Bijlagen Verslag participatieperiode ontwerp transitievisie warmte

Bijlagen verslag participatieperiode ontwerp transitievisie warmte September 2021

Bijlagen transitievisie warmte Meppel

Bijlage 1 Verslag online bijeenkomst Blankenstein (25 mei 2021) Link naar het Muralbord: https://app.mural.co/t/rosegaaromgevingsmanagement9516/m/rosegaaromgevingsman agement9516/1620197106588/387de022655664c5c329be009a6edf3e4684933b Welkom en introductie Start met voorstelrondje: 36 deelnemers aanwezig. Doel bijeenkomst: informatie geven en ideeën boven tafel halen en ontdekken wat er leeft bij de ondernemers t.a.v. de ontwerp transitievisie warmte van gemeente Meppel (enige overlap met energietransitie). Presentatie gemeente Meppel Jaap van der Haar (wethouder gemeente Meppel): •

Waarom is ontwerp transitievisie tot stand gekomen?

In het klimaatakkoord van Parijs in 2015 zijn afspraken gemaakt over het terugdringen van de CO2-uitstoot. In Nederland moeten alle panden voor 2050 van het aardgas af. De gemeenten hebben van het Rijk de opdracht gekregen om met een plan te komen hoe en wanneer ze aardgasvrij worden. •

Benadrukte de noodzaak om van het aardgas af te gaan.

Van het aardgas af gaan vermindert de CO2-uitstoot en is goed voor het milieu. Ook willen we als Nederland onafhankelijk zijn van het gas uit bijvoorbeeld Rusland. Peter Hamming (projectleider warmtetransitie gemeente Meppel): •

Presentatie over proces tot nu toe

Eefje van Empel (adviesbureau Tauw): • •

Presentatie over hetgeen er in de visie staat over Blankenstein (zie bijlage); Meerdere alternatieven kwamen ter sprake, bijvoorbeeld: warmtepomp (i.c.m. warmte- koudeopslag), hybride warmtepomp, isoleren.

Presentatie Heluto over praktijkvoorbeelden op Blankenstein Hardy Klopstra (Heluto): • •

Presentatie over praktijkvoorbeelden op Blankenstein (zie bijlage); Uitleg over (werking van) luchtwarmtepomp.

2 soorten warmtepompen: Aardwarmtepomp: energie onttrekken uit grondwater. Luchtwarmtepomp: energie onttrekken uit buitenlucht. Afgifte aan gebouw: Lage temperatuur (vloerverwarming/luchtverwarming) Hoge temperatuur (radiatoren) Gesprek/brainstorm met behulp van Mural Vragen/zorgen ondernemers: •

Zijn er commerciële belangen gemoeid met de totstandkoming van de transitievisie warmte?

Adviesbureau Tauw heeft met twee andere bureaus hebben de gemeente ondersteund om te komen tot de ontwerpvisie. Hierbij is de werkgroep warmtetransitie aangesloten, bestaande uit inwoners, ondernemers en organisaties uit Meppel. In de ontwerpvisie staat waar welke techniek zou kunnen en wanneer welke wijk van het aardgas af gaat. Hierbij is geen commercieel belang gemoeid. •

Wat zijn de kosten van verduurzamen/aardgasvrij worden?

De kosten zijn in hoofdlijnen inzichtelijk gemaakt. De aanschaf, onderhoud, hoeveel elektriciteit je kwijt bent, maar ook de maatschappelijke kosten. Het is lastig om in te schatten wat gas en elektriciteit in de toekomst gaat kosten. •

Wat zijn de kosten op basis van eerdere projecten?

Er spelen veel factoren mee. Energiemonitoring staat nog in de kinderschoenen, maar dat wordt verder uitgewerkt om te kunnen zien wat waar wordt verbruikt. Duurzaamheid wordt vaak gezien als duur, maar juist de verduurzaming kan zijn geld terugverdienen aan de meter zelf. Hiervoor is maatwerk nodig: wat zijn de wensen? wat is het verbruik? Je moet per huisnummer/pand aan de slag.

•

Andere voordelen van een aardgasvrij bedrijfspand

Genoemde voordelen naast verminderde CO2-uitstoot: gunstig effect op ziekteverzuim door meer comfort in de productieruimte en Label A trekt klanten aan. In de toekomst gaan banken en verzekeringsmaatschappijen druk uitoefenen. Aantekeningen Muralbord: • • •

Utiliteit lastiger met een luchtwarmtepomp Luchtwarmtepompen kunnen ook industrieel worden toegepast, dat maakt utiliteit ook mogelijk. Energielabels kantoren, winkels en showrooms

Vanaf 2023 is het voor kantoorpanden groter dan 100m2 verplicht om minimaal energielabel C te hebben. De verwachting is dat in 2030 energielabel A wordt gevraagd voor kantoren, winkels en showrooms. Dan is gasloos of duurzaam verwarmen nodig. •

Niet alleen kijken naar gasloos verwarmen, maar ook naar andere aspecten

Kijk ook naar de totale opwek en bestaande energiebehoefte. Begin met het beperken van de energiebehoefte. Met kleine aanpassingen kun je al snel 20% van je energie besparen. Dit zorgt voor een effectiever gebruik van een warmtepomp en dit zorgt voor kortere terugverdientijden. Ga geleidelijk installeren en maak gebruik van logische momenten. Blijf je energiebehoefte monitoren zodat je later kan bijsturen. Kansen & uitdagingen Een uitdaging is dat er steeds minder ruimte is op het (landelijk) energienet. Ook de financiën, de gewenste terugverdientijd en de gevraagde energielabels voor kantoren worden gezien als een uitdaging. Een kans is om met een energiescan tot een integraal plan van aanpak te komen om van het aardgas af te gaan. Afsluiting •

Nut & noodzaak

Focus op ‘willen’ kan een meerwaarde opleveren. Aardgasvrij zorgt voor een verbetering van het imago en het werkklimaat. Dwingende wetgeving stuurt bedrijven om te verduurzamen.

•

Beperken van de huidige energiebehoefte

Focus niet te veel op aardgasvrij, maar ook op andere aspecten. Verduurzamen begint bij het beperken van de energiebehoefte. •

Financiën

Er is nog veel onzeker of de terugverdientijd en de precieze kosten van het aardgasvrij worden. Belangrijk is dat bedrijven blijven monitoren en kosten/baten inzichtelijk maken. •

Blankenstein krijg je niet met een uniforme aanpak van het aardgas af

Elk pand en bedrijf is verschillend. Hiervoor is maatwerk nodig. Kijk eventueel naar gefaseerd uitvoeren en begin met de volgende stap wanneer je als bedrijf er aan toe bent. Je kan iets samen doen, maar ook individueel. VerduurSaam Echt Meppel: •

Wat is Verduursaam Echt Meppel en uitnodiging om aan te sluiten

VerduurSaam Echt Meppel vult het gat tussen wat de overheid kan doen en wil met een plan van aanpak komen om van daaruit te werken. In de coöperatie zit expertise en ze verwelkomen de overheid en andere ondernemers om samen op te trekken. VerduurSaam Echt Meppel kan een inzichtelijk rapport opmaken voor ondernemers waar zij in de praktijk mee verder kunnen. Peter Hamming (projectleider warmtetransitie gemeente Meppel): •

Oproep om samen iets op te pakken

Van het aardgas af gaan is en blijft een zoektocht, maar het is wel belangrijk om dit samen te doen. Men staat niet negatief over de ontwerpvisie, maar er moet ook helderheid komen over de kosten. We moeten lange termijn durven te denken. Maatwerk van de bedrijfsvoering pakken, wanneer ben je als bedrijf toe aan de volgende stap. Met het aandeel van VerduurSaam Echt Meppel kun je ook daadwerkelijk iets oppakken en gezamenlijk iets op gang brengen. De gemeente wil hierin wel degelijk faciliteren en anticiperen. Gebruik dit netwerk en alle mensen die hierbij aanwezig zijn. We zijn benieuwd of u zich herkent in bovengenoemde uitkomsten. Voor vragen, opmerkingen en waar een verdere behoefte zit, kunt u contact opnemen met Peter Hamming of VerduurSaam Echt Meppel. Wil je aan de slag met een gezamenlijke aanpak? Dan kunt u ook contact opnemen met één van de partijen.

Contactgegevens Peter Hamming, projectleider warmtetransitie gemeente Meppel: p.hamming@meppel.nl Coöperatie VerduurSaam écht Meppel info@verduursaamechtmeppel.nl

Bijlage 2 Veelgestelde vragen online bijeenkomst Berggierslanden (16 juni 2021) Kosten Financiële compensatie •

Wij hebben een aantal jaar geleden flink geïnvesteerd in een gashaard. Deze wordt nutteloos als we van het gas af moeten. Wie draait er voor de kosten op als we deze niet meer kunnen gebruiken en eruit moeten halen en de boel moeten verbouwen? Wij begrijpen uw zorg. De voorwaarden om van het aardgas af te gaan zijn nog in ontwikkeling. Het is nog onbekend hoeveel de warmtetransitie gaat kosten en wie dit gaat betalen. Tijdens het maken van het wijkuitvoeringsplan willen we samen onderzoeken wat de aardgasvrij-mogelijkheden zijn en welk prijskaartje eraan hangt. In de ontwerpvisie is één van de uitgangspunten dat we als gemeente willen dat de transitie betaalbaar is.

•

Wij hebben behoefte aan informatie over de financiële kant van de transitie. Waaronder specifiek een compensatieregeling in verband met gedane investeringen in cv-ketels en het moeten vervangen van gasfornuizen door elektrische fornuizen. Op dit moment kunnen inwoners gebruik maken van subsidies, leningen of collectieve inkoopacties. Via het Drentse Energieloket kunt u zich hier uitvoerig over laten informeren. Het is nog onbekend hoeveel de warmtetransitie gaat kosten en wie dit gaat betalen. De voorwaarden om van het aardgas af te gaan zijn nog in ontwikkeling. Tijdens het maken van het wijkuitvoeringsplan willen we samen onderzoeken wat de aardgasvrij-mogelijkheden zijn en welk prijskaartje eraan hangt. In de ontwerpvisie is één van de uitgangspunten dat we als gemeente willen dat de transitie betaalbaar is.

•

Op welke wijze worden inwoners tegemoet gekomen in de extra kosten die gemaakt moeten worden? De voorwaarden om van het aardgas af te gaan zijn nog in ontwikkeling. Het is nog onbekend hoeveel de warmtetransitie gaat kosten en wie dit gaat betalen. Bij het maken van het wijkuitvoeringsplan zullen we dit thema zeker verder met u gaan verkennen. In de ontwerpvisie is één van de uitgangspunten dat we als gemeente willen dat de transitie betaalbaar is.

•

Ons huis is pas opgeleverd mét gasaansluiting. Wij zijn zeker niet van plan dit zelf aan te passen gezien onze eigen investering. Hoe gaat de gemeente dit betalen? Dit had op voorhand bekend kunnen en moeten zijn. Voor deze investering hebben wij geen geld beschikbaar. Ook geen extra lening mogelijk. Tijdens het wijkuitvoeringsplan zijn we van plan samen te onderzoeken wat de aardgasvrij-mogelijkheden zijn en welk prijskaartje hieraan hangt. In de ontwerpvisie is één van de uitgangspunten dat we als gemeente willen dat de transitie betaalbaar is. Is dit voor uw woning nog niet het geval op dit moment, dan kan het zijn dat dat moment voor u later aanbreekt, bijvoorbeeld over 15 jaar (wanneer uw cv-ketel aan vervanging toe is).

•

Op langere termijn is de afschaffing van de salderingsregeling voor zonnepanelen een flinke domper. We verbruiken veel meer energie in de winter dan in de zomer voor verwarming van ons huis, terwijl we dan ook weinig terugleveren. Hoe wil de gemeente of overheid hier in tegemoet komen? Het aanpassen van de salderingsregeling per 1 januari 2023 is nog een voorstel en dus nog niet definitief. Vanuit de rijksoverheid luidt het voorstel nu dat het salderingspercentage per jaar geleidelijk afneemt tot 0% vanaf 2031 en later. Hoe eerder u dus zonnepanelen aanschaft, hoe meer u nog kunt profiteren van de salderingsregeling. Ook na afschaffing van de salderingsregeling verdienen de zonnepanelen zich natuurlijk terug. Het is daarom altijd zinvol om ze te plaatsen mocht dit kunnen. Het klopt dat de stroom voor de warmtepomp in de winter vaak ergens anders vandaan moet komen. En als uw gasaansluiting verdwijnt, gaat de elektriciteitsrekening inderdaad omhoog. Echter, omdat een warmtepomp vanwege een hoger rendement efficiënter werkt dan een cv-ketel, zijn de totale maandelijkse kosten vaak lager dan met een cv-ketel in huis. Het verschil zal naar verwachting toenemen met de stijging van de gasprijs.

•

Financiële plaatje, aanpassingen aan het huis: wat draagt de gemeente bij? De wil is er wel, het geld niet. Wij begrijpen uw zorg. De voorwaarden om van het aardgas af te gaan zijn nog in ontwikkeling. Het is nog onbekend hoeveel de warmtetransitie gaat kosten en wie dit gaat betalen. Tijdens het maken van het wijkuitvoeringsplan zullen we zeker over dit thema doorpraten met elkaar. Want Gemeente Meppel heeft betaalbaarheid als uitgangspunt.

•

Wie gaat de kosten voor de aanschaf van de warmtepomp dragen? Ik weet dat er een subsidie is, maar dan nog is de terugverdientijd tientallen jaren. Krijgen we daarin een tegemoetkoming van de gemeente? Komt er ook iets van een collectieve inkoop of iets dergelijks? Betaalbaarheid is één van de uitgangspunten van de gemeente. Concrete tegemoetkomingen zijn er op dit moment nog niet. Momenteel loopt er wel een collectieve inkoopactie, ondersteund door de gemeente, voor duurzaamheidsmaatregelen op bespaar-lokaal.nl. Voor Berggierslanden kan in het kader van het wijkuitvoeringsplan ook een collectieve inkoop worden overwogen.

Subsidiemogelijkheden •

Is er op (korte) termijn subsidie vanuit de gemeente beschikbaar voor bewoners die nu al een inspanning willen leveren om gasloos te wonen? Er zijn financiële regelingen op landelijk, provinciaal en gemeentelijke niveau. Het Drentse Energieloket kan u hier uitvoerig over informeren. Momenteel loopt er wel een collectieve inkoopactie, ondersteund door de gemeente, voor duurzaamheidsmaatregelen op bespaar-lokaal.nl. Voor Berggierslanden kan in het kader van het wijkuitvoeringsplan ook een collectieve inkoop worden overwogen.

•

Biedt de gemeente Meppel subsidie voor zonnepanelen en warmtepompen? Er zijn financiële regelingen op landelijk, provinciaal en gemeentelijke niveau. Het Drentse Energieloket kan u hier uitvoerig over informeren.

•

Welke subsidieregelingen komen er/zijn er voor het aardgasvrij maken van Berggierslanden? Tijdens het wijkuitvoeringsplan zijn we van plan samen te onderzoeken wat de aardgasvrij-mogelijkheden zijn en welk prijskaartje hieraan hangt. In de ontwerpvisie is één van de uitgangspunten dat we als gemeente willen dat de transitie betaalbaar is. Er zijn financiële regelingen op landelijk, provinciaal en gemeentelijke niveau. Het Drentse Energieloket kan u hier uitvoerig over informeren.

•

Is er ondersteuning en/of subsidie vanuit de gemeente beschikbaar voor ondernemers die een actieve bijdrage willen leveren aan dit vraagstuk? De gemeente Meppel is zeer geïnteresseerd in ondernemers die een aanpak in gedachten hebben voor dit vraagstuk. Wellicht behoort ondersteuning vanuit de gemeente tot de mogelijkheden. Wij gaan hier graag nader over in gesprek. U kunt hiervoor contact opnemen met projectleider Peter Hamming via p.hamming@meppel.nl of 14 0522.

Verwachte kosten •

Wat zijn de te verwachten kosten per huishouden? De kosten per huishouden zijn lastig in te schatten doordat er veel factoren meespelen. Wanneer uw huis al aardgasvrij-gereed is (inductiekookplaat, vloerverwarming) bent u voordeliger uit dan wanneer u nog aanvullende maatregelen moet nemen om de overstap te kunnen maken. U kunt advies inwinnen bij het Drents Energieloket om hier een beter beeld van te krijgen.

•

Hoe gaan jullie om met huizen die de laatste jaren gebouwd zijn? Bewoners hebben geïnvesteerd in bijv cv-ketels die in 2030 zeker nog niet afgeschreven zijn. Op dit moment raden wij aan om de cv-ketel pas te vervangen met een warmtepomp op het moment dat hij aan vervanging toe is (gemiddelde levensduur 15 jaar). Op die manier voorkomen we desinvestering. Tijdens het wijkuitvoeringsplan kunnen we onderzoeken hoe groot deze desinvestering is als u toch eerder besluit over te stappen en of dat de investering waard is.

Elektriciteit ●

Welke beperkingen zijn er in het elektriciteitsnet in de wijk als iedereen met een warmtepomp verwarmd en elektrische auto oplaad? Hoe ziet dat er straks uit? Dit betekent dat er een grotere vraag is naar elektriciteit. Het elektriciteitsnet moet dan naar verwachting verzwaard worden zodat we het niet overbelasten. Hoe de verzwaring van dit net eruit komt te zien kan Enexis Netbeheer (de netbeheerder) tijdens het opstellen van een wijkuitvoeringsplan inzichtelijk maken.

●

Is het elektriciteitsnet wel sterk genoeg om iedereen op het stroomnetwerk aan te sluiten? Het elektriciteitsnet in Berggierslanden is op dit moment sterk genoeg en kan ook nu nog een aantal veranderingen aan. Samen met Enexis Netbeheer (de netbeheerder) wordt tijdens het wijkuitvoeringsplan onderzocht wanneer welke verzwaring nodig is om iedereen altijd van stroom te kunnen voorzien.

●

De focus moet liggen op het direct afnemen van zonne-energie en het opslaan van energie; hoe gaan we dat doen? Op dit moment zijn hier nog geen grootschalig toegepaste oplossingen voor bekend, maar er wordt wel mee geëxperimenteerd. Als Enexis Netbeheer (de netbeheerder) of inwoners van Berggierslanden hier behoefte aan hebben, kan besloten worden dit in het wijkuitvoeringsplan mee te nemen.

●

Is elektrisch wel duurzaam? Op dit moment is nog niet alle elektriciteit in Nederland duurzaam. Maar het percentage groene stroom stijgt hard. In 2019 was nog maar 19% van alle stroom in Nederland groen, begin 2021 was dit 25% en het doel is dat dit in 2050 100% is. Maar ook wanneer uw warmtepomp op alleen maar grijze stroom zou werken, zorgt deze warmtepomp voor een CO₂-vermindering van ongeveer 33% ten opzichte van een cv-ketel op gas.

Andere energiebronnen ●

Wat zijn de mogelijkheden tot verkrijgen van aardwarmte (geothermie) in de wijk Berggierslanden? Op (korte) termijn zien we hier nog geen kansen voor. Diepe geothermie vraagt om een zeer grote investering waar minstens 4.000 woningen met een hoge warmtevraag (vaak oudere woningen) op aangesloten moeten worden mocht dit enigszins betaalbaar lijken. Daarnaast lijkt de bodem in Meppel hier niet geschikt voor. Wanneer het gaat om ondiepe bodemwarmte is dit wel een te onderzoeken mogelijkheid. Hierbij wordt de bodemwarmte gebruikt als bron voor de warmtepomp.

●

Is de transitie verantwoordt wat betreft andere toekomstige energiebronnen? Aardgasvrij worden we alleen als het haalbaar en betaalbaar is. Als we nu al een haalbaar en betaalbaar alternatief aan kunnen wijzen is de start van de transitie daarmee volgens ons verantwoord. Zeker omdat wachten de transitie niet makkelijker maakt. Wel zien we voor een aantal wijken dat geschikte bronnen nog ontbreken. In deze wijken wachten we een aantal ontwikkelingen nog wat verder af. Voor Berggierslanden denken we dat de warmtepomp een haalbaar en betaalbaar alternatief kan zijn en willen wij dit graag in een wijkuitvoeringsplan verder met u onderzoeken.

●

Indien waterstof een optie zou zijn, is het bekend hoe veilig dit is? Feitelijk is waterstof niet veel gevaarlijker dan andere brandstoffen en het is ook niet giftig. We moeten wel leren omgaan met bepaalde eigenschappen van deze stof, net als alle andere stoffen. De veiligheidsrisico’s die er zijn liggen voornamelijk bij de productie. Wel is waterstof een techniek die waarschijnlijk nog lang op zich laat wachten en waarvan het de vraag is of deze beschikbaar komt voor woningbouw.

●

In hoeverre worden er binnen de gemeente duurzame gassen omarmd, zoals groen gas bij boeren om ons heen of waterstof? Dit heeft energetisch een beter perspectief, zeker nu we de gasbuizen al in de wijk hebben liggen hiervoor. Het huidige gasnet is inderdaad nog lang niet aan vervanging toe. We sluiten ook geen duurzame gassen uit. Maar duurzame gassen zijn schaars en worden bij voorkeur ingezet op de plekken waar geen goed alternatief is. Zowel groen gas als waterstof zullen naar verwachting dus eerst naar de industrie gaan. Het deel wat overblijft kan mogelijk worden ingezet in woningen, maar ook dan is de verwachting dat dit naar de woningen gaat die het het hardst nodig hebben. Omdat in Berggierslanden relatief nieuwe woningen staan is de kans groot dat deze duurzame gassen eerst naar andere wijken met oudere woningen gaan.

●

Is er nagedacht over windenergie? Windenergie is zeker een optie als het gaat om het opwekken van groene energie. Over de plaatsing van zonnepanelen en windmolens in Nederland wordt hard nagedacht in de Regionale Energiestrategie (RES).

Aardgas ●

Waarom zouden wij van het gas af moeten, terwijl er nog lang lopende leveringscontracten met het buitenland zijn? De leveringscontracten die we nu hebben met het buitenland (Duitsland, België en Frankrijk) zijn we aan het afbouwen als één van de maatregelen om de gaswinning uit Groningen te stoppen. Wanneer Nederland de gaswinning reduceert zal ook de gaslevering gereduceerd worden, totdat deze contracten volledig afgebouwd zijn en de gaskraan in Groningen dichtgaat (zie de website van de rijksoverheid). Om ook onze afhankelijkheid van andere landen af te bouwen worden de lopende contracten met buitenlanden steeds verder afgebouwd, tot deze in 2050 niet meer nodig zijn.

●

Is het mogelijk om niet mee te doen en aardgas te blijven gebruiken? Op dit moment kunt u besluiten om niet mee te doen en aardgas te blijven gebruiken. Op de lange termijn komt hier wel verandering in. Vanuit het klimaatakkoord is bepaald dat we na 2050 geen aardgas meer gebruiken. Hierbij willen we zo snel mogelijk af van het aardgas in Groningen. Hoe Nederland dit doet wordt uitgelegd op de website van de rijksoverheid. Uiteindelijk is het dus niet mogelijk om aardgas te blijven gebruiken.

●

Is het de bedoeling dat de wijk volledig gasloos wordt? Of is reductie de bedoeling? Vanuit het klimaatakkoord is bepaald om vóór 2050 volledig aardgasvrij te zijn in heel Nederland. In de gebouwde omgeving dragen wij daarom bij aan het geleidelijk uitfaseren van aardgas in woningen. Op de lange termijn is volledig gasloos wel iets waar we naar streven in Berggierslanden.

●

Het lijkt erop dat de gemeente de bewoners van Berggierslanden wil verplichten om op korte termijn van het gas af te gaan. In hoeverre kan de gemeente dit afdwingen? Wij hebben als gemeente het uitgangspunt om het samen te gaan doen. Door nu samen met u uit te zoeken wat de mogelijkheden zijn, hopen wij op tijd een toekomstperspectief te bieden waar u op een voor u geschikt moment naar kunt handelen. Op de langere termijn valt niet uit te sluiten dat hier vanuit de rijksoverheid verandering in komt, vanwege de gemaakte afspraken in het Klimaatakkoord. Als gemeente hebben we het bijvoorbeeld niet in de hand of in de toekomst de gasprijs landelijk wordt verhoogd, waardoor toch een drukmiddel ontstaat. Ook hebben we geen invloed op keuzes van eigenaren van het aardgasnetwerk. Daarom hechten we eraan om nu met u in gesprek te gaan, zodat we de ruimte die er is om gezamenlijk keuzes te maken maximaal te benutten.

●

Binnenkort besluit de Europese Commissie dat aardgas als duurzame brandstof wordt aangemerkt. De zin om de Berggierslanden aardgas vrij te maken, lijkt nu al achterhaald. Dit bespaart elke inwoner dus een hoop onnodige kosten. Hoe kijkt de gemeente aan tegen deze ontwikkeling met betrekking tot het duurzaam zijn/worden van aardgas? De situatie in elk Europees land is anders waardoor het perspectief op duurzaamheid van aardgas ook verschilt per land. In Duitsland bijvoorbeeld wordt nog veel olie en kool gebruikt. In vergelijking met aardgas is dit nog vervuilender. Daarnaast is dit voor Duitsland een eerste en beste/snelste optie om van de kerncentrales af te gaan. Wij zien het als een tussenstap om te beginnen met het verduurzamen naar het gebruik van echt natuurlijke energiebronnen. Duitsland loopt echter wel voor op winden zonne-energie. Daarnaast is in Nederland één van de belangrijkste redenen bij de warmtetransitie dat we de aardbevingen in Groningen stoppen als gevolg van de gaswinning.

Warmtepomp/technieken ●

Ik zou graag de ervaringen met voorgestelde systemen vernemen van de kant van de gebruikers. Zijn deze schriftelijk beschikbaar en kan dit gedeeld worden (geanonimiseerd)? Deze hebben we niet schriftelijk voor u beschikbaar. U kunt wel via de werkgroep Duurzaam Berggierslanden in contact komen met inwoners uit uw wijk die deze ervaringen hebben.Wellicht zijn zulke inzichten ook via milieucentraal.nl, Vereniging Eigen Huis, of via het Drentse Energieloket te verkrijgen.

●

Is het wijsheid nu al te kiezen voor een all electric-warmtepomp, of nog wachten tot de gemeentelijke plannen concreter zijn? En wat kan gemeente hierin nog betekenen voor inwoners? Dat verschilt per situatie. Het kiezen van een geschikte duurzame warmtetechniek hangt af van veel factoren. Voor de all-electric warmtepomp zien we dat die in principe bij elke woning toegepast kan worden (afhankelijk van het type warmtepomp, zie milieucentraal.nl). Bij twijfel kunt u altijd de gemeente raadplegen of laat u adviseren door een (onafhankelijk) deskundige.

●

Zoals met alle nieuwe technologieën, zijn deze in het begin duur en worden ze op termijn goedkoper (economy of scale). Waar zitten de voorgestelde technologieën op deze kostencurve? In Berggierslanden zetten we in op all-electric warmtepompen vanwege de hoge isolatiewaarde van de woningen hier (lage temperatuur verwarming is hier geschikt). We zien dat we bij deze techniek al heel ver zijn in techniek waardoor dit een meer logische keus is voor woningen.

●

Is het niet een risico om als proeftuin te dienen, terwijl niet helemaal duidelijk is of de warmtepomp de toekomst gaat worden? De proeftuinen zijn bedoeld om ervaring op te doen, hiervoor worden landelijk extra subsidies toegekend om extra kosten te denken. Berggierslanden is overigens (nog) niet zo’n proeftuin. Wel hebben we in de ontwerpvisie aangeven dat we in Berggierslanden een geschikte wijk vinden om te beginnen met plannen maken om aardgasvrij te worden. Bij het maken van het wijkuitvoeringsplan zouden we met elkaar kunnen onderzoeken of het interessant kan zijn om wel zo’n proeftuin te worden. Ook wanneer de techniek uiteindelijk anders wordt dan verwacht, is dat juist iets waar we van kunnen leren.

●

Welke risico’s zijn er voor de gebruiker? Met andere woorden, waar moet een gebruiker voor zijn specifieke situatie vooraf over nadenken met betrekking tot hoe deze risico’s te mitigeren? Dit kunnen technische risico’s zijn maar ook niet-technische. Het is maatwerk om te bepalen welke risico’s er bij de gebruiker van toepassing zijn. Daarover is informatie beschikbaar via onder andere het Drentse Energieloket. We zijn zeker ook als gemeente aanspreekbaar om met u mee te denken. In het kader van het wijkuitvoeringsplan willen we dit collectief gaan verkennen.

●

Ik weet nog erg weinig over de voors en tegens van het gebruik van een warmtepomp, zijn er nog alternatieven te verwachten in de komende jaren? Op milieucentraal.nl is veel te vinden over de voor- en nadelen van de type warmtepompen. Er zijn meerdere alternatieven voor aardgas. Dit betekent niet dat alles mogelijk of financieel haalbaar is. Op dit moment lijkt de warmtepomp voor Berggierslanden het meest geschikt, maar ook andere opties moeten bij de start van een wijkuitvoeringsplan niet volledig worden uitgesloten.

●

Meerdere pompen op een rij, wat betekent dat in totaal qua geluid? Dit is iets waar we in het wijkuitvoeringsplan meer aandacht aan kunnen geven, maar wat sterk afhankelijk is van de afstanden tussen de warmtepompen, het type warmtepomp en de omgeving.

●

Het wooncomfort gaat toch achteruit vanwege het lawaai van de warmtepompen? Er zijn meerdere manieren om eventueel geluidsoverlast te minimaliseren. Door de warmtepomp op een geschikte locatie binnen of buiten de woning te plaatsen kan geluid worden beperkt. Daarnaast zijn de nieuwste warmtepompen een stuk stiller dan de eerst geplaatste versies, waardoor u hier nauwelijks hinder van ondervindt (daarnaast maakt de pomp meestal geluid als wij mensen binnen zijn).

●

Waarom geen hybride oplossing? We willen uiteindelijk van het aardgas af. Met een hybride warmtepomp besparen we al veel aardgas en CO₂, maar uiteindelijk streven we naar aardgasvrij. De hybride warmtepomp kan eventueel in combinatie met groen gas of waterstof, maar dat is op korte termijn nog geen optie. Bij het opstellen van het wijkuitvoeringsplan moet blijken of een volledig elektrische warmtepomp inderdaad geschikt is, of dat een andere techniek zoals een hybride warmtepomp toch beter bij (een aantal) woningen past.

●

Wordt er ook ingezet op aanvullende technieken zoals warmteterugwinsystemen? Zeker, denk aan warmteterugwininstallaties (WTW) voor de douche of bij ventilatie. Alle warmte die we niet meer verbruiken (door te isoleren) of waar we op een andere manier aan kunnen komen (WTW of bijvoorbeeld zonnecollectoren) moeten we benutten.

CV-ketel ●

Mijn cv-ketel is bijna 15 jaar oud. Wat is de beste manier/optie om die te vervangen als deze stuk gaat? Wat zijn goede alternatieven voor een standaard cv-ketel? Op dit moment lijken warmtepompen een geschikte keuze voor de woningen in Berggierslanden. Elke woning is echter maatwerk. Wij raden daarom aan om advies op woningniveau in te winnen wanneer uw cv-ketel bijna aan vervanging toe is (of de leeftijd heeft waarop u dit kunt verwachten). Op deze manier weet u welke stappen u kunt nemen als de cv-ketel ermee ophoud. Het Drentse Energieloket kan u hierbij helpen.

●

Huren van een cv-ketel op maandbasis, met hulp van de gemeente Meppel, zou dit een optie zijn (zoals via de Consumentenbond gedaan wordt)? Het is belangrijk om flexibel te zijn binnen de warmtetransitie en aan te sluiten bij lopende goed functionerende initiatieven (uit de markt). Deze suggesties kunnen goed benut worden in het kader van het wijkuitvoeringsplan.

Planning Starten in Berggierslanden •

Ik ben van mening dat er zeker andere wijken zijn waar met een veel lagere investering een veel grotere gasbesparing gerealiseerd kan worden en waar ook daadwerkelijk een besparing en milieuvoordeel is. Waarom niet beginnen in een andere wijk waar je meer voordeel haalt of met (de oudere) huizen van de woningstichting? Berggierslanden is volgens de projectgroep (bestaande uit gemeente, netbeheerders, woningcorporaties en inwoners) de meest logische wijk voor een wijkuitvoeringsplan. In veel wijken is nader onderzoek wenselijk. Ook moeten in veel woningen aanvullende maatregelen getroffen worden. Dit voordat de stap naar aardgasvrij gemaakt kan worden. De technische analyse voor de wijk Berggierslanden laat een relatief heldere uitkomst zien. Een uitkomst waarbij de ingrepen relatief beperkt zijn. Met name omdat de huizen over het algemeen al goed zijn geïsoleerd. Bovendien is de verwachting dat komende jaren veel cv-ketels in deze wijk aan vervanging toe zijn en naar verwachting veel woningen op dat moment de stap naar aardgasvrij kunnen maken. Deze uitkomst van onze technische analyse komt ook overeen met de startanalyse van het Planbureau voor de Leefomgeving. De technische uitkomsten sluiten ook aan bij de, bij ons bekende, individuele en collectieve ontwikkelingen in de wijk. Zo is er in de wijk een bewonersinitiatief op gang gekomen waar we bij aan kunnen sluiten.

Dit betekent niet dat we ergens anders niet starten. Ook op isolatie dienen grote stappen gezet te worden de komende jaren. De gemeente kiest er echter voor dit via een apart spoor (gemeentebreed) aan te pakken, bijvoorbeeld door zogeheten geenspijt-maatregelen te stimuleren die het gasverbruik kunnen verminderen.

•

Is er geen sprake van kapitaalvernietiging om de nog zeer goede en nieuwe bestaande energiezuinige installaties in onze huizen te vernietigen, terwijl in andere wijken wel voordeel is en er überhaupt een keer vernieuwd moet worden? De verwachting is dat komende jaren veel cv-ketels in Berggierslanden aan vervanging toe zijn en naar verwachting veel woningen op dat moment de stap naar

aardgasvrij kunnen maken. Dit betekent niet dat we ergens anders niet starten. Ook op isolatie dienen grote stappen gezet te worden de komende jaren. De gemeente kiest er echter voor dit via een apart spoor (gemeentebreed) aan te pakken, bijvoorbeeld door zogeheten geen-spijt-maatregelen te stimuleren die het gasverbruik kunnen verminderen. •

Keuze voor een reeds milieuvriendelijke wijk is natuurlijk toch volstrekt niet logisch? Als milieu het doel is, neem je een wijk waar milieuvoordeel voor de hand ligt. Dat zijn dus wijken als de Bloemenbuurt, Koedijkslanden, etc. Berggierslanden is volgens de projectgroep (bestaande uit gemeente, netbeheerders, woningcorporaties en inwoners) de meest logische wijk voor een wijkuitvoeringsplan. In veel wijken is nader onderzoek wenselijk. Ook moeten in veel woningen aanvullende maatregelen getroffen worden. Dit voordat de stap naar aardgasvrij gemaakt kan worden. De technische analyse voor de wijk Berggierslanden laat een relatief heldere uitkomst zien. Een uitkomst waarbij de ingrepen relatief beperkt zijn. Met name omdat de huizen over het algemeen al goed zijn geïsoleerd. Bovendien is de verwachting dat komende jaren veel cv-ketels in deze wijk aan vervanging toe zijn en naar verwachting veel woningen op dat moment de stap naar aardgasvrij kunnen maken. Deze uitkomst van onze technische analyse komt ook overeen met de startanalyse van het Planbureau voor de Leefomgeving. De technische uitkomsten sluiten ook aan bij de, bij ons bekende, individuele en collectieve ontwikkelingen in de wijk. Zo is er in de wijk een bewonersinitiatief op gang gekomen waar we bij aan kunnen sluiten. Dit betekent niet dat we ergens anders niet starten.

Ook op isolatie dienen grote stappen gezet te worden de komende jaren. De gemeente kiest er echter voor dit via een apart spoor (gemeentebreed) aan te pakken, bijvoorbeeld door zogeheten geenspijt-maatregelen te stimuleren die het gasverbruik kunnen verminderen.

•

Waarom is gekozen voor de wijk Berggierslanden, terwijl in deze wijk alle woningen zo goed geïsoleerd zijn en dus al minder energie verbruiken? Berggiersslanden is volgens de projectgroep (bestaande uit gemeente, netbeheerders, woningcorporaties en inwoners) de meest logische wijk voor een wijkuitvoeringsplan. In veel wijken is nader onderzoek wenselijk. Ook moeten in veel woningen aanvullende maatregelen getroffen worden. Dit voordat de stap naar aardgasvrij gemaakt kan worden. De technische analyse voor de wijk Berggierslanden laat een relatief heldere uitkomst zien. Een uitkomst waarbij de ingrepen relatief beperkt zijn. Met name omdat de huizen over het algemeen al goed zijn geïsoleerd. Bovendien is de verwachting dat komende jaren veel cv-ketels in deze wijk aan vervanging toe zijn en naar verwachting veel woningen op dat moment de stap naar

aardgasvrij kunnen maken. Deze uitkomst van onze technische analyse komt ook overeen met de startanalyse van het Planbureau voor de Leefomgeving. De technische uitkomsten sluiten ook aan bij de, bij ons bekende, individuele en collectieve ontwikkelingen in de wijk. Zo is er in de wijk een bewonersinitiatief op gang gekomen waar we bij aan kunnen sluiten. Dit betekent niet dat we ergens anders niet starten. Ook op isolatie dienen grote stappen gezet te worden de komende jaren. De gemeente kiest er echter voor dit via een apart spoor (gemeentebreed) aan te pakken, bijvoorbeeld door zogeheten geenspijt-maatregelen te stimuleren die het gasverbruik kunnen verminderen. •

In hoeverre is het al definitief dat Berggierslanden één van de startwijken is? U suggereert dat er meerdere startwijken zullen zijn, om welke wijken gaat het? Het is zeker nog niet definitief. Wij hebben de participatie juist in gang gezet om het draagvlak hiervoor te verkennen. Met meerdere startwijken bedoelen we de wijken/dorpen waarmee we volgens de huidige ontwerp transitievisie warmte de komende jaren zouden gaan starten met het opstellen van een wijkuitvoeringsplan (Oosterboer, Koedijkslanden, Nijeveen).

●

Heeft het ook met de leeftijd van de cv-ketels te maken dat Berggierslanden als eerste aan de beurt is? Ja, gezien de leeftijd van de woningen zal een groot deel van de cv-ketels de komende jaren aan vervanging toe zijn. Dit is een natuurlijk moment om over te stappen op een all-electric warmtepomp.

●

Hoe zit het met de energietransitie van huizen die in september 2019 zijn opgeleverd? De mogelijkheden hiervoor kunnen we in het kader van het wijkuitvoeringsplan verkennen. Onze insteek hierbij zal zijn om niet aan kapitaalvernietiging te gaan doen door net geplaatste cv-ketels te gaan verwijderen. Dat zou niet duurzaam zijn.

●

Wat doe ik als ik heel oud ben en ik heb hier verder niks aan, word ik dan gedwongen? Dwang is zeker niet onze insteek. Wij hebben als gemeente het uitgangspunt om het samen te gaan doen. Door nu samen met u uit te zoeken wat de mogelijkheden zijn, hopen wij op tijd een toekomstperspectief te bieden waar u op een voor u geschikt moment naar kunt handelen. Op de langere termijn komt hier vanuit de rijksoverheid mogelijk verandering in door de gemaakte afspraken in het Klimaatakkoord. Bijvoorbeeld omdat wij niet in de hand hebben dat de gasprijs landelijk wordt verhoogd en daarmee een toch een drukmiddel ontstaat. Ook hebben we maar beperkt invloed op keuzes die eigenaren van leidingnetwerken maken. Kortom, van

dwang is nu geen sprake. Maar we vinden het wel belangrijk om nu met u in gesprek te gaan over mogelijke oplossingen, zodat we de ruimte die er nu is goed kunnen benutten. Ontwerp warmtetransitie visie ●

Het lijkt erop dat veel individueel gedaan moet worden. Wordt er ook nagedacht over collectieve mogelijkheden? In de ontwerp transitievisie warmte hebben we alle warmtebronnen in Meppel in kaart gebracht. Deze bronnen zijn verder onderzocht op basis van de beschikbaarheid en de kenmerken van de gemeente. We zien dat op niet veel plekken een collectieve oplossing mogelijk is. Wel kan er in het wijkuitvoeringsplan uiteraard onderzocht worden of er iets gezamenlijks mogelijk is. Dit kan zowel gaan om bijvoorbeeld een gezamenlijke bodemlus waar warmtepompen op worden aangesloten, als om een gezamenlijke inkoopactie.

●

Welke kansen en oplossingen worden er gezien? En wat staat er in de ontwerpvisie? In de ontwerp transitievisie warmte kijken we naar de opgave voor Meppel. Welke opties hebben we voor een aardgasvrije gemeente in 2040 en welke vervolgstappen kunnen we in ieder geval maken. Ook wordt een aantal uitgangspunten benoemd om de transitie mogelijk te maken, bijvoorbeeld dat we als gemeente willen dat het betaalbaar. Het document is richtinggevend door aan te geven waar wordt gestart met het opstellen van wijkuitvoeringsplannen samen met inwoners. Ook worden er kansrijke technieken benoemd. Voor Berggierslanden is dit vanwege het type huizen, de aanwezige bronnen en de leeftijd van de woningen een warmtepomp. Tijdens het opstellen van een wijkuitvoeringsplan worden meerdere technieken naast elkaar gelegd en wordt er samen met u nagedacht over de meest geschikte techniek. Op www.meppel.nl/warmtetransitie kunt u de ontweprvisie downloaden.

●

Jammer dat onze nieuwe huizen met een gasaansluiting zijn opgeleverd. Mocht dat überhaupt nog? Vanwege opgestelde plannen in 2017? Alle bouwvergunningen die na 1 juli 2018 zijn aangevraagd hebben geen aansluitplicht meer. Alle woningen met bouwvergunningen die vóór die datum zijn aangevraagd zijn nog aangesloten op een gasnet.

●

In de warmtevisie staat dat er geen isolerende opgave meer nodig is. Waar is dat op gebaseerd? Is er geen sprake van lekverliezen door roosters, ramen en dergelijke? Dit is gebaseerd op het bouwjaar en de beschikbare energielabels. Over het algemeen zien we in Berggierslanden veel woningen die gebouwd zijn na 1992. Dit

geeft een indicatie van de isolatiewaarde, dat is gemiddeld B+. Dit betekent niet dat er niks meer nodig of wenselijk is. Vergeleken met andere wijken in Meppel is de isolatie-opgave in Berggierslanden echter het kleinst. ●

Welke aanpassingen moeten er nog meer gedaan worden, naast het investeren in een warmtepomp? Naar verwachting gaat dit vooral over de overstap naar koken op inductie en het aanpassen van de bestaande verwarming naar vloerverwarming of aanpassingen aan de radiatoren. We verwachten dat de nieuwste woningen in Berggierslanden dit al hebben, waardoor voor deze woningen de impact ‘beperkt’ blijft tot de aanschaf en installatie van een warmtepomp.

●

Wat levert het mij op? Concreet valt te denken aan lagere maandelijkse energierekening en een betere verkoopwaarde van de woning. Belangrijk is dat wij vooral samen met inwoners willen werken aan een toekomstbestendige wijk/woning. En wat het inwoners exact oplevert, dat is iets om gezamenlijk te verkennen in het wijkuitvoeringsplan aardgasvrij.

Bijlage 3 Gespreksverslagen deelgroepen A t/m O Berggierslanden Groep A Link naar Muralbord: https://app.mural.co/t/rosegaaromgevingsmanagement9516/m/rosegaaromgevingsman agement9516/1620197122293/07a3494638f9e9d11922508e8db654ab74f9cb6c?sender =u09831830af31496977548982 Samenvatting inhoudelijk gesprek ontwerp warmtetransitie visie: 1. -

2. -

Wat vindt u van het voorstel om met Berggierslanden te starten? Denk wel oké, omdat het een jonge wijk is. Grootste klap is misschien juist bij huizen die veel gas verbruiken. Je moet ergens beginnen, heb wel begrip dat er voor deze wijk gekozen is. De laagst geschatte kosten van € 7.500,- is gewoon al aan de forse kant. Ik voel er weinig voor om daarvoor een lening aan te moeten gaan. Uitgangspunt dat Berggierslanden de rijkste wijk is vind ik nogal verrassend. Waarom is deze wijk überhaupt nog met aardgas gebouwd? Nu willen ze al in 2040 van het gas af. Wat vindt u van de gekozen ‘all-electric’ techniek? Er zijn nog veel vragen vind ik. Illusie om te verwachten dat elektrisch goedkoper is dan aardgas. Het is een hele complexe materie en niet: we doen gewoon all-electric voor Berggierslanden en ‘that’s it’. Ik vind dat we een karige keuzemogelijkheid krijgen, alleen een waterpomp. Opslag energie is nog een probleem. Accu’s zijn ook milieubelastend, daarnaast worden er ook grondstoffen gebruikt welke schaars zijn. Decentraal opwekken van energie is eigenlijk vreemd. Voor de toekomst zie ik meer in kernenergie. Je bouwt niet voor niets huizen bij elkaar, dan is gezamenlijk opwekken het meest logisch en goedkoop. Ik vind dat daarbij ook gekeken moet worden naar zonne- en windenergie.

3. Welke kansen en uitdagingen ziet u in Berggierslanden? Kansen: - Opslagmogelijkheden voor teveel opgewekte groene elektriciteit bij het aanleggen van zonnepanelen wordt erg belangrijk. Uitdagingen: - Als we kijken naar de landen om ons heen, zouden we juist gas moeten behouden. - Het grootste probleem is: je hebt warmte nodig in de winter en dan heb je geen zon. Samenvatting - Zorgen over de kosten: waar haal ik het geld vandaan? - Zorgen over de optie warmtepomp: werkt dat wel goed genoeg? - Minimale keuzemogelijkheid voor deze wijk. - Er wordt gezegd we dwingen niet, maar uiteindelijk wil NL wel in 2050 van het aardgas af. - Ik weet niet of het al zover is dat we met de gemeente in gesprek kunnen over deze individuele situatie. Dat zou ik wel willen, daar heb ik vragen over. Groep B Link naar Muralbord: https://app.mural.co/t/rosegaaromgevingsmanagement9516/m/rosegaaromgevingsman agement9516/1623666188770/4d09ff2d06f5cab756070526d65c82c7d7eb5bd9?sender= u09831830af31496977548982 Samenvatting inhoudelijk gesprek ontwerp warmtetransitie visie: 1. Wat vindt u van het voorstel om met Berggierslanden te starten? - Logische en onderbouwde keuze: veel zonnepanelen, goede isolatie, gezien de leeftijd van de woningen en veelal kapitaalkrachtige bewoners. 2.

Wat vindt u van de gekozen ‘all-electric’ techniek? - Voor een klein appartementencomplex bij voorkeur een centrale oplossing via gezamenlijke waterpomp. - Logische stap, zeker gezien de ruimte/kosten/etc. - De all-electric oplossing is logisch, maar hierin zijn ook diverse oplossingen. - Voor vrijstaande woningen individuele oplossing. Rijwoningen misschien klein collectief. - Met zonnepanelen is all-electric dan ook logisch. - Bodemwarmtepomp als optie.

3. Welke kansen en uitdagingen ziet u in Berggierslanden? Kansen: - Als het goed gaat, is Berggierslanden een goed voorbeeld. - Bron slaan voor grondwater. Bijvoorbeeld naast het complex? Verder kijken dan je eigen ‘eigendom’. - Erfpacht/leaseconstructies voor de warmtebron? - Collectieve bron voor de buurt. - Bij goede implementatie, hebben we een goede blauwdruk. Uitdagingen: - Geluidsoverlast, warmtepompen aan elk huis in de straat. - Net nieuwe cv, dus voorlopig nog niet aan de beurt, geen kapitaalvernietiging. - Grenzen van provincie/gemeente. - Wat betekent dit allemaal voor in de woning? Koel-/vriescombinatie binnen, buffervat voor warm water.... - Type afgiftesysteem? Radiatoren zijn soms minder geschikt voor een warmtepomp. - Beschikbare ruimte voor opstellen componenten warmtepomp. Zowel binnen als buiten. - Ook boiler voor warm tapwater nodig. Samenvatting - Inwoners hebben al stappen gezet, of onderzoek laten doen. - Er leven vooral praktische vragen met betrekking tot bronnen en transitie, wat kan er wel en wat niet. Groep C Link naar Muralbord: https://app.mural.co/t/rosegaaromgevingsmanagement9516/m/rosegaaromgevingsman agement9516/1623666200538/973cbd15318c6bda7736144df2729b931689be5b?sender =u09831830af31496977548982 Samenvatting inhoudelijk gesprek ontwerp warmtetransitie visie: 1. -

Wat vindt u van het voorstel om met Berggierslanden te starten? Goed idee. Helder verhaal waarom Berggierslanden goed geschikt is. Goed. Maar ik kan zelf toch ook veel uitzoeken? Er moet er één de eerste zijn. Ik vind het nog erg individualistisch en erg op de eigen kracht gesteund en dat er onvoldoende hulp wordt aangeboden om de inwoners hierbij te ondersteunen. Er wordt bijvoorbeeld verwezen naar het Drents Energieloket of een installateur.

-

Doe mij maar een WUP. Dan hebben we de mogelijkheid om iets aan de knoppen te draaien. En een plan wordt geen wet. Je blijft keuze houden. Ik wil er wel in meedenken.

2. Wat vindt u van de gekozen ‘all-electric’ techniek? - Dit is een voorstel vanuit de gemeente. De vraag is wel hoeveel investeringen er nog gedaan moeten worden om deze optie mogelijk te maken. De vraag is ook hoe de prijzen van warmtepompen ontwikkelen en in hoeverre deze nog qua techniek verbeteren. - Op welke wijze wordt dan de elektriciteit opgewekt? Kunnen wij daar dan ook nog een rol in spelen? 3. Welke kansen en uitdagingen ziet u in Berggierslanden? Uitdagingen: - Beschikbaarheid van voldoende elektriciteit (zonne-energie of andere duurzame opwekking). - Belangrijkste vraag: wat levert het mij op? - Vaker de transitie doormaken bij verhuizen. Zet ik me zo niet vast? - Op welke wijze worden inwoners financieel ondersteund voor deze aanpassingen en de meerkosten ten opzichte van een gasaansluiting (vervangen radiatoren)? Wat draagt de gemeente bij buiten de Rijkssubsidies? Groep D Link naar Muralbord: https://app.mural.co/t/rosegaaromgevingsmanagement9516/m/rosegaaromgevingsman agement9516/1623666214498/1db01d8820722064b4d23c557d9037d3a812faa6?sender =u09831830af31496977548982 Samenvatting inhoudelijk gesprek ontwerp warmtetransitie visie: 1. -

Wat vindt u van het voorstel om met Berggierslanden te starten? Wanneer CV-ketel aan vervanging toe is. Risico van als eerste starten. Nieuwe technieken ontwikkelen zich razendsnel. WUP: vroegtijdig stadium bepalen wat je wil. Just-in-time-principe. Mits gasaansluiting eerst blijft. Berggierslanden geschikt als startwijk.

2. -

Wat vindt u van de gekozen ‘all-electric’ techniek? Financiële bijdrage/tegemoetkoming gemeente Meppel. Geluidsoverlast. Gezamenlijk belang is groter dan individueel belang. Voorbeelden die bijdragen aan een duurzamer humeur. Niet in proeftuin stoppen. Risicodekking.

3. Welke kansen en uitdagingen ziet u in Berggierslanden? Kansen: - WUP: Gemeente moet met een plan komen. - Gezamenlijk inkopen van warmtepompen. Uitdagingen: - Inwoners steken hier liever niet veel tijd in. - Hoge kosten. - Faciliterende rol van gemeente: kennis en expertise inbrengen door de gemeente. - Stap-voor-stap verduurzamen.

-

Samenvatting Case-studies uit de praktijk. Frequent geïnformeerd worden door gemeente over ontwikkelingen. Eens over de weg die we inslaan. Informatie beter stroomlijnen (niet vier verschillende verhalen).

Groep E Link naar Muralbord: https://app.mural.co/t/rosegaaromgevingsmanagement9516/m/rosegaaromgevingsman agement9516/1623666241095/bf41df217cf0ffb8275662ea5e14292b8f1c7d6c?sender=u 09831830af31496977548982 Samenvatting inhoudelijk gesprek ontwerp warmtetransitie visie: 1. -

Wat vindt u van het voorstel om met Berggierslanden te starten? Begrijpelijk. De pilot als proeftuin vind ik niet gunstig. Interessant, maar wat is het juiste moment in de tijd?

2. Wat vindt u van de gekozen ‘all-electric’ techniek? - Lijkt wel logisch, maar sluit vernieuwing niet uit: andere technieken ontwikkelen snel. - Te voorbarige keuze? Kloppen aannames over duur groen gas?

-

Flexibiliteit houden, geen opties afsluiten, behoud gasleidingnetwerk. De transitie is te jong om nu al definitief te kiezen voor de juiste oplossing. Waterstof mogelijk? Boeren worden belemmerd biomassa-netwerk op te zetten waarmee gasleidingen kunnen blijven functioneren. Zie pilot Hoogeveen: waterstof-wijk.

3. Welke kansen en uitdagingen ziet u in Berggierslanden? Kansen: - Individuele vrijheid belangrijk dus individuele oplossing. - Houd opties open. - Iedereen wil meedenken in vervolg. - Omarm groen gas. Uitdagingen: - Hou ik mijn huis koel? Belangrijker issue. - Wie betaalt de kosten? Dat is een zorg. - Als je vloerverwarming moet, wat zijn dan de gevolgen voor verdere inrichting, onder andere de keuken? Groep F Link naar Muralbord: https://app.mural.co/t/rosegaaromgevingsmanagement9516/m/rosegaaromgevingsman agement9516/1623666251526/dfe8a61aafe3611c83891cf830e14257a344fb5e?sender= u09831830af31496977548982 Samenvatting inhoudelijk gesprek ontwerp warmtetransitie visie: 1. Wat vindt u van het voorstel om met Berggierslanden te starten? - Goed initiatief, mooi dat we als eerste zijn. - Financiën: benieuwd naar de kosten, kosten en baten moeten in evenwicht zijn, financieel duwtje zou helpen. Is een renteloze lening een optie of subsidie voor de hele gemeente (niet alleen Berggierslanden)? Zonde dat de salderingsregeling stopt. - Goed voorstel en logische keuze omdat het een jonge wijk is. 2. -

Wat vindt u van de gekozen ‘all-electric’ techniek? Elektriciteitsnet nog niet voldoende. Boven 240 Volt gaan de zonnepanelen uit. Is een eigen energieopslag-bron een mogelijkheid? Kan de gemeente invloed uitoefenen om het net te verbreden? Graag gezamenlijke inkoop aanbieden (net als de zonnepanelen).

3. Welke kansen en uitdagingen ziet u in Berggierslanden? Kansen: - Betalen voor advies op maat, (bijvoorbeeld) € 150,- en dat eventueel via een opdracht tot aanschaf van warmtepomp als subsidie in mindering te brengen. - Een forum op internet aanmaken, met regels voor hoe met elkaar om te gaan. - Drie voorbeeldwoningen. - Advies op maat bij de woning. Veel huishouden hebben veel vragen en zien door de bomen het bos niet meer. Kan het via WhatsApp gedeeld worden. - Informatie breder delen dan Nextdoor, Facebook, enz. Kan gemeente informatie op de website zetten? Uitdagingen: - De kosten. - Huizen met gewone radiatoren. - Kan het net het aan als iedereen een warmtepomp heeft? Groep G Link naar Muralbord: https://app.mural.co/t/rosegaaromgevingsmanagement9516/m/rosegaaromgevingsman agement9516/1623666263201/d16ff17168591da734ffd6c266785455623632c5?sender= u09831830af31496977548982 Samenvatting inhoudelijk gesprek ontwerp warmtetransitie visie: 1. Wat vindt u van het voorstel om met Berggierslanden te starten? - Prima voorstel, logische keuze gezien de leeftijd/isolatie van de woningen. - Wordt er nog een ronde georganiseerd om te horen van de plussen en minnen van mensen die reeds een pomp hebben? - Is de optie een elektrische (cv-)ketel onderzocht? - Wij zijn op zoek naar technische mogelijkheden.

De infrastructuur van onze woning geeft problemen, we zijn al gedeeltelijk elektrisch. 2. -

Wat vindt u van de gekozen ‘all-electric’ techniek? Mee eens. Benieuwd naar de kosten en baten. Moeten we eerst nog de gasketel vervangen (zoals installateur adviseerde) om daarna gelijk all-electric te gaan, of eerst nog hybride?

3. Welke kansen en uitdagingen ziet u in Berggierslanden? - Behoefte aan overzicht van kosten/termijn/subsidies.

Samenvatting - Vooral enthousiasme over de plannen. - Positief over perspectief 'all-electric'. - Geen voorstanders voor een warmtenet. - Vragen over: welke praktische oplossingen zijn er, beschikbare ruimte? Waar en bij wie kopen? Wat voor geluid en overlast geeft een warmtepomp? Groep H Link naar Muralbord: https://app.mural.co/t/rosegaaromgevingsmanagement9516/m/rosegaaromgevingsman agement9516/1623666273906/eaad834917fb9312cd37a327225c097e987d2402?sender =u09831830af31496977548982 Samenvatting inhoudelijk gesprek ontwerp warmtetransitie visie: 1. Wat vindt u van het voorstel om met Berggierslanden te starten? - Logisch, maar als er geen datum is wanneer gewenst is dat we van het gas afgaan, kan er ook geen planning gemaakt worden. - Logisch, ben alleen bang dat wij geen extra subsidie krijgen en wijken als Haveltermade wel. - We wachten nog even. - Het valt en staat inziens met subsidies, de financiële kant is nog wel onduidelijk. 2. -

Wat vindt u van de gekozen ‘all-electric’ techniek? Niet een raar idee. Prima, maar niet nodig. Ik mis de douche- en warmwatervoorzieningen. Zolang het niet teveel geluid maakt is dit perfect. Voor de één zal het een veel grotere investering zijn dan voor een ander. Dan ga je over op inductiekoken en dat leidt tot aanpassingen en kosten. Plaats warmtepomp aan gevel van de woning/op het dak van de garage.

3. Welke kansen en uitdagingen ziet u in Berggierslanden? Kansen: - Heel Meppel alles bij één bedrijf en flinke korting regelen. Uitdagingen: - Hoe houden we het leefbaar als straks iedereen een apparaat aan de gevel heeft (qua geluid)? - De financiële kant.

-

Streven naar gelijkwaardigheid of er beter van worden is mooi, maar hoe maak je dat concreet? Warmtepompen werken lang niet altijd meteen goed, je moet er zelf ook tijd in stoppen.

Groep I Link naar Muralbord: https://app.mural.co/t/rosegaaromgevingsmanagement9516/m/rosegaaromgevingsman agement9516/1623666293203/9ce668d7e00a08b216f13e8d2802ae1883a92bed?sender =u09831830af31496977548982 Samenvatting inhoudelijk gesprek ontwerp warmtetransitie visie: 1. -

Wat vindt u van het voorstel om met Berggierslanden te starten? Jongste wijk dus een logische keus. Sceptisch, vooral in verband met de kosten die de bewoners moeten maken. Wij profiteren niet van ervaring van andere wijken, wij zijn een proeftuin voor de rest van Meppel. Waarom niet beginnen met de industrie? Veel hoger rendement te halen ten opzichte van een paar energiezuinige woningen. Jammer dat onze nieuwe huizen met een gasaansluiting zijn opgeleverd. Mocht dat überhaupt nog? Vanwege opgestelde plannen in 2017? Sceptisch, ten opzichte van het transitie-verhaal (ik kom bij Gasunie vandaan). Er is gas genoeg, we kunnen het bijmengen met stikstof. We kunnen met elkaar uit dezelfde laag aardwarmte halen. Er is meer onderzoek nodig.

2. Wat vindt u van de gekozen ‘all-electric’ techniek? - Is het elektriciteitsnetwerk krachtig genoeg om het allemaal elektrisch op te kunnen pakken? Is all-electric al uitgekristalliseerd of is het een risico? - Doen we dit individueel of pakken we het gezamenlijk op? - Ik wil graag eerst weten wat exact de bedoeling is. - Op zich klinkt dit als een goed idee, maar dit maakt je wel heel afhankelijk van alleen stroom, één storing en je zit in de problemen: leveringszekerheid is heel belangrijk. - Op basis waarvan is voor all-electric gekozen en is dit niet voor iedere wijk hetzelfde? - Beste oplossing voor de wijk. - Er zijn klachten over blokverwarming: mensen die het warm hebben ten opzichte van mensen die het te koud hebben, plus meer kosten dan wanneer je het zelf kan aanschaffen. - Andere duurzame oplossingen, ook waterstof, schijnen een stuk duurder te zijn.

-

Dit is het goedkoopste en omdat jezelf kunt bepalen (in plaats van bijvoorbeeld stadsverwarming).

3. Welke kansen en uitdagingen ziet u in Berggierslanden? Kansen: - We kunnen ons profileren als wijk, maar er is nog teveel ontbrekende kennis om dit uit te dragen. - Ik zie nog veel kansen voor het aardgas. Uitdagingen: - Gemeente moet de inwoners veel beter informeren en bijdragen aan de kosten wil je mensen overhalen. - Kosten zijn heel belangrijk, deze zijn behoorlijk hoog. Waarom de kosten voor de burgers terwijl gemeente dit wil? - Waarom niet alle wijken eerst op één niveau brengen met onder andere isolatie, zonnepanelen, etc? Berggierslanden zijn al energiezuinige en goed geïsoleerde woningen. - Wat als Den Haag besluit om het te verplichten? Het moet vrijwillig gedaan worden. - Voor de meeste huizen in Berggierslanden moet er nog een overstap gemaakt worden naar bijvoorbeeld vloerverwarming en lage-temperatuur radiatoren. - Ik krijg de indruk dat het al vrij ver is uitgekristalliseerd.

-

Samenvatting De kosten zijn een belangrijk punt. Waarom Berggierslanden terwijl huizen al geïsoleerd zijn? Meer rendement te halen bij andere wijken. Meer informatie over hoe het eruit komt te zien en waarom deze opties zijn gekozen.

Groep J Link naar Muralbord: https://app.mural.co/t/rosegaaromgevingsmanagement9516/m/rosegaaromgevingsman agement9516/1623666304500/42088ca0fe1390c58eaa961e3e28ea3f8fa91354?sender= u09831830af31496977548982 Samenvatting inhoudelijk gesprek ontwerp warmtetransitie visie: 1. Wat vindt u van het voorstel om met Berggierslanden te starten? - Logische en duidelijk gezien de nieuwe bouw van de woningen. Verwacht in de Berggierslanden relatief de minste ingreep nodig is.

-

-

Wij snappen die vervanging van de 'oude' ketels niet helemaal. Er zijn wijken waar de huizen en dus cv-ketels veel ouder zijn. Onze cv-ketel kan met goed onderhoud nog wel 20 jaar mee. Logisch, huizen zijn relatief goed geïsoleerd. Daarintegen is het gasverbruik, dus vervuiling al lager. Wij wonen sinds twee jaar aan De Fok en waren verrast dat er zo snel een warmtepomp nodig is om van het aardgas af te komen. Lijkt mij een goede keuze in eerste instantie. Verwacht wel een goede onderbouwing van de gemeente over kosten/baten.

2. Wat vindt u van de gekozen ‘all-electric’ techniek? - Het gebruik van een all-electric oplossing is naar onze mening overdreven. Het gebruiken van een hybride systeem biedt veel besparing maar houdt wel de flexibiliteit van kunnen bijstoken in koude periodes. - Hoe wordt al deze elektriciteit opgewekt, CO2-neutraal? Of elders op gas? Elektriciteit is ruimschoots voorhanden als het niet nodig is. - Zorg over voldoende warm krijgen van de woning. Je gaat alles wel heel erg ophangen aan één energiebron. - We horen veel negatieve geluiden: kan op koude dagen het huis niet warm krijgen. 3. Welke kansen en uitdagingen ziet u in Berggierslanden? Uitdagingen: - Hoe gaan we de sfeer en gezelligheid van een mooie gashaard vervangen? Met een houtkachel (en niet zo'n vreselijk ledlampje)? - Genoeg draagvlak vinden in de wijk.

-

Samenvatting Enerzijds het beeld dat het logisch is in de wijk, anderzijds het gevoel dat in andere wijken of bijvoorbeeld flats, een grotere winst te halen is. Financiën zijn belangrijk punt. Hoe wordt het financieel interessant? Zorgen bij all electric uit ervaringen bijvoorbeeld in Nieuwveense Landen. Hybride systemen betere ervaring mee.

Groep K Link naar Muralbord: https://app.mural.co/t/rosegaaromgevingsmanagement9516/m/rosegaaromgevingsman agement9516/1623666315911/be01898e7db0f2fee9d15f1b6673a03cac093c55?sender= u09831830af31496977548982 Samenvatting inhoudelijk gesprek ontwerp warmtetransitie visie: 1. Wat vindt u van het voorstel om met Berggierslanden te starten? - Grote investering voor lage CO2-besparing. Verbruik nu 1100 m3 gas, maar infrastructuur moet behoorlijk aangepast worden (vloeren, vloerverwarming. etc.). In andere wijken is met een kleinere investering een grotere CO2-besparing haalbaar (vloer- en spouwmuurisolatie). - Op zich logische keuze. - Mooi om bij de eerste wijk te zitten. Goed voorbeeld als wij dit als wijk oppakken. - All-electric is (nu) ook niet CO2-vrij. - Van mij hoeft onze wijk niet als eerste. Je bent toch beetje "proefkonijn". Wel voorstander van klimaatneutrale maatregelen. - Is er hypothetisch bij plaatsing van een diepte-warmtepomp ook mogelijkheid tot het maken van een put voor de opvang van regenwater? Eventueel in combinatie met aansluiting op toilet? - De investering betaalt zich niet terug, geen rendement (ten opzichte van zonnepanelen destijds bijvoorbeeld). - Goed dat er initiatief wordt genomen (Duurzaam Berggierslanden). Sta er niet alleen voor. 2. Wat vindt u van de gekozen ‘all-electric’ techniek? - Ik vraag me vooral af of dit de toekomst is.