Cultuurnota Gemeente Meppel 2024 en verder ‘Jong geleerd, oud gedaan’

Cultuurnota Gemeente Meppel 2024 en verder Jong geleerd, oud gedaan 12 maart 2024

1

2

Inhoudsopgave 1. Inleiding ..................................................................................................................................7 1.1 Opbouw ............................................................................................................................7 1.2 Hoe is deze beleidsnota tot stand gekomen?...................................................................8 1.3 Samenvatting....................................................................................................................8 2. Het theoretisch kader ...........................................................................................................11 2.1

Definitie en soorten kunst en cultuur ..........................................................................11

2.1.1 Definitie van cultuur .................................................................................................11 2.1.2 Soorten cultuur ........................................................................................................12 2.2 De waarde van cultuur....................................................................................................12 2.2.1 Educatieve effecten .................................................................................................13 2.2.2 Sociale effecten .......................................................................................................14 2.2.3 Gezondheidseffecten en cognitieve effecten...........................................................15 2.2.4 Economische effecten .............................................................................................16 2.2.5 Intrinsieke effecten ..................................................................................................17 2.3 Cijfers .............................................................................................................................19 2.3.1 Culturele voorzieningen in Drenthe en Meppel in vergelijking met de rest van het land ...................................................................................................................................19 2.3.2 Landelijke cijfers actieve

cultuurdeelname (amateurkunst) .....................................20 2.3.3 Toerisme en demografie in Drenthe en de gemeente Meppel ................................21 2.3.4 Cultuurdeelname in Meppel .....................................................................................22 3. Beleidsmatige kaders ...........................................................................................................24 3.1 Landelijk .........................................................................................................................24 3.1.1 Rijkscultuurbeleid ....................................................................................................24 3.1.2 Advies Raad voor Cultuur 2029 ...............................................................................25 3.1.3 Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Bibliotheekwet)............................25 3.1.4 Erfgoedwet en Omgevingswet .................................................................................26 3.1.5 Mediawet .................................................................................................................26 3.1.6 Aanpak ‘Mentale gezondheid: van ons allemaal’ ....................................................26 3.1.7 GALA .......................................................................................................................27 3.2

Regionaal .......................................................................................................................27 3.3 Lokaal .............................................................................................................................28 3.3.1 Coalitieakkoord 2022-2026 ‘Werk in Uitvoering’ ......................................................28 3.3.2 Meppeler erfgoed nu (2021) ....................................................................................29 3.3.3 Koers .......................................................................................................................29 3.3.4 Besluitvorming rond Ogterop ...................................................................................30 3.3.5 Ander verwant beleid ...............................................................................................30 4. Financiële kaders .................................................................................................................31 3

4.1 Begroting en gesubsidieerde partijen .............................................................................31 4.2 Meppeler cultuuruitgaven in vergelijking met andere gemeenten ..................................32 4.3 Bijdragen vanuit andere overheden................................................................................33 5. Analyse .................................................................................................................................34 5.1 Wat gaat goed binnen het culturele veld van Meppel?...................................................34 5.2 Wat kan beter en waar liggen kansen voor het culturele veld in Meppel? .....................35 5.3 Wat zijn de kansen en aandachtspunten per sector?.....................................................36 6.

Visie en uitgangspunten: de koers .......................................................................................39 6.1 Visie en missie................................................................................................................39 6.2 Uitgangspunten ..............................................................................................................39 6.2.1 Uitgangspunt 1: cultuur is onmisbaar voor opgroeiende kinderen en jongeren ......39 6.2.2 Uitgangspunt 2: cultuuraanbod is laagdrempelig en voor iedereen beschikbaar ....40 6.2.3 Uitgangspunt 3: cultuur is een middel om doelen uit het sociaal domein te ondersteunen ....................................................................................................................41 6.2.4 Uitgangspunt 4: cultuur is onderdeel van de Meppeler ambitie ‘CO2 neutraal in 2040’ .................................................................................................................................41 7.

Uitvoering .............................................................................................................................42 7.1 Actielijn 1: Actieve cultuurdeelname ...............................................................................42 7.1.2 Buitenschools aanbod .............................................................................................42 7.1.3 Aanbod voor volwassenen ......................................................................................44 7.2 Actielijn 2: Jonge makers en talent .................................................................................45 7.3 Actielijn 3: Passieve cultuurdeelname ............................................................................46 7.3.1 Schouwburg Ogterop ...............................................................................................46 7.3.2 Puppet International ................................................................................................47 7.3.3 Bibliotheek en leesbevordering ...............................................................................47 7.3.4 Musea ......................................................................................................................48 7.3.5 Popmuziek ...............................................................................................................49 7.3.6 Lokale

publieke omroepen ......................................................................................49 7.4 Actielijn 4: Cultuur en sociaal domein.............................................................................50 7.4.1 Eenzaamheid verminderen en gezondheid stimuleren ...........................................50 7.4.2 Kansengelijkheid, inclusie en integratie bevorderen ...............................................50 7.5 Actielijn 5: Cultuur en erfgoed ........................................................................................51 7.5.1 Erfgoed beleven ......................................................................................................51 8.

Financiën, monitoring & evaluatie ........................................................................................52 8.1 Financiën ........................................................................................................................52 8.2 Cultuursubsidies .............................................................................................................52 8.3 Monitoring en evaluatie ..................................................................................................53 8.3.1 Subsidiepartners (ontvangers) ................................................................................53 8.3.2 Cultuurbeleid ...........................................................................................................53 Bijlage I – Literatuurlijst ............................................................................................................55 4

Bijlage II – Lijst van partijen die hebben mee-gedacht bij de totstandkoming van deze nota ..58 Bijlage III – Ringenmodel van Wijn ...........................................................................................59 Bijlage IV – Amendement .........................................................................................................60 Bijlage V – Stand van zaken culturele veld in de gemeente Meppel ........................................61

5

Voorwoord Beste inwoners van Meppel, Met trots presenteer ik u de Cultuurnota van onze gemeente. Deze nota bouwt voort op de visie en uitgangspunten uit de cultuurvisie, die de gemeenteraad eind 2023 vaststelde. Hierin hebben we benadrukt dat deelname aan kunst en cultuur van essentieel belang is voor het welzijn van onze inwoners en dat het stimuleert tot actieve deelname aan onze samenleving. Deze visie vormt de kern van onze missie om cultuurdeelname vanzelfsprekend en toegankelijk te maken voor iedereen in Meppel. Tijdens het opstellen van deze Cultuurnota hebben we actief geluisterd naar het culturele veld, maatschappelijke organisaties en natuurlijk naar u, onze inwoners. Uw waardevolle input heeft bijgedragen aan een grondige analyse van het culturele landschap in Meppel. In onze gemeente bruist het van energie en initiatief, vooral vanuit onze inwoners. We zien geweldige kansen door een sterke verbinding te leggen tussen cultuur en het sociaal domein. Hierbij staat onze jeugd voorop, want jong geleerd is oud gedaan. We hechten er grote waarde aan dat alle inwoners de mogelijkheid hebben om deel te nemen aan cultuur. Daarom streven we naar laagdrempeligheid en betaalbaarheid in ons cultuuraanbod. Deze Cultuurnota is een uitnodiging aan alle inwoners van Meppel om actief deel te nemen aan ons culturele leven.

Laten we samen bouwen aan een gemeente waarin kunst en cultuur bloeien en waarin iedereen de kans krijgt om zijn creativiteit te uiten en te genieten van alles wat cultuur te bieden heeft. Ik nodig u van harte uit om de Cultuurnota te lezen en deel te nemen aan de culturele activiteiten die Meppel rijk is. Samen kunnen we bouwen aan een levendige en inclusieve gemeente waarin cultuur voor iedereen toegankelijk is.

Met vriendelijke groet, Jeannet Bos Wethouder Gemeente Meppel

6

1. Inleiding Het culturele veld van Meppel is de afgelopen tijd sterk in beweging. De vorige cultuurnota ‘Panta Rhei’ is daardoor aan vervanging toe. Er is behoefte aan beleid dat aansluit op de ontwikkelingen die gaande zijn en die recht doet aan de kracht van het Meppeler culturele veld. Eind 2023 hebben we hier een aanzet voor gedaan in de vorm van de nota ‘Cultuur is overal en van iedereen’, die op 19 oktober 2023 door de gemeenteraad is vastgesteld als cultuurvisie. Hierbij heeft de gemeenteraad ook een amendement aangenomen. Dit amendement wordt beantwoord door deze cultuurnota. Deze nota is uitgebreider in opbouw dan de Cultuurvisie en omvat een uitgebreid overzicht van de kaders en financiën. Ook zijn de beleidsuitgangspunten vertaald naar de uitvoering in de vorm van actielijnen. Die zijn op hun beurt weer vertaald naar een financieel plaatje. Voor de leesbaarheid gebruiken we in deze nota veelal alleen het woord ‘cultuur’. We bedoelen met cultuur altijd ‘kunst en cultuur’.

1.1 Opbouw De opbouw van de nota is in de inhoudsopgave te vinden. Na dit inleidende en samenvattende hoofdstuk volgt een beschrijving van het theoretisch kader in hoofdstuk 2: wat zijn de effecten of waarde van kunst en cultuur? Waarom is het belangrijk en noodzakelijk voor de gemeente om te investeren in kunst en cultuur? Daarnaast schetsen we de beleidsmatige kaders en de financiële kaders in hoofdstuk 3 en 4 en doen we verslag van de input vanuit het culturele veld en onze inwoners in hoofdstuk 5. De uitvoering van kunst en cultuur in de gemeente Meppel is nauw verbonden met huisvesting en vastgoed. Het is belangrijk om deze component waar mogelijk los te trekken van het cultuurbeleid, en tegelijkertijd ook te erkennen dat er een sterke afhankelijkheid is tussen cultuur en huisvesting die zowel kansen als risico’s biedt. In hoofdstuk 6 worden de visie, uitgangspunten en prioritering van het Meppeler kunst- en cultuurbeleid uiteengezet. Deze vier inhoudelijke uitgangspunten zijn als visie al vastgesteld in de raadsvergadering van 19 oktober 2023: • • • •

Cultuur is onmisbaar voor opgroeiende kinderen en jongeren Cultuuraanbod is laagdrempelig en voor iedereen beschikbaar Cultuur is een middel om doelen uit het sociaal domein te ondersteunen Cultuur is onderdeel van de Meppeler ambitie ‘CO2 neutraal in 2040’

In hoofdstuk 7 vertalen we deze uitgangspunten naar een concreet uitvoeringsplan met actielijnen. Hoofdstuk 8 sluit af met de financiële uitwerking en een beschrijving van de monitoring en evaluatie van de uitvoering.

7

1.2 Hoe is deze beleidsnota tot stand gekomen? Gezien de sterke uitvoeringscomponent van de nota was het essentieel dat het culturele veld betrokken werd bij het opstellen van het stuk. Daarnaast vonden we het belangrijk om ook onze inwoners om input te vragen. En tenslotte hebben we de verbinding met andere beleidsterreinen gezocht, vooral binnen het sociaal domein. Zoals in hoofdstuk 2 wordt beschreven kan cultuur namelijk een waardevolle rol spelen binnen het sociaal domein. In bijlage II is een overzicht te vinden van alle collega’s, partners en andere partijen die hebben meegedacht.

1.3 Samenvatting Kunst en cultuur spelen voor veel mensen een belangrijke rol in hun leven. Het aandeel mensen dat actief een vorm van amateurkunst beoefent is groot: 55% van de bevolking vanaf 6 jaar. Daarnaast zijn er veel mensen die passief kunst beleven door bijvoorbeeld musea, concerten of theatervoorstellingen te bezoeken. Cultuur heeft verschillende effecten die waardevol zijn. Voorop staan de intrinsieke effecten van cultuur, die uniek zijn voor cultuur: zingeving, expressie van creativiteit, esthetische prikkeling, verbeelding en empathie, etc. Daarnaast zijn er belangrijke educatieve, economische, sociale en gezondheidseffecten. Het rijk subsidieert cultuur via zes grote fondsen en via de basisinfrastructuur. De Bibliotheekwet, Erfgoedwet en Omgevingswet hebben ook op gemeentelijk niveau impact. De Bibliotheekwet wordt waarschijnlijk de komende jaren uitgebreid met o.a. een zorgplicht voor gemeenten. De Provincie werkt momenteel aan een cultuurnota voor de periode 2025-2028. Binnen de gemeente heeft de beleidsnota raakvlakken met vrijwel het hele sociaal domein, maar ook met het Erfgoedbeleid en de afdeling vastgoed, aangezien cultuur niet altijd los te zien is van de gebouwen waarin het gehuisvest is.

Gesprekken met het culturele veld en maatschappelijke organisaties, een open participatiebijeenkomst en een enquête onder inwoners hebben plaatsgevonden om een analyse te maken van het culturele veld in Meppel. Men geeft aan dat er veel aanbod is, veel samenwerking en dat bevlogen vrijwilligers veel doen. Wel heeft men grote behoefte aan een bruisplek voor kunst en cultuur, waarvoor de Plataan als de meest geschikte plek wordt gezien. Ook meer aandacht voor talentontwikkeling, kunst en cultuur voor kinderen en jongeren en een sterke verbinding met het sociaal domein worden als kansen gezien. De visie en uitgangspunten voor deze Cultuurnota zijn in oktober 2023 al vastgesteld. Onze visie is dat deelname aan kunst en cultuur essentieel is voor de gezondheid, het geluk en het welzijn van de inwoners van Meppel en dat die hen stimuleert om actief aan de samenleving deel te nemen. Onze gemeentelijke missie is om cultuurdeelname vanzelfsprekend en binnen handbereik van al onze inwoners te maken. Kortom, cultuur is overal en van iedereen. Hierbij hebben we 4 beleidsuitgangspunten geformuleerd: • •

Cultuur is onmisbaar voor opgroeiende kinderen en jongeren Cultuuraanbod is laagdrempelig en voor iedereen beschikbaar 8

• •

Cultuur is een middel om doelen uit het sociaal domein te ondersteunen Cultuur is onderdeel van de Meppeler ambitie ‘CO2 neutraal in 2040’

Deze uitgangspunten vertalen zich vervolgens naar 5 actielijnen in de uitvoering: 1. Actieve cultuurdeelname Onze prioriteit ligt bij de cultuureducatie binnen de scholen. We zetten in op een doorgaande leerlijn van primair naar voortgezet onderwijs. Als gemeente vinden we het ook belangrijk dat er een doorgaande leerlijn is van binnenschoolse naar buitenschoolse cultuureducatie voor verdere talentontwikkeling. Waar we naar streven is een zo optimaal gebruik van de Plataan en het creëren van een creatieve broedplaats. Na de vernieuwbouw van Ogterop kan dat gebouw een complementaire rol gaan spelen ten opzichte van de Plataan. We hopen op kruisbestuiving tussen disciplines en een bruisende, culturele plek. We willen bij buitenschoolse educatie geen voorkeur uitspreken voor één aanbieder of een selectie van aanbieders, maar iedereen met een mooi cultuuraanbod de ruimte geven. Gezien de uitgangspunten van deze nota ligt de nadruk minder op amateurkunst voor volwassenen. We hebben bij dit aanbod vooral aandacht voor laagdrempeligheid en betaalbaarheid. 2. Jonge makers en talent Graag willen we jong talent en jonge makers in de Plataan en Ogterop (na de vernieuwbouw) ruimte bieden om hun vaardigheden verder te ontwikkelen. Ook zetten we in op het creëren van podia voor jong talent. 3.

Passieve cultuurdeelname Besluitvorming over Ogterop heeft los van deze Cultuurnota plaatsgevonden. Ogterop draagt met name bij aan uitgangspunten 1 (opgroeiende kinderen en jongeren). Het vernieuwbouwde Ogterop zal kansen bieden voor breder zakelijk, maatschappelijk en cultureel gebruik. We bekijken de ontwikkeling van het vernieuwbouwde Ogterop daarom parallel aan de Plataan, zodat de gebouwen elkaar gaan aanvullen. De bibliotheek steunen we in hun wettelijke kerntaken. Afhankelijk van aankomende landelijke ontwikkelingen, overwegen we de taken die de bibliotheek oppakt rond leesbevordering in het onderwijs en de kinderopvang te verplaatsen naar het onderwijs en de kinderopvang zelf. We ondersteunen musea om op een aantrekkelijke wijze verhalen te vertellen aan inwoners en bezoekers en erfgoed te ontsluiten. We gaan uit van de bestaande begroting en zijn in afwachting van de uitkomst(en) van de lopende ontwikkelingen. De popscene in Meppel wordt steeds zichtbaarder. We vinden de popscene dusdanig belangrijk dat we gaan inventariseren wat nodig en wenselijk is om deze te laten floreren. 4. Cultuur en sociaal domein Cultuur heeft de potentie om op verschillende beleidsterreinen, vooral binnen het sociaal domein, een versterkende rol te spelen.

We zien de grootste kansen bij de onderwerpen eenzaamheid, kansengelijkheid, dagbesteding voor diverse doelgroepen, gezondheid en inclusie en integratie. 9

5. Cultuur en erfgoed Architectuur, erfgoed en kunst zijn van waarde voor het aanzien van een stad, dorp of gebied. Waar mogelijk willen we dit erfgoed zoveel mogelijk ontsluiten voor onze inwoners en bezoekers aan onze gemeente, binnen vastgoedkaders. We willen de geschiedenis en verhalen van Meppel meer zichtbaar maken in de openbare ruimte. Vooralsnog houden we voor de Cultuurnota vast aan de bestaande budgetten. Naar aanleiding van de uitgangspunten en de actielijnen van deze nota willen we de cultuursubsidieregelingen herzien. De belangrijkste wijzigingen zijn: •

De subsidie voor amateurkunstverenigingen (muziek, dans, toneel, koren, etc.) gaan we herzien. We streven naar een eerlijke en transparante regeling.

•

We herzien de subsidie voor hafabra1 muzieklessen voor jeugdleden van muziekverenigingen ten behoeve van een regeling voor muzieklessen voor alle jeugdigen die muziekles willen volgen.

•

We nemen de financiële huur-, verhuur-, subsidie-, en beheerconstructies rond de Plataan onder de loep en doen een voorstel voor een nieuwe constructie als we mogelijkheden zien voor een grotere efficiëntie.

•

Afhankelijk van de uitkomsten van de ontwikkelingen in de Meppeler museumwereld doen we een voorstel voor een nieuwe of andere subsidieconstructie.

De voortgang van de uitvoering van het cultuurbeleid monitoren we constant. Jaarlijks rapporteren we inhoudelijk wat de voortgang op de verschillende actielijnen is. Dit doen we in de basis door middel van een memo. De financiële voortgang rapporteren we via de reguliere P&C-cyclus. Het beleid evalueren we tenminste elke vier jaar, tenzij we ontwikkelingen signaleren die om vroegtijdige evaluatie vragen.

1 Hafabra = harmonie, fanfare en brassband.

10

2. Het theoretisch kader Net als bij elk ander onderwerp zijn we bij het Meppeler cultuurbeleid en de uitvoering daarvan gebonden aan een aantal kaders. In hoofdstuk 2, 3 en 4 komen theoretische, beleidsmatige en financiële kaders aan bod. Op het gebied van kunst en cultuur hebben gemeenten relatief weinig wettelijke taken, in tegenstelling tot veel andere beleidsterreinen, zoals jeugd, onderwijs of participatie. Dit betekent echter niet dat kunst en cultuur weinig of minder waarde heeft. Het betekent wel dat het bijzonder belangrijk is om scherp in kaart te brengen wat het effect, ofwel de waarde, van kunst en cultuur is. De effecten van kunst en cultuur hebben namelijk een verrassend brede reikwijdte en gemeentelijke keuzes op cultuurgebied hebben dan ook gevolgen voor verschillende beleidsterreinen. Het theoretisch kader geeft daarmee net zo zeer aanknopingspunten voor beleids- en uitvoeringskeuzes als de beleidsmatige en financiële kaders. Er is veel geschreven over kunst en cultuur. Alleen de definities van ‘kunst’ en van ‘cultuur’ al geven aanleiding tot debat. Deze nota heeft weinig belang bij theoretische discussies en des te meer bij een pragmatische benadering van het onderwerp in de Meppeler context. Daarom volgt hieronder een korte omschrijving van de twee begrippen, gevolgd door een praktische uitsplitsing van de belangrijkste cultuurvormen.

Daarna beschrijven we in meer detail welke effecten kunst en cultuur volgens de literatuur hebben en welke waarde dat oplevert voor de samenleving. Deze paragraaf sluit af met enkele cijfers en statistieken rond kunst en cultuur.

2.1

Definitie en soorten kunst en cultuur

We hebben het vaak, ook in dit stuk, in één adem over ‘kunst en cultuur’. Soms voegen we daar ook nog ‘media’ aan toe. Denk je er wat dieper over na, dan zegt je gevoel al gauw dat alle kunstuitingen cultuur zijn, maar niet alle cultuuruitingen kunst. Datzelfde gevoel geeft over het algemeen een vrij goed beeld van wat onder kunst en cultuur valt en wat niet. Uitleggen waarom het er wel of niet onder valt, is minder makkelijk.

2.1.1 Definitie van cultuur Gielen et al (2014) definiëren cultuur aan de hand van drie intrinsieke kenmerken, die een prettige kapstok vormen voor deze nota: 1. Socialiseren: cultuur gaat over wat mensen met elkaar gemeen hebben. Cultuur brengt mensen in een sociale orde. 2. Kwalificeren: cultuur bepaalt wat binnen een samenleving belangrijk is en wat niet. Cultuur geeft mensen de kennis en vaardigheden mee om tot een cultuur te behoren of er in ieder geval goed in te functioneren. 3. Subjectiveren: cultuur leert individuen om een zelfstandige, onafhankelijke, autonome en soms kritische positie in te nemen binnen een cultuur. In andere woorden: cultuur verbindt mensen in de samenleving, geeft mee welke waarden en regels belangrijk zijn binnen de samenleving, én moedigt hen tegelijkertijd aan om onafhankelijk, creatief en kritisch te reflecteren op die waarden en de samenleving. Zo geeft de cultuursector de samenleving vorm. Dit is de intrinsieke waarde van cultuur, die je uitsluitend met culturele activiteiten bereikt. 11

2.1.2 Soorten cultuur Hoe mooi Gielen et al’s definitie van cultuur ook is, hij blijft vrij academisch en gaat vooral over de intrinsieke effecten van cultuur. In 2.2 lichten we die verder toe. Wat helpt om de definitie van cultuur te concretiseren is het maken van onderverdeling in de verschillende sectoren of disciplines die onder cultuur vallen. Die onderverdeling biedt namelijk tegelijkertijd een overzicht van wat we allemaal verstaan onder kunst en cultuur. De Raad voor Cultuur onderscheidt de volgende sectoren (disciplines): • • • •

Erfgoed en musea (materieel en immaterieel erfgoed) Media en letteren (omroep, film, letteren en bibliotheken) Beeldende kunst en ontwerp (architectuur, vormgeving en digitale cultuur) Podiumkunsten (muziek, muziektheater, theater en dans)

Voor deze nota is het daarnaast handig om onderscheid te maken tussen twee soorten cultuurparticipatie: •

•

Actieve deelname: zelf beoefenen, zelf creëren o Als amateur o Als professional Passieve deelname: als ‘publiek’ genieten van de creaties van anderen

De drie kenmerken van cultuur: socialiseren, kwalificeren en subjectiveren zijn in elk van de sectoren en alle soorten deelname terug te vinden.

2.2 De waarde van cultuur Cultuuruitingen zullen altijd bestaan, ongeacht het beleid van de gemeente. Waar mensen zijn, is cultuur. Sommige vormen van cultuur zijn bovendien prima in staat om zichzelf in stand te houden. Denk aan bioscopen. Dat roept meteen de vraag op: waarom zou de overheid cultuur moeten subsidiëren? Het antwoord van twee economen in het rapport ‘De waarde van cultuur’ is duidelijk: Overheidsingrijpen kan gerechtvaardigd zijn als er sprake is van publieke belangen. De economische literatuur zegt dat ingrijpen nodig kan zijn als de markt er niet in slaagt om de publieke belangen te borgen. […] In relatie tot de culturele sector zijn juist positieve externe effecten aan de orde van de dag. […] Positieve externe effecten brengen met zich mee dat de welvaartsbijdrage van cultuur en erfgoed vaak slechts ten dele door ‘producenten’ [van cultuur, red.] kan worden afgeroomd. Daarmee bieden ze een economische grond voor overheidsbetrokkenheid in de vorm van subsidiering. […] Het oogmerk van optimale subsidiering is dus vergroting van (de diversiteit) van het aanbod. (Marlet & Poort, 2011, p.63-65) In andere woorden: cultuur heeft allerlei effecten waar de samenleving profijt van heeft (publieke belangen). Culturele voorzieningen hebben daar echter zelf slechts deels profijt van, waardoor deze niet altijd kunnen blijven bestaan zonder financiële hulp van de overheid.

Door culturele voorzieningen te subsidiëren, zorgt de overheid ervoor dat de positieve effecten van die cultuur voor de samenleving blijven bestaan en niet verdwijnen. Subsidie is het meest effectief en efficiënt als daarmee het cultuuraanbod groter en/of gevarieerder wordt. 12

Dit roept meteen de vraag op wat die effecten van cultuur precies inhouden. Oftewel, welke waarde cultuur voor de samenleving heeft. Verschillende onderzoeken gebruiken verschillende termen en indelingen voor deze effecten. De effecten die zij identificeren zijn echter vergelijkbaar. In deze nota houden we 5 categorieën effecten aan. Hieronder volgt een hele korte beschrijving van elk van deze effecten. In 2.2.1-2.2.5 lichten we deze in meer detail toe, onderbouwd met wetenschappelijk onderzoek. Wie dit te theoretisch vindt of hier al mee bekend is, kan verder gaan met paragraaf 2.3. •

•

•

•

•

Educatieve effecten Kinderen en jongeren die deelnemen aan culturele activiteiten ontwikkelen niet alleen culturele kennis en vaardigheden, maar halen ook betere resultaten op andere vakken, zoals taal en rekenen. Sociale effecten Culturele activiteiten brengen mensen bij elkaar. Deelnemers rapporteren verschillende sociale effecten. In tegenstelling tot andere sociale activiteiten, zoals sport, heeft cultuur een diepere sociale laag. Niet alleen komen mensen met verschillende achtergronden met elkaar in aanraking bij cultuurdeelname, cultuur roept ook op tot kennisnemen van andere perspectieven en het in gesprek gaan over verschillen. Gezondheidseffecten en cognitieve effecten Cultuurdeelname heeft verrassend grote, positieve gezondheidseffecten. Zowel preventief als bij lichamelijke en psychische klachten. Culturele activiteiten hebben daarmee de potentie om een bijdrage te leveren aan zorguitdagingen in het sociaal domein, zoals de vergrijzing, stijgende jeugdhulpkosten en de instroom van nieuwkomers. Economische effecten Culturele voorzieningen maken een plaats aantrekkelijker om in te wonen en de huizenprijzen zijn hoger in wijken rond een schouwburg of poppodium. Toeristen die voor culturele activiteiten naar een stad of dorp komen, besteden ook geld elders in het gebied, zoals in de horeca.

Intrinsieke effecten De intrinsieke effecten van cultuur komen voort uit eigenschappen die uniek zijn voor cultuur. De belangrijkste effecten zijn: zingeving, esthetische prikkeling, expressie van creativiteit, het vergroting van verbeelding en empathie, emotionele prikkeling en ruimte voor innovatie en experiment.

2.2.1 Educatieve effecten De cognitieve en educatieve effecten van kunst- en cultuurdeelname gaan over het opdoen van kennis en vaardigheden. Het gaat om kennis en vaardigheden met betrekking tot kunst en cultuur, maar ook om vaardigheden die leiden tot betere resultaten op andere gebieden. Denk dan aan schoolkinderen die betere resultaten halen op rekenen en taal doordat zij muziekles volgen. Onderzoek naar de educatieve effecten van kunst en cultuur is hoofdzakelijk gericht op kinderen en jongeren. Het is echter aannemelijk dat deze effecten tenminste deels ook gelden voor volwassenen. Voor kinderen kan cultuurdeelname plaatsvinden op school of als buitenschoolse activiteit. Op school kunnen het losse kunstzinnige activiteiten zijn, of ze kunnen ingebed worden bij andere vakken. Denk aan het inzetten van toneel om mondelinge taalvaardigheid te oefenen. 13

De belangrijkste bevindingen uit een veelheid aan onderzoeken naar dit onderwerp zijn de volgende: •

• •

Deelname aan cultuur kan een positieve invloed hebben op de resultaten op andere gebieden van het curriculum, zoals rekenen en taal. Dit geldt zowel voor het basisonderwijs als het voortgezet onderwijs. Over het geheel genomen lijkt de gemiddelde impact van kunstparticipatie op andere vakken positief, maar gematigd te zijn. Daarnaast zijn de kosten gemiddeld laag. Er zijn specifieke effecten gevonden, zoals een verbeterde schrijfvaardigheid dankzij toneel. Maar er worden ook consequent bredere voordelen gerapporteerd, zoals een positievere houding ten opzichte van leren en een groter welbevinden. (Education Endownment Foundation, 2021)

De Education Endownment Foundation benadrukt tenslotte dat kunst- en cultuurdeelname op zichzelf al waardevol is, los van de educatieve waarde die het voor andere vakken heeft. Hiermee verwijzen ze naar de intrinsieke waarde van cultuur, die verderop besproken wordt bij 2.2.5.

2.2.2 Sociale effecten Cultuur heeft ook sociale effecten. Zoals de definitie beschreven in 2.1 al aangeeft, is dit zelfs een van de hoofdkenmerken van cultuur. In de eerste plaats heeft cultuur sociale effecten omdat veel kunst- en cultuurdeelname in groepsverband plaatsvindt. Of mensen nou een concert, voorstelling of museum bezoeken, lid zijn van een koor of muziekvereniging of een cursus keramiek volgen: de activiteit brengt mensen met elkaar in contact. Culturele activiteiten verschillen hierin overigens niet van bijvoorbeeld sporten, winkelen of onderdeel zijn van een geloofsgemeenschap: ook die brengen in de meeste gevallen mensen bij elkaar. Een van de meest uitgebreide onderzoeken naar de sociale effecten van cultuur stamt uit 1997 (Matarasso). Cultuurdeelnemers rapporteerden de volgende (sociale) effecten van cultuurdeelname: • • • • • •

Persoonlijke ontwikkeling: groter zelfvertrouwen, meer vaardigheden Sociale cohesie2: nieuwe vrienden, meer kennis van andere culturen, interesse in horizon verbreden Empowerment van de gemeenschap en zelfbeschikking Positiever gevoel over de woonplek en wens om mee te doen aan lokale projecten Verbeelding en visie: nieuwe dingen doen, nieuwe inzichten opdoen, creativiteit gebruiken Gezondheid en welzijn: beter of gezonder voelen, meer ervaren geluk

Er zijn ook sterke aanwijzingen dat jongeren die deelnemen aan cultuureducatie minder crimineel gedrag vertonen. Cultuuraanbod zou daarom bijvoorbeeld ook ingezet kunnen worden om de leefbaarheid en veiligheid van wijken te vergroten (Gielen et al., 2014). Hier ligt een parallel met het IJslandse model, waarin jongeren gratis deel konden nemen aan culturele activiteiten en sportactiviteiten. Na 20 jaar is het middelengebruik onder IJslande

2 Onderzoekers zijn het vooralsnog niet met elkaar eens wat de definitie van sociale cohesie precies is. In grote

lijnen gaat het om de samenhang tussen individuen en groepen in een samenleving (Gielen et al., 2014).

14

jongeren gedaald en daarmee ook de overlast die dat veroorzaakt (Smeet et al., 2019). Cultuur kan kort gezegd bijdragen aan doelen uit het sociaal domein. In combinatie met de intrinsieke waarde van cultuur (2.2.5) biedt cultuur wel een extra verdieping op sociaal gebied. Niet alleen komen mensen met verschillende achtergronden met elkaar in aanraking bij cultuurdeelname, cultuur roept ook op tot kennisnemen van andere perspectieven en het in gesprek gaan over verschillen. Daarmee heeft cultuur een diepere sociale laag dan bijvoorbeeld sport.

2.2.3 Gezondheidseffecten en cognitieve effecten Recentelijk is op Europees niveau het besef ontstaan dat cultuurdeelname een grote, positieve invloed heeft op de gezondheid en het welbevinden van mensen. Deze invloed is zodanig groot dat er een dringende oproep wordt gedaan om in te zetten op cultuurdeelname (Zbranca et al., 2022). Zowel binnen de zorg als in het voorliggend veld. Cultuur heeft namelijk zowel curatief als preventief impact en heeft de potentie om een grote kostenbesparing aan zorginterventies op te leveren, met name wanneer het preventief ingezet wordt. De positieve effecten van cultuurdeelname op de gezondheid en het welbevinden zijn uitgebreid onderzocht in een onderzoek van de Wereldgezondheidsorganisatie (afdeling Europa) dat in 2019 is gepubliceerd. In dit rapport zijn honderden onderzoeken vergeleken en in kaart gebracht. In 2022 is verder gebouwd op dit rapport door het CultureForHealthprogramma. Beide onderzoeken geven aan dat er overweldigend bewijs is van de positieve effecten voor de gezondheid en het welbevinden voor vrijwel alle bevolkingsgroepen. De inzet van cultuur zou daarmee kunnen bijdragen aan verschillende uitdagingen, zoals onder andere de vergrijzing, het toenemend (jeugd)hulpgebruik, kansenongelijkheid en de geestelijke gezondheid van vluchtelingen (Zbranca et al., 2022).

Interessant is dat cultuurdeelname in sommige gevallen ook aantoonbare effecten op onze hersenen hebben. Zo hebben verschillende onderzoeken aangetoond dat er zichtbare verschillen zijn tussen de hersenen van kinderen die deelnemen aan muziek en kinderen die daar niet aan deelnemen (WHO, 2019). Een aantal voorbeelden van de positieve gezondheidseffecten van cultuurdeelname: •

•

•

Cultuurdeelname stimuleert gezond gedrag en voorkomt gezondheidsproblemen Jongeren die deelnemen aan creatieve activiteiten vertonen vaker gezond gedrag zoals lichamelijke activiteit en vertonen minder risicogedrag (Bungay & Vella-Burrows, 2013). Volwassenen en ouderen die muziek maken of in een koor zingen rapporteren een beter ervaren gezondheid dan volwassenen die dat niet doen (Ekholm et al., 2016, Coulton et al., 2015). Jongeren die ‘op recept’ beeldende kunstworkshops volgden, rapporteerden daarna een toename van hun mentale welzijn en hun weerbaarheid (Efstathopoulou & Bungay, 2021). Cultuurdeelname heeft een positieve invloed op mensen met mentale problemen Creatieve kunstdeelname kan depressieve symptomen verminderen bij ouderen (Dunphy et al., 2019). Moeders met een postpartumdepressie die deelnamen aan een koor rapporteerden significante verbetering van hun symptomen (Fancourt & Perkins, 2018). Cultuurdeelname verbetert de kwaliteit van leven van mensen met neurologische stoornissen 15

•

Zingen in een koor stabiliseerde de stress, angst en kwaliteit van leven van mensen met dementie en hun mantelzorgers (Camic et al., 2011). Deelname aan dans verbeterde de cognitieve vaardigheden, het dagelijks functioneren, gemoed en gedrag van ouderen met geheugenproblemen (Lazarou et al., 2017). Ook mensen met schizofrenie rapporteerden een hogere kwaliteit van leven en een beter functioneren door deelname aan dans (Kaltsatou et al., 2015) Directe en specifieke effecten Er zijn ook hele directe effecten. Zo ervaren patiënten die luisteren naar muziek voorafgaand en na een operatie minder angst (Bradt et al., 2013, Fu et al., 2019) en ervaren zij minder pijn en angst bij het herstel (Hole et al., 2015). In ziekenhuizen waar ter plekke uitvoeringen van podiumkunsten werden gehouden is de gemiddelde verblijftijd van patiënten lager.

Kortom, cultuur heeft overtuigende gezondheidseffecten die niet onderschat mogen worden. Zowel lichamelijk als mentaal en cognitief hebben mensen baat bij cultuurdeelname. Zeker in een samenleving waarin de vergrijzing oprukt en de ouderenzorg begint te knellen, de kosten op jeugdhulp jaarlijks stijgen en het opvangen van vluchtelingen uit oorlogsgebieden aan de orde van de dag is, kan inzetten op cultuurdeelname een strategische keuze zijn.

2.2.4 Economische effecten Kunst en cultuur kan geld opleveren, direct of indirect. De meeste kunst- en cultuurprofessionals worden niet zo blij van een gesprek over de economische waarde. Economische waarde heeft namelijk geen enkel raakvlak met de intrinsieke waarde van kunst, in tegenstelling tot bijvoorbeeld de sociale waarde of gezondheidseffecten. Dat neemt echter niet weg dat de economische effecten van cultuur groot kunnen zijn en een reden kunnen zijn voor subsidiering vanuit de overheid. In 2011 hebben de cultuurfondsen in Nederland opdracht gegeven aan twee economen (Marlet & Poort) om de economische waarde van cultuur te berekenen. Zij hebben dit in een uitgebreid rapport gedaan. Het doel van het onderzoek was voor de culturele sector alle maatschappelijke waarden te berekenen en in geld uit te drukken. De conclusie van het rapport is simpel: “De maatschappelijke waarde van de culturele sectoren is hoger dan de maatschappelijke kosten. Cultuur voegt jaarlijks meer toe aan de welvaart dan de belastingbetaler erin stopt.”(p. 7). Marlet & Poort onderscheiden vijf maatschappelijke waarden of effecten (zie afbeelding). De economische effecten van elke waarde verschillen per sector.

1. Overzicht van de gebruikswaarde, optiewaarde, bestaanswaarde, economische waarde en sociale waarde van cultuur.

16

Musea: het onderzoek heeft zich toegespitst op musea voor beeldende kunst. Musea hebben een grote optiewaarde, maar ook de economische waarde is aanzienlijk. Dit geldt echter vooral voor de grote, nationale musea en is daarom in Meppel minder van toepassing. Letteren: voor de letteren is de gebruikswaarde het grootst. Daarnaast heeft boekverkoop een economische waarde. Actieve cultuurdeelname: hierbij is de sociale waarde waarschijnlijk het hoogst. Dit kon niet exact berekend worden. De causaliteit van sociale effecten is namelijk ingewikkeld en lastig op geld te zetten.

2. Grafiek waarin de grondprijs is afgezet tegen de nabijheid van podiumkunsten.

Podiumkunsten: Voor de podiumkunsten is de optiewaarde verreweg de grootste waarde, veel groter zelfs dan de gebruikswaarde. Wijken rond een schouwburg of poppodium hebben een hogere huizenprijs. Ook zijn steden met podiumkunsten aantrekkelijker voor mensen om te gaan wonen dan steden zonder podium. Zie de figuur hiernaast, waar de grondprijs is afgezet tegen het aantal uitvoeringen van podiumkunsten in de buurt.

Het is wel belangrijk om te benoemen is dat de optiewaarde sterker is als kunst en cultuur voor veel mensen toegankelijk zijn en de prijzen ervan laag liggen. Bij hogere prijzen wordt de optiewaarde steeds kleiner. Een schouwburg met dure, exclusieve voorstellingen heeft een lagere optiewaarde dan een poppodium met goedkopere kaartjes. Ook is het de vraag of deze optiewaarde voor alle mensen geldt.

2.2.5 Intrinsieke effecten De effecten die hiervoor zijn genoemd zijn allemaal waardevol voor de samenleving. Het zijn echter effecten die niet uniek zijn voor cultuur. Zo heeft sport bijvoorbeeld ook sociale en gezondheidseffecten, al heeft cultuur een diepere sociale laag dan sport. Bijzonder aan cultuur is dat het zovéél positieve en waardevolle effecten heeft. Investeren in cultuur kan voordelen opleveren voor de economie, sociale cohesie, gezondheid en de ontwikkeling van kinderen. Cultuur heeft daarnaast echter ook belangrijke effecten die specifiek en uniek zijn voor cultuur en die op geen andere manier te realiseren zijn. Dit zijn de zogenaamde intrinsieke effecten van cultuur. In veel gevallen liggen die intrinsieke effecten ten grondslag aan de andere vier effecten of zijn hier nauw mee verbonden. Er is in de verschillende onderzoeken geen eenduidige beschrijving van wat die intrinsieke waarde precies omvat. Publieksonderzoek naar theater en musicals laat bijvoorbeeld zien dat deelnemers emotionele betrokkenheid en reflectie ervaren door theaterbezoek en dat zij daar waarde aan hechten (Van Maanen et al., 2013). Andere onderzoeken zien belangrijke zingevingseffecten of een versterkte empathie. De belangrijkste intrinsieke waarden die naar voren komen zijn:

17

•

• •

•

•

•

Zingeving: Cultuurdeelnemers ervaren een sterker gevoel van zingeving dan mensen die geen culturele activiteiten ondernemen. Zingeving is een belangrijk onderdeel van positieve gezondheid. Esthetische waarde: Kunst en cultuur prikkelen onze zintuigen, roepen emoties op en bieden een unieke esthetische ervaring en daarmee genot. Expressie van creativiteit: Kunst en cultuur stelt deelnemers in staat om hun ideeën, gevoelens en perspectieven op unieke en vaak vernieuwende manieren uit te drukken. Dit biedt zowel de maker als het publiek de mogelijkheid om de wereld op een nieuwe manier te zien. Verbeelding en empathie: cultuur daagt ons intellectueel uit en bevordert kritisch denken. Ze kunnen complexe ideeën en concepten verkennen, waardoor mensen worden gestimuleerd om na te denken over de samenleving, menselijk gedrag, geschiedenis en andere diepgaande onderwerpen. Emotionele impact: Kunst heeft de kracht om sterke emotionele reacties op te roepen. Of het nu vreugde, verdriet, bewondering of verwondering is, kunst kan een diepgaande emotionele verbinding tot stand brengen tussen het werk en de toeschouwer. Innovatie en experiment: Kunst en cultuur fungeren als een speelveld voor innovatie en experiment. Kunstenaars kunnen nieuwe technieken, materialen en ideeën verkennen, waardoor ze grenzen kunnen verleggen en de artistieke horizon kunnen verbreden.

Of, in de woorden van Raad van Cultuur: Volgens de raad zal elke discussie over de waarde van cultuur rekening moeten houden met die ene eigenschap waarmee cultuur zich onderscheidt van al het andere. Dat is de esthetische waarde van de kunsten en de intrinsieke waarde van het erfgoed. Deze waarden ontstaan doordat een persoon zich ‘mentaal verbindt’ aan kunst en erfgoed. In de kunsten gebeurt dat doordat een lezer, luisteraar of toeschouwer wordt aangesproken door de esthetische kwaliteiten van een kunstwerk. Op die manier kan het bijvoorbeeld schoonheid, ontroering of contemplatie bieden. Maar evengoed kan het een schok, afkeer, verdriet, discussie en confrontatie veroorzaken. In het erfgoed legt een object of handeling een persoonlijke verbinding tussen mensen en (hun eigen of een andere) geschiedenis, tradities en verhalen. Geen enkel ander onderdeel van onze samenleving – sport, economie, wetenschap, religie – doet zo’n expliciet beroep op deze waarden. […] Cultuur staat midden in de maatschappij, verbindt en kan direct of indirect zeer geëngageerd zijn. Zij kan de wereld waarin wij leven becommentariëren en er (soms radicale) kritiek op leveren. Voor erfgoed geldt dat evenzeer; de objecten en gebruiken die uit de historie voortkomen, laten zien hoe onze of andere samenlevingen waren – en dat kan heel confronterend zijn.

[…] De functie van cultuur als vrijplaats van kritische, onconventionele opvattingen en visies moet worden gekoesterd en bewaakt. (Raad voor cultuur, 2023) Daarmee komen we weer in de buurt van de definitie van cultuur zoals beschreven in 2.1 en is de cirkel rond. 18

2.3 Cijfers Cultuur speelt een grote rol binnen het leven van onze inwoners. Om inzicht te geven in die rol, zetten we wat cijfers op een rij. Deels landelijke cijfers, die naar verwachting ook opgaan voor de gemeente Meppel, en deels regionale en lokale cijfers.

2.3.1 Culturele voorzieningen in Drenthe en Meppel in vergelijking met de rest van het land De Cultuurmonitor (Anders et al., 2022) en de Regionale Cultuurmonitor bieden informatie over kunst en cultuur in de verschillende provincies. Drenthe heeft het minste aantal musea van alle Nederlandse provincies. Wel heeft Drenthe 31 beschermde stads- en dorpsgezichten, waaronder Oud-Zuid in Meppel. Meppel heeft daarnaast 93 rijksmonumenten, 44 provinciale monumenten en enkele tientallen gemeentelijke monumenten. In het aantal bioscopen en filmtheaters staat Drenthe onderaan met 7 stuks. In Meppel hebben we een bioscoop met meerdere zalen en een filmhuis, dat in de schouwburg is gevestigd. In Drenthe staan 43 bibliotheken, waarvan een in Meppel en een servicepunt in Nijeveen. In Drenthe is 21,5% van de bevolking lid van een bibliotheek. Dit is een bovengemiddeld hoog percentage. Deels hangt dit vermoedelijk samen met de bevolkingssamenstelling, die in Drenthe relatief oud is. Het aantal bibliotheekbezoeken per inwoners is in Drenthe wel relatief laag. Dit kan samenhangen met het feit dat de gemiddelde afstand tot een bibliotheek in Drenthe groter is, waardoor mensen minder vaak een bibliotheek bezoeken. Dit zou ook een verklaring kunnen zijn voor de cijfers rond de podiumkunsten.

De provincie telt zeven vaste podia, waar 740 voorstellingen voor ruim 215 duizend bezoekers plaatsvonden in 2019. In vergelijking met de andere provincies is dit zowel voor het aantal podia als het aantal voorstellingen en bezoekers aan de lage kant (ook per inwoner). Drenthe telt driehonderd bij de KvK aangesloten zzp’ers en organisaties op het gebied van kunst- en cultuureducatie, waarvan dertig dansscholen. Daarmee is het aanbod relatief laag. Het aantal jongeren met een CJP-pas (Cultuur Jongeren Paspoort) is in Drenthe extreem hoog met 95%. Het aantal culturele activiteiten per jongere is in Drenthe echter juist het laagste van het land. Jongeren hebben dus wel een pas, maar maken daar weinig gebruik van. Een aantal culturele instellingen wordt rechtstreeks door het Rijk gesubsidieerd via de culturele basisinfrastructuur (BIS), vastgelegd voor een periode van vier jaar. In de subsidieperiode van 2017-2020 kregen in totaal 88 instellingen een subsidie. Opvallend was dat Drenthe, Zeeland en Flevoland geen enkele subsidie ontvingen. In de BIS-periode 20212024 is dit veranderd door de toevoeging van het Drents Museum aan de BIS. Het Rijk subsidieert cultuur ook via zes landelijke fondsen. Het Fonds Podiumkunsten ondersteunt Puppet International meerjarig.

19

2.3.2 Landelijke cijfers actieve cultuurdeelname (amateurkunst) Amateurkunst, oftewel actieve kunst- en cultuurdeelname, is populair. De Monitor Amateurkunst (2023) biedt veel inzicht in dit onderwerp. In 2023 was 55% van de Nederlandse bevolking van 6 jaar of ouder kunstzinnig of creatief actief in de vrije tijd. Dat zijn ruim 9,2 miljoen Nederlanders. Ongeveer tweederde van deze beoefenaars is er minimaal één keer per week mee bezig. Gemiddeld besteden beoefenaars maar liefst 8 uur per week aan hun activiteiten! Ongeveer de helft beoefent hun culturele activiteit (vooral) alleen, de andere helft doet dit in meer of mindere mate (ook) samen met anderen. Het aandeel actieve beoefenaars ligt veel hoger onder vrouwen dan onder mannen. En hoe ouder mensen worden, hoe lager het 3. Grafiek met de percentages cultuurdeelnemers onder percentage beoefenaars. Ook ligt het subgroepen met verschillende demografische kenmerken. aantal beoefenaars hoger onder mensen met een hbo- of wo-opleiding dan met een mbo- of middelbare school-opleiding of geen opleiding. Er is geen verschil in het percentage beoefenaars op basis van inkomen of (culturele) afkomst. De zelfstandige docent of kunstenaar met een eigen lespraktijk is waar de meeste deelnemers hun lessen, cursussen of workshops volgen.

Ruim een derde meldt zich daarvoor aan bij de zelfstandige zelf en de overige twee derde doet dat via overkoepelende organisatie of instelling, zoals een vereniging, centrum voor de kunsten of wijkcentrum. Onder mensen met een beperking of chronische aandoening is het aandeel dat kunstzinnig, creatief of muzikaal actief is even hoog als onder mensen zonder beperking of aandoening. Bij mensen met een psychische beperking ligt het zelfs hoger. Hoe sterker een beperking of aandoening het dagelijks leven belemmert, hoe groter het aandeel dat beoefenaar is. Wel beoefenen mensen met een beperking of aandoening hun activiteiten iets vaker alleen en zijn ze minder vaak lid van een amateurkunstvereniging, -club of -groep. Overigens geeft 21% van de personen met een beperking of aandoening aan dat zij zulke activiteiten juist niet doen vanwege hun beperking.

20

4. Grafiek met per kunstvorm het percentage van de bevolking die deze kunstvorm beoefent.

2.3.3 Toerisme en demografie in Drenthe en de gemeente Meppel Meppel heeft ruim 35.000 inwoners verdeeld over 16.000 huishouden. De demografische druk is in Meppel niet extreem: voor elke 100 personen van 20-65 jaar zijn er 74 personen jonger dan 20 of ouder dan 65. De bevolking van Meppel groeit relatief hard (waarstaatmijngemeente.nl). Kunst en cultuur kan ook mensen van buiten de gemeente naar Meppel trekken. Als het gaat om toerisme in het algemeen, zien we dat mensen vooral voor een dagje uit naar Meppel komen. In 20193 deden 1,4 miljoen mensen dat. Een verblijf met overnachting komt in verhouding veel minder voor met 70 duizend overnachtingen in 2019. Wel zien we een potentiële groei in dit cijfer met de komst van een nieuw hotel op Blankenstein en een stadslogement op Bleekerseiland. Men komt vooral (36%) voor recreatief winkelen naar Meppel. Daarna volgen uitgaan (15%), overig (14%), sport en sportieve recreatie (13%), bezoek attracties (8%), zwemmen en zonnen (7%) en toeschouwers van sport (7%). (Ecorys, 2019). Het overgrote merendeel van de toeristen in Drenthe komt uit Nederland. Slechts een klein deel komt uit het buitenland, en dan vooral uit Duitsland. De binnenlandse toeristen die Drenthe voor vakantie bezoeken zijn vooral gezinnen met kinderen (39%). Dit is een hoger percentage dan in Nederland gemiddeld.

Daarnaast bezoeken ook paren zonder kinderen Drenthe graag (34%). Tijdens de vakantie is het bezoeken van een stad of dorp de activiteit die toeristen het meest ondernemen (74% van de gezinnen, 66% van de stellen), gevolgd door horecabezoek, wandelen en fietsen. (Factsheet Binnenlandse gasten in Drenthe, 2022).

3 Er zijn cijfers tot en met 2022 bekend. In 2022 is de invloed van corona echter nog duidelijk zichtbaar in de cijfers.

Daarom hebben we 2019 gekozen als peiljaar.

21

2.3.4 Cultuurdeelname in Meppel In deze paragraaf geven we een aantal cijfers over cultuurdeelname in de gemeente Meppel. Dit is geen volledig overzicht, maar een samenvatting van de cijfers die we beschikbaar hebben. Amateurkunst vind je overal, in vrijwel elk dorp en elke stad. Dat is niet gek gezien de grote populariteit. Ook cultuureducatie in brede zin is veelal lokaal georganiseerd. Deelnemers aan cultuureducatie komen dan ook hoofdzakelijk uit de gemeente zelf. In de gemeente Meppel hebben we dan ook meerdere koren, verschillende muziekverenigingen, een filmclub, een band voor mensen met een beperking, een toneelvereniging en meer. In samenwerking met de scholen verzorgt CultuurKlik de binnenschoolse cultuureducatie. In 2022 hebben alle scholen in de gemeente Meppel hier gebruik van gemaakt. CultuurKlik biedt een basisprogramma, keuzeprogramma en plusprogramma. 13 van de 15 aangesloten scholen hebben in 2022 gebruik gemaakt van het plusprogramma. De buitenschoolse cultuureducatie voor kinderen en jongeren is door het faillissement van Scala op dit moment (nog) niet stevig geborgd op een manier waarop we cijfers kunnen achterhalen. De cijfers van Scala uit 2019 (voor de coronajaren) geven een beeld van de jaarlijkse deelnemersaantallen. Dat jaar volgden een kleine 600 kinderen lessen, cursussen of workshops op het gebied van kunst, muziek, theater en dans.

Interessant is ook het aantal aanvragen vanuit Meppel bij het Jeugdfonds Sport & Cultuur4. Deze cijfers geven net als landelijk het beeld dat meer meisjes dan jongens meedoen aan culturele activiteiten. Slechts 4 jongens hebben een toekenning gekregen voor een culturele activiteit, tegenover 32 meisjes. Met name dans en muziek zijn populair onder de meisjes. In Meppel is een volledige bibliotheekvestiging en in Nijeveen een servicepunt. Op beide locaties is een Informatiepunt Digitale Overheid, die in 2022 samen 103 bezoekers ontvingen. Vijftien scholen maken gebruik van de Bibliotheek op School. Er zijn veertien Boekstartlocaties in de kinderopvang gericht op kinderen onder de vier jaar. In de bibliotheek in Meppel is ook het Taalhuis gevestigd. In 2022 bezochten 76.617 bezoekers een van beide bibliotheeklocaties. Er zijn ruim 2.000 volwassen inwoners lid van de bibliotheek, evenals ruim 6.000 kinderen en jongeren, die in 2022 een totaal van 185.000 boeken leenden. De Meppeler collectie bestaat uit ruim 65.000 boeken. Via de Bibliotheek op School zijn nog eens 45.000 boeken uitgeleend. De bibliotheek organiseerde daarnaast een kleine 200 activiteiten op het gebied van kennis en informatie, educatie en ontwikkeling, leesbevordering en literatuur, ontmoeten en debat en kunst en cultuur. Amateurkunst en cultuureducatie zijn over het algemeen heel lokaal.

Andere culturele voorzieningen kunnen een breder bereik hebben en bijvoorbeeld de toeristen die Drenthe bezoeken aantrekken, of inwoners uit de regio naar Meppel halen. In Meppel weten we dat Ogterop een regiofunctie vervult. Dit geldt ook voor Puppet en mogelijk ook voor het Stedelijk Museum Meppel en Drukkerijmuseum Meppel. Van de laatste twee hebben we geen cijfers om dit te onderbouwen.

4 Het Jeugdfonds Sport en Cultuur is onderdeel van Kindsupport, waar verschillende organisaties onder vallen.

Alleen van het Jeugdfonds hebben we gedetailleerde informatie beschikbaar.

22

Het Drukkerijmuseum Meppel had in de jaren 2016-2018 ongeveer 9 duizend bezoekers op jaarbasis. In 2019 begon dit aantal al te dalen, met een keldering in de coronajaren. Het Stedelijk Museum Meppel geeft aan jaarlijks ongeveer 4 duizend bezoekers te trekken. Puppet International houdt niet bij hoeveel bezoekers zij ontvangen, maar hoeveel bezoeken. In 2018 waren dat er ruim 9 duizend. Ongeveer 1/3 van de bezoekers komt uit de stad Meppel en nog eens 15% uit de nabije omgeving. Uit de wijdere regio komen 12%. De overige 41% bezoekers komen van verder en leggen meer dan 51 kilometer af om Puppet te bezoeken. Ongeveer 1/3 van de bezoekers bezocht het festival voor het eerst. Puppet International is het grootste en belangrijkste festival in Nederland op het gebied van poppenen objecttheater. Het festival heeft de ambitie om door te groeien tot een festival van Europese betekenis. In Schouwburg Ogterop hebben in 2023 een totaal van 98 voorstellingen plaatsgevonden, waarvan 13 jeugdvoorstellingen. Die voorstellingen trokken in totaal een kleine 21 duizend bezoekers. De gemiddelde bezettingsgraad per voorstelling was 68%. Reserveringen werden gedaan vanuit 6599 verschillende huisadressen. Ongeveer 37% van die adressen bevinden zich in de gemeente Meppel en de overige 63% zijn bezoekers van buiten de gemeente.

Naast de theaterprogrammering ontvangt schouwburg Ogterop ook bezoekers door verhuur voor commerciële en maatschappelijke evenementen die in de schouwburg plaatsvinden. In 2023 ging het om 123 activiteiten en evenementen die bezocht werden door 15 duizend bezoekers. Hieronder vallen ook de schoolvoorstellingen via CultuurKlik, waar in schooljaar 2022/2023 ruim duizend basisschoolleerlingen uit groep 3/4 en groep 7/8 naartoe gingen. Mevrouw Ogterop is een productiehuis dat gelieerd is aan Ogterop. Mevrouw Ogterop maakt jaarlijks een professionele theaterproductie met oog voor kwaliteit en maatschappelijke relevantie. De gerealiseerde producties worden goed ontvangen door publiek en pers. Zo kreeg de voorstelling ‘Ik zou liever Angel heten’ meerdere vier sterren recensies en stonden twee acteurs in het NRC rijtje beste acteurs van het seizoen. Het productiehuis wordt onder meer ondersteund door Fonds Podiumkunsten, de provincie en Ogterop. Als het gaat om alle cultuurdeelname in de gemeente Meppel, komen de meeste deelnemers dus (vermoedelijk) uit de gemeente Meppel zelf. Puppet International en Schouwburg Ogterop hebben juist een groter bereik.

23

3. Beleidsmatige kaders De richting van het Meppeler cultuurbeleid wordt mede bepaald door lokale, provinciale en landelijke kaders. In dit hoofdstuk zetten we belangrijkste beleidsmatige kaders op een rijtje.

3.1 Landelijk Landelijk zijn de Bibliotheekwet, Mediawet en de Uitgangspunten cultuursubsidies 2025-2028 en Uitgangspunten Cultuurbeleid 2021-2024 richtinggevend. Ook het advies van de Raad voor Cultuur voor de periode vanaf 2029 is een kader om rekening mee te houden.

3.1.1 Rijkscultuurbeleid De Rijksoverheid wil dat zo veel mogelijk mensen in Nederland toegang hebben tot cultuur van hoge kwaliteit. Zij steunt daarom culturele instellingen. De wettelijke basis daarvoor ligt in de Wet op het specifiek cultuurbeleid. Culturele instellingen en cultuurfondsen die subsidie van het Rijk krijgen vormen samen de landelijke basisinfrastructuur (bis). Het huidige rijkscultuurbeleid geldt voor de periode 2021-2024. Hierin staan de volgende uitgangspunten beschreven, in de woorden van de minister: Verbreding en vernieuwing Samen met de andere overheden wil ik [de minister] in de nieuwe basisinfrastructuur ruimte bieden aan meer genres en nieuwe spelers. Zo versterken we het draagvlak voor cultuur. Door aandacht voor andere kunstvormen en nieuwe generaties makers bereiken we ook groepen die zich misschien minder aangesproken voelen door wat er nu in schouwburgen, concertzalen en musea te beleven is. […] Verbreding en vernieuwing zijn geen luxe, maar een noodzaak om het cultuuraanbod bij de tijd en aantrekkelijk voor de gehele bevolking te houden. […] Een sterke cultuursector Eerlijke beloning is voor mij een onbetwistbaar uitgangspunt. Eerlijke beloning is wat mij betreft belangrijker dan de kwantiteit van de productie en werkgelegenheid […].