1.40.1 Eindrapport BRE Drenthe

Noord-Holland Noord

Groningen

1. Zeer oneens

2

Drenthe

Fryslân

3

4

5. Zeer eens

Noordoost-Brabant

Veel gesprekspartners geven aan dat zij vertrouwen zien als

Sommige Drentse gemeenten faciliteren deze discussies op

belangrijk onderdeel van draagvlak. Zij stellen dat vertrouwen

subregionaal niveau door middel van een jaarlijkse gezamenlijke

bij Drenten te voet komt en te paard gaat: het opbouwen van

radenbijeenkomst over de GR-en of door het opstellen van

vertrouwen is een langzaam en zorgvuldig proces, waarbij het

een gezamenlijk document over de grensoverschrijdende

opbouwen van een relatie en het elkaar leren kennen belangrijk

samenwerking.

is. Vertrouwen kan echter ook gemakkelijk beschadigd raken en is daardoor kwetsbaar. Een van de gesprekspartners stelde:

Tot slot komt uit de gesprekken naar voren dat het belang

‘Vertrouwen is fragiel in Drenthe en te grote ambities werken

van samenwerking zeker wordt gezien, maar dat de schaal

niet: incrementele groei, in kleine stapjes vooruit’.

van Drenthe politiek-bestuurlijk niet altijd als logisch wordt ervaren. Zoals al meerdere malen aangegeven is lokale

In het draagvlak voor de ambities van de regio Drenthe zien we

autonomie in Drenthe belangrijk; dit is een kracht die het

een discrepantie tussen het niveau waarop dit draagvlak wordt

vaak wint van het pakken van kansen door samenwerking.

bepaald en het niveau waarop veel Drentse opgaven spelen.

Bovendien is er voor sommige thema’s meer draagvlak om

Draagvlak komt vooral lokaal tot stand, in gemeenteraden en

deze op subregionale schaal aan te pakken. De fundamentele

bij burgers die wel of niet achter de aanpak van de bestuurders

legitimiteit op Drenthe-schaal is daarmee niet zonder meer

staan. Veel grote opgaven waarvoor de regio staat hebben

aanwezig; deze is sterker op subregionale schaal. Er is overigens

echter een (sub-)regionale schaal. Deze discrepantie zien we

wel veel steun voor ambtelijke uitvoering op regionale schaal

ook terug in de gemeenteraden. Zoals in veel andere regio’s

(Drenthe), maar minder voor regionale sturing. Deze regionale

voeren ook Drentse gemeenteraden discussies over de het

sturing roept dan namelijk de vragen op die hierboven zijn

draagvlak voor Gemeenschappelijke Regelingen (GR-en) en

beschreven, over het verlies van grip, het behouden van lokale

andere samenwerkingsverbanden. Vaak gaat het hierbij over de

autonomie en het langzaam op te bouwen vertrouwen dat

democratische legitimiteit van deze constructies en over hoeveel

nodig is. Dit fragiele draagvlak voor het op regionaal niveau

grip de gemeenteraad ervaart. ‘Samenwerken vergt loslaten van

aanpakken van opgaven beperkt de realisatie van publieke

autonomie. In elk samenwerkingsverband moet je borgen dat dat

waarde op dit niveau.

goed geregeld is en daarvoor heb je vertrouwen nodig’.

69

Bijlagen Bijlage 1: Over dit onderzoek Bijlage 2. Stuurgroep en begeleidingsgroep Bijlage 3. Overzicht gesprekspartners Bijlage 4. Geraadpleegde documenten Bijlage 5. Resultaten enquête volksvertegenwoordigers Bijlage 6. ‘Foto’ van het BRE Drenthe

Het BRE Drenthe | Casusonderzoek

BIJLAGE 1

Verklarend

Over dit onderzoek

5. Welke kenmerken van het BRE zelf zijn van invloed op het succesvol aanpakken van maatschappelijke opgaven?

De ene regio is succesvoller in het realiseren van

6. Welke kenmerken van het geografisch gebied (biotoop) zijn

maatschappelijke opgaven dan de andere. Wat verklaart

van invloed op de opbouw en het functioneren van een

deze verschillen? Om meer grip te krijgen op ‘de regio’ en

BRE?

de factoren die bijdragen het realiseren van publieke waarde

7. Welke patronen zien we in de (combinaties van)

in die regio, doet de Rijksuniversiteit Groningen hier, in

gebiedskenmerken en BRE-kenmerken die maken dat een

samenwerking met Berenschot, 2,5 jaar lang onderzoek naar.

BRE succesvol is?

We voeren in tien regio’s veldonderzoek uit - waaronder in

8. In hoeverre is de aard en intensiteit van de interactie

Noordoost Brabant. Het samenspel tussen het Bestuurlijk

binnen het BRE van invloed op de mate van publieke

Regionale Ecosysteem (BRE), het economische ecosysteem en

waarde creatie?

het maatschappelijke ecosysteem staat hierbij centraal. Het

9. Welke maatschappelijke en economische patronen zien we?

ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

10. In hoeverre is de aard en intensiteit van de interactie

heeft zich financieel en inhoudelijk gecommitteerd aan het

tussen het BRE, het economische en het maatschappelijke

onderzoek.

ecosysteem van invloed op de mate van publieke waarde creatie?

Vraagstelling

11. Hoe verhouden draagvlak voor het BRE en publieke waarde

De hoofdvraag van het onderzoek luidt: Welke factoren maken

creatie zich tot elkaar?

dat het ene Bestuurlijk Regionale Ecosysteem succesvoller is dat het Handelingsperspectief

andere in het realiseren van maatschappelijke opgaven?

12. Welke interventies zijn effectief en opportuun voor Om deze vraag uiteindelijk te kunnen beantwoorden,

specifieke BRE’s om het succes van hun regio verder te

beantwoorden we stapsgewijs de volgende deelvragen:

verbeteren? 13. Welke interventies zijn effectief en opportuun voor

Beschrijvend

individuele gemeenten om meer te profiteren van regionale

1. Wat verstaan we onder een Bestuurlijk Regionaal

samenwerking?

Ecosysteem (BRE)?

Dit onderzoek kent drie doelgroepen en daarmee drie typen

2. Welke BRE’s zijn er in Nederland te onderscheiden, zijn er verschillende categorieën BRE’s, en hoe variëren deze in

resultaten: •

Voor het ministerie van BZK is het resultaat van dit

omvang en samenstelling?

onderzoek; inzicht in welke BRE’s er in Nederland

NB: deze twee vragen vormden de startpunt van

bestaan, hoeveel publieke waarde zij creëren en welke

het onderzoek. We hebben de bestuurlijk regionale

verklarende factoren er zijn voor het (relatieve) succes van

ecosystemen in beeld gebracht door alle bestuurlijke

de BRE’s. Dit inzicht helpt BZK bij het invullen van haar

samenwerkingsverbanden te plotten op de kaart van

stelselverantwoordelijkheid voor een goed openbaar bestuur.

Nederland (zie figuur 1 in de inleiding van dit rapport) . 47

•

Voor de samenwerkingsverbanden binnen het BRE is het

Hierbij is te zien dat er verschillende gebieden ontstaan met

resultaat van dit onderzoek; inzicht in hoe het BRE er

meer of minder onderlinge bestuurlijke samenhang. Een

precies uitziet, welke publieke waarde er wordt gecreëerd

dergelijk gebied vormt het BRE.

en aan welke ‘knoppen’ het samenwerkingsverband kan draaien om de samenwerking binnen het BRE en met de

3. Hoe groot is de mate van publieke waarde creatie in het

maatschappelijke en economische levensgemeenschap te

BRE? 4. Hoe groot is de mate van publieke waarde creatie in de individuele gemeenten in het BRE?

verbeteren. •

Voor de individuele gemeenten in het BRE is het resultaat van dit onderzoek; inzicht in hoe het BRE (waar de gemeente zich in bevindt) er precies uitziet, welke publieke waarde er wordt gecreëerd, hoe zich dat verhoudt tot de publieke waarde creatie in de eigen gemeente en aan welke

47

71

Dit is op basis van eigen bewerking RUG/Berenschot van dataset van samenwerkingsverbanden door PROOF Adviseurs/Kwink Groep, in opdracht van BZK. Per casusregio wordt de lijst samenwerkingsverbanden geverifieerd door de desbetreffende begeleidingsgroep en worden er nieuwe visualisaties gemaakt.

‘knoppen’ de gemeente kan draaien om meer te profiteren van regionale samenwerking.

Het BRE Drenthe | Casusonderzoek

Onderzoeksaanpak Het onderzoek bestond uit zes fasen en werd begeleid door een ambtelijke begeleidingsgroep en een bestuurlijke stuurgroep. De samenstelling van deze groepen is te vinden in Bijlage 2. Figuur 34. Aanpak BRE-onderzoek in Drenthe.

01

Startgesprek, plannen activiteiten

April

02

Mei

Cijfers, documenten, oriënterende interviews

03

Juni/juli

Analyse

04

Interviews, enquêtes, focusgroepen

05

Augustus/september/oktober

Analyse

06

Nov./dec./januari

(Concept) rapport en presentatie

Feb./maart

De eerste twee fasen van het onderzoek hadden als doel

Daarnaast is er via de Drentse griffiers een vragenlijst

feitelijkheden over het BRE Drenthe - de kenmerken

onder volksvertegenwoordigers uitgezet waarbij de focus

van het gebied, de spelers in en de verbindingen met het

lag op regionale identiteit en draagvlak voor regionale

maatschappelijk en economisch ecosysteem en de gewenste

samenwerking.49 De vragenlijst had een respons van 63,

en gerealiseerde publieke waarde - in beeld te brengen. Deze

waarvan 48 resultaten meegenomen konden worden in de

bevindingen zijn gebaseerd op data- en documentanalyse en

analyse (de overige 15 waren niet volledig ingevuld). Onder

zijn geland in de ‘foto’ van het BRE Drenthe. Dit document is

de 48 respondenten waren 33 gemeenteraadsleden (van de

in september 2021 geverifieerd door de begeleidingsgroep en

296 totaal), 4 commissieleden in een gemeente, 9 leden van

de stuurgroep en opgenomen in Bijlage 6. De ‘foto’ diende als

het Algemeen Bestuur van de waterschappen (van de 102

startpunt voor de gesprekken met betrokkenen en experts uit de

totaal)50 en 5 Statenleden (van de 41 totaal). Uit De Wolden,

regio die in de fase daarna plaatsvonden.

Tynaarlo, Assen, Meppel en Hoogeveen hebben we geen (volledige) reacties op de vragenlijst ontvangen. Al met al is

In de vierde fase van het onderzoek hebben wij met totaal

de respons hiermee relatief laag, waardoor we de uitkomsten

45 mensen gesproken die van belang zijn voor en/of

met enige terughoudendheid moeten presenteren en vooral

betekenis­volle inzichten kunnen delen over het bestuurlijke,

indicatief gebruiken. De resultaten per vraag zijn te vinden

economische en/of maatschappelijke Drentse ecosysteem.

in Bijlage 5. Een door ons georganiseerde gelegenheid voor

Hiervan hebben wij er 27 individueel gesproken; de overige

alle volksvertegenwoordigers om samen te reflecteren op de

18 waren verdeeld over de thematische focusgroepen rondom

uitkomsten van de vragenlijst heeft bij gebrek aan animo geen

de thema’s natuur, landschap & milieu, het sociaal domein

doorgang gevonden.

en cultuur & sport. De gesprekspartners zijn geselecteerd op basis van de in de foto uitgevoerde netwerkanalyse48, suggesties

Tegelijkertijd met dit casusonderzoek in Drenthe voerden wij

vanuit de begeleidingsgroep en de stuurgroep en door de

eveneens casusonderzoeken uit in een viertal andere regio’s,

sneeuwbalmethode toe te passen (waarbij aan gesprekspartners

te weten Groningen, Noord-Holland Noord, Friesland en

werd gevraagd om onmisbare actoren aan te wijzen).

Noordoost-Brabant. In dit rapport vergelijken we het BRE Drenthe op een aantal punten met deze andere casusregio’s.

48

72

In samenwerking met de Social Mapping Company is er middels een hyperlink analyse en een social media analyse in kaart gebracht welke partijen zich in het online netwerk van gemeenten bevinden. Deze netwerken zijn terug te vinden in de foto in bijlage 6.

49 50

Volksvertegenwoordigers zijn gemeenteraadsleden, commissieleden, AB-leden van de waterschappen en Statenleden. NB: de Algemeen Bestuursleden van de waterschappen Noorderzijlvest en Hunze & Aa’s zijn ook gevraagd een soortgelijke enquête voor het onderzoek in de regio Groningen in te vullen. Om deze reden is de respons bij hen wellicht lager.

Het BRE Drenthe | Casusonderzoek

BIJLAGE 2.

Stuurgroep en begeleidingsgroep Bestuurlijke stuurgroep

Ambtelijke begeleidingsgroep

Henk Jumelet, provincie Drenthe

Elise Hamelink, provincie Drenthe

Anno Wietse Hiemstra, gemeente Aa en Hunze

Janet Hidding, waterschap Hunze en Aa’s

Geert-Jan ten Brink. Waterschap Hunze en Aa’s

Jantine Langenhof, waterschap Vechtstromen

Martin Nanninga, VDG (ambtelijke ondersteuning

Irma Twickler, gemeente Aa en Hunze

Sanne Meijerink, VDG (ambtelijke ondersteuning)

Mariëlle van den Handel, gemeente Coevorden Martin Nanninga, VDG Sanne Meijerink, VDG

73

Het BRE Drenthe | Casusonderzoek

BIJLAGE 3.

Overzicht gesprekspartners In totaal zijn er 59 sleutelfiguren (BRE/MRE/ERE) uit de regio uitgenodigd om deel te nemen aan (groeps)interviews en focusgroepen in het kader van deze rapportage. Uiteindelijk hebben we 53 personen gesproken, deze staan weergegeven in tabel 7. Tabel 7.

Gesprekspartners casusregio Drenthe. BRE/ERE/

Naam

Functie

Organisatie

MRE

Interview/focusgroep

Karel Loohuis

Burgemeester

Gemeente Hoogeveen

BRE

Interview

Marco Out

Burgemeester

Gemeente Assen

BRE

Interview

Raymond Wanders

Wethouder

Gemeente Emmen

BRE

Interview

Mieke Damsma

Burgemeester

Midden-Drenthe

BRE

Interview

Jaap van der Haar

Wethouder

Gemeente Meppel

BRE

Interview

Bert Bouwmeester

Burgemeester

Gemeente Coevorden

BRE

Interview

Dhr. Brink

Gedeputeerde

Provincie Drenthe

BRE

Interview

Henk Jumelet

Gedeputeerde

Provincie Drenthe

BRE

Interview

Stefan Kuks

Watergraaf

Waterschap Vechtstromen

BRE

Interview

Bothilde Buma

Directeur-bestuurder

Stichting Woonservice Drenthe

MRE

Interview

Emmy Saimi-Roozeboom

Investment manager

MKB Fonds Drenthe

ERE

Interview

Dina Boonstra

Directeur

NOM

ERE

Interview

Peter Cool

Voorzitter

Dutch TechZone

ERE

Interview

Yvonne Turenhout

Directeur-bestuurder

Trendbureau Drenthe

ERE/MRE

Interview

Cécile van Reijmersdal

Regisseur Wonen

Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe

BRE/MRE

Interview

Toke Slaman

Regisseur Welzijn

Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe

BRE/MRE

Interview, Focusgroep Sociaal Domein

Henriëtte Herbschleb

Regisseur Werken

Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe

BRE/MRE

Interview

Erik Bos

Programmamanager

Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe

BRE/MRE

Interview

Martin Nanninga

Ambtelijk secretaris

Vereniging Drentse gemeenten

BRE

Interview

Fred Heerink

Directeur

Veiligheidsregio Drenthe

BRE

Interview

Suzanne Roijakkers

Bestuurlijk-adviseur

Veiligheidsregio Drenthe

BRE

Interview

Alice van Uineken

Directeur

Arbeidsmarktregio Drenthe

MRE

Interview

MRE

Interview

MRE

Interview

BRE

Interview

BRE

Interview

BRE

Interview

BRE

Interview

Provincie Drenthe

BRE

Interview

Linda Hoeksema

Coördinator

Vronie Bootsma

Coördinator

Richard Andringa

Secretaris-directeur

Eveline de Kruijk

Directeur

Bertho Bulthuis

Beleidsadviseur

Jan Bos

Directeur

Lokale Actiegroep LEADER Zuidoost-Drenthe Lokale Actiegroep LEADER Zuidwest-Drenthe Waterschap Vechtstromen Waterschap Drents Overijsselse Delta Waterschap Drents Overijsselse Delta Publiek Vervoer Groningen Drenthe

Regisseur Samen­ Elise Hamelink

werkingsverbanden en DVO’s

74

Geert-Jan ten Brink

Dijkgraaf

Waterschap Hunze en Aa’s

BRE

Interview

Joyce Walstra

Voorzitter

MKB Nederland Noord

ERE

Interview

Marjan Dol

Directeur

BRE/ERE

Interview

Betty de Boer

Directeur

BRE

Interview

Samenwerkingsverband Noord Nederland (SNN) Regio Groningen-Assen

Het BRE Drenthe | Casusonderzoek

BRE/ERE/ Naam

75

Functie

Organisatie

MRE

Interview/focusgroep

Evert Jorritsma

Directeur

Topsport Noord

MRE

Interview

Erica Schaper

Lid College van Bestuur

NHL Stenden

MRE

Interview

Robert-Jan Hageman

Directeur

VNO-NCW Noord

ERE

Interview

Willeke Hoiting

Voorzitter

MRE

Focusgroep Sociaal Domein

Adviescommissie Sociale Agenda Drenthe

Arjan Schonewille

Directeur

Werkplein Drentsche Aa

BRE/MRE

Focusgroep Sociaal Domein

Dorien van de Kant

Programmamanager

Drenthe Gezond

MRE

Focusgroep Sociaal Domein

Dick Dijkstra

Directeur

Recreatieschap Drenthe

MRE

Focusgroep Natuur, Landschap, Milieu

Paul de Bruin

Voorzitter

Markerein

MRE

Focusgroep Natuur, Landschap, Milieu

Henk Kosters

Wethouder

Gemeente Noordenveld

BRE

Focusgroep Natuur, Landschap, Milieu

Charles Hussels

Programmamanager

Regionale Energiestrategie

BRE/MRE

Focusgroep Natuur, Landschap, Milieu

Coert Fossen

Projectleider

Regionale Uitvoeringsdienst

BRE

Focusgroep Natuur, Landschap, Milieu

Jannetje Kolijn

Programmaregisseur

Drents Energieloket

MRE

Focusgroep Natuur, Landschap, Milieu

Peter Gelling

Programmamanager

Agenda voor de Veenkoloniën

ERE/MRE

Focusgroep Natuur, Landschap, Milieu

Henk Doeven

Wethouder

Gemeente Westerveld

BRE

Focusgroep Natuur, Landschap, Milieu

Marieke Vegt

Directeur

Stichting Kunst & Cultuur

MRE

Focusgroep Sport en Cultuur

Hans Derks

Programmamanager

Drenthe Beweegt

MRE

Focusgroep Sport en Cultuur

Joop Brink

Wethouder

Gemeente De Wolden

BRE

Focusgroep Sport en Cultuur

Mirjam Pauwels

Wethouder

Gemeente Assen

BRE

Focusgroep Sport en Cultuur

Mieke Zijl

Directeur-bestuurder

Sport Drenthe

MRE

Focusgroep Sport en Cultuur

Gerrit Stolte

Beleidsadviseur

Gemeente Assen

BRE

Focusgroep Sport en Cultuur

Het BRE Drenthe | Casusonderzoek

BIJLAGE 4.

Geraadpleegde documenten

•

Tussen inhoud en institutionalisering. •

•

Agenda voor de Veenkoloniën. De agenda. Via https://

•

Arbeidsmarktregio Drenthe (2019). Perspectief op werk

veenkolonien.nl/avdv/de-agenda/ Drenthe. Plan van aanpak. •

•

Hooghe, L. & Markt, G. (2003). Unraveling the Central State, but How? Types of Multi-level Govervance.

•

Hospers, G.J. & Rutgers-Zoet, J. (2018). Regional cooperation in rural areas. The case of the Achterhoek.

•

Kenis, P. & Provan, K. (2008). Modes of network

Arbeidsmarktregio Drenthe (2021). Factsheet

governance. Structure, management, and effectiveness. In

banenafspraak arbeidsmarktregio Drenthe. Vierde kwartaal

Journal of Public Administration Research and Theory 18(2),

2020.

229-252.

Arbeidsmarktregio Drenthe (2018). Regioplan ‘Matchen op

•

werk’ Drenthe. •

Groenleer, M. & Verheul, W.J. (2017). Regiovorming.

Atlas voor Gemeenten. (2017). De positie van de regio

Moore, M. H. (1995). Creating public value: strategic management in government. Harvard University Press.

•

Drechtsteden. Relatieve sterktes en zwaktes van de regio en

OV Bureau Groningen Drenthe. Jaarverslag en jaarrekening 2019.

knoppen om aan te draaien.

•

OV Bureau Groningen Drenthe. Ontwerp begroting 2021.s

•

Berenschot. (2020). Menukaart afstemming tussen raden.

•

Paasi, A. (2009). The resurgence of the ‘region’ and

•

Berenschot (2021). Bouwstenen voor het Deltaplan. Noordelijk Nederland en het stedelijk netwerk Nederland

‘regional identity’. •

beter verbonden. •

Berenschot. (2021). Naar meer realisatiekracht in de regio.

de slag met preventie in Drentse gemeenten’. •

Boekman Stichting (2018). Regionale Cultuurindex. Via

•

www.boekman.nl/regionale-cultuurindex/ •

Cloosterman, E., Marlet, G. & Woerkens, C. van (2014).

•

Provincie Drenthe (2020). Economische koers Drenthe 2020-2023.

Cloosterman, E., Stam, E. & Van der Starre (2018). De

•

Provincie Drenthe (2020). Sociale agenda 2020-2023.

kwaliteit van ecosystemen voor ondernemerschap in

•

Provincie Drenthe (2020). Uitvoeringsprogramma wonen. Drentse woonagenda.

Nederlandse regio’s. •

Provincie Drenthe (2020). Cultuurnota 2021-2024. Cultuur om te delen.

De nieuwe gemeentekaart. •

Provincie Drenthe (2018). Bedrijvenregeling Vierkant voor Werk.

Meer kracht in de regio’s door interventies van het Rijk. •

Preventie in de Drentse Gemeenten. Plan van aanpak ‘Aan

Cloosterman, E. & Stam, E. (2020). Entrepreneurial

•

regionale ecosystemen voor ondernemerschap. •

De Voogd, J. (2017). Zicht op Verschil.

•

Drentse Energietafel (2021). Regionale Energie Strategie

•

Drents Zorglandschap. Werkagenda 2017-2021.

•

Drents Zorglandschap. Evaluatie 2019-2020.

•

Drentse Zorgtafel (2018). Position paper ‘Drentse Zorgtafel

Publiek Vervoer Groningen Drenthe (2021). Jaarstukken 2020.

•

Publiek Vervoer Groningen Drenthe. Missie en visie. Via https://www.publiekvervoer.nl/

(RES) 1.0 Regio Drenthe. •

Publiek Vervoer Groningen Drenthe (2020). Meerjarenbegroting 2021-2024.

Ecosystem Index 2020. Een kwantitatieve vergelijking van

•

Publiek Vervoer Groningen Drenthe. Samenwerking & primaire taken. Via https://www.publiekvervoer.nl/

•

Raad van Openbaar Bestuur. (2021). Droomland of

werkt samen aan goede zorg’.

niemandsland? Uitgangspunten voor het besturen van

•

Eems Dollard Regio (2019). Strategie No(o)rd 2020+.

regio’s.

•

Eems Dollard Regio. Gemeenschappelijke Regeling.

•

EUREGIO (2020). Strategie EUREGIO 2030.

•

EUREGIO. Jaarverslag 2020.

•

EUREGIO (2020). Brochure interregionaal kaderproject 1

•

Juni 2021. •

aan Europa’.

nl/

•

•

GGD Drenthe (2021). Jaarstukken 2020.

Regio Groningen-Assen (2021). Uitleg bij de jaarstukken 2021.

GGD Drenthe (2016). Samen werken aan gezondheid! Visie 2017-2020.

Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe. Over ons. Wonen, werken, welzijn. Via https://www.regiodealzuidoostdrenthe.

‘Kleine projecten met grote effecten. De Euregio’s bouwen •

Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe. Uitvoeringsprogramma

•

Regio Zwolle (2020). Regio Deal Regio Zwolle. Regio Zwolle bouwt aan een sociaal-sterke, circulaire, innovatieve en klimaatbestendige groeiregio.

76

Het BRE Drenthe | Casusonderzoek

•

Regio Zwolle. De vijf regionale opgaves. Via https:// regiozwolle.info/de-vijf-regionale-opgaven/

•

Rutte, M., Kaag, S., Hoekstra, W. & Segers, G. J. (2021). Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst. Coalitieakkoord voor de periode 2021-2025.

•

Samenwerkingsverband Noord-Nederland (2020). Research- en innovatiestrategie voor slimme specialisatie (RIS3) voor Noord-Nederland 2021-2027.

•

SportDrenthe (2020). Voorstel Drenthe beweegt 20212024.

•

Stam, E. (2017). Measuring entrepreneurial ecosystems.

•

Stam, E. (2018). Ecosystemen voor ondernemerschap in Nederland.

•

Studiegroep Openbaar Bestuur. (2016). Maak Verschil.

•

Teisman, G., Van der Steen, M., Frankowski, A. & Van Vulpen, B. (2018). Effectief Sturen met Multi-Level Governance: Snel en slim schakelen tussen schalen. NSOB.

•

Terlouw, K. (2012). From thick to thin regional identities?

•

Tordoir, P. (2015). De veranderende geografie van Nederland. De opgaven op mesoniveau.

•

Trendbureau Drenthe (2020). Maatschappelijke effecten van financiële tekorten bij Drentse gemeenten.

•

Trendbureau Drenthe (2021). Feitenblad Leefbaarheid in Groningen, Fryslân en Drenthe.

•

Trendbureau Drenthe (2021). Herstel en perspectief. De coronacrisis door de ogen van Drenten.

•

Veiligheidsregio Drenthe. Jaarstukken 2019.

•

Veiligheidsregio Drenthe (2020). Beleidsvisie VRD 20202023.

•

Veiligheidsregio Drenthe. Begroting 2021.

•

Veiligheidsregio Drenthe (2020). Gemeenschappelijke Regeling Veiligheidsregio Drenthe.

•

Veiligheidsregio Drenthe (2020). Regionaal risicoprofiel.

•

Vereniging van Drentse Gemeenten. Doelstelling. Via https://www.vdgdrenthe.nl/

•

Vereniging van Drentse Gemeenten (2018). Drentse gemeenten verleggen grenzen. Strategische agenda 20182022.

•

Vereniging van Drentse Gemeenten (2021). Drentse gemeenten verleggen grenzen. Jaarplan 2021.

•

Vierkant voor Werk (2016). Samenwerkingsovereenkomst Vierkant voor Werk.

77

Het BRE Drenthe | Casusonderzoek

BIJLAGE 5.

Resultaten enquête volksvertegenwoordigers Als apart document bijgevoegd.

BIJLAGE 6.

‘Foto’ van het BRE Drenthe Als apart document bijgevoegd.

78