1.40.2 Foto van het BRE Drenthe
Tekst van het document
Geodienst (CIT, Rijksuniversiteit Groningen), eigen bewerking (2021), OViN (2015-2017)
Openbaar 47
Maatschappelijke actoren Welke regionale maatschappelijke actoren zitten er in het online (website en Twitter) netwerk van gemeenten en waterschappen in de regio Drenthe? NB: dikgedrukt komen zowel in website- als in Twitternetwerk voor Regionaal Media
Dagblad van het Noorden, RTV Drenthe, Meppeler Courant, ROEG TV, Gemeente nieuws Drenthe, De Stentor Vechtdal, Krant van Midden Drenthe, Wolder Courant, Van Oost media, Asser Courant
Natuur & recreatie
Bargerveen-Schoonebeek, Drents Landschap, Hondsrug Drenthe, Nationaal Park Drents-Friese Wold, Nationaal Park Dwingelderveld, Ruimte voor de Vecht, Natuurpark Moor, Vitale vakantieparken Drenthe, Natuurgebied de Onlanden, Landschapsbeheer Drenthe, Oer Drenthe, Nationaal Park Drentsche Aa
Openbaar vervoer
Reisviahub.nl, Vrijwilligers Vervoer, Publiek Vervoer Groningen-Drenthe, Qbuzz, OV Bureau,
Wonen
BOKD, Wooncept, Woonservice, Thuiskompas, Woonborg, Actium Wonen, Wonen in Drenthe, Domesta, Lefier Wonen
Nutsbedrijven
WMD, Area Reiniging, Area Afval, Vitens
Duurzaamheid
Drenthe in Transitie, EC Duurzaam Assen, Drentse Energieorganisatie, Drents, Noordelijke Innovatieclub Circulaire Economie
Sociaal domein
Spoed voor Jeugd Drenthe, Icare JGZ, CJG De Wolden-Hoogeveen, Reestmond, Wezijn MW, Voedselbank Zuidwest Drenthe, Mee Drenthe, Zorgbelang Drenthe, Cosis, WSP Drenthe
Verenigingen / maatschappelijke initiatieven
Meldpunt discriminatie Drenthe, Buurtgezinnen, Dierenambulance Emmen-Coevorden, Drenten voor Elkaar, Treant Zorg,
Sport, kunst en cultuur
Hunebedcentrum, Sport Drenthe, Sportclub Drenthe, Bibliotheken Drenthe, Drents Museum, Vanslag, Stad & Esch, Koloniën van Weldadigheid, Herbestemming Noord, Drents Archief, CKC Drenthe, Provinciale Monumenten Drenthe, Noorder Basis, Stichting CAMRAS, De Nieuwe Kolk, Atlas Emmen, De Tamboer, Ronde van Drenthe, Meer Muziek in de Klas, Stichting Kunst en Cultuur, CH De Wolden, Stichting het Pauperparadijs, ICO Centrum voor Kunst & Cultuur, Jeugd Tour Assen Openbaar 48
5
Verbindingen tussen de ecosystemen
Openbaar 49
Inleiding: verbindingen tussen de ecosystemen Hoe werken actoren uit het bestuurlijke, economische en maatschappelijke ecosysteem samen aan publieke waarde? Publieke waardecreatie is niet een exclusief domein van de overheid. In een regio werken de bestuurlijke, economische en maatschappelijke actoren individueel en samen aan de aanpak van maatschappelijke opgaven. In het onderzoek gaan we op zoek naar het verbindend vermogen van de overheden in het BRE met de maatschappelijke en economische actoren in de regio. Als onderdeel van deze ‘foto’ brengen we de feitelijke verbindingen in kaart: 1.
We belichten de samenwerkingsverbanden waaraan naast overheden ook andere partijen deelnemen.
2.
We onderzoeken de online verbindingen tussen overheden en kennisinstellingen, maatschappelijke organisaties, bedrijven en inwoners.
Dit laatste hebben we gedaan door middel van een analyse van de websites en Twitter-accounts van de 12 gemeenten en vier waterschappen. De websites zijn gescraped en middels een zogenaamde hyperlink analyse onderzocht op links naar andere websites. De websites waar de gemeenten en waterschappen naar verwijzen zijn gecodeerd naar type organisatie. Ook is er een scrape gedaan op de Twitter-accounts van de 12 gemeenten en de vier waterschappen uit het BRE. Hierbij is gekeken wie er door de gemeenten en waterschappen is getagd (d.w.z. vermeld in een bericht via een link). Openbaar 50
Verbindingen tussen de ecosystemen – Hyperlink analyse Hyperlink netwerk van Drentse gemeenten, provincie en waterschappen
In verband met de leesbaarheid is deze figuur tevens als apart document bijgevoegd.
NB: Deze hyperlink analyse geeft mogelijk een licht vertekend beeld, omdat organisaties met een publieksfunctie zich logischerwijs meer extern profileren dan organisaties zonder publieksfunctie.
Social Mapping Company, eigen bewerking (2021)
Openbaar 51
Verbindingen tussen de ecosystemen – Hyperlink analyse De kaart geeft het online netwerk van de gemeenten in de regio Drenthe, de provincie Drenthe en de Drentse waterschappen weer. De grootte van de iconen is afhankelijk van het aantal gemeenten, waterschappen of de provincie waardoor deze organisatie is genoemd. Een groot icoon betekent dus dat veel gemeenten/waterschappen/provincie naar deze organisatie verwijzen; bij een klein icoon zijn dit er slechts enkelen. • In totaal zijn er 170 actoren aanwezig in het netwerk. • Het valt op dat de vorm van het netwerk niet rond is, maar verdeeld is over twee duidelijke clusters: bovenin een cluster rondom de waterschappen en onderin een cluster rondom de gemeenten. • De provincie Drenthe vormt het duidelijke schakelpunt tussen de waterschappen en de gemeenten, wat te zien is aan de centrale positie in het netwerk. • In het gemeentelijke cluster (onder) wordt het centrum gevormd door regionale samenwerkingsverbanden (zoals GGD Drenthe en SNN), publiek-private samenwerkingsverbanden (ikbendrentsondernemer.nl en vooruitindrenthe.nl) en het Drents energieloket. • Gemeenten waarnaar vaker door de andere gemeenten, provincie en/of waterschappen wordt verwezen zijn Emmen, Hoogeveen en Aa en Hunze. • Gemeenten die geografisch gezien dicht bij elkaar liggen in de regio, liggen ook dicht bij elkaar in het netwerk.
• De clusters in het hyperlink netwerk komen sterk overeen met gemeenten die elkaar weten te vinden in formele en informele samenwerkingsverbanden. Dit zien we bijvoorbeeld bij de gemeenten De Wolden en Hoogeveen, de gemeenten Emmen en Coevorden, en de gemeenten Assen, Tynaarlo en Aa en Hunze. • Opvallend is dat de VDG in het online netwerk geen centrale rol heeft: er wordt relatief weinig naar verwezen.
Openbaar 52
Verbindingen tussen de ecosystemen – Twitter
Twitter netwerk van gemeenten, provincie en waterschappen in Drenthe
NB: Deze Twitter analyse geeft mogelijk een licht vertekend beeld, omdat organisaties met een publieksfunctie zich logischerwijs meer extern profileren dan organisaties zonder publieksfunctie.
Social Mapping Company, eigen bewerking (2021)
In verband met leesbaarheid zijn individuele burgers die via Twitter met de overheid zijn verbonden uit de visualisatie gelaten. Openbaar 53
Verbindingen tussen de ecosystemen – Twitter Anders dan het hyperlink-netwerk, ziet het Twitter-netwerk van de Drentse overheden specifiek op publieke communicatie (klantcontact, aankondigingen, e.d.). Het Twitter-netwerk zegt dus minder over de institutionele verbondenheid van partijen dan het hyperlink netwerk. Uit de netwerkanalyse van Twitter-interacties komen de volgende hoofdlijnen voor Drenthe naar voren: • In totaal zijn er 293 actoren aanwezig in het Twitternetwerk. Dat zijn er fors meer dan in het hyperlinknetwerk. • We zien een duidelijke verdeling tussen de gemeenten en provincie Drenthe (linksonder) en de waterschappen (rechtsboven en rechts-midden). • De waterschappen vallen uiteen in twee clusters: rechtsboven Drents Overijsselse Delta en Vechtstromen en rechts-midden Hunze en Aa's en Noorderzijlvest. • In tegenstelling tot het hyperlinknetwerk is de provincie op Twitter niet de verbindende schakel tussen gemeenten en waterschappen, maar maakt zij deel uit van het cluster van gemeenten. • Net als bij de hyperlinkanalyse wordt de provincie Drenthe op Twitter het vaakst genoemd door de Drentse gemeenten en waterschappen. • Opvallend is dat – in lijn met de hyperlinkanalyse – de VDG een kleine rol speelt in het netwerk: het Twitteraccount van de VDG wordt niet genoemd door gemeenten, waterschappen en de provincie.
Openbaar 54
6
Publieke waarde
Openbaar 55
Inleiding: het perspectief van Publieke Waarde Wat bedoelen we met publieke waarde? In het BRE werken overheden met elkaar en met anderen (zoals kennisinstellingen, ondernemers en maatschappelijke organisaties) samen om maatschappelijke opgaven te realiseren. In toenemende mate maakt de Nederlandse overheid, zowel op het niveau van het Rijk als van provincies en gemeenten, gebruik van het publieke waarde perspectief om zicht te krijgen op de kwaliteit van het (lokaal) bestuur. Publieke waarde gaat over de korte en lange termijneffecten van het handelen door (samenwerkende) overheidsorganisaties. Of die effecten van waarde zijn, bepaalt het publiek: individuele burgers die handelen vanuit hun eigen overtuiging over wat goed en rechtvaardig is en die in maatschappelijke processen collectief besluiten (middels volksvertegenwoordiging, maar ook door zich te verenigen in maatschappelijke organisaties of burgerinitiatieven) welke publieke waarde de overheid moet nastreven – en of ze dat goed doet. Om de publieke waardecreatie tussen gebieden (landen, regio’s) te vergelijken, is lange tijd primair gekeken naar economische welvaart. De groei van het BBP (of BRP) werd gezien als een belangrijke (de belangrijkste?) indicator voor gerealiseerde publieke waarde.
Het afgelopen decennium heeft zowel binnen de wetenschap als bij beleidsmakers een verschuiving plaatsgevonden: we vinden nu dat publieke waardecreatie gaat over het verbeteren van zowel onze economische welvaart als ons welzijn (het geheel van waarden). Maar het is lastig om deze waarden uniform te identificeren en te meten.
Op basis van internationaal wetenschappelijk onderzoek hebben zowel PBL/CBS als Rabobank/Universiteit Utrecht een monitor brede welvaart uitgebracht gericht op regio’s. In deze monitor hebben economische welvaart en verschillende aspecten die van invloed zijn op ons welzijn (zoals gezondheid, milieu en veiligheid) een plek.
Hoe meten wij publieke waarde? In het BRE-onderzoek brengen we de publieke waardecreatie in de regio op twee manieren in kaart: 1.
We zetten de eigen ambities en doelstellingen van de regio op een rij. Dit doen we d.m.v. documentstudie. Wanneer mogelijk (bijv. omdat er een evaluatie is uitgevoerd), zetten we deze af tegen de behaalde resultaten. Als het goed is, reflecteren deze ambities en doelstellingen immers de wens van het publiek.
2.
We kijken hoe de regio scoort op de verschillende onderdelen van de regionale brede welvaartmonitor van CBS. We zetten op een rij hoe Drenthe over de jaren heen scoort op de diverse indicatoren ten opzichte van andere regio’s. Daarnaast kijken we hoe Drenthe scoort op de regionale brede welvaart index van RaboResearch en de Universiteit Utrecht, in een vergelijking over tijd (2013 en 2019) en t.o.v. andere regio’s. Op deze manier kunnen we de deelnemende regio’s aan het onderzoek straks eerlijk met elkaar vergelijken. “We want policies that reflect our values, but nobody says what those values are” (Stiglitz, gequoot in Tomaney 2017) Openbaar 56
Eigen ambities regio Drenthe Goede zorg en ondersteuning voor alle inwoners van de regio, het opleiden van gekwalificeerd zorgpersoneel en oog voor de behoeften van ouderen en kinderen (Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe)
NoordNederland nóg mooier en sterker maken (Samenwerkingsverband NoordNederland)
Een toekomstvast, fijnmazig, toegankelijk en betaalbaar mobiliteitssysteem dat het landelijk gebied ontsluit en steden en instellingen bereikbaar houdt (OV-bureau Groningen-Drenthe)
Welzijn
Beschermen, bewaken en bevorderen van de sociale veiligheid in Drenthe (GGD Drenthe)
Het vergroten van de veiligheid van de inwoners en bezoekers van Drenthe (Veiligheidsregio)
Samenleving
Voldoende en schoon water en veiligheid, nu en in de toekomst (Waterschappen)
Materiele welvaart
Een integrale aanpak van preventie in de Drentse gemeenten voor de gezondheid van de inwoners (Preventie in Drentse gemeenten)
Veiligheid
Een goede match tussen werkzoekenden en werkgevers en sterke regionale werkgeversdienstverlening (Arbeidsmarktregio Drenthe)
Arbeid en vrije tijd
De EUREGGIO tot een samenhangend en samenwerkend verzorgingsgebied ontwikkelen dat ook door inwoners zo wordt ervaren (EUREGIO) Het benutten en uitbouwen van economische kansen en het behouden en versterken van gebiedskwaliteiten (Regio Groningen-Assen) Voldoende en goed opgeleid personeel, digitalisering en betere aansluiting tussen onderwijs en bedrijfsleven (Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe) Samenwerken, elkaar inspireren, kennis delen en samen het ultieme ondernemersklimaat creëren om door te groeien (Dutch TechZone)
Passende woningen (Sociale Agenda)
Beschermen, bewaken en bevorderen van de gezondheid in Drenthe (GGD Drenthe)
Gezondheid
Wonen
Een circulaire en innovatieve groeiregio Zwolle (Regio Zwolle)
Gezond, gelukkig en veilig opgroeien, goede zorg, kansengelijkheid, goed onderwijs, passende woningen, geen armoede (Sociale Agenda)
Belangenbehartiging Drentse gemeenten en samenwerken aan collectieve en gemeentegrensoverschrijdende opgaven (Vereniging van Drentse gemeenten)
Iedereen in Drenthe kan meedoen, de zelfredzaamheid van inwoners wordt vergroot en de leefbaarheid wordt gestimuleerd door goede voorzieningen (Drenthe Beweegt)
Bevordering van de grensoverschrijdende, regionale economie en cultuur (Eems Dollard Regio)
Een optimaal vervoersnetwerk dat betrouwbaar en betaalbaar is (Publiek Vervoer Groningen Drenthe)
Drenthe is een gezonde omgeving en de gezondheidsvaardigheden van inwoners worden versterkt (Drenthe Beweegt)
Milieu
Betaalbaar en comfortabel wonen in een fijne omgeving (Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe)
Kwalitatief goede, bereikbare en betaalbare zorg in Drenthe voor Drentse inwoners (Drents Zorglandschap)
Een klimaatbestendige groeiregio Zwolle (Regio Zwolle)
In 2050 energieneutraal en geen aardgas meer (RES Drenthe)
De zorg in de provincie Drenthe zo goed mogelijk organiseren (Drentse Zorgtafel) Het profileren en positioneren van de Veenkoloniën als innovatief landbouwgebied met kansen voor water en energie (Agenda voor de Veenkoloniën)Openbaar
Legenda: plek gestegen
plek gedaald
Ontwikkeling regionale brede welvaart: arbeid en vrije tijd Arbeid en Vrije tijd: schaalniveau provincie Bruto arbeidsparticipatie
Netto arbeidsparticipatie
Hoogopgeleide bevolking
Jaar
2005
2010
2015
2019
2005
2010
2015
2019
2005
2010
2015
2019
Rank (uit 12)
9
10
10
10
10
10
9
10
9
11
9
9
Tevredenheid met reistijd van en naar het werk 2015 6
Werkloosheid
2019 2
2005
2010
2015
2019
10
7
8
2
Arbeid en Vrije tijd: schaalniveau corop Bruto arbeidsparticipatie
Netto
Tevredenheid met reistijd van en naar het werk
Hoogopgeleide bevolking
arbeidsparticipatie
Jaar 2005 2010 2015 2019 2005 2010 2015 2019 2005 2010 2015 2019
Werkloosheid
2015
2019
2005
2010
2015 2019
Noord-Drenthe (rank / uit 40)
25
26
24
32
28
25
23
29
5
13
10
11
23
6
27
18
22
2
Zuidoost-Drenthe (rank / uit 40)
36
36
36
36
37
36
37
37
40
39
37
37
9
9
40
35
33
24
Zuidwest-Drenthe (rank / uit 40)
32
31
27
24
31
30
27
21
33
34
31
27
6
8
27
24
22
1
Op het schaalniveau van de provincie scoort Drenthe wisselend op het thema ‘arbeid en vrije tijd’. Er is sprake van een dalende trend als het gaat om werkeloosheid ten opzichte van de andere provincies en inwoners zijn relatief tevreden over de reistijd van en naar het werk. Op de overige drie indicatoren zien we een ander beeld. Zowel op de indicator opleidingsniveau en indicatoren bruto en netto arbeidsparticipatie scoort Drenthe blijvend lager.
Kijken we op COROP-niveau, dan zien we een zelfde beeld terugkomen als op provincieniveau. De drie Drentse corop-regio’s doen het ten opzichte van de andere corop-regio’s bovengemiddeld goed op de indicator tevredenheid met reistijd. Wat betreft werkloosheid doen Noord- en Zuidwest-Drenthe het fors beter dan Zuidoost-Drenthe, al zien we in alle drie de corop-regio’s een dalende trend. Op het gebied van (bruto en netto) arbeidsparticipatie scoren de drie regio’s alle drie onder gemiddeld; Zuidwest-Drenthe doet het wel aanzienlijk beter dan de andere twee Drentse coropregio’s. Wat betreft het opleidingsniveau scoort Noord-Drenthe hoger dan Zuidwest-Drenthe en met name Zuidoost-Drenthe. Openbaar 58
Legenda: plek gestegen
plek gedaald
Ontwikkeling regionale brede welvaart: welzijn Welzijn: schaalniveau provincie Tevredenheid met het leven Jaar
Tevredenheid met vrije tijd
2015
2019
2015
2019
1
3
2
1
Rank (uit 12)
Op het schaalniveau van de provincie scoort Drenthe zeer hoog op het thema welzijn. Drenten zijn de meeste tevreden Nederlanders als het gaat om vrije tijd en ook zijn ze meer tevreden met het leven dan de meeste andere provincies. Desalniettemin zien we wel dat de tevredenheid met het leven relatief gezien gedaald is over de afgelopen 5 jaar.
Welzijn: schaalniveau corop Tevredenheid met het leven Jaar
Tevredenheid met vrije tijd
2015
2019
2015
2019
Noord-Drenthe (rank / uit 40)
3
10
4
1
Zuidoost-Drenthe (rank / uit 40)
4
13
32
3
Zuidwest-Drenthe (rank / uit 40)
9
14
7
18
Op COROP-niveau zien we dat Zuidwest-Drenthe minder scoort dan Noord-Drenthe en Zuidoost-Drenthe op welzijn. Inwoners van Zuidwest-Drenthe zijn met name minder tevreden met hun vrije tijd, dan de ‘buren’ in Noord en Zuidoost-Drenthe. De sterke stijging van Zuidoost-Drenthe is hier ook opvallend te noemen; daar waar deze regio in 2015 onder aan het lijstje stond, staat deze in 2019 in de top drie van corop-regio’s met de meest tevreden inwoners over hun vrije tijd. Als het gaat om tevredenheid met het leven dan zien we over de alle drie de regio’s een daling die correspondeert met de daling van de provincie als geheel. Evenwel is de tevredenheid met het leven in alle drie de regio’s bovengemiddeld te noemen.
Openbaar 59
Legenda: plek gestegen
plek gedaald
Ontwikkeling regionale brede welvaart: materiele welvaart Materiele welvaart: schaalniveau provincie
Jaar Rank (uit 12)
Bruto binnenlands product
Mediaan besteedbaar inkomen
2005
2010
2015
2019
2015
2018
2015
2018
10
11
11
12
8
8
3
4
Drenthe scoort op provinciaal niveau én COROP-niveau relatief laag op de indicatoren bruto binnenlands product en mediaan besteedbaar inkomen. Op COROPniveau is Noord-Drenthe een uitzondering op de indicator ‘mediaan besteedbaar inkomen’, met een score bij de beste 25% van alle regio’s in Nederland.
Mediaan vermogen van huishoudens
Materiele welvaart: schaalniveau corop Mediaan besteedbaar inkomen
Bruto binnenlands product
Jaar
Mediaan vermogen van huishoudens
2005
2010
2015
2019
2015
2018
2015
2018
Noord-Drenthe (rank / uit 40)
32
34
35
38
10
10
7
9
Zuidoost-Drenthe (rank / uit 40)
31
31
37
35
35
35
25
30
Zuidwest-Drenthe (rank / uit 40)
28
32
29
31
25
26
10
15
Deze lijn kunnen we ook doortrekken als het gaat om het mediaan vermogen van huishoudens in Drenthe. Op provinciaal niveau scoort Drenthe hier bovengemiddeld, maar ook hier is Noord-Drenthe de enige Drentse regio met een score bij de beste 25%. Over de gehele linie scoort Zuidoost-Drenthe aanhoudend laag op het thema materiële welvaart (over tijd én over de verschillende indicatoren).
Openbaar 60
Legenda: plek gestegen
plek gedaald
Ontwikkeling brede welvaart: milieu Milieu: schaalniveau provincie BroeikasgasKwaliteit van zwemwater emissies per binnenwateren inwoner
Afstand tot openbaar groen Jaar Rank (uit 12)
2006 2010 3
2015 2015 2018 2005 2010
2
3
6
4
1
1
Natuur- en bosgebieden Natuurgebied per inwoner
2015 2019 2000 2006 2010 1
5
4
3
2
Emissies van fijnstof naar lucht
2015 2000 2006 2010 2015 2005 2010 3
1
1
1
1
2
Stikstofuitscheiding landbouw
2015 2018 2000 2010 2015 2018
2
2
2
5
5
5
5
Milieu: schaalniveau corop BroeikasgasKwaliteit van zwemwater emissies per binnenwateren inwoner
Afstand tot openbaar groen
Natuur- en bosgebieden Natuurgebied per inwoner
Jaar 2006 2010 2015 2015 2018 2005 2010 2015 2019 2000 2006 2010 2015 2000 2006 2010 2015 Noord-Drenthe (rank / uit 40)
12
4
3
31
18
1
6
1
8
10
11
10
8
3
3
3
3
Zuidoost-Drenthe (rank / uit 40)
12
23
13
20
23
13
2
8
26
22
20
20
20
6
5
5
5
Zuidwest-Drenthe (rank / uit 40)
12
4
13
22
20
1
n/a
1
1
7
7
6
6
2
2
2
2
De provincie Drenthe scoort hoog op het thema milieu. De regio staat bekend om haar weidse ruimte en dat komt terug in deze indicatoren. Drenthe heeft relatief gezien het meeste natuurgebied per inwoner, een hoog percentage natuur- en bosgebieden ten opzichte van de totale oppervlakte en, een kleine afstand tot openbaar groen. Ook op de emissie-indicatoren (i.e. broeikasgasemissies per inwoner, emissies van fijnstof naar lucht en stikstofuitscheiding landbouw) scoort de provincie bovengemiddeld. De waterschappen zetten met hun beheerprogramma’s vol in op klimaatbestendigheid. Bij de COROP-regio’s scoren Noord-Drenthe en Zuidwest-Drenthe over het algemeen hoger dan Zuidoost-Drenthe. Opvallend is hierbij de relatief lage score van Zuidoost-Drenthe op de indicator kwaliteit van zwemwater binnenwateren en de indicator natuur- en bosgebieden. Openbaar 61
Legenda: plek gestegen
plek gedaald
Ontwikkeling brede welvaart: samenleving Samenleving: schaalniveau provincie Contact met familie, vrienden of buren Jaar
Vertrouwen in anderen Vertrouwen in instituties
Vrijwilligerswerk
2015
2019
2015
2019
2015
2019
2015
2019
4
10
6
7
9
9
7
6
Rank (uit 12)
Inwoners van de provincie Drenthe hebben volgens de statistieken relatief minder contact met familie, vrienden of buren dan inwoners van veel andere provincies. Drenthe scoort daarnaast beneden gemiddeld als het gaat om vertrouwen in anderen en vertrouwen in landelijke instituties.
Samenleving: schaalniveau corop Contact met familie, vrienden of buren Jaar
Vertrouwen in anderen
Vertrouwen in instituties
Vrijwilligerswerk
2015
2019
2015
2019
2015
2019
2015
2019
Noord-Drenthe (rank / uit 40)
29
14
7
21
8
14
16
14
Zuidoost-Drenthe (rank / uit 40)
4
39
30
36
38
39
25
27
Zuidwest-Drenthe (rank / uit 40)
24
18
20
18
28
28
7
7
Binnen de regio – op COROP-niveau – is op dit vlak een tweedeling te zien: Noord-Drenthe en Zuidwest-Drenthe scoren doorgaans gemiddeld of net boven gemiddeld, daar waar Zuidoost-Drenthe achterblijft op de indicatoren van het thema samenleving.
Openbaar 62
Legenda: plek gestegen
plek gedaald
Ontwikkeling brede welvaart: wonen Wonen: schaalniveau provincie Afstand tot basisschool Jaar Rank (uit 12)
2006 12
2010 11
2015 12
Afstand tot café e.d. 2019 12
2010 11
2015 12
Afstand tot sportterrein 2019 12
2006 12
2010 10
Tevredenheid met woonomgeving
Tevredenheid met woning 2015 10
2006 1
2015 1
2006 2
2018 5
2015 3
2018 1
Wonen: schaalniveau corop Afstand tot basisschool Jaar Noord-Drenthe (rank / uit 40) Zuidoost-Drenthe (rank / uit 40) Zuidwest-Drenthe (rank / uit 40)
2006 34 40 34
2010 34 40 34
2015 36 40 36
Afstand tot café e.d. 2019 34 36 36
2010 35 37 39
2015 35 40 39
Afstand tot sportterrein 2019 36 40 39
2006 30 40 30
2010 22 40 35
Tevredenheid met woning 2015 32 39 32
2006 1 14 2
2015 3 5 21
2018 21 16 24
Tevredenheid met woonomgeving 2006 3 15 5
2015 1 29 12
2018 1 25 8
Binnen het thema wonen zien we een wisselend beeld op provinciale schaal. Enerzijds zijn de afstanden tot voorzieningen – zoals basisscholen, horeca en sportterreinen – relatief groot in Drenthe, anderzijds zijn inwoners van Drenthe vergeleken met de rest van Nederland meer tevreden met hun woonomgeving. Opvallend binnen dit thema is de daling op de indicator tevredenheid met woning. Deze is zichtbaar op zowel op provinciaal niveau als binnen de 3 COROP-regio’s. Op COROP-schaal zien we dat inwoners van Zuidoost-Drenthe tevredener zijn met hun woning vergeleken met inwoners van Noord-Drenthe en ZuidwestDrenthe. Daar staat tegenover dat Zuidoost-Drenthe een negatieve uitschieter is op de indicator tevredenheid met woonomgeving. Openbaar 63
Legenda: plek gestegen
plek gedaald
Ontwikkeling brede welvaart: gezondheid Gezondheid: schaalniveau provincie Personen met een of meer langdurige ziekten of aandoeningen
Ervaren gezondheid
Overgewicht
Jaar
2012
2016
2012
2016
2016
Rank (uit 12)
n/a
5
n/a
12
6
Inwoners van Drenthe scoren hun ervaren gezondheid net bovengemiddeld vergeleken met inwoners van de overige provincies. Op schaalniveau van COROP zien we tevens een stijgende lijn over alle drie de regio’s, maar blijft Zuidoost-Drenthe achter bij de rest (laagste 25% ten opzichte van de beste 25% voor Noord en Zuidwest-Drenthe). Wanneer we kijken naar indicatoren voor fysieke gezondheid dan zien we een wisselend beeld. Als het gaat om overgewicht scoort Drenthe laag ten opzichte van de overige provincies. Op COROP-schaal zien we een tweesplitsing, waarbij Noord-Drenthe beduidend hoger scoort dan Zuidoost en Zuidwest-Drenthe. Dit zelfde beeld zien we terugkomen bij de indicator personen met één of meer langdurige ziekten of aandoeningen. Dit resulteert tevens in een gemiddelde score voor de provincie Drenthe op deze indicator.
Gezondheid: schaalniveau corop Ervaren gezondheid Jaar
Personen met een of meer langdurige ziekten of aandoeningen
Overgewicht
2012
2016
2012
2016
2016
Noord-Drenthe (rank / uit 40)
20
9
23
18
13
Zuidoost Drenthe (rank / uit 40)
39
30
38
38
28
Zuidwest Drenthe (rank / uit 40)
31
7
31
34
30
Openbaar 64
Legenda: plek gestegen
plek gedaald
Ontwikkeling brede welvaart: veiligheid Veiligheid: schaalniveau provincie Geregistreerde misdrijven Jaar Rank (uit 12)
Vaak onveilig voelen in de buurt
Aantal ondervonden delicten
2012
2015
2019
2012
2015
2019
2012
2015
2019
2
1
2
3
1
5
2
2
3
Geen data beschikbaar op het schaalniveau COROP.
Op het schaalniveau van de provincie scoort Drenthe relatief goed op alle indicatoren van veiligheid: inwoners voelen zich minder vaak onveilig in hun buurt dan inwoners van veel andere provincies. Ook zijn er minder geregistreerde misdrijven en ondervonden delicten dan in de meeste andere provincies. De daling van de provincie Drenthe op de indicator aantal ondervonden delicten van plek één in 2015 naar plek vijf in 2019 is wel een opvallende.
Openbaar 65
Geografie van brede welvaart (Rabo Research) • Het Coöperatief Convenant van RaboResearch (17 mei 2021) onderscheidt acht type regio’s op basis van hun score op brede welvaart in 2013 en 2019. De scores zijn gemeten op Coropniveau. De drie Corop-regio’s binnen Drenthe zijn blauw omcirkeld. - De grafiek rechts laat zien dat Noord-Drenthe en Zuidwest-Drenthe een bovengemiddelde brede welvaart hebben in zowel 2013 als in 2019. Zuidoost-Drenthe had in 2013 een bovengemiddelde brede welvaart, maar in 2019 een beneden gemiddelde. - De Drentse Corop-regio’s scoren alle drie onder de diagonaal, wat betekent dat zij minder hard groeiden in brede welvaart dan gemiddeld. • Voor het opstellen van het Coöperatief Convenant heeft RaboResearch regionale dialogen georganiseerd over ‘de agenda van de regio’. Daarin viel voor Drenthe het volgende op: - In de regio Drenthe wordt opvallend veel gesproken over persoonlijke ontwikkeling en baanzekerheid. Men maakt zich zorgen over of er in de toekomst wel voldoende werk is en wat de veranderende economie betekent voor het soort kennis en vaardigheden dat nodig is. - Ook milieu kwam in Drenthe vaak ter sprake, vooral rondom verduurzaming van het bedrijfsleven en de opgaven rond de energietransitie en de voedselvoorziening. - Inkomen en huisvesting zijn, vergeleken met andere regio’s in Nederland, veel minder gespreksonderwerp in Drenthe.
Bron: https://www.hetcooperatiefconvenant.nl/convenant#brede-welvaart
Openbaar 66
www.berenschot.nl /berenschot
Openbaar 67
B
Bijlagen
07-09-2021
Openbaar 68
Lijst bestudeerde documenten (I) • Agenda voor de Veenkoloniën - Missie van de Agenda voor de Veenkoloniën (webpagina) • Arbeidsmarktregio Drenthe - Actieplan Perspectief op Werk Drenthe - Drentse Factsheet banen afspraak - Regioplan Matchen op Werk Drenthe • Dutch Techzone (voorheen Vierkant voor Werk) - Bedrijvenregeling Vierkant voor Werk - Samenwerkingsovereenkomst Vierkant voor Werk - Jaarplan 2021 Dutch Techzone • Drenthe Beweegt - Voorstel Drenthe Beweegt 2021-2024 • Drents Zorglandschap - Werkagenda Drents Zorglandschap 20192021 - Evaluatie Drents Zorglandschap 2019-2020
• Drentse Zorgtafel - Position Paper Drentse Zorgtafel • Eems Dollard Regio (EDR) - Gemeenschappelijke Regeling EDR - Strategie No(o)rd 2020 • EUREGIO - EUREGIO 2030 - EUREGIO Jaarverslag 2020 - Brochure Interreg Kaderproject1 • GGD Drenthe - Jaarstukken GGD Drenthe 2020 - Visie 2017-2020 GGD Drenthe • GR Publiek Vervoer Groningen-Drenthe - Jaarstukken 2020 - Meerjarenbegroting 2021-2024 - Missie en Visie (webpagina)
• OV-Bureau Groningen Drenthe - Jaarverslag en Jaarrekening 2019 - Bijlage 1 OV bureau ontwerpbegroting 2021 – jaarstukken 2019 - OV-bureau Groningen Drenthe (webpagina) • OV-Bureau Groningen Drenthe - Jaarverslag en Jaarrekening 2019 - Bijlage 1 OV bureau ontwerpbegroting 2021 – jaarstukken 2019 - OV-bureau Groningen Drenthe (webpagina) • Preventie in de Drentse gemeenten - Plan van Aanpak aan de slag met preventie in de Drentse gemeenten • Provincie Drenthe - Cultuurnota Drenthe 2021-2024 - Uitvoeringsprogramma Drentse Woonagenda
- Samenwerking (webpagina)
Openbaar 69
Lijst bestudeerde documenten (II) • Regio Deal Zuid- en Oost Drenthe
• Trendbureau Drenthe
- Uitvoeringsprogramma 4 en 5 Regiodeal Zuid- en Oost Drenthe
- Publicatie Maatschappelijke Effecten Drenthe – Versie 3
- Voorstel Regio Deal zuid- en )ost Drenthe 2018
- Feitenblad Leefbaarheid Groningen, Fryslan, Drenthe
• Regio Zwolle - Regio Deal 2020 - De vijf regionale opgaven – Regio Zwolle (webpagina) • RES Drenthe - RES 1.0 regio Drenthe • SNN - RIS 2021-2027 – samenvattend - versie mei 2020 - SNN RIS3 2021-2027 • Sociale Agenda
- Wonen voor Jongvolwassenen in Noord Nederland • Veiligheidsregio Drenthe - Gemeenschappelijke Regeling VRD - Begroting 2021 - Jaarverslag en jaarrekening 2019 - Regionaal Risicoprofiel Drenthe - Beleidsvisie 2020-2023 • VDG - Jaarplan VDG 2021
- Sociale Agenda 2020-2023
- Doelstelling – Vereniging Drentse Gemeenten (webpagina)
- Werkplan Sociale Agenda Concept
- Strategische Agenda VDG 2018-2022
Openbaar 70
Indeling samenwerkingsverbanden in domeinen Onder Bedrijfsvoering valt samenwerking op het gebied van:
Onder Economie valt samenwerking op het gebied van:
• ambtelijke fusie
• Economie
• archief • ondersteunende processen
Onder Ruimte valt samenwerking op het gebied van: • fysiek domein
Onder Belastingen valt samenwerking op het gebied van:
• landbouw
• belastingen
• recreatie • vervoer en mobiliteit
Onder Onderwijs, Cultuur & Sport valt samenwerking op het gebied van:
• water
• cultuur / cultureel erfgoed
• wonen
• onderwijs / leerplicht
• VTH en bouw- en woningtoezicht
• sport Onder Energie & Duurzaamheid valt samenwerking op het gebied van: • duurzaamheid • circulaire economie en afvalverwerking • energie(transitie) • Klimaat
Onder Sociaal domein valt samenwerking op het gebied van: • participatiewet • jeugdwet • wmo Onder Veiligheid & Volksgezondheid valt samenwerking op het gebied van: • veiligheid & volksgezondheid
Openbaar 71
Begrippenlijst Bodemgebruik: het gebruik van de beschikbare ruimte. Gemiddeld aantal adressen per km²: het aantal adressen binnen een cirkel met een straal van één kilometer rondom een adres, gedeeld door de oppervlakte van de cirkel. Gemiddelde afstand tot voorzieningen: de gemiddelde afstand van inwoners van hun woonadres naar de dichtstbijzijnde voorzieningen. Gemiddelde huizenprijzen / prognose ontwikkeling huizenprijzen: de (ontwikkeling van de) gemiddelde verkoopprijs die in een bepaalde periode is betaald voor bestaande koopwoningen die zijn aangekocht door een particulier. Grijze druk: de mate waarin de werkenden (20-64) moeten voorzien in het onderhoud van de niet-werkenden ouder dan 64 jaar. Groene druk: de mate waarin de werkenden (20-64) moeten voorzien in het onderhoud van de niet-werkenden jonger dan 20 jaar. Integriteitsschending: overtreding van geldende morele waarden, normen en regels. Dit kunnen ook (per partij verschillende) interne regels zijn. Het gaat hierbij expliciet om affaires en niet in alle gevallen om onomstotelijk vastgestelde schendingen. Wel moet de betrokken politicus zijn afgetreden en/of gesanctioneerd zijn, of de feiten moeten voldoende ernstig en geloofwaardig zijn en in de pers tot vraagtekens over iemands integriteit hebben geleid.
Opkomstpercentage Tweede Kamerverkiezingen (2017): het percentage stemgerechtigde personen dat bij de Tweede Kamerverkiezingen een stem heeft uitgebracht. Percentage personen dat vrijwilligerswerk doet: het percentage personen van 19 jaar en ouder dat werk dat in georganiseerd verband (bijvoorbeeld sportvereniging, kerkbestuur, school) onbetaald uitvoert. Prognose bevolkingsgroei: de prognose van de toekomstige omvang van de bevolking binnen een bepaald gebied. Het prognosemodel is gebaseerd op o.a. migratie-, geboorte- en sterftecijfers. Samenstelling woonvoorraad: het eigendom van de woonvoorraad naar koop- en huurwoningen. Huurwoningen worden onderverdeeld naar corporatiewoningen en overige verhuur. Stemgedrag gemeenteraadsverkiezingen: weergave van de grootste partij per gemeente bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2018. Stemgedrag Tweede Kamerverkiezingen: weergave van de grootste partij per gemeente bij de Tweede Kamerverkiezingen in 2021.
Openbaar 72
Economisch ecosysteem: variabelen en indicatoren Elementen
Beschrijving
Empirische indicator(en)
Bron
Formele instituties
De kwaliteit en efficiëntie van governance
Integriteit Effectiviteit Verantwoording
Politieke Integriteitsindex Binnenlands Bestuur Interviews en enquête
Ondernemerscultuur
Waardering van ondernemerschap in de regio
Nieuwe bedrijven opgericht per 1.000 inwoners
CBS
Infrastructuur
Fysieke infrastructuur en positie van de regio
afstand tot hoofdweg, afstand tot treinstation
CBS
Vraag
Potentiële bestedingsruimte en vraag uit de markt
Bruto regionaal product per hoofd van de bevolking
CBS
Talent
Het aandeel mensen met veel menselijk kapitaal door opleiding
% WO, HBO en MBO opgeleiden van beroepsbevolking
CBS
Zakelijke dienstverlening
De toevoer en toegankelijkheid van diensten
% bedrijfsvestigingen in de zakelijke dienstverlening
CBS
Randvoorwaarden
Systeemkenmerken
* Bron: Cloosterman, Stam & Van der Starre (2018). De Kwaliteit van Ecosystemen voor Ondernemerschap in Nederlandse regio’s Openbaar 73
Begrippen Brede Welvaart (I) Arbeid en vrije tijd Bruto arbeidsparticipatie Het aandeel van de (werkzame en werkloze) beroepsbevolking 15 t/m 74 jaar in de bevolking van dezelfde leeftijdsgroep (beroeps- en nietberoepsbevolking). Hoogopgeleide bevolking Percentage van de bevolking van 15 t/m 74 jaar dat hoger onderwijs heeft afgerond (op het niveau van HBO of WO) Netto arbeidsparticipatie Het aandeel van de werkzame beroepsbevolking 15 t/m 74 jaar in de bevolking van dezelfde leeftijdsgroep (beroeps- en niet-beroepsbevolking).
Tevredenheid met reistijd van en naar het werk Deel van de mensen van 18 tot 75 jaar met een betaalde baan van minimaal 12 uur per week dat een score van 7 tot en met 10 geeft als antwoord op de vraag ‘Kunt u op een schaal van 1 tot en met 10 aangeven in welke mate u tevreden bent met de reistijd van en naar uw werk. Een 1 staat voor volledig ontevreden en 10 voor volledig tevreden?’. Een score van 7 tot en met 10 wordt geclassificeerd als tevreden.
Welzijn Tevredenheid met het leven Deel van de mensen van 18 jaar of ouder dat een score van 7 tot en met 10 geeft als antwoord op de vraag ‘Kunt u op een schaal van 1 tot en met 10 aangeven in welke mate u tevreden bent met het leven dat u nu leidt. Een 1 staat voor volledig ontevreden en 10 voor volledig tevreden?’. Een score van 7 tot en met 10 wordt geclassificeerd als tevreden.
Werkloosheid De werkloze beroepsbevolking als percentage van de (werkzame en werkloze) beroepsbevolking. Personen van 15 t/m 74 jaar zonder betaald werk, die recent naar werk hebben gezocht en daarvoor direct beschikbaar zijn.
Tevredenheid met vrije tijd Deel van de mensen van 18 jaar of ouder dat een score van 7 tot en met 10 geeft als antwoord op de vraag ‘Kunt u op een schaal van 1 tot en met 10 aangeven in welke mate u tevreden bent met de hoeveelheid vrije tijd die u heeft. Een 1 staat voor volledig ontevreden en 10 voor volledig tevreden?’. Een score van 7 tot en met 10 wordt geclassificeerd als tevreden. Openbaar
74
Begrippen Brede Welvaart (II) Materiele welvaart
Milieu
Bruto binnenlands product
Afstand tot openbaar groen
Bruto binnenlands product (bbp) in constante prijzen van 2015. Het bbp is een maat voor de omvang van de economie.
De gemiddelde afstand van alle inwoners in een gebied tot het dichtstbijzijnde openbaar groen, berekend over de weg. Openbaar groen is terrein in gebruik als park of plantsoen, voor dagrecreatie, natuur of als bos. Het terrein kan zowel privaat als publiek toegankelijk zijn. Het terrein heeft een omvang van minimaal één hectare.
Mediaan besteedbaar inkomen Het mediaan gestandaardiseerd besteedbaar inkomen per particulier huishouden, in euro. Bij de berekening wordt gecorrigeerd voor verschillen in grootte en samenstelling van huishoudens. De mediaan is het middelste getal wanneer alle inkomens van laag naar hoog worden gesorteerd. Mediaan vermogen Het mediaan vermogen per particulier huishouden, in euro. Het vermogen beschrijft het saldo van bezittingen en schulden. Bezittingen worden gevormd door bank- en spaartegoeden, effecten, de eigen woning, overig onroerend goed, ondernemingsvermogen, aanmerkelijk belang en de overige bezittingen. De schulden omvatten onder meer schulden ten behoeve van een eigen woning en consumptief krediet. De mediaan is het middelste getal wanneer alle getalen van laag naar hoog worden gesorteerd.
Broeikasgasemissies per inwoner Totale broeikasgasemissies (CO2, CH4, N2O, HFK, PFK en SF6) in CO2equivalenten per inwoner. Eén kg CO2-equivalent staat gelijk aan het effect dat de uitstoot van 1 kg kooldioxide (CO2) heeft. Data betreffen de uitstoot op Nederlands grondgebied, ongeacht of deze wordt veroorzaakt door Nederlandse ingezetenen. Dit betekent dat uitstoot door Nederlandse ingezetenen in het buitenland niet en uitstoot door niet-ingezetenen in Nederland wel is inbegrepen. Zie: https://www.cbs.nl/nl-nl/dossier/dossierbroeikasgassen/hoofdcategorieen/waar-worden-broeikasgassenuitgestotenKwaliteit van zwemwater binnenwateren Gemiddelde zwemkwaliteit voor de gezondheid van de zwemmer van de locaties in meren en rivieren, volgens de normen van de vigerende EUzwemwaterrichtlijn. Een score van 4 staat voor uitstekend, een 3 voor goed, een 2 voor voldoende en een 1 voor slecht. Openbaar 75
Begrippen Brede Welvaart (III) Natuurgebied per inwoner
Vertrouwen in instituties
Bos en open natuurlijk terrein in hectare per 1000 inwoners. Bos: terrein beplant met bomen bestemd voor houtproductie en/of natuurbeheer, inclusief onverharde en half verharde wegen. Natuurlijk terrein: terrein in droge en natte natuurlijke staat.
Percentage mensen van 15 jaar en ouder dat vertrouwen heeft in drie instituties (Tweede kamer, politie, en rechters). De indicator betreft het gemiddelde van de drie scores.
Natuur- en bosgebieden Bos en open natuurlijk terrein als percentage van de totale oppervlakte land. Bos: terrein beplant met bomen bestemd voor houtproductie en/of natuurbeheer, inclusief onverharde en half verharde wegen. Natuurlijk terrein: terrein in droge en natte natuurlijke staat.
Samenleving
Vrijwilligerswerk Percentage van de bevolking van 15 jaar en ouder dat in de afgelopen 12 maanden vrijwilligerswerk heeft verricht voor organisaties of verenigingen. Het kan daarbij gaan om bestuurlijk werk of andere activiteiten.
Wonen Afstand tot basisschool
Percentage mensen van 15 jaar en ouder dat gemiddeld minstens een maal per week contact heeft met familie, vrienden of buren. Het gaat hierbij om alle vormen van contact.
De gemiddelde afstand van alle inwoners in een gebied tot de dichtstbijzijnde basisschool, berekend over de weg. Het basisonderwijs omvat alleen de basisscholen zoals bekend bij de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO). Het speciaal basisonderwijs en de speciale scholen zijn niet meegenomen.
Vertrouwen in anderen
Afstand tot café e.d.
Aandeel personen van 15 jaar en ouder dat het eens is met stelling dat de meeste mensen over het algemeen te vertrouwen zijn. Ook wel gegeneraliseerd vertrouwen genoemd.
De gemiddelde afstand van alle inwoners in een gebied tot het dichtstbijzijnde café, koffiehuis, coffeeshop, discotheek, seks/nachtclub en partycentrum, berekend over de weg.
Contact met familie, vrienden of buren
Openbaar 76
Begrippen Brede Welvaart (IV) Afstand tot sportterrein De gemiddelde afstand, berekend over de weg, van alle inwoners in een gebied tot een terrein in gebruik voor sportactiviteiten, zoals sportveld, sporthal, zwembad, kunstijsbaan, motorcrossbaan en bos in het sportterrein, inclusief bijbehorende parkeerplaatsen en tribunes. Het terrein heeft een omvang van minimaal 0,5 hectare. Tevredenheid met woning Het percentage particuliere huishoudens dat zeer tevreden of tevreden is met de huidige woning. Particulier huishouden: één of meer personen die samen een woonruimte bewonen en zichzelf, dus niet-bedrijfsmatig, voorzien in de dagelijkse levensbehoeften. De woonruimte wordt niet gedeeld met andere huishoudens. Cijfers per gemeente zijn alleen beschikbaar voor gemeenten met meer dan 100.000 inwoners (in 2018). Tevredenheid met woonomgeving Het percentage particuliere huishoudens dat zeer tevreden of tevreden is met de huidige woonomgeving. De woonomgeving is de omgeving en de buurt waarin een huishouden woont. Particulier huishouden: één of meer personen die samen een woonruimte bewonen en zichzelf, dus nietbedrijfsmatig, voorzien in de dagelijkse levensbehoeften. De woonruimte wordt niet gedeeld met andere huishoudens. Cijfers per gemeente zijn alleen beschikbaar voor gemeenten met meer dan 100.000 inwoners (in 2018).
Gezondheid Overgewicht Percentage personen van 19 jaar en ouder met een BMI van 25,0 kg/m2 en hoger. Cijfers over lichaamsgewicht zijn gebaseerd op zelf gerapporteerde waarden. De Body Mass Index (BMI) is een maat voor overgewicht, berekend als het quotiënt van het gewicht in kilogram en het kwadraat van de lengte in meters (kg/m2). Ervaren gezondheid Percentage personen van 19 jaar en ouder met antwoordcategorie 'goed' of 'zeer goed' naar de vraag algemene gezondheidstoestand. Personen met één of meer langdurige ziekten of aandoeningen Percentage personen van 19 jaar en ouder met één of meer langdurige ziekten of aandoeningen. Langdurig is (naar verwachting) 6 maanden of langer.
Openbaar 77
Begrippen Brede Welvaart (V) Veiligheid Aantal ondervonden delicten Aantal ondervonden delicten, exclusief ondervonden cybercrime delicten, voor personen van 15 jaar en ouder. Cijfers per gemeente zijn alleen beschikbaar voor gemeenten met meer dan 70.000 inwoners. Geregistreerde misdrijven Geregistreerde criminaliteit per 1 000 inwoners. Betreft misdrijven door de politie vastgelegd in een proces-verbaal van aangifte of in een ambtshalve opgemaakt proces-verbaal. Vaak onveilig voelen in de buurt % van de bevolking van 15 jaar en ouder dat zich vaak onveilig voelt in de eigen buurt. Cijfers per gemeente zijn alleen beschikbaar voor gemeenten met meer dan 70.000 inwoners.
Openbaar 78