1.3.1 Noordelijke Rekenkamer - Provinciaal Cultuurbeleid Eindrapport Drenthe

Drenthe | 2024

Achter de coulissen

Een onderzoek naar cultuurbeleid in de provincie Drenthe

Achter de coulissen Een onderzoek naar het cultuurbeleid in de provincie Drenthe

1

Opstellers

Anke Pietersma & Sieger Veenstra

Portefeuillehouder

Anneke Beukers

Datum

11 januari 2024

Eindraport – Provincie Drenthe

Inhoud Voorwoord .......................................................................................................................... 3 Aanleiding en vraagstelling .................................................................................................. 5 Conclusies ........................................................................................................................... 6 Aanbevelingen ..................................................................................................................... 9 1.

Aanleiding en vraagstelling ...................................................................................10

1.1 1.2 1.3

Aanleiding en vraagstelling ........................................................................................... 10 Onderzoeksaanpak en -afbakening ............................................................................... 11 Leeswijzer...................................................................................................................... 12

2.

Het Drentse cultuurbeleid .....................................................................................13

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5

Inleiding......................................................................................................................... 13 Provinciaal cultuurbeleid............................................................................................... 13 Invalshoeken en accenten............................................................................................. 14 Uitvoerende instellingen ............................................................................................... 18 Samenvattende bevindingen ........................................................................................ 20

3.

Resultaten ............................................................................................................22

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6

Inleiding......................................................................................................................... 22 Concretisering invalshoeken: subsidiebeoordeling instellingen .................................... 22 Invalshoeken ................................................................................................................. 25 Accenten ....................................................................................................................... 27 Provinciale vergelijking.................................................................................................. 32 Samenvattende bevindingen ........................................................................................ 34

4.

Provinciale Coronamaatregelen ............................................................................37

4.1 4.2 4.3

Maatregelen tijdens de coronapandemie ..................................................................... 37 Maatregelen na de coronapandemie ............................................................................ 39 Samenvattende bevindingen ........................................................................................ 40

Bronnenlijst ........................................................................................................................41 Bijlage 1: Lijst met geïnterviewde personen .........................................................................44 Bijlage 2: Beoordelingscriteria cultuursubsidieregeling ........................................................45 Bijlage 3: PDCA-cyclus subsidieverleningsproces ..................................................................51 Bijlage 4: Doelen en resultaten van culturele instellingen ....................................................53 Bijlage 5: Verdeling BIS-gelden ............................................................................................61 Bijlage 6: Onderzoeksfasen .................................................................................................64 Bijlage 7: Bestuurlijke reactie Gedeputeerde Staten van Drenthe .........................................65

2

Eindraport – Provincie Drenthe

Voorwoord De Noordelijke Rekenkamer probeert in haar onderzoeksprogramma alle beleidsterreinen recht te doen. Onderzoek naar cultuurbeleid hebben we de laatste jaren niet gedaan en alleen al daarom werd dat weer eens tijd. Daar komt bij dat de cultuursector in de hectische coronatijd zwaar getroffen werd. Goede aanleidingen om het provinciale cultuurbeleid te evalueren. Om het onderzoek behapbaar te houden, hebben we ons gericht op die onderdelen van het beleidsterrein waar de provincie relatief veel beleidsvrijheid heeft: musea, podiumkunsten en evenementen. De wettelijke taken van provincies op het gebied van cultuur bleven daardoor buiten beschouwing. We beseffen dat dit besluit hier en daar tot teleurstelling heeft geleid. Wellicht iets om in de toekomst aandacht aan te besteden. Deze afbakening had het voordeel, dat we dit onderzoek kunnen presenteren op het moment van politieke en bestuurlijke discussies over het cultuurbeleid voor de komende jaren. In dit rapport verkennen we de doelen van het cultuurbeleid en evalueren we - conform onze taak als rekenkamer - de doeltreffendheid van het geformuleerde beleid. Helaas is die vaak niet vast te stellen, doordat de provincies niet concreet formuleren wat ze willen en vervolgens ook niet stelselmatig de resultaten van hun beleid in kaart brengen.

Dat is niet alleen spijtig voor de beleidsmakers, de Statenleden en Gedeputeerde Staten, maar ook voor de culturele organisaties die uitvoering geven aan het beleid. Onze aanbevelingen gaan over hoe evaluatie in de toekomst zou kunnen plaatsvinden. De doeltreffendheid van de coronahulp was echter wel vast te stellen. Tijdens ons onderzoek bleek uit documentatie en uit de interviews met betrokkenen dat de sector nog steeds kampt met tegenvallende bezoekersaantallen, prijsstijgingen en veranderende wet- en regelgeving aangaande fatsoenlijke betaling en eerlijke arbeidscontracten. Die ontwikkelingen leiden ertoe dat provincies voor moeilijke keuzes staan. Voor u een lastige situatie, maar ook voor de makers en uitvoerders een spannende tijd. Met dit onderzoek en rapport beogen wij handvatten te bieden om goede keuzes te maken. We danken de gesprekspartners voor de bereidwilligheid onze vragen te beantwoorden. Namens de Noordelijke Rekenkamer, Anneke Beukers

Linze Schaap

Voorzitter

Secretaris-directeur

3

Eindraport – Provincie Drenthe

Erratum In paragraaf 3.5 staat dat de provincie Drenthe jaarlijks € 1 miljoen aan BIS-financiering van het Rijk ontvangt. Dit bedrag klopt niet: zij ontvangt jaarlijks € 250.000. De rekenkamer biedt excuses aan voor deze fout.

4

Eindraport – Provincie Drenthe

Aanleiding en vraagstelling De provincie Drenthe heeft op het gebied van cultuur enkele taken die voortvloeien uit de wet: kunst- en cultuureducatie, bibliotheekwerk instandhouding van historische provinciearchieven, monumenten, cultuurhistorie restauratie van rijksmonumenten, archeologie en werelderfgoed. Daarnaast stimuleert de provincie op verschillende manieren musea, podiumkunsten en culturele evenementen. Hierin heeft zij enige beleidsvrijheid. De provincie Drenthe heeft haar culturele ambities vastgelegd in de cultuurnota 2021-2024. De cultuurvisie van de provincie Drenthe luidt als volgt: “Wij vertellen de vele verhalen van Drenthe over het leven van gisteren, vandaag en morgen.”1 In het beleid richt de provincie zich op drie invalshoeken. De provincie heeft vele manieren waarop zij haar cultuurbeleid uitvoert, zoals samenwerken en samenwerking bevorderen, partijen bij elkaar te brengen, processen op gang te brengen en faciliteren van cultuur(beleving). Het belangrijke instrument is het verstrekken van subsidie aan culturele instellingen. In 2020 trof de COVID-19-pandemie (hierna: coronapandemie) ook de cultuursector. Als gevolg van de verschillende lockdowns en andere maatregelen tegen de verspreiding van het coronavirus viel de cultuursector stil en verdween een groot deel van de inkomsten.

Om de cultuursector lucht te bieden, trof de provincie Drenthe maatregelen om de cultuursector (financieel) te ondersteunen. Met dit onderzoek brachten we in kaart op welke manier het cultuurbeleid van de provincie – het subsidiebeleid in het bijzonder – bijdraagt aan de provinciale culturele doelstellingen. We keken specifiek naar musea, podiumkunsten en evenementen. Daarnaast onderzochten we op welke manier de provincie culturele instellingen ondersteuning bood tijdens de coronapandemie. In dit onderzoek stond de volgende vraag centraal: Hoe doeltreffend is het cultuurbeleid van de provincies in het algemeen en wat was het effect van specifieke maatregelen genomen in de periode van corona?

1 Provincie Drenthe. (2020) Cultuurnota 2021-2024, Cultuur om te delen. Provincie Drenthe, p. 14.; Door de gehele nota spreekt de

provincie veel in de wij-vorm en dat is op verschillende manieren te interpreteren. Soms spreekt ze over wij als ‘wij, Drenten’, anders als ‘wij, de provincie’.

5

Eindraport – Provincie Drenthe

Conclusies De hoofdconclusie van het onderzoek is de volgende: Het Drentse cultuurbeleid is abstract en algemeen geformuleerd en niet altijd goed afgebakend (zie ook de beantwoording van deelvraag 2). Doelstellingen zijn niet evalueerbaar en daardoor is vaststellen van doelbereik niet mogelijk: resultaten zijn niet goed aan de doelstellingen te koppelen. Hierdoor is de doeltreffendheid van het beleid niet goed na te gaan. De in het Drentse beleid geformuleerde invalshoeken en accenten zijn niet gelinkt aan de visie en een monitoringssysteem waarmee de provincie het doelbereik bijhoudt ontbreekt. 2 Daarnaast vraagt de provincie niet gericht bij (alle) instellingen naar gegevens om doelbereik na te kunnen gaan. De provincie beoogt voor de aankomende notaperiode (2025-2028) een monitoringssysteem in te richten. Met de coronamaatregelen zorgde de provincie ervoor dat provinciaal gefinancierde instellingen voldoende middelen hadden om te blijven bestaan en medewerkers te behouden. De provincie treft nu maatregelen om de stijgende kosten waar culturele instellingen mee te maken hebben te compenseren, toegespitst op nieuwe producties en de positie van zzp’ers. De provincie subsidieerde in de huidige notaperiode dezelfde instellingen als de vorige en het budget is nagenoeg onveranderd. Instellingen hebben te maken met stijgende kosten.

Dit kan op langere termijn ten koste gaan van het aanbod. Opvallend is dat in Drente slechts één instelling in aanmerking komt voor subsidie van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap in kader van de Culturele Basisinfrastructuur (BIS). Hieronder geven wij gedetailleerder antwoord op de deelvragen van het onderzoek: per deelvraag eerst het korte antwoord en daaronder een toelichting. Houd bij het lezen van de resultaten in ogenschouw dat de huidige cultuurperiode nog loopt. 1.

Wat is het cultuur(subsidie)beleid van de provincie Drenthe en hoe wordt dit beleid uitgevoerd? Welke rol hebben culturele instellingen in dit beleid?

Het Drentse cultuurbeleid ligt vast in de Cultuurnota 2021-2024 en omvat een visie, uitgewerkt in drie invalshoeken en drie accenten (zie ook beantwoording van deelvraag 2). Het belangrijkste instrument van het Drentse cultuurbeleid is subsidie. De provincie Drenthe subsidieert culturele instellingen meerjarig. In de huidige cultuurnotaperiode subsidieert ze dezelfde instellingen als in de vorige. Een beoordeling van de instellingen vond niet plaats voorafgaand aan de huidige cultuurnota, omdat de provincie culturele instellingen zekerheid wilde bieden vanwege de coronapandemie. De provincie Drenthe wijst enkele musea van provinciaal belang aan die in

2

Met ‘de provincie’ bedoelen wij Gedeputeerde en Provinciale Staten gezamenlijk. Wanneer we alleen Gedeputeerde Staten of Provinciale Staten bedoelen, specificeren we dat in de tekst.

6

Eindraport – Provincie Drenthe

wezen de basisinfrastructuur vormen voor het Drentse museumbestel. Het Drents Museum heeft daarbinnen een eigen status. Bedoeling was om ook enkele festivals en evenementen aan te duiden als festival van provinciaal belang maar dit is nog niet gebeurd. Alle gesubsidieerde culturele instellingen voeren het cultuurbeleid uit op basis van prestatie-eisen in hun beschikking en activiteitenplan. Naast het verstrekken van subsidies faciliteert en stimuleert de provincie het cultuuraanbod door middel van (onder andere) bijeenkomsten en netwerken en legt ze veel nadruk op samenwerking. Een provinciale externe Adviescommissie Cultuur Drenthe is alleen in beeld bij incidentele subsidieaanvragen boven € 20.000. Alle andere cultuursubsidies – met inbegrip van de meerjarige – stelt de provincie ambtelijk vast. Binnen het programma We the North werkt de provincie Drenthe samen met de provincies Fryslân en Groningen en de gemeenten Assen, Emmen, Leeuwarden en Groningen aan onder andere talentontwikkeling. 2.

In hoeverre en op welke manier draagt het provinciale cultuur(subsidie)beleid bij aan het behalen van de culturele doelstellingen?

De visie is: “Wij vertellen de vele verhalen van Drenthe over het leven van gisteren, vandaag en morgen.” Deze werkt de provincie uit in drie abstract geformuleerde invalshoeken die voortkomen uit de vorige cultuurnota: cultuur en maatschappij, cultuur en erfgoed, cultuur, economie en ruimte. Deze invalshoeken werkt ze nauwelijks uit in concrete doelstellingen. Een link met de visie ontbreekt. Daarnaast legt ze in de huidige nota drie accenten: brede toegankelijkheid, samenwerking en verbinding met andere beleidsterreinen. Deze accenten hebben een wat concretere uitwerking. Een monitoringssysteem dat zicht houdt op de voortgang van de doelbereiking van de visie, invalshoeken en accenten ontbreekt. Hierdoor is geen zicht te krijgen op hoe het cultuurbeleid bijdraagt aan het behalen van de Drentse culturele doelstellingen. Met de invalshoek Cultuur en maatschappij doelt de provincie op inclusie, diversiteit en toegankelijkheid van cultuur voor zoveel mogelijk doelgroepen. Een concrete uitwerking van diversiteit ontbreekt. Toegankelijkheid en inclusie hebben de aandacht maar (tussentijdse) resultaten van deze thema’s zijn door gebrek aan gegevens onbekend. In het verlengde van deze invalshoek ligt het accent Brede toegankelijkheid: een brede betrokkenheid en toegankelijkheid voor zo veel mogelijk doelgroepen.

Ook hiervoor geldt dat gegevens over de verschillende doelgroepen die de provincie bereikt (of wil bereiken) voor een groot deel ontbreken. De invalshoek Cultuur en erfgoed beoogt de vele verhalen van Drenthe uit te dragen. Het Verhaal van het Veen is daar een voorbeeld van en komt in het cultuuraanbod naar voren. Welke andere Drentse verhalen de provincie wil vertellen is onbekend. De invalshoek lijkt het verlengde van de hierboven genoemde visie van de provincie, maar de provincie legt hier niet een verband mee. In de praktijk is wel zichtbaar dat instellingen hun activiteiten verbinden aan Drentse thema’s.

7

Eindraport – Provincie Drenthe

Met name de invalshoek Cultuur, economie en ruimte waarmee de provincie cultuur aanwijst als gids en inspiratiebron om grote maatschappelijke opgaven mede vorm te geven is dermate abstract dat enig zicht op resultaat ontbreekt. Het accent Samenwerking legt de nadruk op samenwerking met andere overheden. Hier heeft de provincie stappen gezet, met name op het gebied van samenwerking met gemeenten. Een concreet voorbeeld hiervan is het Convenant Cultuurbeleid 2022-2024 waarin de provincie samen met de twaalf Drentse gemeenten afspraken heeft gemaakt op het gebied van cultuur. Samenwerking met het Rijk en met Duitsland verdienen nog wel extra aandacht. Verbinding met andere beleidsterreinen zien we wel in de praktijk; In het beleid is dit nagenoeg niet uitgewerkt. 3.

Op welke manier dragen de culturele instellingen bij aan het behalen van de provinciale doelstellingen?

Culturele instellingen voeren het beleid uit. Zij bieden cultuur aan en dragen op die manier bij aan de invalshoeken en de accenten. Zij krijgen in hun beschikking prestatie-eisen. Verantwoording geschiedt bij de vaststellingsaanvraag. Hierbij gaat de provincie niet expliciet in op de vraag of de bijdrage van de instelling aan de invalshoeken of accenten voldoende is. Tussentijds hebben provincie en instellingen wel contact met elkaar over de voortgang. 4.

Welke maatregelen nam de provincie Drenthe in de coronaperiode ten aanzien van de culturele sector en wat was het effect van deze maatregelen?

Tijdens de coronapandemie stelde de provincie Drenthe een subsidie beschikbaar aan provinciaal gesubsidieerde instellingen. Daarnaast gaf ze coulance op de prestatie-eisen van die instellingen. Hiermee kwamen de instellingen de coronapandemie door. Volgens de geïnterviewde instellingen was de steun van de provincie voldoende in de periode van corona. In die zin is er sprake van effectief provinciaal coronabeleid. Probleem dat zich nu voordoet is dat instellingen te maken hebben met prijsstijgingen door externe ontwikkelingen die na corona de kop op staken. Instellingen ervaren dat de provincie de bezoekersaantallen die lange tijd niet op het niveau van voor corona waren, de hoge inflatie en gestegen loonkosten in de periode na corona onvoldoende mee heeft genomen in maatregelen. Daar komt bij dat het Rijk veel nadruk legt op de verschillende gedragscodes voor de cultuursector, waaronder de Fair Practice Code. Die zal zorgen voor hogere personeelskosten. Deze code behelst meer dan alleen conform cao betalen. De provincie treft nu maatregelen, met name gericht op nieuwe producties en de positie van zzp’ers.

8

Eindraport – Provincie Drenthe

Aanbevelingen Aanbeveling 1: Provinciale Staten, stel een visie vast met evalueerbare kwalitatieve en kwantitatieve doelstellingen. Gedeputeerde Staten, maak in de uitvoering het verband duidelijk tussen de subsidiëring van culturele instellingen en de provinciale visie en doelstellingen. Enkele in het cultuurbeleid geformuleerde doelstellingen kennen op dit moment geen uitwerking, zoals cultuur dat als gids en inspiratiebron moet dienen om grote maatschappelijke opgaven mede vorm te geven. Zorg voor concrete uitwerking hiervan, opdat er verband tussen de visie en doelstellingen is. Aanbeveling 2: Gedeputeerde Staten, richt een systeem in om structureel te monitoren op de mate van realisering van de doelstellingen. Vraag van instellingen de hiervoor relevante gegevens. Informeer Provinciale Staten hierover op een daarvoor geëigend moment en op bij de cultuursector passende wijze. Vraag van instellingen die een subsidie ontvangen dat ze expliciet ingaan op hun bijdrage aan de provinciale doelstellingen. Toets niet alleen bij de subsidieaanvraag vooraf of instellingen bijdragen daaraan. Ga in een later stadium (bijvoorbeeld bij de subsidievaststelling en/of in een jaarlijks gesprek) na wat de voortgang van de bijdrage van culturele instellingen is aan de provinciale doelstellingen op basis van een gerichte uitvraag (in de jaarverslagen).

Maak bij samenwerkingsverbanden, zoals We the North, duidelijk op welke manier de samenwerking bijdraagt aan de doelstellingen. De jaarverslagen en de monitoringsgesprekken die de provincie met de culturele instellingen voert, kunnen de basis vormen voor (een groot deel) van de monitoring. Aanbeveling 3: Provinciale Staten en Gedeputeerde Staten, maak een afgewogen keuze – gelet op de prijsstijgingen en het respecteren van de gedragscodes – over het toekennen van budget aan culturele instellingen: verstrek voldoende financiële middelen voor instellingen om het huidige aanbod aan te houden of accepteer dat er minder aanbod is en stel de ambities bij. Het realiseren van doelstellingen, het compenseren van prijsstijgingen en het toepassen van gedragscodes betekent dat bij gelijk aanbod het budget omhoog moet. Geen extra budget kan ertoe leiden dat het culturele aanbod verschraalt. Culturele instellingen krijgen door onder meer de uitrol van gedragscodes in de cultuursector te maken met nog meer stijgende kosten. Maak hier als provincie werk van.

9

Eindraport – Provincie Drenthe

1. Aanleiding en vraagstelling 1.1

Aanleiding en vraagstelling

De provincie heeft op verschillende manieren een rol binnen het cultuurbeleid. Enerzijds heeft zij taken die voortvloeien uit de wet: kunst- en cultuureducatie, bibliotheken, instandhouding van historische provinciearchieven, monumenten, cultuurhistorie, restauratie van rijksmonumenten en werelderfgoed zijn onderwerpen die een wettelijke grondslag kennen. Anderzijds stimuleert de provincie op verschillende manieren musea, podiumkunsten en culturele evenementen. Hierin heeft zij enige vrijheid. De drie Noordelijke provincies hebben ieder eigen doelen en ambities met betrekking tot cultuur en erfgoed. Zij werken ook samen, onder meer in het cultuurprogramma ‘We the North’. 3 De provincies proberen op verschillende manieren cultuur(beleving) mogelijk te maken. Zij stimuleren cultuur door partijen bij elkaar te brengen, samenwerking te bevorderen, processen op gang te brengen en te faciliteren.4 Het verstrekken van subsidies is echter de belangrijkste manier waarop provincies culturele plannen mogelijk maken: alle drie de provincies hebben een subsidieprogramma voor culturele instellingen.5 In 2020 werd (onder meer) de cultuursector hard getroffen door de gevolgen van de COVID-19pandemie (hierna: coronapandemie).

Als gevolg van de verschillende lockdowns en andere maatregelen tegen de verspreiding van het coronavirus viel de cultuursector stil en verdween een groot deel van de inkomsten. 6 Om de cultuursector lucht te bieden, troffen de provincies maatregelen om de cultuursector (financieel) te ondersteunen. Het doel van dit onderzoek is het in kaart brengen van de wijze waarop het cultuurbeleid van de provincies – en dan het subsidiebeleid in het bijzonder - bijdraagt aan de culturele doelstellingen. Daarnaast bezien we op welke manier de provincies culturele instellingen ondersteuning boden tijdens de coronapandemie.

3 We the North. (2021). Toekomstdocument We the North 2021-2024. We the North. 4 Zie de cultuurnota’s van de drie Noordelijke provincies: Provincie Drenthe. (2020) Cultuurnota 2021-2024, Cultuur om te delen.

Provincie Drenthe; Provincie Fryslân. (2020). Nota Nij Poadium 2021-2024 Provincie Fryslân; Provincie Groningen, Strategisch beleidskader cultuur 2021-2028. 5 Zie de cultuurnota’s van de drie Noordelijke provincies: Provincie Drenthe. (2020) Cultuurnota 2021-2024, Cultuur om te delen. Provincie Drenthe; Provincie Fryslân. (2020). Nota Nij Poadium 2021-2024 Provincie Fryslân; Provincie Groningen, Strategisch beleidskader cultuur 2021-2028. 6 Raad voor Cultuur. (2020). Onderweg naar overmorgen: naar een wendbare en weerbare culturele en creatieve sector. Raad voor Cultuur.

10

Eindraport – Provincie Drenthe

In dit onderzoek staat de volgende vraag centraal: Hoe doeltreffend is het cultuurbeleid van de provincies in het algemeen en wat was het effect van specifieke maatregelen genomen in de periode van corona?

De onderzoeksvraag valt uiteen in de volgende deelvragen: 1. Wat is het cultuur(subsidie)beleid van de provincies en hoe wordt dit beleid uitgevoerd? Welke rol hebben culturele instellingen in dit beleid? 2. In hoeverre en op welke manier draagt het provinciale cultuur(subsidie)beleid bij aan het behalen van de culturele doelstellingen? 3. Op welke manier dragen de culturele instellingen bij aan het behalen van de provinciale doelstellingen? 4. Welke maatregelen namen de provincies in de coronaperiode ten aanzien van de culturele sector en wat was het effect van deze maatregelen?

1.2

Onderzoeksaanpak en -afbakening

Dit onderzoek spitst zich toe op de doeltreffendheid van het cultuurbeleid. We gaan in op de doelen en de instrumenten en middelen om die doelen te bereiken. We kijken ook specifiek naar het meerjarige subsidieverleningsproces. Wij gaan ervan uit dat een adequate uitwerking van beleidsdoelen en een goed ingeregeld subsidieverleningsproces bijdragen aan de doeltreffendheid van het provinciale cultuurbeleid. Het coronabeleid van de provincie krijgt ook een plek in het onderzoek. We onderzochten wat provincies deden om de impact van corona te verminderen en of dit effectief is geweest. Tot slot vroegen wij instellingen naar hun ervaring met de provincie, het aanvraagproces voor subsidie en de provinciale coronamaatregelen.

1.2.1 Aanpak We hebben uiteengezet wat het cultuurbeleid van de provincie is, dus wat de provinciale doelen op het gebied van cultuur zijn en met welke middelen ze die wil bereiken. Verder hebben we in kaart gebracht wat de provincie deed om haar doelen te bereiken en wat daarvan de resultaten waren, voor zover gegevens over deze resultaten voorhanden waren. We keken ook naar de maatregelen die de provincie trof ten tijde van de coronapandemie. Het analyseren van informatie uit (beleids)documenten zoals cultuurnota’s en uitvoeringsprogramma’s waarin het cultuurbeleid en de doelbereiking daarvan werd beschreven, droeg bij aan de beantwoording van alle deelvragen. Verder hebben we informatie voor de beantwoording gekregen uit interviews met vertegenwoordigers van culturele instellingen en provinciale medewerkers op het gebied van cultuurbeleid. De beantwoording van de derde deelvraag is grotendeels gebaseerd op interviews met culturele instellingen en stukken zoals subsidiebeschikkingen, meerjarenplannen en jaarverslagen. We analyseerden in hoeverre uit de beschikkingen naar voren komt of, en zo ja hoe instellingen bijdragen aan de provinciale cultuurdoelstellingen. 11

Eindraport – Provincie Drenthe

Voor de analyse van het coronabeleid hebben we gebruik gemaakt van beleidsstukken op dit gebied en de verdeling van de coronagelden van de provincie. Verder hebben we instellingen specifiek gevraagd naar hun ervaring met de provinciale coronamaatregelen en of die maatregelen afdoende waren.

1.2.2 Afbakening Er zijn onderwerpen waar de provincie relatief veel beleidsvrijheid heeft en onderwerpen die meer wettelijke taakuitvoering betreffen. De drie Noordelijke provincies maken in hun cultuurnota’s (en voor Groningen het uitvoeringsprogramma ervan) een onderscheid tussen beleidsvrijere onderwerpen zoals musea en kunsten enerzijds en anderzijds onderwerpen die voortvloeien uit wettelijke taken: kunst- en cultuureducatie, bibliotheken, instandhouding van historische provinciearchieven, monumenten, cultuurhistorie, restauratie van rijksmonumenten. Wij hebben in het onderzoek gekeken naar musea, podiumkunsten en evenementen omdat de provincie op deze vlakken de meeste beleidsvrijheid heeft. De provincie kan op deze terreinen eigen keuzes maken en daardoor zijn hierop de meeste verschillen tussen provincies te verwachten. Erfgoedinstellingen die tevens fungeren als museum onderzochten wij ook. Wij hebben gekeken naar de meerjarige subsidiëring van culturele instellingen. Incidentele regelingen lieten we grotendeels buiten beschouwing om het onderzoek behaphaar te houden. Daar waar relevant lichtten we ze wel toe. Wij kozen de periode 2021-2024 als onderzoeksperiode. Die komt overeen met de looptijd van het huidige uitvoeringsprogramma van de cultuurnota. Van zeven Drentse instellingen vroegen wij de subsidieaanvraag op en de subsidiebeschikking.

We hebben een (willekeurige) selectie van grote en kleine instellingen gemaakt op het gebied van musea, podiumkunsten en evenementen om een zo volledig mogelijk beeld van hun inspanningen, resultaten en ervaringen te geven. Onder de instellingen waren ook enkele die van meerdere provincies subsidie ontvingen (met een asterisk aangegeven in onderstaande opsomming). In Drenthe ging het om de volgende instellingen: Drents Museum, Het Houten Huis*, Hunebedcentrum, Noord-Nederlands Orkest*, Peergroup, Popronde en Stichting Kunst & Cultuur*

1.3

Leeswijzer

Hoofstuk 2 gaat in op het cultuurbeleid van de provincie. Hoofdstuk 3 beschrijft de resultaten en in hoofdstuk 4 komen de provinciale coronamaatregelen aan bod.

12

Eindraport – Provincie Drenthe

2. Het Drentse cultuurbeleid 2.1

Inleiding

De manier waarop provincies hun cultuurbeleid invullen verschilt per provincie. Ze hebben elk eigen regelingen maar werken op bepaalde fronten ook samen. Dit hoofdstuk gaat in op het cultuurbeleid van de provincie Drenthe. Met de informatie in dit hoofdstuk geven wij antwoord op deelvraag 1: 1. Wat is het cultuur(subsidie)beleid van de provincies en hoe wordt dit beleid uitgevoerd? Welke rol hebben culturele instellingen in dit beleid?

2.2

Provinciaal cultuurbeleid

De provincie Drenthe legt haar culturele ambities vast in de cultuurnota 2021-2024. De cultuurvisie van de provincie Drenthe luidt als volgt: “Wij vertellen de vele verhalen van Drenthe over het leven van gisteren, vandaag en morgen.”7 Met het cultuurbeleid richt de provincie zich op drie invalshoeken:8 ▪ Cultuur en maatschappij: zoveel mogelijk mensen met verschillende achtergronden en interesses kunnen participeren in wat Drenthe aan kunst en cultuur te bieden heeft. De provincie doelt hierbij op inclusie, diversiteit en toegankelijkheid. ▪ Cultuur en erfgoed: de verhalen van Drenthe een inspiratiebron laten zijn voor professionals en amateurs in de sector. ▪ Cultuur, economie en ruimte: cultuur als inspiratiebron om grote maatschappelijke opgaven mede vorm te geven. De provincie stelt in de cultuurnota 2021-2024 het beleid uit de voorgaande notaperiode in grote lijnen voort te zetten en legt in de periode 2021-2024 een drietal accenten:9

7 Provincie Drenthe. (2020) Cultuurnota 2021-2024, Cultuur om te delen. Provincie Drenthe, p. 14.; Door de gehele nota spreekt de

provincie veel in de wij-vorm en dat is op verschillende manieren te interpreteren. Soms spreekt ze over wij als ‘wij, Drenten’, anders als ‘wij, de provincie’. 8 Provincie Drenthe. (2020) Cultuurnota 2021-2024, Cultuur om te delen. Provincie Drenthe. 9 Provincie Drenthe. (2020) Cultuurnota 2021-2024, Cultuur om te delen. Provincie Drenthe; in de nota staat overigens dat de provincie het accent legt op brede toegankelijkheid en samenwerking. Verderop in de nota bij de uitwerking van die accenten komt de derde ook aan bod.

13

Eindraport – Provincie Drenthe

▪

Brede toegankelijkheid: culturele activiteiten toegankelijk maken, zodat iedereen die wil, kan participeren. Samenwerking: met gemeenten, de provincies Fryslân en Groningen, het Rijk en met Duitsland: ze beoogt dit door onder meer agenda’s op elkaar aan te laten sluiten en gemeenten onder bepaalde voorwaarden een bedrag te verstrekken dat zij in kunnen zetten op cultuur. De provincie onderhoudt contact met aangrenzende gebieden van de DuitsNederlandse grens. Verbinding met andere beleidsterreinen binnen de provincie: sociaal beleid, beleid met betrekking tot herbestemming van gebouwen en beleid voor de vrijetijdseconomie: ze wil dit doen door onder meer budget vrij te maken voor culturele evenementen en festivals op het snijvlak van cultuur en vrije tijd.

▪

▪

De cultuurnota somt de instellingen op die meerjarige financiering krijgen. Dit zijn in grote lijnen dezelfde instellingen als in de vorige notaperiode. Die instellingen dragen volgens de provincie bij aan de invalshoeken die de basis vormen van het cultuurbeleid. In de volgende paragrafen beschrijven we wat de provincie Drenthe wil bereiken met haar cultuurbeleid. Dit doen we per invalshoek, toegespitst op musea, podiumkunsten en evenementen.10 Wij kijken in dit onderzoek naar meerjarige financiering van culturele instellingen.

2.3

Invalshoeken en accenten

De provincie werkt haar visie uit in drie invalshoeken en gaat vervolgens in op de uitvoering van haar beleid op het gebied van onder meer musea, podiumkunsten en evenementen. Ook gaat ze in op de samenwerking met andere overheden en op de verbinding tussen het cultuurbeleid en andere beleidsterreinen. De link tussen de visie, de invalshoeken en de uitvoering maakt zij niet expliciet. Hieronder volgen de invalshoeken, daarna de accenten.

2.3.1 Cultuur en maatschappij De provincie Drenthe wil met deze invalshoek inclusie, diversiteit en toegankelijkheid van cultuur stimuleren. De manier waarop zij dit wil doen werkt ze niet uit omdat ze inclusie en diversiteit niet definieert. Toegankelijkheid heeft volgens de provincie betrekking op het afstemmen van het aanbod en de bereikbaarheid van cultuur voor zoveel mogelijk doelgroepen. Voor het Drents Museum en de musea van provinciaal belang (zie paragraaf 2.4.1) beoogt de provincie dat die optimaal toegankelijk voor het publiek zijn. Ze wil inzetten op evenementen en festivals op het snijvlak van cultuur en vrije tijd (zie ook paragraaf 2.3.4 bij de accenten Brede toegankelijkheid en Verbinding vrijetijdseconomie).

2.3.2 Cultuur en erfgoed De ‘vele verhalen van Drenthe over het leven van gisteren, vandaag en morgen’ staan centraal bij deze invalshoek. 11 Bij het Drents Museum en de Drentse musea van provinciaal belang (zie

10

De provincie Drenthe werkt in het cultuurbeleid in haar cultuurnota overigens niet per invalshoek uit maar per sector.

11 Provincie Drenthe. (2020) Cultuurnota 2021-2024, Cultuur om te delen. Provincie Drenthe, p. 14.

14

Eindraport – Provincie Drenthe

verderop in de tekst) komt de nadruk te liggen op (onder meer) Drentse (kunst)collecties en het Verhaal van het Veen moet meer aandacht krijgen. De invulling van het laatste wil de provincie met de gemeente Emmen onderzoeken. Op het gebied van podiumkunsten zoekt de provincie aansluiting op thema’s die voor Drenthe van belang zijn. Wij kijken naar beleidsterreinen waar de provincie enige beleidsvrijheid kent. Gezien die afbakening laten we erfgoed en archieven buiten beschouwing. Dat zijn overigens wel sectoren waarin in de cultuurnota het Drentse narratief veel nadruk ligt.

2.3.3 Cultuur, economie en ruimte Met de invalshoek Cultuur, economie en ruimte wijst de provincie cultuur aan als gids en inspiratiebron om grote maatschappelijke opgaven mede vorm te geven. Hierbij valt volgens de cultuurnota te denken aan energietransitie, klimaatadaptatie en krimp. Op welke manier de culturele instellingen aan de genoemde opgaven vorm dienen te geven werkt de provincie niet nader uit.

2.3.4 Accenten12 Brede toegankelijkheid Het eerste accent ligt op brede betrokkenheid en toegankelijkheid voor zo veel mogelijk doelgroepen. In de nota relateert de provincie Drenthe dit accent aan educatie, cultuurparticipatie en talentontwikkeling. De nota noemt de spreiding van activiteiten en instellingen, vernieuwing van cultureel aanbod en evenementen, festivals op het snijvlak van cultuur en vrije tijd en enkele provinciale cultuurprijzen.13 Podium Platteland is een programma, uitgevoerd door Stichting K&C, met als doel om mensen met een afstand tot cultuur te bereiken. Verschillende projecten die aandacht vragen voor een maatschappelijk thema en die sociale cohesie en inclusie binnen een buurt, wijk of dorp willen bevorderen komen in aanmerking voor subsidie en begeleiding. 14 In We the North werken overheden samen aan talentontwikkeling (zie We the North onder kopje Samenwerking). Samenwerking Samenwerking in de cultuurnota heeft betrekking op de samenwerking van de provincie met andere overheden. Gemeenten De provincie Drenthe geeft aan dat zij afstemming en aansluiting zoekt op de agenda’s van gemeenten. De volgende regelingen hebben betrekking op de gemeentelijke samenwerking:

12 Voor de accenten en de kunstvormen staan in de planning & controlestukken van de provincie per onderdeel enkele actiepunten

en de status daarvan. De informatie komt uit de p&c-stukken over 2022 en de cultuurnota. Provincie Drenthe, Jaarstukken 2022, vanaf pagina 167. 13 Provincie Drenthe. (2020) Cultuurnota 2021-2024, Cultuur om te delen. Provincie Drenthe, pp. 17-18. 14 Website Podium Platteland: https://podiumplatteland.nl/, benaderd op 1 augustus 2023.

15

Eindraport – Provincie Drenthe

▪

Culturele impuls: alle Drentse gemeenten krijgen een vast bedrag ten behoeve van een zelfgekozen inzet op cultuur met als voorwaarde dat bedrag zelf ook bij te leggen. Culturele allianties: de provincie sluit met gemeenten op onderwerpen waar zij een gemeenschappelijk doel zien allianties. Ondersteuning HEMA-gemeenten: het betreft de gemeenten Hoogeveen, Emmen, Meppel en Assen. De provincie wil deze ‘stedelijke’ gemeenten op maat ondersteunen vanwege hun regiofunctie door hun culturele aanbod. Culturele gemeente: om de twee jaar benoemt de provincie een Drentse gemeente tot ‘de culturele gemeente van Drenthe’. Maatwerk: de provincie gaat met elke gemeente afzonderlijk in gesprek over het mogelijk maken van bepaalde projecten in die gemeente.15

▪ ▪

▪ ▪

De provincie beoogt door samenwerking met gemeenten ook evenementen op het snijvlak van cultuur en vrijetijdseconomie te stimuleren. Noordelijke overheden In de cultuurnota werkt de provincie Drenthe We the North uit als vorm van Noordelijke samenwerking. We the North is een programma van de provincies Groningen, Fryslân en Drenthe en de gemeenten Assen, Emmen, Leeuwarden en Groningen met als doel “een kwalitatief sterke noordelijke culturele infrastructuur op te bouwen die tot in de haarvaten van de regio doordringt, bijdraagt aan artistieke innovaties, een breed en divers publieksbereik kent en een bijdrage levert aan maatschappelijke uitdagingen.” 16 De overheden vormen tezamen een cultuurregio waarbinnen met name netwerken van culturele instellingen in verschillende kunstdisciplines artiesten, makers, curatoren, producenten begeleiden in hun talentontwikkeling. De provincie geeft aan dat deze netwerkorganisatie meebouwt aan een levendig en rijk artistiek klimaat in Noord-Nederland. Het zorgt ervoor dat nieuwe makers in het Noorden willen en kunnen blijven en daar een realistische kunstpraktijk kunnen opbouwen.17 Het programma startte in 2017 als experimenteerprogramma met de nadruk op talentontwikkeling, Innovatie en Stad en Regio en ondersteunde verschillende activiteiten. De resultaten van die ondersteuning namen de overheden mee in het nieuwe programma voor 20212024.

We the North heeft drie doelstellingen: 1. Versterken en vernieuwen voor een samenhangende culturele infrastructuur met goede onderlinge verbindingen in de regio. 2. Het versterken van de keten talentontwikkeling in verdieping en professionalisering voor Noord-Nederland op het gebied van cultuur. 3. Met het Rijk zorgen voor een kwalitatief sterke culturele infrastructuur in Noord-Nederland.

15 Provincie Drenthe. (2020) Cultuurnota 2021-2024, Cultuur om te delen. Provincie Drenthe, p. 20. 16

We the North. (2021). Toekomstdocument We the North 2021-2024, p. 2.

17 Gebaseerd op een interview met een medewerker van de provincie Drenthe op 7 juni 2023.

16

Eindraport – Provincie Drenthe

We the North zet in op monitoring door onderzoek te doen naar het artistieke klimaat in NoordNederland, waarbij het stilstaat bij het identificeren van kansen en uitdagingen voor talent in Noord-Nederland.18 De deelnemende overheden zorgen voor een gezamenlijk budget van € 600.000 per jaar. We the North wil daarnaast inzetten op cofinanciering van initiatieven met (landelijke) fondsen.19 Duitsland De provincie stelt dat er de afgelopen jaren een steeds sterker netwerk is opgebouwd tussen Drentse en Duitse instellingen. 20 Ze noemt het project Grenzkultur, een project waarin Emsländische Landschaft, K&C, Provincie Drenthe, Emslandmuseum Lingen samen aan kleine en grote evenementen rond de thema's ruimte, taal, ambacht en feesten werken. Dit project is in 2021 afgerond.21 Rijk In de cultuurnota geeft de provincie aan op verschillende beleidsterreinen samen te werken met het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), rijksdiensten en landelijke fondsen. Het Drents Museum ontvangt vanuit het ministerie van OCW subsidie en enkele festivals en gezelschappen krijgen vanuit het Fonds Podiumkunsten meerjarige subsidiëring.

De samenwerking krijgt volgens de nota vorm in “verschillende matchingsregelingen waarbij Rijk en provincie middelen samenvoegen in programma’s voor cultuurparticipatie, cultuureducatie, herbestemming, monumentenzorg etc.” 22 De provincie beoogt versterking van de Drentse culturele infrastructuur met de middelen van de Matchingsregeling Verbreding en Vernieuwing van het Ministerie van OCW.23 In de jaarstukken noemt de provincie ook doelen die slaan op Noord-Nederland als geheel: positieve impuls met betrekking tot beeldvorming van de NoordNederlandse cultuursector en ondersteunen van een sterke, samenhangende culturele infrastructuur in Noord-Nederland.24 Verbinding met de sociale agenda De provincie stelt dat er veel raakvlakken zijn tussen het provinciaal cultuurbeleid en het sociaal beleid. Culturele activiteiten kunnen bijdragen aan het beteugelen van maatschappelijke opgaven, zoals eenzaamheid, achterstandssituaties en dementie. De provincie stimuleert functieverbreding van dorpshuizen, het werken aan laaggeletterdheid, het tegengaan van eenzaamheid en het bevorderen van gezondheid.25 In de p&c-stukken stelt de provincie als doel dat vanuit het project

18 We the North. (2021). Toekomstdocument We the North 2021-2024. 19 Website We the North, https://www.wethenorth.org/we-the-north-0/, benaderd op 4 oktober 2023. 20 Provincie Drenthe. (2020) Cultuurnota 2021-2024, Cultuur om te delen. Provincie Drenthe, p. 19. 21 Provincie Drenthe, Jaarstukken 2022, p. 167; Website Grenzkultur: https://www.grenscultuur.eu/, benaderd op 1 augustus 2023. 22 Provincie Drenthe. (2020) Cultuurnota 2021-2024, Cultuur om te delen. Provincie Drenthe, p. 21. 23 Provincie Drenthe. (2020) Cultuurnota 2021-2024, Cultuur om te delen. Provincie Drenthe, p. 21; Provincie Drenthe, Jaarstukken

2022, p. 169. 24 Provincie Drenthe, Jaarstukken 2022, p. 167. 25 Provincie Drenthe. (2020) Cultuurnota 2021-2024, Cultuur om te delen. Provincie Drenthe, p. 53.

17

Eindraport – Provincie Drenthe

Podium Platteland meerdere projecten zijn opgestart of ondersteund, onder meer op het snijvlak van cultuur en sociaal.26 Verbinding met vrijetijdseconomie Net als bij de sociale agenda, geeft de provincie aan dat er veel raakvlakken zijn tussen het provinciale cultuurbeleid en beleid op het gebied van vrijetijdseconomie. Cultuurtoerisme kan volgens de provincie bijdragen aan de zichtbaarheid van Drenthe, een positief imago en extra inkomsten. Het financieren van evenementen op het snijvlak van cultuur en vrije tijd schaart de provincie onder cultuurparticipatie en evenementen/festivals. Ze maakt budget vrij voor evenementen en festivals op het snijvlak van cultuur en vrije tijd.27

2.4

Uitvoerende instellingen

Hieronder volgen de uitwerking van de drie sectoren waar wij met ons onderzoek bij stilstaan: musea, podiumkunsten en evenementen. De provincie stelt voor de periode 2021-2024 € 22.588.422 beschikbaar voor musea, €2.520.000 voor podiumkunsten en € 2.672.000 voor evenementen en festivals. 28 Daarnaast stelt de provincie door middel van een incidentele regeling jaarlijks € 580.000 beschikbaar, onder meer voor projecten van musea, podiumkunsten en evenementen.29

2.4.1 Musea De provincie Drenthe telt bij het opstellen van de cultuurnota 54 musea. De provincie noemt drie functies van de musea: het zichtbaar maken van de Drentse cultuur en historie, een toeristische en economische functie en een sociale functie door inzet van vrijwilligers en mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. De provincie wil blijven investeren in de Drentse musea met een focus op het Drents museum, de vijf musea van provinciaal belang en het Platform Drentse Musea. De provincie kent het Drents Museum een unieke positie toe. Dit museum beheert de collectie van Drenthe en de gebouwen en de collectie zijn eigendom van de provincie.30 Voor de status ‘Museum van provinciaal belang’ moeten musea aan zeven voorwaarden voldoen die betrekking hebben op Drentse geschiedenis en kunstgeschiedenis, aanbod, educatie, registratie, staf, toegankelijkheid en economie. De provincie werkte deze eisen in de nota nader uit.31

26 Provincie Drenthe, Jaarstukken 2022, p. 168. 27 Provincie Drenthe, Jaarstukken 2022, p. 169. 28 Provincie Drenthe. (2020) Cultuurnota 2021-2024, Cultuur om te delen. Provincie Drenthe 29 Provincie Drenthe: https://www.provincie.drenthe.nl/loket/producten-diensten/subsidie-

incidentele/#:~:text=Met%20deze%20subsidieregeling%20wil%20de,hebben%20en%20een%20groot%20publieksbereik, benaderd op 17 oktober 2023. 30 Provincie Drenthe. (2020) Cultuurnota 2021-2024, Cultuur om te delen. Provincie Drenthe, p. 31. 31 Provincie Drenthe. (2020) Cultuurnota 2021-2024, Cultuur om te delen. Provincie Drenthe.

18

Eindraport – Provincie Drenthe

Het betreft de volgende musea: ▪ Herinneringscentrum Kamp Westerbork ▪ Nationaal Gevangenismuseum ▪ Hunebedcentrum ▪ Museum de Buitenplaats ▪ Museum de Proefkolonie Door de financiering van het Platform Drentse Musea stelt de provincie dat kleinere musea ondersteuning krijgen die ze nodig hebben.

2.4.2 Podiumkunsten Bij de uitvoering van het beleid met betrekking tot de kunsten, wil de provincie succesvolle podiumuitvoeringen voor een breed publiek initiëren en ondersteunen door onder meer meerjarige subsidies voor een zestal gezelschappen. 32 De provincie stelt een ontwikkelbudget beschikbaar voor nieuwe theaterproducties. Ze wil daarmee kleine en grotere producties op locatie faciliteren en daarmee bijdragen aan ‘het typisch Drentse productieklimaat’.33 Daarnaast heeft ze extra aandacht voor jeugdtheater en locatietheater over aansprekende Drentse thema’s. Welke thema’s werkt de provincie niet in de nota uit. 34 Succesformules onder locatietheatervoorstellingen wil de provincie blijven steunen, waarbij zij koerst op globaal één grote en enkele kleinere producties per jaar.35

2.4.3 Evenementen en festivals Bij de organisatie van grote evenementen wil de provincie zo veel mogelijk aansluiten op bijzondere thema’s, zoals de herdenking van 350 jaar rampjaar (1672) of Vincent van Gogh die in 1883 in Drenthe aankwam en daar een tijd verbleef. Die laatste zou de vorm moeten krijgen van een expositie in het Drents Museum. De provincie koerst op een beperkt aantal festivals van provinciaal belang. Hierbij legt zij de focus op festivals met “bewezen kwaliteit, uniciteit en publieksbereik” en op festivals met een groeipotentie. 36 Daarnaast wil de provincie meer landelijke subsidies voor Drentse festivals werven. De provincie stelt onder het accent Samenwerking en Verbinding andere beleidsterreinen (zie paragraaf 2.3.4) dat zij subsidie vrijmaakt voor evenementen op het snijvlak van cultuur en vrije tijd. Dit zijn “evenementen die laagdrempelig toegankelijk zijn, afhankelijk zijn van vrijwilligersinzet en minimaal tien jaar bestaan.” De provincie selecteert samen met de twaalf Drentse gemeenten een aantal evenementen per gemeente.37

32 Provincie Drenthe. (2020) Cultuurnota 2021-2024, Cultuur om te delen. Provincie Drenthe. 33 Provincie Drenthe. (2020) Cultuurnota 2021-2024, Cultuur om te delen. Provincie Drenthe, p. 39; E-mailwisseling met medewerker

van de provincie Drenthe op 29 juni 2023. 34 Provincie Drenthe. (2020) Cultuurnota 2021-2024, Cultuur om te delen. Provincie Drenthe. 35 Provincie Drenthe. (2020) Cultuurnota 2021-2024, Cultuur om te delen. Provincie Drenthe. 36 Provincie Drenthe. (2020) Cultuurnota 2021-2024, Cultuur om te delen. Provincie Drenthe, p. 36. 37 Provincie Drenthe. (2020) Cultuurnota 2021-2024, Cultuur om te delen. Provincie Drenthe, p. 18.

19

Eindraport – Provincie Drenthe

2.5 ▪

Samenvattende bevindingen

De provincie Drenthe legt haar culturele ambities vast in de Cultuurnota 2021-2024. De Drentse visie op cultuur heeft betrekking op het Drentse narratief. Zij benadert het beleid vanuit drie invalshoeken. Binnen de huidige nota legt zij ook een drietal accenten die binnen het beleid extra nadruk krijgen. De provincie werkt per cultuurveld uit wat ze daarbinnen wil bereiken. De verbinding tussen de visie, invalshoeken, accenten en uitvoering maakt de provincie niet expliciet in de cultuurnota. De provincie werkt in het programma We the North samen met de provincies Fryslân en Groningen en de gemeenten Assen, Emmen, Leeuwarden en Groningen aan onder andere talentonwikkeling. Op enkele punten bestaat overlap tussen de verschillende accenten: de provincie schaart bijvoorbeeld de verbinding van de vrijetijdseconomie en cultuur onder de accenten Brede toegankelijkheid en Samenwerking.

▪

▪

Onderstaande tabel vat het cultuurbeleid van de provincie Drenthe samen. Tabel 1: samenvatting Drents cultuurbeleid

Visie: Drenthe vertelt de vele verhalen van Drenthe over het leven van gisteren, vandaag en morgen Invalshoek/Accent Cultuur en maatschappij

Kunstvorm

Uitwerking

Beoogde uitvoering

▪

▪

▪

Inclusie, diversiteit en toegankelijkheid van cultuur stimuleren Verbinding cultuur en vrijetijdseconomie

▪

▪

Cultuur en erfgoed

▪

Drentse narratief onderdeel van cultuur

▪ ▪ ▪

Afstemmen van het aanbod en de bereikbaarheid van cultuur voor zoveel mogelijk doelgroepen Drents museum en musea van provinciaal belang optimaal toegankelijk voor publiek Inzetten evenementen en festivals op snijvlak cultuur en vrije tijd Nadruk Drentse (kunst)collecties bij musea. Verhaal van het Veen krijgt aandacht. Aansluiting op Drentse thema’s ingeval van podiumkunsten

Cultuur, economie en ruimte

▪

Cultuur is gids en Geen beoogde uitvoering inspiratiebron om grote maatschappelijke opgaven mede vorm te geven: energietransitie, krimp, klimaatverandering e.d.

Brede toegankelijkheid

▪

Culturele activiteiten voor een breed publiek toegankelijk maken Iedereen die dat wil moet kunnen deelnemen aan het culturele leven.

▪

20

Eindraport – Provincie Drenthe

▪

▪

Verlagen drempels om aan cultuuraanbod te kunnen deelnemen. Stimuleren vernieuwen cultureel aanbod voor aanspreken brede doelgroepen. Talent herkennen en stimuleren door onder meer talentwedstrijden en prijzen en jaarlijkse subsidie amateurpodiumkunsten.

▪

Samenwerking

▪

▪ ▪

▪

Verbinding andere beleidsterreinen

▪

Afstemming en aansluiting met Drentse Gemeenten Samenwerking met andere Noordelijke overheden vormgeven Netwerk met Duitsland uitbouwen Samenwerken met Rijk

▪

Verbinding sociale agenda stimuleren Verbinding vrijetijdseconomie stimuleren

▪

▪ ▪

▪

▪

▪

Musea

▪

▪ Podiumkunsten

▪

▪

Evenementen en festivals

▪

▪ ▪ ▪

21

Eindraport – Provincie Drenthe

Regelingen voor gemeenten, onder meer culturele allianties en culturele impuls. We the North Netwerk grensstreek NederlandDuitsland onderhouden en intensiveren Samenwerking met Rijk in de vorm van matchingsgelden voor Drenthe. Voor Noord-Nederland in zijn geheel een positieve beeldvorming en een sterke kunstinfrastructuur. Functieverbreding van dorpshuizen, het werken aan laaggeletterdheid, het tegengaan van eenzaamheid en bevorderen van gezondheid. Subsidie vrijmaken voor evenementen op het snijvlak van cultuur en vrije tijd. Het zichtbaar maken van de Drentse cultuur en historie. Blijven investeren in de Drentse musea met een focus op het Drents museum, de vijf musea van provinciaal belang en het Platform Drentse Musea Veenpark als nieuw museum van provinciaal belang. Succesvolle podiumuitvoeringen voor een breed publiek initiëren en ondersteunen door onder meer meerjarige subsidies voor een zestal gezelschappen Ontwikkelbudget voor nieuwe theaterproducties Extra aandacht voor jeugdtheater en locatietheater over aansprekende Drentse thema’s Zo veel mogelijk aansluiten op bijzondere thema’s, zoals de herdenking van 350 jaar rampjaar (1672) of Vincent van Gogh Een beperkt aantal festivals van provinciaal belang. Meer landelijke subsidies voor Drentse festivals. Subsidie vrijmaken voor evenementen op het snijvlak van cultuur en vrije tijd

3. Resultaten 3.1

Inleiding

In dit hoofdstuk staan we stil bij de manier waarop het cultuurbeleid bijdraagt aan het behalen van de culturele doelstellingen. We kijken naar wat de provincie gedaan heeft om de invalshoeken en accenten uit te voeren om op die manier bij te dragen aan haar doelstellingen. De informatie in dit hoofdstuk geeft antwoord op deelvragen 2 en 3: 2. In hoeverre en op welke manier draagt het provinciale cultuur(subsidie)beleid bij aan het behalen van de culturele doelstellingen? 3. Op welke manier dragen de culturele instellingen bij aan het behalen van de provinciale doelstellingen? Hieronder gaan we in op de inspanningen van de provincie en de resultaten van haar cultuurbeleid. We staan eerst stil bij de doelbereiking van de drie invalshoeken van het cultuurbeleid. Daarna gaan we in op de uitvoering en de resultaten daarvan. De notaperiode 20212024 loopt nog, waardoor niet alle resultaten van het beleid bekend kunnen zijn. Bijlage 4 toont informatie uit de beschikkingen, de doelen van de onderzochte instellingen en de bijdrage aan de provinciale strategieën. Die informatie vormt de basis van de beschreven resultaten in dit hoofdstuk.

3.2

Concretisering invalshoeken: subsidiebeoordeling instellingen

Zoals ook al paragraaf 2.2 staat, zette de provincie Drenthe haar beleid uit voorgaande periode grotendeels voort. Dit had te maken met de coronapandemie. De provincie wilde de instellingen zekerheid bieden en wegens de beperkte omvang van het aantal instellingen in Drenthe en het ontbreken van concurrentie kreeg iedereen een plek in de nota. In de nieuwe nota zal het een voorwaarde worden dat instellingen zich al hebben laten zien. Voor de nieuwe nota komt ook een toetsingskader voor nieuwe initiatieven. 38 De bedragen uit de huidige nota evenals de cultuurnota uit 2017-2020 zijn tot stand gekomen op basis van oudere nota’s en eerdere subsidieverleningen. De beoordeling van eerdere subsidieverlening gebeurde op basis van (onder meer) het uitvoeringsbesluit subsidieverlening Cultuurnota 2013-2016 provincie

38 Gebaseerd op een gesprek met een medewerker van de provincie Drenthe op 7 juni 2023.

22

Eindraport – Provincie Drenthe

Drenthe.39 Bijlage 2 toont de criteria waarmee de provincie de subsidieaanvragen in die periode beoordeelde. De provincie beoordeelde de instellingen op basis van (Artistieke) kwaliteit, Bereik (geografisch en sociaal), Vernieuwing van het kunst- en cultuuraanbod, Cultureel ondernemerschap en PR & marketing. Onderdeel van de criteria was dat instellingen die € 200.000 of meer aanvroegen de Code Cultural Governance (zie Kader I verderop) moesten toepassen. Er is geringe overeenkomst te zien tussen de invalshoeken uit de huidige nota en de criteria uit 2013-2016. De volgende punten die voortvloeien uit de cultuurnota over 2013-2016 woog de provincie mee in de beoordeling van subsidieaanvragen. 1. herkenbare en onderscheidende culturele identiteit door behoud en ontwikkeling van het materiële en immateriële erfgoed; 2. a. onderscheidende kwaliteit kunst- en cultuuraanbod, toegesneden op verschillende doelgroepen door cultuur voor een breed publiek toegankelijk te maken en deelname te bevorderen; b. platteland en de dorpen in het krimpgebieden vitaal en aantrekkelijk houden door het culturele aanbod op een hoog niveau te houden of te brengen; 3. versterken vestigingsklimaat en vrijetijdseconomie door inzet van kunst en cultuur; 4.

versterken ruimtelijke kwaliteit door cultuurhistorie, archeologie en artistieke visie mee te laten sturen in ruimtelijke planvorming en gebiedsontwikkeling. Het eerste criterium ‘Herkenbare en onderscheidende culturele identiteit’ komt in grote lijnen terug in de huidige nota, namelijk door het laten vertellen van het Drentse narratief bij culturele instellingen. Cultuur voor een breed publiek toegankelijk te maken komt ook terug in het huidige beleid.

39 Overheid.nl: https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR371686, benaderd op 18 juli 2023.

23

Eindraport – Provincie Drenthe

Kader I: Gedragscodes voor de culturele sector De drie gedragscodes voor de culturele sector hebben als doel de cultuursector toekomstbestendiger te maken. De Raad voor Cultuur omschrijft de Fair Practice Code als volgt: “De Fair Practice Code kent vijf kernwaarden: solidariteit, transparantie, duurzaamheid, diversiteit en vertrouwen. Alle vijf deze kernwaarden zijn van belang en dienen nageleefd te worden. Er moet daarbij bijzondere aandacht zijn voor een eerlijke vergoeding ofwel fair pay, als onderdeel van de kernwaarde ‘solidariteit’. Beoordeling van de kernwaarden van de code door de raad vindt plaats als onderdeel van het beoordelingscriterium ‘bedrijfsmatige gezondheid’.” 40 In de huidige BIS-periode (zie kader II hieronder) hoeven instellingen de codes bij hun aanvraag alleen te beschrijven. De Raad voor Cultuur ziet het als logische volgende stap om de verwachtingen aan te scherpen met betrekking tot de naleving van de codes. Bij de beoordeling van de periode 2025-2028 zal de raad de naleving zwaar meewegen.41 De Code Cultural Governance heeft betrekking op goed bestuur en toezicht. Bestuur en Raad van Toezicht van een culturele instelling zijn verantwoordelijk voor het goed naleven van de acht principes van deze code. Die omvatten onder meer onafhankelijke bestuurders en toezichthouders en hun rolinvulling.

42 De Code Diversiteit & Inclusie heeft als doel om de culturele sector voor iedereen toegankelijk te maken, zowel als afnemer als werknemer. Diversiteit in de samenstelling van het personeel is een onderdeel hiervan evenals een divers aanbod en goede toegankelijkheid van cultuur.43 De provincie Drenthe besloot bij de totstandkoming van de huidige cultuurnota zich nog niet te committeren aan de Fair Practice Code omdat zij beperkte middelen tot haar beschikking heeft.44 Bij de andere twee codes stond de provincie Drenthe niet stil in de Cultuurnota. Een motie in de Tweede Kamer leidde tot een onderzoek naar de daadwerkelijke kosten van de implementatie van de Fair practice code in de gehele culturele sector. 45 Het resultaat was een onderzoek naar de gevolgen van het gebruik van de Fair Practice Code bij meerjarig gesubsidieeerde instellingen en festivals. Het rapport concludeerde dat de invoering van fair pay bij instellingen leidt tot hogere personele lasten. Bij gelijkblijvende overheidssubsidies zijn instellingen gedwongen te kiezen tussen het terugbrengen van de hoeveelheid personeel of andere kosten te verminderen. Dat laatste kan ertoe leiden dat instellingen minder aanbod kunnen bieden.46

Kader II: culturele basisinfrastructuur (BIS-regeling) Eens per vier jaar adviseert de Raad voor Cultuur de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) over de toekenning van rijkssubsidies aan bepaalde culturele instellingen. In 2019 stelde de toenmalige Minister van OCW een extra budget vast en een herziene subsidieregeling om een culturele basisinfrastructuur (BIS) “die meer recht doet aan de samenhang én de diversiteit van het bestel en het publiek” in de hand te werken: de BIS-subsidie.47 De instellingen die hiervoor in aanmerking kwamen zijn de zogenaamde BIS-instellingen. Bij aanvang van deze regeling kwam ook meer nadruk te liggen op governance, Fair Practice, Diversiteit & Inclusie.48

40 Raad voor Cultuur. (2023). Advies aanvraag- en beoordelingsprocedure BIS-advies 2025-2028. Raad voor Cultuur, p. 15. 41 Raad voor Cultuur. (2023). Advies aanvraag- en beoordelingsprocedure BIS-advies 2025-2028. Raad voor Cultuur, p. 15. 42

Raad voor Cultuur. (2023). Advies aanvraag- en beoordelingsprocedure BIS-advies 2025-2028. Raad voor Cultuur, p. 18.

43 Raad voor Cultuur. (2023). Advies aanvraag- en beoordelingsprocedure BIS-advies 2025-2028. Raad voor Cultuur, pp. 17-18. 44 Reactienota Gedeputeerde Staten bij Provincie Drenthe. (2020) Cultuurnota 2021-2024, Cultuur om te delen. Provincie Drenthe,

o.a. op pp. 38 en 52. 45 Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Brief aan de Tweede Kamer, Onderwerp: Aanbieding onderzoek Fair Practice, 19 februari 2020. Betrof motie 32820 nr. 312 - Motie Asscher c.s. over de daadwerkelijke kosten van implementatie van de Fair Practice Code - Nieuwe visie cultuurbeleid, d.d. 4 juli 2019. 46 SiRM. & PPMC i.o.v. Ministerie van OCW. (2020). Gevolgen van het gebruik van de Fair Practice Code. Rijksoverheid. 47 Raad voor Cultuur. (2020). Advies Culturele basisinfrastructuur 2021-2024. Raad voor Cultuur, p. 9. 48 Raad voor Cultuur. (2020). Advies Culturele basisinfrastructuur 2021-2024. Raad voor Cultuur.