ................................................................................................ 25 Ambitieniveau .................................................................................................... 26 Reactief............................................................................................................ 26 Anticiperend .................................................................................................... 26 Toekomstgericht ............................................................................................. 26 Keuze ambitie ..................................................................................................... 26 Ambitiematrix.................................................................................................. 26
Stedelijk Waterprogramma Middelburg eindconcept rapport
-i-
R023.P160/R008/RHOU 5 januari 2021
Stedelijk Waterprogramma 2021 - 2030
4.3.2 4.4 5
OVERZICHT VAN DE AANWEZIGE VOORZIENINGEN .................................................. 31 5.1 5.2 5.2.1 5.2.2 5.2.3 5.2.4
6
Voorkeursscenario .......................................................................................... 27 Toetsingskader ................................................................................................... 29
Niet aangesloten bebouwing ............................................................................. 31 Overzicht aanwezige voorzieningen riolering .................................................... 31 Stelsels en systemen ....................................................................................... 31 Kenmerken vrijverval riolering ........................................................................ 32 Gemalen en mechanische riolering................................................................. 35 Overzicht gemeentelijke voorzieningen grondwater ...................................... 35
BELEID RIOLERING ...................................................................................................... 37 6.1 6.1.1 6.1.2 6.1.3 6.1.4 6.2 6.2.1 6.2.2 6.2.3 6.3 6.3.1 6.3.2 6.3.3 6.4 6.4.1 6.4.2 6.4.3 6.5 6.5.1 6.5.2 6.5.3 6.5.4 6.5.5 6.6 6.6.1 6.6.2 6.7 6.7.1 6.7.2 6.7.3 6.7.4 6.7.5 6.8 6.8.1 6.8.2 6.8.3
Beheer en onderhoud ........................................................................................ 37 Vrijverval riolering ........................................................................................... 37 Gemalen en persleidingen .............................................................................. 38 Overige voorzieningen riolering ...................................................................... 39 Inventarisatie en gegevensbeheer .................................................................. 39 Bewoners............................................................................................................ 39 Huisaansluitingen ............................................................................................ 40 Storingen en klachten ..................................................................................... 40 Knelpunten ...................................................................................................... 41 Klimaatadaptatie ................................................................................................ 41 Klimaatverandering ......................................................................................... 41 Klimaatadaptatie .............................................................................................
42 Hemelwaterzorgplicht ..................................................................................... 44 Onderzoek en planvorming ................................................................................ 45 Inspectie .......................................................................................................... 45 Berekeningen .................................................................................................. 45 Meten en monitoren ....................................................................................... 46 Vervangingsplanning .......................................................................................... 47 Renovatie of vervanging.................................................................................. 47 Afkoppelen ...................................................................................................... 47 Uitgangspunten vervanging ............................................................................ 48 Langjarig overzicht .......................................................................................... 49 Concretisering planperiode ............................................................................. 49 Riolering buitengebied .......................................................................................
50 Regeling buitengebied..................................................................................... 50 Smalle zorgplicht ............................................................................................. 51 Nieuw te realiseren bebouwing ......................................................................... 51 Incidentele nieuwbouw in landelijk gebied .................................................... 52 Projectmatige nieuwbouw .............................................................................. 52 Overnamepunten ............................................................................................ 54 Recreatie en toerisme ..................................................................................... 54 Watertoets ...................................................................................................... 54 Overige aspecten................................................................................................ 55 Vermindering rioolvreemd water ................................................................... 55 Diffuse bronnen............................................................................................... 56 Duurzaamheid ................................................................................................. 56
Stedelijk Waterprogramma Middelburg eindconcept rapport
-ii-
R023.P160/R008/RHOU 5 januari 2021
Stedelijk Waterprogramma 2021 - 2030
7
BELEID GRONDWATER ............................................................................................... 57 7.1 7.2 7.3 7.4 7.4.1 7.4.2 7.4.3
8
BELEID OPPERVLAKTEWATER..................................................................................... 63 8.1 8.1.1 8.1.2 8.1.3 8.1.4 8.2 8.3 8.4 8.4.1 8.4.2 8.4.3 8.4.4
9
Grondwaterzorgplicht ........................................................................................ 57 Grondwateroverlast ........................................................................................... 58 Grondwater gemeente Middelburg (literatuur) ................................................ 59 Grondwatervoorzieningen ................................................................................. 60 Bestaande voorzieningen ................................................................................ 60 Nieuw te realiseren voorzieningen ................................................................. 60 Grondwatermeetnet ....................................................................................... 61
Overzicht oppervlaktewatersysteem ................................................................. 63 Kanaal door Walcheren ................................................................................... 64 Middelburg, ten westen van Kanaal door Walcheren .................................... 64 Middelburg, ten oosten van Kanaal door Walcheren ..................................... 64 Arnemuiden..................................................................................................... 65 Verantwoordelijkheden ..................................................................................... 65 Beheer en onderhoud ........................................................................................ 66 Maatregelen ....................................................................................................... 66 Kaderrichtlijn water......................................................................................... 66 Waterkwaliteitsspoor ...................................................................................... 67 Stedelijke wateropgave (SWO) ....................................................................... 67 Planvorming Wateropgave (PWO) .................................................................. 70
MIDDELEN EN KOSTENDEKKING ................................................................................ 71 9.1 9.2 9.3 9.3.1 9.3.2 9.3.3
Personele middelen ........................................................................................... 71 Kosten................................................................................................................. 72 Kostendekking .................................................................................................... 74 Heffingsgrondslag............................................................................................ 74 Voorziening riolering ....................................................................................... 75 Hoogte rioolheffing ......................................................................................... 75
BIJLAGEN Bijlage 1:
verklarende woordenlijst
Bijlage 2:
visie waterketen Zeeland
Bijlage 3:
uitgevoerde werkzaamheden planperiode 2014-2020
Bijlage 4:
toetsingskader
Bijlage 5:
niet gerioleerde panden
Bijlage 6:
overzicht aanwezige voorzieningen
Bijlage 7:
voorwaarden en ontwerpeisen
Bijlage 8:
personele middelen
Bijlage 9:
kosten
Bijlage 10:
reactie instanties
Stedelijk Waterprogramma Middelburg eindconcept rapport
-iii-
R023.P160/R008/RHOU 5 januari 2021
Stedelijk Waterprogramma 2021 - 2030
Stedelijk Waterprogramma Middelburg eindconcept rapport
-iv-
R023.P160/R008/RHOU 5 januari 2021
Stedelijk Waterprogramma 2021 - 2030
1
Inleiding Riolering is een voorziening die doorgaans niet zichtbaar is, maar wel noodzakelijk. Riolering draagt bij aan een duurzame bescherming van de volksgezondheid, maar ook aan de instandhouding van natuur en milieu. Daarnaast zorgt de riolering op verschillende locaties voor de afvoer van overtollige neerslag. Dit vindt bij voorkeur gescheiden van het afvalwater plaats. Waarom heeft de gemeente Middelburg een Stedelijk Waterprogramma? Wat is de inhoud en op welke manier is dit opgesteld?
1.1
Aanleiding De zorgplicht voor stedelijk afvalwater is een gemeentelijke taak die is vastgelegd in de Wet milieubeheer. In deze wet is verder vastgelegd dat gemeenten verplicht zijn om een Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) op te stellen, waarin zij hun beleid voor de rioleringszorg vaststellen. In de Waterwet (december 2009) is de gemeentelijke zorgplicht voor riolering verbreed naar een zorgplicht die ook het hemelwater en het grondwater omvat. Deze wettelijke verplichtingen en het aflopen van de planperiode zijn voor de gemeente Middelburg aanleiding om een nieuw verbreed GRP Middelburg op te stellen. Dit is een beleidsdocument voor zowel het afvalwater als het hemelwater en het grondwater. Met het oog op de komst van de Omgevingswet (2022) en de wens om ook het Waterplan Middelburg in het verbreed GRP te integreren, heeft de gemeente Middelburg ervoor gekozen om een Stedelijk Waterprogramma (SWP) op te stellen. Het voorliggende SWP Middelburg geldt voor de planperiode 2021 tot en met 2030.
1.2
Inhoud SWP In dit SWP geeft de gemeente Middelburg onder meer weer hoe zij invulling geeft aan haar zorgplichten voor de betreffende waterstromen. Concreet betekent dit een overzicht op hoofdlijnen van alle aanwezige gemeentelijke voorzieningen en de activiteiten die in de planperiode worden ontplooid om deze voorzieningen te onderhouden en te beheren of te vervangen. Het SWP is een beleidsmatig en strategisch plan op hoofdlijnen. De technische uitwerking van het beleid naar de aspecten aanleg, onderzoek en maatregelen vindt plaats in operationele programma’s die jaarlijks worden opgesteld. In de financiële paragraaf van dit SWP zijn de financiële gevolgen van de geplande activiteiten in beeld gebracht en de consequenties die dit heeft voor de rioolheffing.
Hoofdstuk 1: inleiding eindconcept rapport
-1-
R023.P160/R008/RHOU 5 januari 2021
Stedelijk Waterprogramma 2021 - 2030
Een belangrijk aspect in dit SWP is samenwerking in de afvalwaterketen. De gemeente Middelburg maakt deel uit van de Samenwerking Afvalwaterketen Zeeland (SAZ+). Dit samenwerkingsverband is geïnitieerd vanuit de verplichting die is opgenomen in het Nationaal Bestuursakkoord Water (NBW). Het doel van het samenwerken in dit verband is het verminderen van de eigen kwetsbaarheid, het verbeteren van de kwaliteit van de rioleringszorg en het verminderen van de verwachte (meer)kosten. Met andere woorden: een doelmatige en effectieve invulling van de wettelijke zorgplichten. Ook de Stedelijke Wateropgave (SWO) wordt in samenwerking met waterschap Scheldestromen uitgewerkt. Een van de onderwerpen die binnen de SAZ+ is uitgewerkt en waar dit SWP Middelburg door beïnvloed is, is de gezamenlijke blauwdruk voor een verbreed GRP. Het doel van deze blauwdruk is om te komen tot een robuust, breed gedragen en kwalitatief hoogwaardig beleidsdocument voor de rioleringszorg. De eerste versie van deze blauwdruk heeft mede als onderlegger gediend voor dit SWP Middelburg. Hiermee zijn de opbouw en de belangrijkste inhoudelijke onderdelen van het rioleringsbeleid in lijn met de blauwdruk en gebaseerd op uitgangspunten die Zeeland-breed gedragen worden.
1.3
Procedure Het SWP Middelburg, waar het gemeentelijk rioleringsplan in geïntegreerd is, wordt opgesteld conform de richtlijnen van de Kennisbank Riolering van de stichting Rioned. Deze methodiek wordt algemeen toegepast in Nederland en bestaat op hoofdlijnen uit het evalueren van de voorgaande planperiode, het vaststellen van de visie en doelen voor de toekomst en het uitwerken van een strategie om vanuit de huidige situatie aan deze doelen te gaan voldoen. Daarnaast bevat een plan een uitwerking van de noodzakelijke personele en financiële middelen. Het SWP Middelburg is verder geënt op de eerder genoemde gezamenlijke blauwdruk van de SAZ+ (2020) en is opgesteld in nauw overleg met de waterbeheerder en de zuiveringsbeheerder (waterschap Scheldestromen) en in afstemming met de provincie Zeeland. Voor het bestuurlijk traject wordt een ontwerp SWP opgesteld, dat voorlopig wordt vastgesteld door het college van Burgemeester en Wethouders. Gedurende dit traject wordt het bestuur tussentijds geïnformeerd over de voortgang en wordt zij betrokken bij belangrijke beslispunten. Het ontwerp SWP wordt formeel ter beoordeling toegezonden aan waterschap Scheldestromen en aan de provincie Zeeland. Eventuele opmerkingen van deze instanties worden verwerkt, waarna een definitief SWP wordt opgesteld.
Dit definitieve SWP Middelburg wordt aan de gemeenteraad aangeboden, waarna het kan worden vastgesteld. De vaststelling wordt door het college van Burgemeester en Wethouders bekendgemaakt in één of meer dag- of nieuwsbladen die in de gemeente verspreid worden.
Hoofdstuk 1: inleiding eindconcept rapport
-2-
R023.P160/R008/RHOU 5 januari 2021
Stedelijk Waterprogramma 2021 - 2030
1.4
Leeswijzer Het SWP bestaat in hoofdlijnen uit de onderstaande aspecten. Deze zijn genummerd volgens de hoofdstukken waarin zij beschreven staan. 1. Het eerste hoofdstuk betreft deze inleiding en de procedure om te komen tot het nieuwe SWP Middelburg 2021-2030. 2. Het kader en de samenhang waarbinnen het SWP wordt opgesteld: de missie en visie van het SWP, welke relaties kent het SWP met andere beleidsvelden binnen de gemeente en op welk beleid van andere overheden is het SWP Middelburg afgestemd? 3. Evaluatie vigerende vGRP: een evaluatie van het bestaande vGRP 2014-2018, waarin wordt aangegeven op welke wijze invulling is gegeven aan de rioleringszorg in de afgelopen periode en in hoeverre de gestelde doelen zijn gerealiseerd. 4. De visie van het SWP: een beschrijving van de visie en het ambitieniveau waar de gemeente Middelburg de komende planperiode op aanstuurt en een vertaling daarvan naar doelen die binnen de planperiode van het SWP bereikt moeten worden en een overzicht van de eisen die aan de voorzieningen worden gesteld. 5. De huidige situatie van het rioolstelsel: een overzicht van de aanwezige voorzieningen en een beschrijving van het huidige functioneren van het rioolstelsel en de andere voorzieningen. 6. Beleid Riolering: de beleidsuitgangspunten waarmee invulling wordt geven aan de gemeentelijke zorgplichten.
Daarnaast een overzicht van de maatregelen die zullen worden uitgevoerd om de gestelde doelen van het verbreed GRP te realiseren en wijze waarop het rioolstelsel en de andere voorzieningen beheerd worden. 7. Beleid Grondwater: de beleidsuitgangspunten waarmee invulling wordt geven aan de gemeentelijke grondwaterzorgplicht en een overzicht van de verantwoordelijkheden op dat gebied, evenals geplande maatregelen. 8. Beleid Oppervlaktewater: een overzicht van de beleidsuitgangspunten op het gebied van oppervlaktewater. 9. De financiële paragraaf: een overzicht van de financiële en personele consequenties van het beleid dat in de strategie beschreven is en de wijze waarop invulling wordt gegeven aan de kostendekking.
Hoofdstuk 1: inleiding eindconcept rapport
-3-
R023.P160/R008/RHOU 5 januari 2021
Stedelijk Waterprogramma 2021 - 2030
Hoofdstuk 1: inleiding eindconcept rapport
-4-
R023.P160/R008/RHOU 5 januari 2021
Stedelijk Waterprogramma 2021 - 2030
2
Kader en samenhang In dit hoofdstuk wordt een overzicht gegeven van de relaties die het SWP Middelburg 20212030 heeft met andere gemeentelijke beleidsplannen en met beleidsplannen van andere overheden. Het beleid voor stedelijk (afval)water dient afgestemd te zijn op het beleid van andere disciplines en op het richtinggevende beleid van andere overheden. Wat zijn de missie en visie van het Stedelijk Waterprogramma? De gemeente sluit aan bij de Omgevingswet, interne en externe beleidsafspraken en zoekt actief de samenwerking met andere waterpartners.
2.1
Missie en visie De gemeente Middelburg wil een aansprekende stad zijn voor alle inwoners, ondernemers en bezoekers. Zij wil ruimte scheppen om te leven, werken en leren in een sfeer die past bij haar historie met de dynamiek die gericht is op de toekomst. Vanuit die algemene gemeentelijke missie is de missie voor dit Stedelijk Waterprogramma als volgt: Het realiseren van een duurzame, doelmatige en toekomstgerichte invulling van de rioleringszorg, waarin de bescherming van de volksgezondheid, het streven naar het voorkomen van wateroverlast en een goede kwaliteit en kwantiteit van grond- en oppervlaktewater gewaarborgd zijn. Vanuit deze missie is een visie te formuleren, de gewenste situatie van het water- en rioleringssysteem in de toekomst. Deze visie luidt als volgt. Het hebben en houden van een duurzaam, veilig, gezond, robuust en toekomstbestendig (grond)water- en rioleringssysteem in zowel het bebouwde gebied als het buitengebied van de gemeente Middelburg. Om deze visie te realiseren, worden er doelen geformuleerd. Deze doelen zijn een meetbare vertaling van de visie en kunnen worden gerealiseerd vanuit een zekere ambitie. De gestelde doelen, de concretisering daarvan en de ambitie die daarbij hoort, zijn uitgewerkt in hoofdstuk 4.
2.2
Relatie omgevingswet De nieuwe Omgevingswet bundelt en vereenvoudigt de regels voor ruimtelijke projecten. Naar verwachting treedt de Omgevingswet per 1 januari 2022 in. Ook de gemeentelijke zorgplichten met betrekking tot afvalwater, hemelwater en grondwater worden daardoor beïnvloedt. Het is de bedoeling dat het omgevingsrecht inzichtelijker, voorspelbaarder en gemakkelijker in gebruik wordt. Daarbij staat de leefomgeving centraal. Het geheel wordt ondersteund door een actieve en flexibele overheid en een snellere en betere besluitvorming.
Hoofdstuk 2: kader en samenhang eindconcept rapport
-5-
R023.P160/R008/RHOU 5 januari 2021
Stedelijk Waterprogramma 2021 - 2030
De Omgevingswet bestaat uit 6 instrumenten die in de navolgende figuur zijn weergegeven. Een van de instrumenten is het Programma. Het Programma maakt de doelen van de omgevingsvisie concreet. Hier sluit het huidige verbreed GRP bij aan. Mede om die reden is het voorliggende document het Stedelijk Waterprogramma Middelburg genoemd. Figuur 2.1: instrumenten van de omgevingswet (bron: Rijksoverheid)
De belangrijkste consequenties van de Omgevingswet op de rioleringszorg is dat de wettelijke verplichting vervalt om een verbreed GRP op te stellen. De huidige gemeentelijke zorgplichten blijven ongewijzigd. Er is meer ruimte voor decentrale regelgeving en daarmee ook de noodzaak voor afstemming met andere betrokken organisaties, zoals bijvoorbeeld het waterschap. Het is belangrijk dat de kwaliteit van het beleid gewaarborgd blijft. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet is het belangrijk om de rolverdeling tussen de gemeente en de inwoners rondom de zorgplichten te borgen. Dat geldt ook voor de onderlinge afspraken tussen gemeente en waterschap, onder andere op het gebied van overstorten en lozingen in het buitengebied. Ook is het van belang de bekostiging van de rioleringszorg (rioolheffing) transparant te houden.
2.3
Beleid andere overheden Door verschillende overheden is beleid geformuleerd dat zijn uitwerking heeft op de zorgplichten en het beleid van de gemeente Middelburg. De belangrijkste verplichtingen die voortvloeien uit het beleid van andere overheden en uit wet- en regelgeving zijn in de tabel op de volgende pagina’s opgenomen. Op nationaal niveau vormen de Wet milieubeheer, de Waterwet, het Nationaal Bestuursakkoord Water (NBW+) en het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie de belangrijkste kaders.
Hoofdstuk 2: kader en samenhang eindconcept rapport
-6-
R023.P160/R008/RHOU 5 januari 2021
Stedelijk Waterprogramma 2021 - 2030
Waterschap Scheldestromen is de waterkwaliteit- en kwantiteitsbeheerder voor de gemeente Middelburg en de zuiveringsbeheerder (regionaal niveau). Het gemeentelijke beleid is afgestemd op het beleid van het waterschap. Het waterschap heeft haar beleid vastgelegd in diverse beleidsdocumenten, waarvan het waterbeheerplan, de strategienota afvalwaterketen en de Nota Riolering de belangrijkste zijn. Ook de beleidsuitgangspunten uit de regionale samenwerking zijn geïmplementeerd in dit SWP Middelburg. Het Waterbeheerplan 2016-2021 van waterschap Scheldestromen is het overkoepelende beleidsplan voor het binnendijkse oppervlaktewater. Het waterbeheerplan is tot stand gekomen in samenwerking met Rijkswaterstaat en de provincie Zeeland. Het plan is afgestemd op het door het Rijk opgestelde Stroomgebied Beheerplan Schelde en het door de provincie Zeeland opgestelde omgevingsplan Zeeland. De uitwerking van het Waterbeheerplan 2016-2021 voor wat betreft de afvalwaterketen is beschreven in de Strategienota Afvalwaterketen. Hierin is de lange termijnvisie op het gebied van de afvalwaterketen vastgelegd. Een belangrijk aspect daarin is de verdere intensivering van de samenwerking met gemeenten. De Nota Riolering (2014) bevat het beleid uit de Strategienota Afvalwaterketen in relatie tot de gemeentelijke rioleringstaak.
Ten aanzien van afvalwater is de taak van het waterschap om het ingezamelde afvalwater te transporteren en te zuiveren. Het waterschap transporteert het water vanaf een met de gemeente afgesproken overnamepunt naar de afvalwaterzuivering. Het uitgangspunt is één overnamepunt per kern waar het door de gemeente ingezamelde afvalwater wordt overgenomen door het waterschap. Uitgangspunt hiervoor is de Richtlijn Overnamepunten. De Beleidsnota emissie (2012) bevat een nadere uitwerking van het in waterbeheerplan geschetste lozingenbeleid. In de Waterwet wordt de onttrekking van grondwater en de infiltratie van hemel- of grondwater geregeld. Het waterschap beheert de grondwatervoorraden in het ondiepe grondwater en de provincie in het diepe grondwater. De Beleidsnota grondwater (2013) beschrijft hoe het waterschap invulling geeft aan haar taak in het operationele grondwaterbeheer De Beleidsnota watersystemen 2016-2021 is een nadere uitwerking van het hierboven genoemde Waterbeheerplan 2016-2021 voor het beleidsveld watersystemen. Het waterschap wil robuust toekomstbestendig watersysteem dat doelmatig en duurzaam wordt beheerd, bereiken. Belangrijke pijlers zijn: beperken van wateroverlast vanuit het watersysteem, zorgen voor gezond water in het watersysteem en optimaal gebruik van het watersysteem.
Hoofdstuk 2: kader en samenhang eindconcept rapport
-7-
R023.P160/R008/RHOU 5 januari 2021
Stedelijk Waterprogramma 2021 - 2030
Tabel 2.1: verantwoordelijkheden en beleidsverplichtingen
Hoofdstuk 2: kader en samenhang eindconcept rapport
-8-
R023.P160/R008/RHOU 5 januari 2021
Stedelijk Waterprogramma 2021 - 2030
Hoofdstuk 2: kader en samenhang eindconcept rapport
-9-
R023.P160/R008/RHOU 5 januari 2021
Stedelijk Waterprogramma 2021 - 2030
2.4
Gemeentelijk beleid Binnen de gemeentelijke organisatie is het SWP Middelburg afgestemd op diverse andere beleidsplannen. De belangrijkste daarvan zijn: • Waterplan Middelburg (2004); • Herberekening rioolgebieden Middelburg (2002/2018) en aanvullende rioleringsberekeningen van deelgebieden; • Middelburgse Visie Milieu (2019-2025); • Programma Duurzaam Inkopen; • Waterbergingsfonds gemeente Middelburg • BOB-overeenkomst (2016) • Visie Waterketen Zeeland (2018) • diverse gemeentelijke beleidsplannen zoals het wegenbeheerplan, groenbeheerplan.
2.4.1
Afstemming De gemeente streeft naar voldoende afstemming over de doelen, maatregelen en fasering van de diverse gemeentelijke taken. Dit betreft niet alleen het afstemmen van de beleidsplannen, maar ook intern overleg tussen de betrokken afdelingen. In dit integrale overleg worden wegbeheer en groenbeheer betrokken, maar ook het taakveld Ruimtelijke Ordening. Extern vindt overleg plaats met onder meer kabel- en leidingenbeheerders en woningcorporaties. In de eerder genoemde externe beleidskaders of interne beleidsplannen zijn diverse uitgangspunten opgenomen, die van belang zijn voor dit SWP. Een korte beschrijving is hieronder weergegeven. •
• •
Het maatregelenpakket uit het Waterplan Middelburg is door de jaren heen nagenoeg volledig uitgevoerd. De uitgangspunten uit het plan zijn verwerkt in het voorgaande verbreed GRP en het huidige SWP. Daarbij wordt met name ingestoken op het scheiden van schone en vuile waterstromen, afkoppelen en de trits ‘vasthouden-bergenafvoeren’. Dit resulteert in afgeleide doelen als het voorkomen van wateroverlast, het verbeteren van de waterkwaliteit en ecologie, het leveren van een bijdrage aan een efficiëntere waterketen en structuur brengen in de grondwaterzorgplicht. In het kader van het waterplan zijn waar mogelijk natuurvriendelijke oevers aangelegd als uitvoeringsmaatregel. In overleg met waterschap Scheldestromen worden openstaande maatregelen en/of knelpunten nader ingevuld aan de hand van de nieuwste inzichten en modellering van het watersysteem in het buitengebied (PWO). Bij inkoop en aanbesteding en bij het stellen van voorwaarden wordt rekening gehouden met het Programma Duurzaam Inkopen dat door de gemeente Middelburg is ondertekend. Ten aanzien van het compenseren van nieuw verhard oppervlak als gevolg van bouwactiviteiten kent de gemeente Middelburg een Waterbergingsfonds gemeente Middelburg. Onder specifieke restricties kan een initiatiefnemer de verplichting tot het realiseren van waterberging op eigen terrein afkopen.
De verplichting gaat dan over op de gemeente die in overleg met het waterschap de waterbergingsopgave elders realiseert. In de planperiode wordt bezien of de gehanteerde afkoopbedragen nog
Hoofdstuk 2: kader en samenhang eindconcept rapport
-10-
R023.P160/R008/RHOU 5 januari 2021
Stedelijk Waterprogramma 2021 - 2030
•
•
2.5
actueel en toereikend zijn, afhankelijk van het aantal malen dat beroep op de voorziening wordt gedaan. Invulling geven aan de grondwaterzorgplicht via het waterloket van de gemeente Middelburg. Het waterloket ontvangt meldingen betreffende (grond)wateroverlast, waarbij het vinden van een oplossing een gezamenlijke taak is van de gemeente, het waterschap en de perceeleigenaar, afhankelijk van de aard van het probleem. Ook de burger heeft hierin op haar eigen grondgebied een eigen taak en verantwoordelijkheid. Voor het vervangen of renoveren van de riolering wordt waar mogelijk aangesloten bij de andere gemeentelijke (onderhouds)werkzaamheden, zoals herinrichting of herbestrating. Het beleid hiervoor is beschreven in onder meer het beheerplan Wegen en de Middelburgse Visie Milieu. Daarnaast worden werkzaamheden afgestemd op ontwikkelingen binnen nieuwbouwlocaties en ontwikkelingen bij de kabel- en leidingenbeheerders en plannen van woningcorporaties.
Samenwerking Samenwerking in het kader van de gemeentelijke watertaken vindt op verschillende niveaus, met uiteenlopende partners en in groter of kleiner verband plaats.
2.5.1
Provinciaal De gemeente Middelburg participeert in het samenwerkingsverband ‘Samenwerking Afvalwaterketen Zeeland’ (SAZ). Door het bundelen van krachten (kennis en menskracht) ontstaan kwalitatief goede beleidsuitgangspunten waar alle partners de vruchten van plukken. Zo ook de gemeente Middelburg. Het doel van de SAZ is kostenbesparing, kwaliteitsverbetering en het beperken van de kwetsbaarheid van de betrokken organisaties. Een belangrijk document in de samenwerking is de koersnota van de SAZ (oktober 2013), waarin onder meer de missie en de visie van de SAZ staan verwoord. Daarnaast is er binnen de SAZ de ‘visie waterketen Zeeland’ opgesteld en bestuurlijk vastgesteld (2017, zie bijlage 2). De belangrijkste speerpunten hierin zijn het stimuleren van een gezamenlijke (klimaat-bestendige) inrichting, het versterken van het omgevingsbewustzijn en investeren in kennisontwikkeling. De inhoud van dit SWP Middelburg is in lijn met de inhoud van de koersnota SAZ en de ‘visie waterketen Zeeland’. In de afgelopen planperiode is de SAZ versterkt met de toetreding van het waterbedrijf Evides (2015). Zo is de SAZ gegroeid naar de SAZ+. Met de toetreding van Evides beslaat de samenwerking een nog breder deel van de waterketen. Met Evides zoekt de SAZ+ met name naar afstemming van ondergrondse infrastructuur op het niveau van planning en investeringen.
Hoofdstuk 2: kader en samenhang eindconcept rapport
-11-
R023.P160/R008/RHOU 5 januari 2021
Stedelijk Waterprogramma 2021 - 2030
De SAZ+ wil haar besparingsopgave bereiken door het uitwerken van vier programmalijnen. Dit betreft: 1. Van vervangen naar verbeteren 2. Aanpak rioolvreemd water 3. Duurzaam zuiveren en energie terugwinning 4. Operationeel samenwerken Programmalijn 1 ‘van vervangen naar verbeteren’ levert een toekomstbestendig afvalwatersysteem op (weinig wateroverlast, geen instortingen van riolen en goed functionerende onderdelen). Programmalijn 2 ‘aanpak rioolvreemd water’ draagt bij aan het reduceren van energieverbruik en aan het verbeteren van het functioneren van transportsystemen en zuiveringen. Programmalijn 3 ‘duurzaam zuiveren en energie terugwinning’ levert goed werkende rioolwaterzuiveringen op die weinig energie verbruiken en grondstoffen opleveren. Programmalijn 4 omvat het operationeel samenwerken van partijen en leidt tot het verbeteren van de kwaliteit van de taakuitoefening en het verminderen van de kwetsbaarheid van de organisaties. Dat leidt vervolgens tot het continu goed functioneren van het systeem en aan het in goede staat houden van het systeem. De gemeente Middelburg doorloopt in dit verband een pilot met waterschap Scheldestromen, waarbij het waterschap zorgdraagt voor de uitvoering van het beheer en onderhoud van de gemeentelijke rioolgemalen. Een andere uiting van samenwerken vindt plaats in het gezamenlijk opstellen van de Klimaatadaptatiestrategie Zeeland.
In de Deltabeslissing Ruimtelijke Adaptatie is afgesproken dat overheden ervoor gaan zorgen dat schade door hitte, wateroverlast, droogte en overstromingen zo min mogelijk toeneemt. Naar aanleiding daarvan is er in Zeeland een convenant opgesteld, dat ook door de gemeente Middelburg is ondertekend, om te komen tot een Zeeuwse Klimaatadaptatiestrategie waarin al deze aspecten aan bod komen. In 2018 en 2019 hebben alle gemeenten, waterschap en de provincie klimaatstresstesten uitgevoerd. Eind 2019 heeft de regionale risicodialoog plaatsgevonden, waar veel kwetsbaarheden met betrekking tot klimaatverandering zijn besproken. Van hieruit wordt gewerkt aan het opstellen van de Klimaatadaptatiestrategie Zeeland (2020).
2.5.2
Regionaal en overig In kleiner verband wordt met enkele andere gemeenten in de regio voor het beheer van de rioolgemalen gebruik gemaakt van een gezamenlijke hoofdpost (Aquaview++ bij de gemeente Veere). Ook op bijvoorbeeld het gebied van belastingen wordt in kleiner verband met andere gemeenten samenwerking gezocht. Ook het innen van de rioolheffing wordt gezamenlijk met enkele gemeenten in de regio uitgevoerd (de gemeenten Vlissingen, Veere en Schouwen-Duiveland). De gemeente Middelburg heeft een verordening rioolheffing op basis waarvan de hoogte van de
Hoofdstuk 2: kader en samenhang eindconcept rapport
-12-
R023.P160/R008/RHOU 5 januari 2021
Stedelijk Waterprogramma 2021 - 2030
rioolheffing jaarlijks wordt vastgesteld. Er is onderscheid gemaakt in een vast tarief voor eigenaren en een gedifferentieerd tarief voor gebruikers. De gebruikersheffing is gebaseerd op de hoeveelheid afgenomen drinkwater. De meeste reguliere huishoudens vallen daarbij in de eerste categorie. Grootverbruikers kennen een aangepast tarief op basis van de afgenomen hoeveelheid drinkwater. In samenwerking met waterschap Scheldestromen zijn er afspraken gemaakt ten aanzien van beheer en onderhoud van het stedelijk water (BOB). Deze afspraken betreffen het wegwerken van achterstallig onderhoud en de verantwoording voor het reguliere onderhoud. De milieuvergunningen die de gemeente Middelburg afgeeft, worden door middel van periodieke controles gehandhaafd door de afdeling Vergunningverlening en Handhaving (gemiddeld een keer per vijf jaar). Dit gebeurt steekproefsgewijs en bij klachten. Daarbij wordt ten aanzien van de waterkwaliteit samengewerkt met waterschap Scheldestromen. In het kader van de uitvoeringsplanning en de concrete projecten buiten wordt steeds meer de samenwerking gezocht met de kabel- en leidingenbeheerders en woningcorporaties. Projectplanningen, maar ook langere termijnplanningen worden gezamenlijke afgestemd om te komen tot een zo optimaal mogelijke uitvoeringsperiode en zo min mogelijk overlast voor omwonenden.
Hoofdstuk 2: kader en samenhang eindconcept rapport
-13-
R023.P160/R008/RHOU 5 januari 2021
Stedelijk Waterprogramma 2021 - 2030
Hoofdstuk 2: kader en samenhang eindconcept rapport
-14-
R023.P160/R008/RHOU 5 januari 2021
Stedelijk Waterprogramma 2021 - 2030
3
Evaluatie In dit hoofdstuk vindt de evaluatie plaats van het vigerende verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Middelburg 2014-2018. Daarbij wordt teruggekeken naar de afgelopen planperiode. Vastgesteld wordt welke geplande werkzaamheden daadwerkelijk zijn uitgevoerd, wat de resultaten daarvan zijn en welke financiële consequenties dit heeft gehad. Een overzicht van de in de planperiode uitgevoerde onderhouds-, vervangings- en verbeteringswerkzaamheden is opgenomen in bijlage 3. Hoe is het ruim 300 km lange stelsel in de afgelopen periode onderhouden? Het systeem van leidingen en gemalen is planmatig geïnspecteerd. Er is 23 km riolering vervangen of gerenoveerd en 27 ha verharding afgekoppeld. De rioolheffing blijkt kostendekkend.
3.1
Algemeen Terugkijkend op het vigerende vGRP wordt geconstateerd dat het plan zijn doel heeft gediend. Het is een document dat de gemeente voldoende leidraad en richting heeft gegeven voor het beheer van de riolering in de afgelopen planperiode. Om het echter een beter hanteerbaar en vaker geraadpleegd plan te laten worden (en daarmee actiever gebruikt) is een modulaire opbouw per discipline vanuit de afdeling wenselijk. Dat maakt het plan nog wat toegankelijker. Doelmatigheid is en blijft een belangrijk leidend motief in de beslissingen ten aanzien van de rioleringszorg. Niet alle geplande werkzaamheden zijn volledig uitgevoerd. Door de beperkt beschikbare tijd en menskracht zijn strategische keuzes gemaakt welke werkzaamheden prioriteit verdienden en waar combinaties met andere werkzaamheden konden worden gemaakt. De krapte in bezetting en de druk op het personeelsbestand vanuit andere disciplines is van grote invloed op de werkzaamheden binnen de afdeling. Met name bij werkvoorbereiding en toezicht is een tekort aan menskracht, hetgeen leidt tot achterstand in uitvoering van geplande werkzaamheden. Dit is ook zichtbaar in de vergelijking tussen de werkelijke uitgaven en de geplande uitgaven uit het vGRP. Ook de onderzoeks-werkzaamheden staan onder druk voor wat betreft beschikbare tijd.
Inhoudelijk zijn de beleidslijnen uit het vGRP gevolgd en zijn ook de reguliere beheer- en onderhoudstaken binnen de daarvoor gestelde budgetten uitgevoerd. Daarmee is het functioneren van het rioleringssysteem in de afgelopen planperiode gewaarborgd. De gemeente Middelburg is in de afgelopen planperiode ook actief betrokken geweest in de Samenwerking Afvalwaterketen Zeeland (SAZ+). Door inzet en inbreng in werk- en themagroepen zijn kennis en ervaringen gebundeld en onderling gedeeld om zo tijd te besparen en om het kennisniveau op peil te houden. Daarnaast heeft de gemeente Middelburg tijd en ruimte beschikbaar gesteld voor de taak van programmamanager binnen de SAZ+.
Hoofdstuk 3: evaluatie eindconcept rapport
-15-
R023.P160/R008/RHOU 5 januari 2021
Stedelijk Waterprogramma 2021 - 2030
3.2
Beleidskader en doelen Het beleidskader uit het vigerend vGRP is grotendeels nog steeds van kracht. Landelijk is er meer aandacht gekomen voor het toekomstbestendig en waterrobuust inrichten van de bebouwde omgeving, met name vanuit klimaatverandering. Het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie geeft op nationaal niveau handen en voeten aan het (versneld) klimaatbestendig maken van het bebouwd gebied, met name vanuit de perspectieven droogte en hitte en de toegenomen neerslagintensiteiten. Dit nationaal beleid wordt regionaal vertaald door de SAZ+ naar programmalijnen. Lokaal heeft binnen de gemeente Middelburg onderzoek plaatsgevonden naar klimaateffecten via een klimaatatlas en door het uitvoeren van een klimaatstresstest. De doelen uit het vigerende vGRP zijn voldoende dekkend geweest voor de uit te voeren werkzaamheden in de afgelopen planperiode. Zij hebben het karakter van het schetsen van de gemeentelijke verantwoordelijkheden. De bijbehorende functionele eisen en maatstaven zijn met name van praktische waarde om de doelen toetsbaar en meetbaar te maken.
3.3
Overzicht en toestand van de aanwezige voorzieningen Een vergelijking van de aanwezige voorzieningen en hun functioneren ten tijde van het opstellen van het vGRP 2014-2018 (peildatum 1 juli 2013) en in de huidige situatie (peildatum 15 oktober 2020) is opgenomen in hoofdstuk 5 (overzicht van de aanwezige voorzieningen). Uit de vergelijking blijkt dat er in totaal 14% aan riolering (lengte) is bijgekomen, ofwel ruim 40 km. Dit is voor een groot deel regenwaterriolering (ruim 32 km). Dat de uitbreiding van het systeem met name hierin wordt gevonden (schoonwaterleidingen en regenwaterriolering met een voorziening) wordt ook zichtbaar in de sterke toename van het aantal uitstroomcontructies. De uitbreiding van het rioleringssysteem wordt voor een deel veroorzaakt door de overdracht van riolering vanuit nieuwbouwlocaties (bijvoorbeeld de wijk Mortiere). Een ander deel wordt gevonden in de afkoppelwerkzaamheden van de afgelopen planperiode. Daarbij is gemengde riolering vervangen en is er (nieuwe) regenwaterriolering bij gelegd. Ook wordt bij rioolrenovatie vaak een schoonwaterriool mee gelegd. Daarmee neemt de totale lengte aan (regenwater)riolering toe en ook het aantal uitstroomconstructies die bij deze riolering horen. Uit de leeftijdsopbouw wordt eveneens de groei van het rioleringssysteem zichtbaar. Een grote hoeveelheid leidingen (bijna 50%) is niet ouder dan 20 jaar.
De kwaliteit van de voorzieningen wordt over het algemeen als voldoende tot goed beoordeeld. Om deze kwaliteit in stand te houden en het functioneren van de voorzieningen
Hoofdstuk 3: evaluatie eindconcept rapport
-16-
R023.P160/R008/RHOU 5 januari 2021
Stedelijk Waterprogramma 2021 - 2030
te waarborgen, is een onderhoudsschema opgenomen in het vigerende vGRP. Dit schema is in de afgelopen planperiode uitgevoerd volgens de omschreven planning en frequenties. Er is in de afgelopen planperiode iets minder lengte riolering geïnspecteerd dan gepland. In totaal zijn er van circa 40% van het stelsel recente inspectiegegevens beschikbaar. In de planperiode is 16% van de drukrioleringspompen vervangen. Het onderhoud en de inspecties van de elektrische installatie van de rioolgemalen is uitgevoerd, inclusief eventueel daaruit voortvloeiende verbeterings-werkzaamheden en ook zijn er draadloze verbindingen tussen de rioolgemalen en de hoofdpost tot stand gebracht. In 2015 is een aansluiting op de gezamenlijke Aquaview++ hoofdpost van de gemeente Veere gerealiseerd (samen met de gemeenten Vlissingen en Schouwen-Duiveland). De gemeente is er nog niet aan toegekomen om alle (oude) inspectieresultaten om te zetten en toegankelijk te maken via het softwarepakket Infraviewer. Deze actie blijft staan voor de komende planperiode via het beheerpakket Obsurv. Dit beheersysteem, waar de gemeente Middelburg in de planperiode op is overgestapt, samen met vele andere Zeeuwse gemeenten, is nagenoeg volledig gevuld en voorzien van actuele en betrouwbare gegevens. Verwerking van revisiegegevens gebeurt vrijwel direct, waardoor de actualiteit van het beheerbestand gewaarborgd blijft.
Het aanleveren door aannemers laat echter nogal eens op zich wachten.
3.4
Strategie rioleringszorg Het hoofdstuk ‘strategie rioleringszorg’ bevat het grootste deel van de geplande activiteiten voor de rioleringszorg. Deze activiteiten bestaan uit onderzoek en studie en uit het treffen van maatregelen om het functioneren van het rioolstelsel te waarborgen en waar nodig te verbeteren.
3.4.1
Niet aangesloten bebouwing Het aantal niet aangesloten panden is gedurende de planperiode beter in beeld gekomen en daarmee gewijzigd. Er zijn met name meer ‘niet-lozers’ geregistreerd. De gemeente heeft voor de niet aangesloten panden ontheffing verkregen van de provincie (2016). De situatie rondom de IBA’s is niet gewijzigd (aantal en beheersituatie). Uitgangspunt voor de gemeente Middelburg is het hanteren van een smalle zorgplicht, waarbij alleen panden worden aangesloten indien dit rendabel is.
3.4.2
Onderzoek Mede in het kader van de hemelwaterzorgplicht hanteert de gemeente het streven om jaarlijks 1% van de aangesloten verharding (peildatum 2000) af te koppelen. Gedurende de planperiode is hier ruimschoots invulling aangegeven (7,7%), met name vanuit het project ‘herinrichting Ramsburg’. De gemeente is voorts in de planperiode gestart met een actuele inventarisatie van alle verharding en met het in beeld brengen van het strategisch afkoppelpotentieel. De inventarisatie is voor 90% afgerond. Er is geen overkoepelend afkoppelplan.
Hoofdstuk 3: evaluatie eindconcept rapport
-17-
R023.P160/R008/RHOU 5 januari 2021
Stedelijk Waterprogramma 2021 - 2030
Er wordt op projectbasis afgewogen of afkoppelen mogelijk en zinvol is, in combinatie met rioolrenovatie en herstraatwerkzaamheden. Er is in de planperiode geen overkoepelend Basisrioleringsplan Middelburg opgesteld. Wel worden er ad-hoc rioleringsberekeningen uitgevoerd en wordt het plan per rioleringsgebied geactualiseerd. Dit wordt met name ingegeven door geplande vervangingswerkzaamheden. Daarnaast is er in 2018 een overkoepelend plan opgesteld ten aanzien van het hydraulisch functioneren van de riolering op basis van modelberekeningen. Ten aanzien van het meten en monitoren van de riolering is de gemeente samen met waterschap Scheldestromen in het najaar van 2013 gestart met een meetproject in de wijk Dauwendaele. De resultaten daarvan zijn onder andere dat het rioolstelsel functioneert zoals het behoort en dat het geen duidelijke negatieve effecten heeft op de oppervlaktewaterkwaliteit. Procesmatig is het meetproject moeizaam verlopen. De samenwerking is goed verlopen, maar de uitvoering op locatie niet zo goed. Wel heeft het meetproject ervaringen en aanbevelingen opgeleverd voor eventuele toekomstige meetprojecten.
3.4.3
Maatregelen in stand houden riolering en vervanging Vanuit de monitoring van meldingen of klachten naar aanleiding van het terugbrengen van de reinigingsfrequentie van de kolken (van 2 maal naar 1,5 maal per jaar) is geen merkbare stijging geconstateerd. De nieuwe frequentie blijft daarom gehanteerd. In het vigerende vGRP is een vervangingsplanning opgenomen voor de planperiode van zowel de vrijvervalriolering als van de overige objecten. De vervangingsplanning voor de vrijvervalriolering is uitgedrukt in lengte over de planperiode (km) en kosten per jaar (€/jr). Deze planning is in de afgelopen planperiode grotendeels gerealiseerd (circa 23 km vervangen of gerenoveerd), zij het niet altijd exact in de geplande jaren. Soms lopen werken iets uit en worden later uitgevoerd dan gepland. Ook komen werkzaamheden (inhoud en planning) onder druk te staan door de eerder genoemde krapte en druk op het personeelsbestand. De beschikbaar gestelde financiële middelen zijn toereikend gebleken. Eventuele tekorten worden onttrokken aan de voorziening riolering, eventuele overschotten worden daarin gestort. Het invulling geven aan de vervangingsplanning wordt gedaan door het uitvoeren van (traditionele) vervanging of relining (renovatie). Soms worden ook deelreparaties geplaatst. Met deze werkzaamheden wordt de levensduur van de betreffende leidingen verlengd.
De belangrijkste overweging om over te gaan tot vervanging of relining is uiteindelijk het resultaat van de rioolinspecties. Daarbij komt nog een aantal andere overwegingen kijken, zoals de leeftijd van de riolering, de combinatie met wegbeheer, afkoppelmogelijkheden, wateroverlast, etc. Het belangrijkste criterium echter is de kwaliteit op basis van de rioolinspectie. In samenhang met de vervangings- en renovatieprojecten is bijna 27 ha aan verharding van de gemengde riolering afgekoppeld. Hiermee loopt de gemeente Middelburg in de pas met
Hoofdstuk 3: evaluatie eindconcept rapport
-18-
R023.P160/R008/RHOU 5 januari 2021
Stedelijk Waterprogramma 2021 - 2030
de overall planning van 1% afkoppelen per jaar vanaf het jaar 2000. Ook voor de afkoppelwerkzaamheden zijn de beschikbare budgetten toereikend gebleken (zie ook bijlage 3).
3.4.4
Verbeteringswerken Vanuit de Europese Kaderrichtlijn Water is het saneringsbaggeren van het Kanaal door Walcheren in 2015 uitgevoerd. Andere projecten in dit kader zijn niet uitgevoerd. Vanuit het waterkwaliteitsspoor is in de wijk Klarenbeek de Prooijnse Sprenk geherprofileerd. Dit naar aanleiding van stankklachten. Na uitvoering van de werkzaamheden zijn de klachten niet meer ontvangen. In de planperiode is binnen de SAZ+ onderzoek gedaan naar rioolvreemd water op basis van gemaal-gegevens. De resultaten hiervan zijn wel aan de gemeente gepresenteerd, maar nog niet verder besproken. Het bestrijden van onkruid mag niet meer plaatsvinden met het gebruik van chemische middelen. Hiervoor wordt andere middelen ingezet, zoals borstelen, branden en schoffelen. Voor het ontvangen en registeren van klachten en meldingen beschikt de gemeente Middelburg over een klachtenregistratiesysteem. Dit is onderdeel van het gemeentelijke zaaksysteem (Djuma), waar klachten en meldingen op categorie worden ingeboekt. Deze registratie werkt echter niet vlekkeloos, met name de verdeling per onderdeel laat soms te wensen over. Er wordt niet proactief geanalyseerd wat er aan klachten is binnengekomen.
Op jaarbasis betreft het circa 200 watergerelateerde meldingen en klachten, waarvan circa 155 meldingen over verstopte kolken, 25 meldingen over putdeksels, 20 meldingen over wateroverlast en enkele meldingen over pompgemalen. Hemelwater Zoals eerder genoemd houdt de gemeente Middelburg zich actief bezig met ruimtelijke adaptatie en het klimaatbestendig maken van de openbare ruimte. Dit uit zich onder meer in de uitgevoerde quickscan vanuit de SAZ+ naar kwetsbare locaties voor wateroverlast bij hevige neerslag en het doorrekenen naar het rioleringssysteem met intensievere neerslagsituatie dan strikt noodzakelijk is. In diverse projecten wordt dit zichtbaar, zoals de herinrichting van het Molenwaterpark, Prinsenhove, de Overloper en de nieuwe wijk Essenvelt.
Hoofdstuk 3: evaluatie eindconcept rapport
-19-
R023.P160/R008/RHOU 5 januari 2021
Stedelijk Waterprogramma 2021 - 2030
Als vervolg op de quickscan vanuit de SAZ+ heeft de gemeente in samenwerking met waterschap Scheldestromen een start gemaakt met het in beeld brengen van de Stedelijke Wateropgave. Naast de toegenomen neerslag wil de gemeente Middelburg ook rekening houden met andere klimaataspecten zoals droogte en hitte (bijvoorbeeld de projecten Prinsenhove, Kanaalweg, project Cooltowns). Vanuit onderzoek naar de klimaataspecten (2018) is een klimaatatlas opgesteld (website: www.middelburg.klimaatatlas.net) met daarin overzichtskaarten van kwetsbare locaties bij droogte, hitte (hittestress) en hevige neerslag (situatie van 70 mm/uur, conform opgave stichting Rioned). Ook is een klimaatstresstest uitgevoerd binnen de gemeente Middelburg waar een diversiteit aan disciplines vanuit de gemeentelijke organisatie bij betrokken is geweest (groen, water, wegen, ruimtelijke ordening).
3.5
Strategie grondwater Sinds 1 januari 2008 is de gemeente formeel verantwoordelijk voor de uitvoering van het grondwaterbeheer in stedelijk gebied. Daarvoor beschikt de gemeente over een grondwaterloket waar vragen en/of meldingen op het gebied van grondwater door burgers kunnen worden binnen gebracht. Grondwateroverlast wordt slechts op zeer beperkte schaal ervaren. Jaarlijks zijn er circa 10 meldingen. Het beleid van de gemeente is om volgend aan meldingen te reageren ten aanzien van grondwateroverlast. Er is wel een wens om met het oog op de klimaatverandering actief te bouwen aan een grondwatermeetnet. Hiervoor is een onderzoeksrapportage opgesteld. In de planperiode is een grondwatermeetnet aangelegd op basis van het hoogste ambitieniveau uit deze rapportage om zo meer inzicht in het functioneren van het grondwatersysteem binnen het stedelijk gebied te verkrijgen. Er zijn in de openbare ruimte maar weinig grondwatervoorzieningen (drainage, peilbuizen) en over het algemeen zijn deze slechts beperkt in beeld. Onderhoud gebeurt sporadisch en niet met een structureel karakter. Dat geldt wel voor drainage op sportvelden en begraafplaatsen. Deze wordt actief onderhouden door de afdeling Stadsbeheer. De uitgangspunten ten aanzien van (structurele) grondwateroverlast zoals die zijn vermeld in het vigerende vGRP blijven van kracht.
De richtlijnwaarde voor de ontwateringsdiepte onder woningen bedraagt 70 cm beneden onderkant vloerpeil (met kruipruimte, zonder kruipruimte 50 cm), bij plantsoenen en tuinen bedraagt dit 50 cm en onder wegen bedraagt dit 70 cm (ten opzichte van de ashoogte).
3.6
Middelen en kostendekking Het hoofdstuk ‘middelen en kostendekking’ geeft inzicht in de vooraf geplande financiële consequenties van de gemeentelijke activiteiten op het gebied van riolering en grondwater en ook welke personele middelen daarbij noodzakelijk zijn.
Hoofdstuk 3: evaluatie eindconcept rapport
-20-
R023.P160/R008/RHOU 5 januari 2021
Stedelijk Waterprogramma 2021 - 2030
3.6.1
Personele middelen In het vigerende vGRP is inzichtelijk gemaakt dat er circa 5,6 fte noodzakelijk is om de geplande gemeentelijke watertaken uit te voeren. Daarbij is als uitgangspunt gehanteerd, dat de gemeente Middelburg er voor kiest om een deel van deze taken uit te besteden. In de afgelopen planperiode is er gemiddeld circa 5 fte beschikbaar geweest. Een deel van de werkzaamheden waar de gemeente zelf niet aan toe kwam, is uitbesteed. Ondanks de inhuur van personeel zijn niet alle geplande taken uitgevoerd. Het werken op regiebasis vraagt ook tijd van de vaste medewerkers en de beschikbaarheid van kwalitatief goede inhuurkrachten is eveneens beperkt. Vooral op het gebied van planvorming, werkvoorbereiding en toezicht was het merkbaar dat er minder personeel beschikbaar was dan vooraf noodzakelijk werd geacht.
3.6.2
Kosten In het vigerende vGRP is voor de kosten onderscheid gemaakt in vijf hoofdgroepen. Daarbij is een periode van 70 jaar beschouwd (aangenomen levensduur duurzaamste materialen). Uit de financiële overzichten van de afgelopen planperiode, blijkt dat de beschikbaar gestelde budgetten voor de verschillende hoofdgroepen voldoende zijn geweest om de geplande werkzaamheden uit te voeren. In veel gevallen is er steeds een kleine onderschrijding van de budgetten. De belangrijkste reden hiervoor is dat door de eerder benoemde personele krapte niet alle projecten en werkzaamheden zijn uitgevoerd. Met name de investeringen zijn lager dan vooraf is geraamd. Alleen in het jaar 2015 is er beduidend meer uitgegeven dan vooraf was begroot (project Ramsburg). Ook wordt zichtbaar dat de milieulasten in veel gevallen een overschrijding kennen daar waar de renovatielasten juist een onderschrijding kennen. Een verklaring hiervoor is onder meer het klimaatbestendig inrichten van de openbare ruimte. In veel gevallen ligt de nadruk op het voorkomen van wateroverlast, waarbij ook verharding van de gemengde riolering wordt afgekoppeld (milieulasten). Daarnaast is er een toename van het toepassen van renovatietechnieken (relining) in plaats van het traditioneel vervangen van de riolering (open ontgraving).
Renovatie is in veel gevallen iets goedkoper en sneller dan het traditioneel vervangen van de riolering.
3.6.3
Kostendekking De gemeente ontvangt middelen uit nieuwe rioolaansluitingen en uit de rioolheffing die burgers en bedrijven betalen. Deze rioolheffing is voor de gemeente Middelburg kostendekkend, beschouwd over de levensduur van de riolering. De heffing is verdeeld in een eigenarendeel en een gebruikersdeel, waarbij de hoogte van dit laatste deel gebaseerd is op het drinkwaterverbruik. Om fluctuaties in de kosten en de ontvangen baten op te vangen, is in het vigerende vGRP nog uitgegaan van twee rioolvoorzieningen. Inkomsten worden naar rato van de verdeling van de geplande kosten toegevoegd aan deze voorzieningen.
Hoofdstuk 3: evaluatie eindconcept rapport
-21-
R023.P160/R008/RHOU 5 januari 2021
Stedelijk Waterprogramma 2021 - 2030
Dit betreft de voorziening rioolbeheer (exploitatie), bedoeld voor kosten van het dagelijks beheer en onderhoud. Deze kosten blijven redelijk stabiel gedurende de planperiode. Daarnaast is er de voorziening rioolvervanging en -verbetering (investeringen). Uit deze voorziening worden de kosten voor vervanging van de bestaande riolering en voor de afkoppelwerkzaamheden gedekt. Deze kosten kunnen meer fluctueren. Uitgangspunt is dat er over de gehele beschouwde periode (70 jaar) geen tekort of overschot is en dat de stand van de voorziening na die 70 jaar nagenoeg nihil is. De stand van de voorziening was aan het begin van het jaar 2020 circa 2,9 miljoen euro positief. De uitgangspunten ten aanzien van de voorziening zijn gebleven. Er is echter nog maar één voorziening in gebruik als gevolg van gewijzigde regelgeving BBV (Besluit Begroting en Verantwoording). De omvang van de voorziening is, mede doordat er minder is uitgegeven dan vooraf gepland, iets hoger dan in het vigerende vGRP werd verwacht. Zoals genoemd is de hoogte van de rioolheffing kostendekkend. Deze is gebaseerd op de geplande werkzaamheden, zowel de dagelijkse werkzaamheden als de renovatie- en vervangingsprojecten. In het vigerende vGRP is uitgegaan van een jaarlijkse stijging van 1% tot en met het jaar 2022, (exclusief inflatie) om volledige kostendekking te bereiken.