Onderzoeksrapport CO2-neutraal - Rekenkamer Meppel

Meppel heeft een heldere ambitie voor de energietransitie: Meppel in 2040 CO2-neutraal. Met die ambitie legt Meppel de lat hoger dan de landelijke ambitie om in 2050 klimaatneutraal te zijn. De Meppelse ambitie is nader uitgewerkt en voorzien van (tussen)doelen in onder andere een

routekaart, Programma duurzaamheid, Transitievisie Warmte en in de Regionale Energiestrategie. Het is een ambitie waar betrokkenen binnen de gemeente en in de samenleving graag aan vast willen

houden. Hoewel niet precies berekend is of de ambitie ook echt haalbaar is, geeft hij wel richting en zorgt ervoor dat de energietransitie in Meppel op gang komt. De aardgasvrije nieuwbouwwijk

Nieuwveense landen en de eerste concrete plannen om bestaande wijken aardgasvrij te maken zijn hier voorbeelden van.

De ambitie is in 2011 door de gemeenteraad bepaald en sindsdien steeds bevestigd. Hoewel het

programma duurzaamheid binnen de gemeentelijke organisatie is opgesteld, is bij de uitwerking van ambities in bijvoorbeeld de Transitievisie Warmte (TVW) en Regionale Energiestrategie (RES) nauw samengewerkt met stakeholders binnen de gemeente. Met de Transitievisie Warmte beschikt de

gemeente over een vrij concrete planning voor de lokale warmtetransitie. Daarmee behoort Meppel tot de koplopers.

Goed uit de startblokken

De energietransitie is een relatief nieuwe opgave waar gemeenten voor staan. Dat geldt dus ook voor de gemeente Meppel. Het onderwerp leeft in Meppel op ambtelijk niveau, in het College en in de gemeenteraad.

In de afgelopen jaren is de interne organisatie ingericht om deze opgave aan te kunnen pakken met het vormgeven van het team Duurzaam. Daarmee komt er ambtelijke capaciteit beschikbaar voor

specifiek deze opgave. Het team is in opbouw, de afgelopen jaren was er veel verloop. Nu krijgt team Duurzaam meer vorm, al zijn sommige functies lastig in te vullen. Bijvoorbeeld op het gebied van duurzame mobiliteit. Het team streeft naar ‘verbreding’, zodat alle andere teams ook duurzaam

kunnen werken. Dat is nodig, want bij andere teams staat de energietransitie nog niet altijd scherp op

het netvlies. De herziening van het Programma duurzaamheid biedt kansen om daar verandering in te brengen. Budget bij de gemeente is op dit moment geen wezenlijke belemmering voor de lokale energietransitie.

De energietransitie komt van de grond in Meppel. Met het gemotiveerde team Duurzaam, een planning voor het aardgasvrij maken van wijken, een eerste wijkuitvoeringsplan (WUP) voor

Berggierslanden, inzet op participatie en communicatie zijn de eerste stappen gezet. Er worden concrete maatregelen genomen om de hoge ambitie waar te maken.

| Rapportage rekenkameronderzoek Meppel CO2-neutraal

26

Veel energie in de wijken

Meppel heeft actieve bewoners, bewonersinitiatieven en bedrijven die zelf actie ondernemen op gebied van de energietransitie.

De partijen waarmee tijdens het onderzoek gesproken is, zijn onverdeeld positief over de houding en inzet van de gemeente. Ook waar problemen worden waargenomen, zijn de mensen positief over de interactie met de ambtenaren. Meppel heeft een positieve band weten op te bouwen met veel van deze mensen. Dit gegeven is een zeer waardevolle basis. De initiatieven zijn goud waard voor de

energietransitie in Meppel. Ze staan dicht bij bewoners en kunnen zo een schakel zijn tussen ambities en beleid van gemeenten en de beleving in de wijken.

De gemeente heeft duidelijk de intentie om externe partners en lokale initiatieven te faciliteren. Het

gaat bijvoorbeeld om kleine ondersteuning voor communicatie, zaalruimte, inleiders voor specifieke

onderwerpen. En in het verleden hebben initiatieven een klein werkbudget ontvangen. Daarmee zijn zij nog steeds in staat om activiteiten te organiseren. Maar: het is niet bekend of startende initiatieven de gemeente ook zo goed weten te vinden; er is geen beleid op.

De gemeente en haar partners in de energietransitie weten elkaar te vinden, maar het voeren van de

dialoog of het agenderen van de behoeftes van de partners gebeurt nog niet of niet structureel. Voor

lokale initiatieven is het belangrijk om te begrijpen wat er bij de gemeente in voorbereiding is, ook als daarin nog onzeker is welke keuzes gemaakt zullen worden.

Voor woningcorporaties gaat het dan om inzicht in de plannen, verder samen vooruit kunnen kijken. Hetzelfde geldt voor de Energiecoöperaties; voor hen is het ook belangrijk om meegenomen te

worden in de uitbreiding van het net. Voor bedrijven lijkt het nog aan een overkoepelende strategie te ontbreken; bij hen is ook de netcongestie een belangrijk dossier om op te helderen.

Hoewel initiatieven en gemeente elkaar goed weten te vinden, is er nog geen structurele

samenwerking ontstaan en geen permanente samenwerkingsstructuur. Tijdens de interviews is

gebleken dat er vanuit verschillende initiatieven behoefte is om elkaar op reguliere basis te ontmoeten en spreken. Zij zien een rol voor de gemeente weggelegd om daartoe het initiatief te nemen. CO2-uitstoot neemt af volgens planning

De ontwikkeling van de aan energieverbruik gerelateerde CO2-uitstoot in Meppel stemt hoopvol. De uitstoot is de afgelopen jaren afgenomen is in lijn met de eigen ambitie van de gemeente en loopt

daar zelfs wat op voor. Mogelijke oorzaken daarvoor zijn de vergroening van elektriciteitsproductie op landelijk niveau en een besparing op energieverbruik in binnen de gemeentegrenzen van Meppel.

Zowel bij de gemeentelijke organisatie (cirkel van controle) en binnen de gehele gebouwde omgeving (cirkel van invloed) zien we dat er minder energie wordt verbruikt.

Toch is niet sluitend te zeggen of een CO2-neutraal Meppel in 2040 haalbaar is. Daarvoor is

onvoldoende inzichtelijk hoeveel geplande maatregelen moeten bijdragen en ontbreekt het aan monitoring. Duidelijk is wel dat er nog veel inspaninningen nodig zijn. Denk aan het verder

enthousiasmeren en meekrijgen van inwoners, aandacht voor inwoners met lage investeringsruimte en andere zorgen, slechte energielabels helpen renoveren, veel extra opwek van duurzame energie en uitbreiding van de netcapaciteit.

| Rapportage rekenkameronderzoek Meppel CO2-neutraal

27

Te weinig voortgang bij opwek duurzame energie

Op het vlak van opwek van duurzame energie is duidelijk nog te weinig voortgang geboekt om de eigen doelstellingen van de gemeente te realiseren. Ten opzichte van andere gemeenten in de

provincie blijft Meppel achter. Projecten voor duurzame opwek in 100% eigendom komen nog niet

van de grond. Een coöperatief project voor zonne-energie op het Terra College kon bijvoorbeeld niet

gerealiseerd worden. Ook voor de komende tijd zijn geen grootschalige projecten voor zon op dak of

windenergie gepland. Zonder deze plannen kan de doelstelling voor duurzame opwek niet

gerealiseerd worden. Daar ligt een grote opgave om in ieder geval de planvorming in gang te zetten, want er kan veel tijd verstrijken tussen planvorming en realisatie.

Ook in de verduurzaming van mobiliteit zijn nog grote stappen te zetten. Daar ontbreekt het aan ambtelijke capaciteit en beleid.

Netcongestie als belemmering voor de energietransitie

Netcongestie werd in bijna alle gesprekken genoemd als belemmering voor de energietransitie. Er is onvoldoende capaciteit op het net om de toenemende vraag naar elektriciteit aan te kunnen. Het is

een duidelijke belemmering die opgelost moet worden om verdere stappen te kunnen maken in de

energietransitie. Veel geïnterviewden gaven aan dat er “niks kon” zonder dat duidelijk werd of dit een oplosbaar probleem was en zo ja door wie. Kortom: alle ingrediënten voor een boodschap om

moedeloos van te worden. In de gesprekken met netbeheerder en met de provincie werd duidelijk dat er wel degelijk lichtpuntjes zijn.

Netcongestie is een probleem dat niet door gemeente Meppel zelf opgelost kan worden. Het is aan de netbeheerder om het net te verzwaren. Maar ook als je een probleem niet zelf kunt oplossen, of zelfs niet de probleemeigenaar bent (zoals de gemeente in dit geval), dan betekent dat niet dat je geen belangrijke rol hebt. Belangrijke taken van de gemeente zijn hier: o

Ontwikkelingen afstemmen met de netbeheerder.

o

In gesprek blijven met lokale partijen die op capaciteit zitten te wachten en niet weten wie er aan

o

Het openen van het gesprek over tussenoplossingen (zoals ‘Smart Energie Hubs’).

o

Zorgen voor ruimtelijke inpassing van een verzwaarde energie-infrastructuur.

zet is.

Het is overigens de vraag of netcongestie thuishoort bij team Duurzaam, of dat het beter past bij een ander team, zoals Economie & Regio. In ieder geval is netcongestie een probleem dat om nauwe

betrokkenheid van en goede afstemmening tussen meerdere teams vraagt. Nu communiceren deze teams allemaal afzonderlijk met de netbeheerder en zijn ze onvoldoende op de hoogte van ontwikkelingen binnen andere teams.

Structurele monitoring en gedeeld beeld van stand van zaken ontbreekt

Hoewel veel betrokkenen aangeven grote behoefte te hebben aan inzicht in de voortgang van de

energietransitie in Meppel, ontbreekt nu een gezamenlijk beeld daarvan. Er is in de gemeente niet het

inzicht of het haalbaar is om in 2040 CO2-neutraal te zijn en wat daar precies voor nodig is. Monitoring

vindt binnen de gemeente vooral plaats op projectniveau. Zonder monitoring is het niet duidelijk of de inspanningen van de organisatie ook optellen tot CO2-neutraal.

| Rapportage rekenkameronderzoek Meppel CO2-neutraal

28

Voor het opzetten van een monitoring heeft de organisatie wel diverse verkennende stappen

genomen. In het Programma duurzaamheid zijn enkele indicatoren benoemd die een eerste beeld

kunnen geven. Ook is een instrument ontwikkeld door een extern bureau, maar dat sluit niet goed aan bij de dagelijkse werkelijkheid van team Duurzaam en is te complex. Tijdens de interviews bleek dat

binnen het team Informatie & Interne Dienstverlening veel expertise aanwezig is rond monitoring; kennis en expertise die nu nog niet wordt benut voor het monitoren van de energietransitie.

Het lijkt zinvol om met de eigen data-analisten te onderzoeken welke indicatoren gebruikt kunnen worden om de voortgang te monitoren. Inzicht maakt het op ambtelijk en bestuurlijk niveau

makkelijker om praktische handen en voeten te geven aan de ambitie ‘CO2-neutraal’. Monitoring is immers meer dan alleen meten; het geeft ook prioriteit en richting aan de activiteiten van de

gemeentelijke organisatie en de actieve burgers en bedrijven. Het helpt om een duidelijke marsroute uit te stippelen.

Ook binnen de Raad is grote behoefte aan inzicht in de stand van zaken en de geboekte voortgang.

Tijdens het interview met de Raad is geopperd om een ‘tijdelijke raadswerkgroep’ in te stellen met als doel om afspraken te maken over monitoring aan de hand van indicatoren en informatievoorziening naar de raad. Zulke afspraken zorgen voor een gezamenlijk begrip en een gezamenlijke taal. Een

eerdere tijdelijke werkgroep die afspraken heeft gemaakt voor monitoring binnen het sociaal domein wordt als een succes gezien.

| Rapportage rekenkameronderzoek Meppel CO2-neutraal

29

5. Aanbevelingen

Op basis van de conclusies van dit onderzoek doen we de volgende aanbevelingen: 1. Bepaal een gezamenlijke route: het ‘waartoe’ van de monitoring

Het uitstippelen van een gezamenlijke route helpt om het ‘waartoe’ van de monitoring duidelijk te

maken voor alle betrokkenen, zowel binnen- als buitenwacht. Op dit moment dekken de ambtenaren

met hun projecten diverse aspecten van de energietransitie af (zoals de warmtetransitie; het stimuleren van bewustwording; de samenwerking met de Woningbouwcorporaties). Een routekaart maakt

duidelijk waarop keuzes voor bepaalde projecten gebaseerd zijn. Juist ook de mensen buiten de

gemeentelijke organisatie hebben behoefte aan een routekaart die duidelijk maakt via welke

projecten we op weg zijn naar CO2-neutraal, en wat die voor hen betekenen.

Mogelijk is het nieuwe Programma Duurzaamheid die routekaart. Maak in dat geval – bij voorkeur met raadsleden, actieve burgers en bedrijven, de netbeheerder en de woningcorporaties samen – een

versie voor de buitenwacht en deel die actief. 2. Start met de monitoring

Zonder monitoring is het niet duidelijk of de inspanningen van de organisatie ook optellen tot een

CO2-neutraal Meppel. Monitoring is meer dan alleen meten; het geeft ook prioriteit en richting aan de activiteiten van zowel de gemeentelijke organisatie als van de actieve burgers en bedrijven. 3. Bepaal relevante indicatoren om de voortgang te monitoren

Kies indicatoren die dicht bij de praktijk staan van de ambtenaren die ze moeten gaan meten. Tijdens de interviews bleek dat binnen het Team Informatie & Interne Dienstverlening veel expertise aanwezig

is rond monitoring; kennis en expertise die nu nog niet wordt benut voor het monitoren van de

energietransitie. Onderzoek met de eigen data-analisten welke indicatoren gebruikt kunnen worden

om de voortgang te monitoren. Staar je tegelijkertijd niet blind op alleen kwantitatieve data; cijfers zijn belangrijk maar de verhalen achter de cijfers, van bewoners in de wijk, zijn minstens even belangrijk.

Maak daarom ook de initiatieven van inwoners zichtbaar in de monitoring en evaluatie.

4. Maak binnen een tijdelijke raadswerkgroep energietransitie/duurzaamheid afspraken over monitoring en informatievoorziening

Vorm een ‘tijdelijke raadswerkgroep’ met als doel om afspraken te maken over monitoring aan de hand van indicatoren en structurele informatievoorziening naar de raad over de energietransitie.

5. Kies als gemeente een actieve rol om netcongestie op te lossen en nodig anderen uit om dat ook te doen

De oplossing voor netcongestie hoeft niet vanuit de gemeente te komen: netcongestie moet op

bovengemeentelijk niveau opgelost worden. Toch kan de gemeente kan wel degelijk een actieve rol pakken in dit krachtenveld: -

Creëer transparantie: Maak duidelijk wat het krachtenveld van netcongestie is: wat zijn de

actoren, wie heeft welke rol, van wie zijn ze afhankelijk, en welke informatiestromen zijn er, en wat is de planning? Doe dit bij voorkeur gezamenlijk met de betrokken belanghebbenden

-

en koppel deze informatie terug naar eindgebruikers van het net (bewoners en bedrijven).

Wees een gewetensvol doorgeefluik: De gemeente zit dichter op de gebruikers van het net, dan provincie of netbeheerder, en heeft dus meer zicht op de behoeftes. Wijs een

verantwoordelijken aan bij de gemeente, smeed met de ‘gebruikers van het net’ samen

| Rapportage rekenkameronderzoek Meppel CO2-neutraal

30

plannen voor de toekomst. Zo kun je de gezamenlijk behoefte neerleggen bij de

provincie/netbeheerder en kun je afspraken maken over wie er aanspraak kan maken over de te genereren capaciteit.

-

Werk aan slimme oplossingen voor de middellange termijn: Bedrijven kunnen niet wachten op de extra capaciteit. Verken samen met de bedrijventerreinen de mogelijkheden voor het

opzetten van Smart Energy Hubs. Gemeenten kunnen hier een faciliterende, aanjagende rol -

spelen. Voorbeelden zijn al vindbaar.

Kijk naar de lange termijn: De boodschap van de netbeheerder is glashelder: wacht niet met het voorbereiden van projecten voor duurzame energie tot netcongestie is opgelost. “Er is in feite nog niets opgestart voor het realiseren van windmolens. Dat duurt minstens 10 jaar vanaf start van een initiatief tot realisatie. Vergunningstrajecten duren lang.” (Zie ook: Uitdagingen

voor lokale stroomnet: dit kunnen gemeenten doen | VNG)

6. Blijf inzetten op betrekken van inwoners en ondernemers

Om in de terminologie van energie te blijven: wees de (plantaardige) smeerolie tussen de actieve Meppeler bedrijven en burgers. -

Faciliteren van bijeenkomsten en netwerkvorming: Creëer ruimte waarin inwoners en

organisaties elkaar vinden. In die ruimte kunnen ze – eventueel met hulp van de gemeente –

hun energieke initiatieven verder ontwikkelen. Bijvoorbeeld met behulp van kleine budgetten voor zelf-organisatie; ondersteuning bij communicatie; voorzien in (fysieke) ruimten voor het houden van vergaderingen en workshops. Zorg ervoor dat ook startende initiatieven hiervan op de hoogte zijn. De gemeente treedt alleen op als facilitator; het initiatief blijft bij de -

deelnemers.

Creëer transparantie over plannen en voortgang; organiseer een structurele energietafel

Deel met woningbouwcorporaties, parkmanagement, de netbeheerder, energiecoöperaties en -initiatieven wat er bij de gemeente in voorbereiding is, ook als daarin nog onzeker is welke

keuzes gemaakt zullen worden. Een dergelijke openheid kan op gang worden gebracht door een energietafel te organiseren, bijvoorbeeld elk kwartaal. Een ’routekaart voor de

buitenwacht’ (aanbeveling #1) kan hierbij als onderligger dienen. Zo weten de actieve

bewoners en bedrijven wat er op hen afkomt, en kunnen ze hun eigen plannen hierop afstemmen, of zelfs meesturen.

| Rapportage rekenkameronderzoek Meppel CO2-neutraal

31

Bijlage I. Bestuurlijk wederhoor

Bijlage II. Ingevuld normenkader met ‘stoplichtenoverzicht’ Blok 1: Beleid

1.1

Norm

De gemeente beschikt over heldere doelen en ambities voor de energietransitie. • Actueel • Concreet (SMART) geformuleerd

1.2

Het beleid sluit aan bij landelijke en regionale doelstellingen. • De link is gelegd met landelijke en regionale kaders.

1.3

De organisatie en de uitvoeringsstructuur zijn helder vastgelegd.

1.4

Het beleid is voldoende geborgd binnen de ambtelijke organisatie. • Ambtelijke apparaat (binnen de relevante beleidsvelden) heeft kennis van het duurzaamheidsbeleid en handelt in overeenstemming daarmee. • Er is voldoende capaciteit om het duurzaamheidsbeleid tot uitvoering te brengen. • Er is voldoende budget om het duurzaamheidsbeleid tot uitvoering te brengen.

1.5

De gemeente heeft concrete maatregelen bepaald die aansluiten bij de doelen.

1.6

Er is een nulmeting uitgevoerd aan de hand van indicatoren die aansluiten bij de ambitie en doelstellingen. De opgaven voor de komende tijd zijn in beeld.

Oordeel

Blok 2: Uitvoering en resultaten

2.1

Norm

De gemeente is op weg om de ambities waar te maken of heeft al doelstellingen behaald. • Op basis van landelijke benchmarks en op basis van al uitgevoerde (recente) evaluaties en bij de gemeente bekende feiten en cijfers. • Aangevuld met kennis binnen de ambtelijke organisatie. • Welke doelstellingen zijn reeds behaald en welk effect is bereikt?

2.2

Huidige en geplande maatregelen dragen bij en zijn voldoende om de ambitie te realiseren. • Zijn er andere stappen noodzakelijk in de aanpak van het duurzaamheidsbeleid die bijdragen aan de realisatie van de ambitie?

2.3

De succesfactoren en (mogelijke) belemmeringen bij het vastgestelde beleid zijn in beeld en daarop wordt geanticipeerd. • Wat zijn de succesfactoren en (mogelijke) belemmeringen? • Wat wordt gedaan om daarop in te spelen?

| Rapportage rekenkameronderzoek Meppel CO2-neutraal

Oordeel

33

Blok 3: Samenwerking en participatie

3.1

Norm

De gemeente werkt waar mogelijk samen met externe partners die actief zijn om de energietransitie te realiseren. (als eigen doel of als onderdeel van hun bedrijfsvoering)

3.2

Bij het opstellen van het beleid zijn stakeholders betrokken geweest.

3.3

De gemeente faciliteert waar mogelijk externe partners die actief zijn om duurzaamheid te realiseren.

3.4

Er zijn concrete afspraken (doelstellingen en/of maatregelen) vastgelegd met externe partners op het vlak van duurzaamheid.

3.5

De gemeente houdt zich aan de gemaakte afspraken en doelstellingen.

3.6

Er is een overlegstructuur met externe partners, zowel generiek als specifiek voor overeengekomen afspraken.

Oordeel

Blok 4: Monitoring en evaluatie

4.1

Norm

De gemeente hanteert een monitoringsinstrument voor de energietransitie. • Wat wordt gemonitord, op welk niveau, hoe vaak, en door wie?

4.2

College en raad hebben afspraken over monitoring van het energiebeleid.

4.3

Het college en de gemeenteraad worden geïnformeerd over de voortgang van de uitvoering van de beleidsdoelstellingen.

4.4

De raad is in de gelegenheid gesteld om de resultaten van het uitgevoerde beleid tussentijds te controleren en de doelen/budget bij te stellen.

4.5

De raad heeft gebruik gemaakt van de gelegenheid om het beleid tussentijds bij te stellen (doelen/budget).

| Rapportage rekenkameronderzoek Meppel CO2-neutraal

Oordeel

34

Bijlage III. Ambitie, doelstellingen en maatregelen Landelijke doelen

Provinciale/regionale doelen

Gemeentelijke maatregelen

Algemeen • 2050: Energieneutraal en aardgasloos. • 2050: 95% minder broeikasgassen in 2050 dan in 1990.

Gemeentelijke doelen & beoogd effect

RES: • In 2050 is Drenthe energieneutraal aardgasloos.

Duurzaam energieplan • Meppel in 2040 CO2neutraal. Programma duurzaamheid: • In 2030 50% minder CO2 uitstoot dan in 2017 (is gelijk aan 1990). Dit betekent voor Meppel dat tussen 2021 en 2030 circa 135.000 ton CO2 moet worden bespaard. • CO2-neutrale gemeentelijke organisatie in 2030 (voorlopige ambitie). • Onder inwoners en ondernemers brede bekendheid van en betrokkenheid bij de gemeentelijke doelstelling om in 2040 CO2 neutraal te zijn. Programmabegroting 2023: • In 2030 zijn alle gemeentelijke gebouwen van het gas af.

Routekaart: • Per wijk een energieplatform inrichten. • Ondersteunen van duurzaamheidsactiviteiten bij inwoners én bedrijven. • Het maken van energieprestatieafspraken met Industriële commerciële club/parkmanagement Meppel (ICC/PMM). • Binnen de gemeentelijke organisatie: organisatieontwikkeling waarbij nieuwe teams zijn gevormd, waaronder het nieuwe team Duurzaam. Programma duurzaamheid: • De renovatie van de Werf als circulair en CO2 neutraal voorbeeldproject aanpakken. • Voorstel aan raad aanbieden om een ambitie vast te stellen voor een routekaart CO2 neutrale gemeentelijke organisatie én op basis van die ambitie de routekaart uit te werken, inclusief middelen.

•

Energiebesparing • 1,5% energiebesparing per jaar.

Actieve samenwerking met onze inwoners op lokale initiatieven.

Werkplan Expeditie Energieneutraal Drenthe 2020-2023: • 75% van de woningeigenaren is zich bewust van hun eigen energiegebruik en mogelijkheden tot verduurzaming (bewustwording). • 20% van de Drentse (particuliere) woningeigenaren neemt energiemaatregelen (minimaal één maatregel, tot in één stap energieneutraal): no-regret maatregelen (meters maken). RES 1.0: • Besparen 15 procent op het gebruik van warmte in de gebouwde omgeving in 2030; van 3,9 TWh nu naar 3,3 TWh in 2030. • Motiveren en activeren inwoners en bedrijven tot het nemen van ‘geen-spijtmaatregelen’.

Routekaart 2019: • Maximale besparing: a. woningisolatie. b. overig verbruik. Programma duurzaamheid: Voor de periode 2021-2023 streven we verder naar: • 15% energiebesparing door gedrag en eenvoudige en kostenneutrale maatregelen in de gebouwde omgeving. • Breed bewustzijn en bereidheid tot laagdrempelige gedragsmaatregelen die bijdragen aan minder CO2 (zoals afvalscheiding, fietsen, standby knop uit, de verwarming één graad lager of een uur eerder uit). • Het voorkomen van desinvesteringen. • Deelname van bedrijfsleven en industrie aan de gemeentelijke energiedoelen.

| Rapportage rekenkameronderzoek Meppel CO2-neutraal

36

•

• •

•

• •

•

•

• •

‘Geen spijt maatregelen’ spoor in wijken en op bedrijventerreinen (stimuleren energiebesparing). DEL (Energieloket). Uitvoeren regeling Reductie Energiegebruik, samen met Drents Energieloket en met buurtinitiatieven. Lokale energiecoaches, ism corporaties (Programma duurzaamheid). Aanbieden duurzaamheidslening. We gaan door met de ontwikkelde samenwerking met bewoners, buurtinitiatieven en postcoderoosinitiatieven en blijven inzetten op het faciliteren en stimuleren van de duurzame initiatieven vanuit de samenleving. Uitvoering van de (specifieke uitkering) SPUK energiearmoede in samenwerking met Sociaal domein. Opnieuw energielabels bepalen met een nota van aanbevelingen voor gemeentelijk vastgoed. 2x per jaar meedoen met Junior Energiecoach (basisscholen). In 2023 de Young Solar Challenge in Meppel (scholencompetitie).

•

Verduurzaming energiebronnen • Uiterlijk in 2050 een aardgasvrije gebouwde omgeving. • Nationale opgave om in 2030 ten minste 35TWh grootschalig hernieuwbare elektriciteit op land te realiseren. • Klimaatakkoord: 50% lokaal eigendom.

Stimuleren lokale initiatieven, energiecoöperaties en bouwen een beweging van ambassadeurs.

Werkplan Expeditie Energieneutraal: • Elke Drent heeft toegang tot een regionaal of lokaal sterk burgerinitiatief. RES 1.0: • De bijdrage van de RESregio Drenthe van 3,45 TWh vindt zijn basis in:  Windenergie: 1,123 TWh.  Zonne-energie op land: 1,249 TWh.  Zonne-energie op daken: 0,893 TWh.  Techniekneutrale ambities: 0,234 TWh.’

| Rapportage rekenkameronderzoek Meppel CO2-neutraal

•

•

Bedrijven nemen maatregelen die binnen 5 jaar zijn terugverdiend. Kantoren hebben vanaf 2023 minimaal label C.

Routekaart 2019: • Zonnepanelen op zo veel mogelijk daken: a. bedrijven, b. woningen (particulier, huur/corporaties). • Maximale plaatsing windmolens, op optimale locaties: a. binnen eigen grenzen, b. in omgeving. Programma duurzaamheid: • Lokale opwek van 0,17 TWh lokaal opgewekte elektriciteit, door de realisatie van 50 hectare zon op grote daken en maximaal 30 MW aan windmolens, te realiseren in 100% lokaal eigendom waar alle Meppelers van kunnen profiteren.

Zonnepanelen op gemeentelijke daken. • Gemeentelijke organisatie koopt 100% groene stroom in. • Vervanging gasgestookte installaties gemeentelijke gebouwen volgens MJOP/natuurlijke vervangingsmomenten. Routekaart 2019: • Energiepotentiekaart opstellen. • RES 1.0 Drenthe opgesteld. Elke 2 jaar te herzien. • Nieuwveense Landen een van de eerste gasloze wijken van Nederland. TVW: • In 2022 in ieder geval met een bestaande wijk aan de slag met het wijkuitvoeringsplan. • Coöperatief zonnepark van 2 ha voor Nieuwveense Landen. Startnotitie RES 2.0: • Voor 1 juli 2023 wordt de RES 2.0 als document vastgesteld door raden, staten en algemeen besturen. • Uitvoeringsstrategie “zon-opdak”uitvoeren (provinciale aanpak). •

37

Programmabegroting 2023: • Na vaststelling van het wijkuitvoeringsplan Berggierslanden geven we daar uitvoering aan. • In 2023 stellen we het wijkuitvoeringsplan op voor Koedijkslanden/Reestlanden/ Slingenberg en starten we met het wijkuitvoeringsplan voor Oosterboer. Dit doen we in samenhang met de wijkaanpak Oosterboer. • Verder werken aan de regionale energiestrategie 1.0 (RES 1.0) en bereiden de versie 2.0 voor. • De RES-doelstellingen voor Meppel met betrekking tot het opwekken van zonne-energie en windenergie uitwerken met partners en initiatiefnemers. • Verkennen van mogelijkheden voor zonnepanelen op parkeerterreinen en langs snelwegen. • Uitwerken monitoringsysteem voor RES. • Aanbieden duurzaamheidslening. • Doorgaan met de ontwikkelde samenwerking met bewoners, buurtinitiatieven en postcoderoosinitiatieven en blijven inzetten op het faciliteren en stimuleren van de duurzame initiatieven vanuit de samenleving. WUP Berggierslanden

| Rapportage rekenkameronderzoek Meppel CO2-neutraal

38

• • •

Energie-infrastructuur

Verduurzaming mobiliteit • Klimaatakkoord: grote werkgevers krijgen vanaf

Drents Actieprogramma Netcongestie • Sneller bouwen. • Sterker sturen. • Flexibele capaciteit vergroten.

Mobiliteitsprogramma 20212030 Provincie Drenthe

| Rapportage rekenkameronderzoek Meppel CO2-neutraal

Wijkacties door Duurzaam Berggierslanden. Informeren inwoners. Onderzoekt naar mogelijkheden om collectieve voorzieningen te realiseren in de wijk Berggierslanden.

Startnotitie RES 2.0: • We ontwikkelen een routekaart “RES en elektriciteitsnetwerk 2030. • Regionaal: Rapportage “Netimpact analyse”. Programmabegroting 2023: • Volgen van ontwikkelingen elektriciteitsnet. • Met het bedrijfsleven onderzoeken we concrete maatregelen die kunnen worden genomen ten aanzien van peakshaving om op die manier bij te dragen aan het oplossen van netcongestie. • Aandacht voor initiatieven uit de samenleving voor de ontwikkeling van lokale netwerken. • We zoeken met netwerkbeheerders naar mogelijkheden om Zonnepark Nieuwveense Landen en coöperatieve lokale energieprojecten aan te kunnen sluiten op het elektriciteitsnet. Programma duurzaamheid:

•

39

Een deel van het gemeentelijk wagenpark is elektrisch.

•

2022 CO2 normen opgelegd voor het verminderen van de CO2 uitstoot van zakelijke kilometers. Aanleg laadinfrastructuur.

•

•

•

De opgave in Drenthe is 49% vermindering CO2uitstoot in 2030 t.o.v. 1990 binnen sector mobiliteit. Om te voldoen aan het Klimaatakkoord moet de uitstoot CO2 als gevolg van de sector mobiliteit in 2030 dus met 57% (49% + 18%) worden gereduceerd in ten opzichte van de gemeten uitstoot in 2017. Dat komt overeen met een reductie van 643.138.148 kg CO2. Drenthe dé fietsprovincie. stijging van 20% meer fietskilometers in Drenthe. Het openbaar vervoer in 2030 zero emissie: Vanaf 2025 zijn alle nieuwe bussen vrij van schadelijke uitlaatgassen. Vanaf 2030 geldt dat voor alle bussen die in het openbaar vervoer worden ingezet.

| Rapportage rekenkameronderzoek Meppel CO2-neutraal

Voor de periode 2021-2023 streven we verder naar: • Het verminderen van de CO2 emissie van bedrijven en mobiliteit. • Minstens één lokale aanbieder van elektrische deelauto’s.

Transportbussen, veegauto’s en vrachtauto’s rijden op HVO. • In 2023 worden de vuilnisauto’s vervangen door elektrisch aangedreven voertuigen. Programma duurzaamheid: • Provincie Drenthe: stakeholders aanpak voor de grote werkgevers in Meppel, waaronder ook de gemeentelijke organisatie zelf. (voor normen zakelijke kilometers grote werkgevers) (Programma duurzaamheid). • Faciliteren van initiatieven van onderop voor deelmobiliteit en elektrificatie. • 90% minder CO2 uitgestoten dan in de vorige concessie voor busverkeer. •

40

Bijlage IV. Geraadpleegde bronnen Titel

Van klimaatbewust naar klimaatneutraal Notitie reikwijdte en detailniveau

Memo aan de raad

Werk In Uitvoering

Publicatie

24-okt-17 feb-23

24-okt-17

mei-22

Aard van het stuk

Stand van zaken Duurzaam EnergiePlan Meppel Omgevingseffectrapportage Omgevingsvisie

Stand van zaken uitvoering Duurzaam EnergiePlan Meppel

Coalitieakkoord 2022-2026

Memo aan de raad

7-feb-18

Beantwoording motie M2, CO2-neutraal

Raadsvoorstel Programma duurzaamheid

17-nov-18

Programma duurzaamheid Meppel 2021-2023 Samenwerken aan duurzaamheid

Routekaart energietransitie

5-mrt-19

Routekaart met keuzes in de energietransitie

Reactienota inspraak Ontwerp Transitievisie Warmte

jul-21

Samenvatting van en gemeentelijke reactie op inspraakreacties

Wijkuitvoeringsplan Berggierslanden

najaar 2022

Rekenkamerrapport Burgerparticipatie in de gemeente 23-nov-22 Van klimaatgevoelig naar klimaatrobuust

Amendement 'geen klankbordgroep duurzaamheid'

12-okt-11

Wijkuitvoeringsplan

Rapportage onderzoek naar burgerparticipatie in de gemeente Meppel

Duurzaamheidsvisie gemeente Meppel 2011 – 2040

Beleid oplaadinfrastructuur elektrische voertuigen

17-dec-20

14-dec-16

Amendement in de gemeenteraad

Mobiliteitsprogramma 2021-2030 Provincie Drenthe

22-dec-20

Mobiliteitsprogramma van de provincie

in de openbare ruimte

Op weg naar RES 2.0

28-feb-21

Startnotitie RES-Drenthe 1.0

24-jun-19

Regionale Energie Strategie (RES) 1.0 Regio Drenthe Transitievisie Warmte Gemeente Meppel

Programmabegroting 2023 Gemeente Meppel

Prestatieafspraken Meppel 2023-2027

1-apr-21

Notitie doorontwikkeling RES-regio Drenthe RES 1.0

feb-21

Overzicht van de visie

22-dec-22

Meerjarige prestatieafspraken met woningcorporaties

2022

Samenwerken aan duurzaamheid

11-nov-20

Programma Duurzaamheid 2021 – 2023.

Variantenstudie

18-jun-20

Onderbouwing bij het programma duurzaamheid Meppel.

sep-21

Uitkomsten participatieperiode

Uitnodiging online bijeenkomst duurzaamheid

Vaststelling Transitievisie Warmte

Verslag participatieperiode ontwerp TVW

2021

5-okt-21

Uitleg Programma Duurzaamheid en uitnodiging

Bericht aan de Gemeenteraad van Meppel

Interviews

Voor dit onderzoek zijn interviews gehouden met: • • • •

Betrokken ambtenaren

De wethouder duurzaamheid

Partners van de gemeente, zowel professionele partners als bewonersinitiatieven

Groepsinterview met vertegenwoordigers van elke fractie in de gemeenteraad

| Rapportage rekenkameronderzoek Meppel CO2-neutraal

42