1.12.3 Bijlage Rekenkamer - Eindrapport Groningen

Groningen | 2024

Ga toch fietsen! Onderzoek naar het fietsbeleid van de provincie Groningen

Provinciaal fietsbeleid Groningen Eindrapport

1

Opstellers

Ingeborgh Petri-Bezemer en Sam Heslinga

Portefeuillehouder

Jan van der Bij

Datum

11 juli 2024

Eindrapport – Rapport Groningen

Voorwoord De Noordelijke Rekenkamer onderzocht het fietsbeleid van de provincies Drenthe, Fryslân en Groningen over de jaren 2016-2022. Alle reden om daar aandacht aan te besteden: de ‘fietswereld’ is immers de laatste jaren aan veel veranderingen onderhevig, hetgeen gevolgen heeft voor het beleid, zowel met betrekking tot de infrastructuur, de veiligheid als ook de recreatieve doelen die ermee gediend kunnen zijn. Alle drie de provincies hebben op diverse terreinen van fietsbeleid doelen gesteld vanuit de ambitie een uitstekende fietsprovincie te zijn. Sommige doelen zijn gehaald, andere (nog?) niet. U leest ook terug in ons rapport hoe breed het scala van projecten en samenwerking op het gebied van fietsbeleid is. Er wordt goed samengewerkt, over provinciegrenzen heen en ook met diverse gemeenten. Wij hebben gemeend deze brede beschrijving van elke provincie op te moeten nemen in het rapport, om u daarmee de kans te geven kennis te nemen van de diversiteit van activiteiten op het gebied van fietsbeleid. We hopen en verwachten dat dit rapport een aanzet is voor het verder ontwikkelen van fietsbeleid in de toekomst, en we wensen u hierbij veel succes. We danken de gesprekspartners voor de bereidwilligheid onze vragen te beantwoorden.

Namens de Noordelijke Rekenkamer, Anneke Beukers

Linze Schaap

Voorzitter

Secretaris-directeur

2

Eindrapport – Rapport Groningen

Inhoud Voorwoord .......................................................................................................................... 2 Conclusies en aanbevelingen ................................................................................................ 5 Aanleiding en vraagstelling ............................................................................................................. 5 Conclusies....................................................................................................................................... 5 Aanbevelingen................................................................................................................................ 8 1.

Inleiding ................................................................................................................ 9

1.1 1.2 1.3 1.4

Context en aanleiding ..................................................................................................... 9 Onderzoeksvragen ........................................................................................................ 10 Onderzoeksmethoden .................................................................................................. 10 Leeswijzer...................................................................................................................... 12

2.

Stimuleren van het fietsgebruik ............................................................................13

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7

Inleiding......................................................................................................................... 13 Doelstelling ................................................................................................................... 13 Uitvoering ..................................................................................................................... 13 Monitoring .................................................................................................................... 15 Resultaten ..................................................................................................................... 16 Vergelijking Noordelijke provincies ............................................................................... 16 Samenvattende bevindingen ........................................................................................ 17

3.

Doorfietsroutes en regionale hoofdfietsroutes ......................................................18

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7

Inleiding......................................................................................................................... 18 Doelstelling ................................................................................................................... 18 Uitvoering ..................................................................................................................... 19 Monitoring .................................................................................................................... 22 Resultaten ..................................................................................................................... 23 Vergelijking Noordelijke provincies ............................................................................... 25 Samenvattende bevindingen ........................................................................................ 25

4.

Verkeersveiligheid ................................................................................................26

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7

Inleiding......................................................................................................................... 26 Doelstellingen ............................................................................................................... 26 Uitvoering ..................................................................................................................... 27 Monitoring .................................................................................................................... 28 Resultaten ..................................................................................................................... 28 Vergelijking Noordelijke provincies ............................................................................... 30 Samenvattende bevindingen ........................................................................................ 30

3

Eindrapport – Rapport Groningen

5.

Overstappunten ...................................................................................................31

5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7

Inleiding......................................................................................................................... 31 Doelstellingen ............................................................................................................... 31 Uitvoering ..................................................................................................................... 32 Monitoring .................................................................................................................... 33 Resultaten ..................................................................................................................... 33 Vergelijking Noordelijke provincies ............................................................................... 35 Samenvattende bevindingen ........................................................................................ 35

6.

Samenwerken met gemeenten, provincies en waterschappen ...............................36

6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6 6.7

Inleiding......................................................................................................................... 36 De Groene As ................................................................................................................ 36 Fietsinfrastructuurproject met Fryslân ......................................................................... 38 P&R Hoogkerk ............................................................................................................... 38 Noordelijke Proeftuin Verkeersveiligheid ..................................................................... 39 Bike no Borders ............................................................................................................. 39 Samenvattende bevindingen ........................................................................................ 40

Bronnenlijst ........................................................................................................................41 Bijlage 1: Geïnterviewde personen ......................................................................................43 Bijlage 2: Onderzoeksfasen .................................................................................................44 Bijlage 3: Provincievergelijking ............................................................................................45 Bijlage 4: Bestuurlijke reactie Gedeputeerde Staten van Groningen .....................................46

4

Eindrapport – Rapport Groningen

Conclusies en aanbevelingen Aanleiding en vraagstelling De fiets en het fietsen staan in Nederland in de belangstelling. De provincie is verantwoordelijk voor de provinciale infrastructuur en het bepalen van het regionale mobiliteitsbeleid binnen de kaders van de Planwet Verkeer en Vervoer. De fiets krijgt een steeds prominentere rol in provinciaal beleid als het gaat om duurzaamheid, bereikbaarheid en gezondheid. Het doel van het onderzoek is het evalueren van de doeltreffendheid van het fietsbeleid van de provincie. De hoofdvraag van dit onderzoek luidt als volgt: Hoe geeft de provincie invulling aan het fietsbeleid met betrekking tot fietsinfrastructuur, verkeersveiligheid, recreatie en het stimuleren van fietsgebruik en hoe doeltreffend is zij daarin?

Conclusies De hoofdconclusie van het onderzoek is de volgende: De provincie Groningen heeft voor fietsinfrastructuur, verkeersveiligheid, en het stimuleren van fietsgebruik doelen gesteld. Recreatief fietsen valt bij de provincie Groningen niet onder het fietsbeleid. De provinciale doelen voor fietsinfrastructuur richten zich op een positief consumentenoordeel over doorfietsroutes, regionale hoofdfietsroutes en fietsvoorzieningen op overstappunten. Of de provincie die doelen haalt, monitort zij op basis van eigen uitgezette enquêtes. Het provinciale doel met betrekking tot verkeersveiligheid voor fietsers is maximaal 25 verkeersdoden en maximaal 300 ziekenhuisgewonden per jaar. Dit monitort de provincie aan de hand van het Bestand Geregistreerde Ongevallen Nederland (BRON). Met betrekking tot het stimuleren van het fietsgebruik streeft de provincie naar een stijging van het aantal verplaatsingen en afgelegde afstand per persoon van 10% in 2023 ten opzichte van 2014. Dit controleert de provincie op basis van cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). De provincie behaalt haar doelen voor verkeersveiligheid, de toename van fietsstallingen en deelfietsen op de OVknooppunten en verwacht wordt dat de doelen voor stimuleren van fietsgebruik ook worden behaald. De consumentenwaardering blijft hierop iets achter.

Hieronder geven wij gedetailleerder antwoord op de deelvragen van het onderzoek: per deelvraag eerst het korte antwoord en daaronder een toelichting.

5

Eindrapport – Rapport Groningen

1.

Welke maatschappelijke doelen heeft de provincie met betrekking tot het fietsbeleid geformuleerd?

De provincie formuleert binnen het fietsbeleid vijf verschillende doelen. Deze doelen zijn gericht op: - Stimuleren van het fietsgebruik: het aantal verplaatsingen per persoon en de afgelegde afstand per persoon stijgt tot en met 2025 met 10%, ten opzichte van 2014. - Verkeersveiligheid voor fietsers: in 2020 is het aantal verkeersdoden maximaal 25 en het aantal ziekenhuisgewonden maximaal 300. - Doorfietsroutes en regionale hoofdfietsroutes: de inwoners beoordelen de doorfietsroutes met minimaal een 8 en de regionale hoofdfietsroutes met minimaal een 7,5. - Ketenmobiliteit: de provincie realiseert een toename van het aantal fietsenstallingen en deelfietsen bij overstappunten. - De inwoners beoordelen de fietsvoorzieningen bij overstappunten minimaal met een 7,5. 2.

Op welke manier streeft de provincie deze doelen na?

De provincie zet met haar fietsbeleid in op verschillende maatregelen, zoals stimuleringsactiviteiten, infrastructuurprojecten, educatie en ketenbeleid. Deze maatregelen betreffen meerdere provinciale doelen. De stimuleringsactiviteiten bestaan uit algemene en specifieke communicatieprojecten, gericht op specifieke groepen fietsers, zoals sportieve fietsers of scholieren. Binnen de Fietscommunity, een overlegorgaan van overheden, marktpartijen en opleidingsinstituten, stimuleert de provincie het fietsen. Met het aanleggen van doorfietsroutes en regionale hoofdfietsroutes beoogt de provincie de bereikbaarheid van de grote kernen en de stad Groningen vanuit andere grote kernen en de stad Groningen te vergroten. Het samenwerkingsverband Verkeerswijzer Groningen, waar de provincie aan deelneemt, organiseert thema- en praktijklessen over verkeersveiligheid. De provincie verzorgt samen met het OV-bureau Groningen Drenthe de faciliteiten op OVoverstappunten in de provincie Groningen. 3.

Op welke manier meet de provincie de behaalde resultaten?

De provincie monitort de mate van doelbereiking zelf en aan de hand van landelijke programma’s. De provincie gebruikt een programma van het CBS om het fietsgebruik te monitoren. Voor het aantal verkeersdoden en ziekenhuisgewonden gebruikt de provincie het landelijke programma BRON. Voor de beoordelingen van doorfietsroutes, regionale hoofdfietsroutes en overstappunten zet de provincie zelf enquêtes uit. Doorfietsroutes zijn brede en comfortabele fietspaden, die op drukke trajecten fietsers goed faciliteren. Een regionaal hoofdfietspad is een hoofdverbinding tussen belangrijke regionale kernen. Voor het monitoren van de doorfietsroutes en de regionale hoofdfietsroutes voert de provincie eigen enquêtes uit. Dit doet ze per route driemaal, een nulmeting voor het begin en

6

Eindrapport – Rapport Groningen

twee metingen nadat het traject is gerealiseerd. De provincie zette nog geen enquête uit voor regionale hoofdfietsroutes. Het monitoren van de OV-overstappunten doet de provincie aan de hand van haltescans en belevingsonderzoeken. 4. In hoeverre worden de doelen gerealiseerd? Het lijkt aannemelijk dat de provincie haar doelen voor het stimuleren van fietsgebruik bereikt, al kan de provincie dit pas in 2025 definitief vaststellen. Doorfietsroutes voldoen net niet aan het door de provincie gestelde doel. Bij regionale hoofdfietsroutes is de mate van doelbereiking niet vast te stellen. OV-overstappunten hebben voldoende voorzieningen, maar de algemene beoordeling voldoet niet aan de door de provincie gestelde norm. Provinciale doelen met betrekking tot verkeersveiligheid zijn gehaald. Het provinciale doel voor het stimuleren van het fietsgebruik is het stijgen van het aantal verplaatsingen per persoon en de afgelegde afstand per persoon in 2025 met 10%, ten opzichte van 2014. Met uitzondering van de coronajaren, ligt de provincie op koers om de doelstelling voor 2025 te halen. Het provinciale doel voor doorfietsroutes is een consumentenoordeel van 8,0. Bij de meeste routes is het consumentenoordeel iets lager dan dat. Een enquête die door de rekenkamer is uitgezet bevestigt dit beeld. Het doel voor regionale hoofdfietsroutes is een consumentenoordeel van 7,5.

Voor deze routes zijn nog geen enquêtes uitgezet. Met betrekking tot verkeersveiligheid van fietsers stelt de provincie een maximum van 25 verkeersdoden en 300 ziekenhuisgewonden per jaar. Gedurende de onderzoeksperiode blijven zowel het aantal geregistreerde verkeersdoden als het aantal ziekenhuisgewonden onder deze norm. De provincie wilde het aantal deelfietsen en het aantal fietsenstallingen op OV-overstappunten doen toenemen. In 2023 beschikten alle 34 OV-overstappunten over fietsenstallingen en zijn op veertien punten deelfietsen beschikbaar. Een door de rekenkamer uitgezette enquête bevestigt dit beeld. De provincie wilde ook dat de fietsvoorzieningen op OV-overstappunten een consumentoordeel van 7,5 zouden krijgen. Het consumentenoordeel was in 2022 een 6,7. Op basis van een eigen enquête concludeert de rekenkamer dat een groot deel van de fietsers zich in Groningen veilig voelt. 5.

In hoeverre werken de Noordelijke provincies samen met elkaar en met andere buurprovincies en met gemeenten binnen het fietsbeleid, specifiek met betrekking tot provincie overstijgende infrastructuur?

De provincies Groningen en Drenthe werken veel samen, onder andere om provinciegrensoverschrijdende infrastructuur aan te leggen en ketenmobiliteit te versterken. Samenwerking met Fryslân komt minder voor. Het is binnen een samenwerking niet altijd duidelijk wie verantwoordelijk is voor eventuele financiële tegenvallers, doordat afspraken niet altijd zijn vastgelegd in bijvoorbeeld samenwerkingsovereenkomsten. De provincie Groningen werkt samen met de provincie Drenthe in het programma ‘Hub’, bij de aanleg van de doorfietsroute ‘De Groene As’ en binnen de ‘Noordelijke Proeftuin voor

7

Eindrapport – Rapport Groningen

verkeersveiligheid’. De provincie Fryslân neemt ook deel aan die laatste. De Noordelijke Proeftuin heeft geen officiële status en na een voortgangsrapport uit 2018 volgden geen rapportages meer. De provincie nam ook deel aan het proces ‘Bike no Borders’ waarin zij samenwerkte met enkele Groningse gemeenten en Duitse overheden. In 2020 zijn er in verband met corona enkele digitale bijeenkomsten geweest en zijn in samenwerking met overheden uit beide landen de fietsknooppunten van beide grensgebieden met elkaar verbonden.

Aanbevelingen Aanbeveling 1: College van Gedeputeerde Staten, leg samenwerkingen vaker schriftelijk vast. Wees daarbij duidelijk waar de verantwoordelijkheid ligt voor eventuele financiële tegenvallers. De provincie Groningen werkt veel samen met de buurprovincies, gemeenten en/of maatschappelijke organisaties. Aan deze samenwerkingen liggen niet altijd samenwerkingsovereenkomsten ten grondslag. Ondanks dat dit tot nu toe niet voor problemen zorgt, kan dit in de toekomst veranderen, als bijvoorbeeld financiële resultaten tegenvallen. Om dit te voorkomen, beveelt de rekenkamer het college van Gedeputeerde Staten aan de samenwerkingen vaker vast te leggen in samenwerkingsovereenkomsten, zodat onderlinge verantwoordelijkheden transparanter zijn.

8

Eindrapport – Rapport Groningen

1. Inleiding 1.1

Context en aanleiding

De fiets, en het fietsen, staan in Nederland in de belangstelling. Verwonderlijk is dit niet. Nederland heeft meer fietsen dan inwoners, er ligt meer dan 32.000 kilometer aan fietspaden en Nederland heeft de grootste fietsenstallingen ter wereld. In 1885 werd op de Maliebaan in Utrecht het eerste fietspad aangelegd en in 1910 was Nederland het land met het hoogste fietsgebruik ter wereld. Deze ontwikkeling zette zich voort, tot het autobezit in 1950 kwam opzetten.1 Door een groeiend milieubewustzijn en de oliecrisis van 1973 won de fiets echter al snel weer aan populariteit. Dit was lang niet terug te zien in de fietspadeninfrastructuur. Mede door de hernieuwde en groeiende belangstelling voor de fiets in de jaren ‘80 van de vorige eeuw vond de Rijksoverheid dat wandel- en fietsverkeer meer gewaardeerd moest worden en nam zij het ‘langzaam verkeer’ op in het ‘Structuurschema Verkeer en Vervoer’.2 Tijdens de start van de Tour de France in Utrecht in 2015, ontstond het initiatief ‘Tour de Force’. Binnen Tour de Force werken bestuurders van IPO, VNG, ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, vervoerregio’s en de tien grootste fietssteden samen aan de Agenda Fiets.

In de Agenda Fiets 2017-2020 heeft Tour de Force enkele voor provincies relevante doelstellingen geformuleerd: ▪ realiseren van een kwaliteitsimpuls op drukke en kansrijke regionale fietsroutes; ▪ optimaliseren van overstappunten ‘fiets-ov-fiets’ en ‘auto-fiets’ (ketenmobiliteit); ▪ gericht stimuleren van fietsen; ▪ verminderen van het aantal fietsslachtoffers.3 Het onderhoud aan het provinciale deel van de fietsinfrastructuur is een wettelijke uitvoeringstaak evenals het bepalen van het regionale mobiliteitsbeleid binnen de kaders vanuit de Planwet Verkeer en Vervoer. Naast deze wettelijke taken krijgt de fiets een steeds belangrijker rol in provinciaal beleid als het gaat om duurzaamheid, mobiliteit, bereikbaarheid en ook gezondheid van de inwoners.4 Binnen provinciale, en landelijke kaders kunnen gemeenten zelf bepalen waar zij wegen en fietspaden laten aanleggen. Gemeenten zijn verplicht om de eigen infrastructuur te

1 IsGeschiedenis: https://isgeschiedenis.nl/nieuws/hoe-nederland-het-fietsland-van-de-wereld-werd, benaderd op 2 februari 2023. 2 IsGeschiedenis: https://isgeschiedenis.nl/nieuws/hoe-nederland-het-fietsland-van-de-wereld-werd, benaderd op 2 februari 2023. 3 Tour de Force, (2016). Agenda Fiets 2017-2020. Tour de Force, pp. 17-31. 4 https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/provincies/taken-

provincie#:~:text=Daarvoor%20maakt%20de%20provincie%20zogeheten,voor%20vrachtwagens%20met%20gevaarlijke%20stoffen, benaderd op 26 september 2023.

9

Eindrapport – Rapport Groningen

onderhouden.5 Voor het halen van doelen binnen het fietsbeleid kan het dus voorkomen dat de provincie afhankelijk is van gemeenten. In de Fietsstrategie 2016-2025 ‘Verbinden met de fiets’ van de provincie Groningen is onderstaande alinea opgenomen. “Een leefbare provincie die zich kan ontwikkelen, vraagt een goede bereikbaarheid van steden en dorpen en gezonde inwoners. We verbinden de ruimtelijke functies met elkaar, zodat mensen en goederen zich vlot, veilig en duurzaam van de ene naar de andere plek kunnen verplaatsen. De fiets is een belangrijke schakel in deze bereikbaarheid: het is duurzaam en geeft geen uitstoot van gassen, vraagt weinig ruimte, zorgt voor beweging en zorgt voor interactie tussen mensen en verbindt hen. Wij hechten veel waarde aan de fiets en geven deze daarom ook een expliciete plek in het verkeer- en vervoerbeleid.” 6

1.2

Onderzoeksvragen

Het doel van het onderzoek is het analyseren van de doeltreffendheid van het fietsbeleid van de provincie Groningen. De centrale onderzoeksvraag luidt als volgt: Hoe geeft de provincie invulling aan het fietsbeleid met betrekking tot fietsinfrastructuur, verkeersveiligheid, recreatie en het stimuleren van fietsgebruik en hoe doeltreffend is zij daarin? Deze centrale onderzoeksvraag valt uiteen in de onderstaande deelvragen: 1. Welke maatschappelijke doelen heeft de provincie met betrekking tot het fietsbeleid geformuleerd? 2. Op welke manier streeft de provincie deze doelen na? 3. Op welke manier meet de provincie de behaalde resultaten? 4. In hoeverre worden de doelen gerealiseerd? 5. In hoeverre werken de Noordelijke provincies samen met elkaar, met andere decentrale overheden of andere organisaties, binnen het fietsbeleid, specifiek met betrekking tot provincie overstijgende fietsinfrastructuur?

1.3

Onderzoeksmethoden

1.3.1 Afbakening en onderzoeksperiode Dit onderzoek kijkt hoofdzakelijk terug op de periode 2016 tot en met 2022. We kiezen voor 2016 als beginpunt, omdat de provincie sinds dat jaar met andere overheden, marktpartijen en maatschappelijke organisaties samenwerkt aan een intensiever fietsbeleid onder de vlag van Tour de Force.

5

Lokale politieke partijen: https://www.lokalepolitiekepartijen.nl/dossier/infrastructuur/, benaderd op 2 november 2023.

6 Provincie Groningen ‘Verbinden met de fiets’ Fietsstrategie 2016-2025, vastgesteld door PS op 14 december 2016, p. 8.

10

Eindrapport – Rapport Groningen

Wij onderzoeken het fietsbeleid van de provincie Groningen. Onder fietsbeleid verstaan we het beleid met betrekking tot het versterken van de fietspadennetwerken, het verbeteren van de stallingsmogelijkheden en het stimuleren van het fietsgebruik. 7 Verkeersveiligheid vanuit het perspectief van fietsers scharen we hier nadrukkelijk ook onder. In dit onderzoek analyseren we de maatschappelijke doelen van de Noordelijke provincies met betrekking tot het fietsbeleid. Er is sprake van een maatschappelijk doel wanneer de provincie dit vastgelegd heeft in formele besluiten van Provinciale en/of Gedeputeerde Staten.

1.3.2 De aanpak van het onderzoek Het onderzoek kende de volgende onderdelen: ▪ vooronderzoek, waarin we aan de hand van openbare stukken en verkennende gesprekken met betrokken ambtenaren de richting van het onderzoek bepaalden; ▪ documentenanalyse van uitvoeringsprogramma’s, monitoren en andere beleidsdocumenten; ▪ interviews met ambtenaren en medewerkers van maatschappelijke organisaties; ▪ enquête onder fietsers in de provincie; ▪ casusonderzoek voor weergave samenwerking.

1.3.3 Keuzes cases samenwerking In de provincie Groningen ligt in totaal 1.600 kilometer aan fietspaden.8 Daarvan is 240 kilometer in beheer van de provincie.9 Het kan dan ook bijna niet anders dan dat de provincie samenwerkt met andere partijen om haar doelen te bereiken. Daarbij kan de provincie meerdere rollen op zich nemen. Zo is de provincie als wegbeheerder verantwoordelijk voor de veiligheid op provinciale wegen, inclusief fietspaden. Ook kan de provincie trekker, initiatiefnemer en/of financier zijn van een project. Om samenwerkingen binnen het fietsbeleid tussen de provincie en haar partners te onderzoeken, bekeken we enkele cases. Bij de selectie van de cases hebben we gekeken of het doel van het project bijdraagt aan de maatschappelijke doelen van de provincie, of de rol(len) van de provincie ook uitvoerend is(zijn) en of er meer dan één ander samenwerkingspartner betrokken is. Tot slot hebben we gezocht naar cases die te vergelijken zijn met cases in de twee andere provincies in het Noorden, zodat een vergelijking tussen de provincies mogelijk is. De cases die we geselecteerd hebben, zijn ‘de groene As’, een fietsinfrastructuurproject met Fryslân, P&R (HUB) Hoogkerk, ‘de Noordelijke Proeftuin’ en ‘Bike no Borders’. Deze cases worden in hoofdstuk 7 nader uitgewerkt.

1.3.4 Uitvoering enquête De enquête onder fietsers in de provincie Groningen, is uitgevoerd door I&O Research. De enquête heeft plaatsgevonden in oktober 2023 en is grotendeels afgenomen in het I&O Research

7 Tour de Force. (2022). Nationaal Toekomstplan Fiets. Tour de Force. p. 25. 8 Fietsersbond.nl:

https://www.fietsersbond.nl/nieuws/bijna-35-000-km-fietspad-in-nederland/, benaderd op 4 juli 2023. Provincie Groningen: https://www.provinciegroningen.nl/actueel/nieuws/nieuwsartikel/nieuwe-belijning-voor-165-kilometerprovinciale-fietspaden/, benaderd op 4 juli 2023. 9

11

Eindrapport – Rapport Groningen

Panel en aangevuld met respondenten uit het Panel Inzicht en Panelclix.10 In totaal deden 1124 inwoners van Groningen van 16 jaar en ouder mee. De panelleden zijn ingedeeld in drie leeftijdsgroepen te weten, 16-34-jarigen, 35-64-jarigen en 65-plussers. Ongeveer 79% van alle respondenten fietst één tot zeven dagen per week, 22% fietst incidenteel of nooit. Er zijn geen opvallende verschillen tussen de leeftijdsgroepen. De uitkomsten van deze enquête worden besproken bij de resultaten van doelstellingen waarop deze betrekking hebben. Daar waar relevant zal ook het verschil in respondenten uit stedelijk en niet stedelijk gebied besproken worden.

1.4

Leeswijzer

In dit rapport beschrijven we in elk hoofdstuk één van de beleidsdoelen van de provincie. vervolgens beschrijven we per beleidsdoel wat het doel is, hoe de provincie deze doelen tracht te verwezenlijken en in hoeverre de provincie hierin slaagt. In hoofdstuk 6 beschrijven we enkele projecten waarin de provincie samenwerkt met buurprovincies en maatschappelijke organisaties.

10 Onderzoeksverantwoording I&O Research, notitie van 31 oktober 2023.

12

Eindrapport – Rapport Groningen

2. Stimuleren van het fietsgebruik 2.1

Inleiding

In dit hoofdstuk brengen we in kaart in hoeverre het Groningse fietsbeleid het fietsgebruik binnen de provincie beoogt te stimuleren. Dit doen we door eerst het beleidsdoel en de uitvoering ervan te beschrijven. Vervolgens analyseren we de monitoring en de mate waarin het beleidsdoel bereikt wordt. We sluiten het hoofdstuk af met een provincievergelijking en een samenvatting van de belangrijkste bevindingen. Met de informatie in dit hoofdstuk beantwoorden we deels de eerste vier deelvragen en deelvraag 6: - Welke maatschappelijke doelen heeft de provincie met betrekking tot het fietsbeleid geformuleerd? - Op welke manier streeft de provincie deze doelen na? - Op welke manier meet de provincie de behaalde resultaten? - In hoeverre worden de doelen gerealiseerd?

2.2

Doelstelling

Provinciale Staten stelden de doelstelling met betrekking tot het stimuleren van het fietsgebruik vast in de Fietsstrategie 2016-2025. Het doel luidt: “Het fietsgebruik van onze inwoners stijgt. Het aantal verplaatsingen per persoon en de afgelegde afstand per persoon stijgt met 10% ten opzichte van 2014 (dus van 0,85 naar 0,94 verplaatsingen per dag, en van 3,07 naar 3,37 kilometer per dag)”.11 De stijging van 10% is niet gebaseerd op landelijke doelstellingen, omdat deze er in 2016 nog niet waren, maar is een eigen keuze van de provincie.12

2.3

Uitvoering

Het stimuleren van het fietsgebruik omvat alle activiteiten en projecten die binnen fietsbeleid vallen, zoals goede infrastructuur, voorzieningen en voorlichting. In deze paragraaf beschrijven we activiteiten waarmee de provincie specifiek inzet op gedragsverandering: op het motiveren

11 Provincie Groningen, Brief van Gedeputeerde Staten aan Provinciale staten, Voordracht van Gedeputeerde Staten aan Provinciale

Staten ter vaststelling van de Voordracht Fietsstrategie 2016-2025, vastgesteld op 14 december 2016, p. 17. 12 Gebaseerd op een groepsinterview met twee medewerkers van de provincie Groningen op 27 juni 2023.

13

Eindrapport – Rapport Groningen

van mensen om vaker en langer te gaan fietsen. Stimuleren van het fietsen doet de provincie samen met Groningen Bereikbaar, de Groningse gemeenten en de Regio Groningen-Assen.13 De provincie onderscheidt drie soorten stimuleringskansen, namelijk generieke stimuleringskansen, stimuleringskansen per type fietser en koppelkansen voor fietsstimulering. 14 Deze beschrijven we hieronder.

2.3.1 Generieke stimuleringskansen De meeste projecten hebben een generiek karakter en omvatten vooral voorlichting aan fietsers. Dit doet de provincie aan de hand van een communicatieplan, waarin projecten staan die door de hele provincie uitgezet kunnen worden. Deze activiteiten en campagnes worden zo lokaal mogelijk opgezet, waarbij de provincie de mogelijkheden onder de aandacht brengt. Tussen 2020 en 2021 is dit communicatieplan opgezet; sindsdien voert de provincie het uit. Het betreft communicatie rondom gerealiseerde infrastructuurprojecten, het uitdragen van de ambities van de overheden en het vertellen van één, duidelijke boodschap. Communiceren over fietsprojecten doet de provincie altijd samen met samenwerkingspartners.15

2.3.2 Stimuleringskansen per type fietser Tussen 2016 en 2020 richtte de provincie zich op twee specifieke doelgroepen: forenzen en schoolgaande kinderen. Met de activiteiten wilde de provincie de bereikbaarheid van de stad, de regiokernen en het platteland verbeteren. Naast infrastructuurprojecten zette ze daarvoor vooral in op communicatieprojecten, bijvoorbeeld om de bekendheid van doorfietsroutes te versterken. Het was ook de bedoeling om regionale hoofdfietsroutes onder de aandacht te brengen, maar de provincie is hier niet aan toe gekomen.16 Vanaf 2020 richt de provincie zich op zes doelgroepen, namelijk forenzen, sportieve fietsers, recreatieve fietsers, schoolgaande kinderen, logistieke fietsers en oudere fietsers. Dit zijn dezelfde type fietsers waar Tour de Force op inzet.17 Deze doelgroepen hebben verschillende wensen en vereisen elk een eigen benadering. De provincie richt zich, samen met Groningen Bereikbaar, onder andere op het promoten van doorfietsroutes, e-bike uitprobeeracties en een werkgeversaanpak. De provincie organiseert voor sportieve fietsers projecten zoals Noorderrondritten18 en ondersteunt het de bestaande tochten zoals de Bauke Mollema-tocht.19

13 Provincie Groningen, Verbinden met de fiets, uitvoeringsprogramma 2020-2023, vastgesteld door Gedeputeerde Staten op 6

oktober 2020, p. 27. 14 Provincie Groningen, Verbinden met de fiets, uitvoeringsprogramma 2020-2023, vastgesteld door Gedeputeerde Staten op 6 oktober 2020, pp. 28, 30 & 40. 15 Provincie Groningen, Verbinden met de fiets, uitvoeringsprogramma 2020-2023, vastgesteld door Gedeputeerde Staten op 6 oktober 2020, p. 31. 16 Provincie Groningen, Verbinding met de fiets, uitvoeringsprogramma 2017-2020, vastgesteld door Gedeputeerde Staten op 18 juli 2017, pp. 10, 11 & 12. 17 Fietsberaad: https://www.fietsberaad.nl/getattachment/Kennisbank/Uitvoeringsprogramma-Tour-de-Force-20202021/Uitvoeringsprogramma-TdF-2020-2021-120dpi-spread.pdf.aspx?lang=nl-NL, benaderd op 5 augustus 2023. 18 Provincie Groningen: https://www.provinciegroningen.nl/actueel/nieuws/nieuwsartikel/noorderrondritten-nieuwe-fietsroute-van144-kilometer-geopend/, benaderd op 15 december 2023. 19 Provincie Groningen, Verbinden met de fiets, uitvoeringsprogramma 2020-2023, vastgesteld door Gedeputeerde Staten op 6 oktober 2020, p. 32.

14

Eindrapport – Rapport Groningen

Voor recreanten zijn speciale Kinderfietsroutes uitgezet. 20 Voor schoolgaande kinderen organiseert de provincie onder andere HiBike. Dit project stimuleert kinderen en hun ouders om vaker te fietsen. 21 Voor logistieke fietsers organiseert de provincie uitprobeeracties met vrachtfietsen. 22 Met het project Doortrappen ondersteunt de provincie ouderen die langer en veiliger willen fietsen.23

2.3.3 Koppelkansen voor fietsstimulering De provincie wil bij overkoepelende thema’s, zoals duurzaamheid, gezondheid, sociale cohesie of toerisme, de fiets onder de aandacht brengen. Dit doet ze als partner, verbinder of financieel ondersteuner. De Fietscommunity is daarbij het orgaan waar initiatieven onder de aandacht komen.24 De Fietscommunity is een overlegorgaan waar overheden, marktpartijen en opleidingsinstituten samenwerken om het fietsen in Groningen te stimuleren. Zo zijn verschillende gemeenten betrokken, een fietsenmakersopleiding en enkele onderzoeksbureaus. 25 De provincie is initiatiefnemer, maar stelt zich op als gelijkwaardige deelnemer tijdens de bijeenkomsten. De Fietscommunity is sinds 2023 formeel actief, ondanks dat dit in 2021 voorzien was. De vertraging is veroorzaakt door beperkende maatregelen als gevolg van corona.26

2.4

Monitoring

Om het aantal fietskilometers en het aantal fietsverplaatsingen te monitoren, maakt de provincie gebruik van OViN. 27 Dit staat voor Onderzoek Verplaatsingen in Nederland en is één van de programma’s van het CBS. Het doel van dit programma is het in kaart brengen van de dagelijkse mobiliteit van de Nederlandse bevolking. De resultaten van dit programma worden jaarlijks gepubliceerd. Dit onderzoek loopt vanaf 2010 en heeft sinds 2017 de naam Onderweg in Nederland.28 Naast het aantal fietskilometers en fietsverplaatsingen monitort de provincie ook middels fietstellingen en onderzoeken in het kader van concrete fietsprojecten. Ook voeren ze iedere twee

20

Gebaseerd op een gesprek met twee medewerkers van de gemeente Westerwolde op 20 juli.

21 Provincie Groningen, Verbinden met de fiets, uitvoeringsprogramma 2020-2023, vastgesteld door Gedeputeerde Staten op 6

oktober 2020, p. 36. 22 Provincie Groningen, Verbinden met de fiets, uitvoeringsprogramma 2020-2023, vastgesteld door Gedeputeerde Staten op 6 oktober 2020, p. 38. 23 Provincie Groningen, Verbinden met de fiets, uitvoeringsprogramma 2020-2023, vastgesteld door Gedeputeerde Staten op 6 oktober 2020, p. 29. 24 Provincie Groningen, Verbinden met de fiets, uitvoeringsprogramma 2020-2023, vastgesteld door Gedeputeerde Staten op 6 oktober 2020, pp. 40 & 41. 25 Fietscommunity Groningen: https://www.fietscommunitygroningen.nl/over-de-community/, benaderd op 5 augustus 2023 en Fietscommunity Groningen: https://www.fietscommunitygroningen.nl/partners/, benaderd op 5 augustus 2023. 26 Provincie Groningen, Verbinden met de fiets, uitvoeringsprogramma 2020-2023, vastgesteld door Gedeputeerde Staten op 6 oktober 2020, p. 89. 27 Provincie Groningen, Monitoringsplan Fiets- en Ketenbeleid provincie Groningen, september 2018, p. 9. 28 Centraal Bureau voor de Statistiek: https://www.cbs.nl/nl-nl/onze-diensten/methoden/onderzoeksomschrijvingen/korteonderzoeksbeschrijvingen/onderzoek-verplaatsingen-in-nederland--ovin--, benaderd op 9 mei 2023.

15

Eindrapport – Rapport Groningen

jaar een enquête uit onder een panel van Groningen. Het complete monitoringsbeleid beschrijft de provincie in het Monitoringsplan Fiets en Ketenbeleid provincie Groningen.29

2.5

Resultaten

Gedeputeerde Staten rapporteren de resultaten van dit beleidsdoel in de jaarstukken en in de Monitor Fiets op www.destaatvangroningen.nl. Dat doen ze aan de hand van het gemiddeld aantal fietsverplaatsingen per persoon per dag en de afgelegde afstand per persoon per dag. In tabel 2 geven we deze resultaten weer. We kijken terug tot 2014, omdat het beleidsdoel zich verhoudt tot de cijfers in dat jaar. Tabel 1: Ontwikkeling aantal fietsverplaatsingen en afgelegde afstand per dag per persoon

Jaar

Verplaatsingen

Afgelegde afstand

2014

0,85

3,07

2015

0,83

3,21

2016

0,71

2,38

2017

0,84

3,07

2018

0,92

3,50

2019

0,87

3,45

2020

0,65

2,83

2021

0,64

2,39

2022

0,78

3,19

Het aantal verplaatsingen per persoon per dag wisselt van 0.65 tot 0.92. De afgelegde afstand in kilometers per persoon per dag wisselt van 2.38 tot 3.50. Tijdens de coronajaren, 2021 en 2022, is een daling in de cijfers zichtbaar. In de jaarstukken van 2022 geven Gedeputeerde Staten aan dat dit te wijten is aan de coronacrisis. Daarnaast ligt het aantal verplaatsingen, en de afgelegde afstand, in 2016 lager dan de andere overhedenjaren. De provincie heeft hiervoor geen verklaring gegeven.

2.6

Vergelijking Noordelijke provincies

Zowel Drenthe als Fryslân hebben beleidsdoelen voor het stimuleren van het fietsgebruik. Drenthe wil dat haar inwoners vaker gaan fietsen en dat ze langere afstanden gaan afleggen. Fryslân wil dat het aandeel van de fiets, ten opzichte van andere vervoermogelijkheden, groeit. Beide provincies geven aan dat alle doelen binnen het fietsbeleid bijdragen aan het doen toenemen van het fietsen. Drenthe zet in op fietsinfrastructuur, met specifieke aandacht voor recreatieve fietspaden. Fryslân zet specifiek in op een ketenbenadering en concrete aandacht voor scholieren en senioren.

29 Provincie Groningen, Monitoringsplan Fiets- en Ketenbeleid provincie Groningen, september 2018.

16

Eindrapport – Rapport Groningen

2.7

Samenvattende bevindingen

Gedeputeerde Staten willen tussen 2016 en 2025 dat het aantal fietsverplaatsingen per persoon met 10% stijgt ten opzichte van 2014. Ook moet de afgelegde afstand per persoon stijgen met 10%. Hiertoe zet de provincie op een aantal generieke maatregelen en op maatregelen gericht op specifieke soorten fietsers. Monitoring vindt plaats op basis van gegevens van het CBS.

17

Eindrapport – Rapport Groningen

3. Doorfietsroutes en regionale hoofdfietsroutes 3.1

Inleiding

In dit hoofdstuk brengen we in kaart in hoeverre het Groningse fietsbeleid de gewenste resultaten behaalt met betrekking tot doorfietsroutes. Dit doen we door eerst het beleidsdoel en de uitvoering ervan te beschrijven. Vervolgens analyseren we de monitoring en de mate waarin de provincie haar beleidsdoel bereikt. We sluiten het hoofdstuk af met een provincievergelijking en een samenvatting van de belangrijkste bevindingen. Van 2016 tot 2020 heette deze fietsroutes ‘Fietsroutes plus’. Vanaf 2020 noemt de provincie ze ‘doorfietsroutes’. Om verwarring te voorkomen, gebruiken we in dit rapport de term ‘doorfietsroutes’. Met de informatie in dit hoofdstuk beantwoorden we deels de eerste vier deelvragen en deelvraag 6: - Welke maatschappelijke doelen heeft de provincie met betrekking tot het fietsbeleid geformuleerd? - Op welke manier streeft de provincie deze doelen na? - Op welke manier meet de provincie de behaalde resultaten? - In hoeverre worden de doelen gerealiseerd?

3.2

Doelstelling

De doelstelling met betrekking tot de doorfietsroutes uit de Fietsstrategie 2016-2025 luidt: “De inwoners beoordelen onze doorfietsroutes minimaal met een 8 en onze regionale hoofdfietsroutes minimaal met een 7,5”.30 De provincie geeft aan dat doorfietsroutes “brede en comfortabele fietspaden zijn die op drukke trajecten fietsers goed faciliteren. Zo kunnen meer mensen op afstanden tot 15 kilometer kiezen om op de fiets te stappen, in plaats van in de auto.” Doorfietsroutes richten zich met name op de stad Groningen, omdat daar de meeste verkeersstromen zijn. Een regionaal hoofdfietspad is een hoofdverbinding tussen belangrijke regionale kernen. Het is de bedoeling dat de inrichting van

30

Provincie Groningen, Brief van Gedeputeerde Staten aan Provinciale staten, Voordracht van Gedeputeerde Staten aan Provinciale Staten ter vaststelling van de Voordracht Fietsstrategie 2016-2025, vastgesteld op 14 december 2016, p. 17.

18

Eindrapport – Rapport Groningen

regionale hoofdfietsroutes grotendeels hetzelfde is als die van doorfietsroutes, al kan de provincie daarvan afwijken.31 De doelen van de provincie zijn niet gebaseerd op landelijke doelstellingen, omdat deze er in 2016 niet waren, maar zijn eigen keuzes van de provincie. Deze keuze is gebaseerd op beoordelingen over doorfietsroutes uit 2013.32

3.3

Uitvoering

De uitvoering van deze doelstelling richt zich op twee sporen. In paragraaf 3.3.1 zetten we het realiseren van de doorfietsroutes uiteen. In paragraaf 3.3.2 doen we dat met de regionale hoofdfietsroutes.

3.3.1 Doorfietsroutes Bij het aanleggen van fietspaden is de provincie afhankelijk van samenwerkingspartners, zoals gemeenten, grondeigenaren of belangenorganisaties. Gedeputeerde Staten nemen bij het realiseren van doorfietsroutes de regie in het buitengebied. Vanaf de rand van de stad Groningen is de gemeente Groningen verantwoordelijk. Voor het buitengebied betaalt de provincie 100% van het traject. De gemeente doet dit vanaf de stadsgrenzen.33 Het aanleggen van doorfietsroutes kan lang duren. Er moet consensus in de omgeving zijn en vergunningen moeten worden verkregen. Het proces om de grond aan te kopen, of in het uiterste geval te onteigenen, neemt ook veel tijd in beslag. Daarnaast kunnen de belangen van de doorfietsroute botsen met Afbeelding 1: Doorfietsroutes Groningen andere belangen. Zo kan een route door een gebied lopen met de bestemming Natuurnetwerk Nederland, waardoor compensatie van de verloren natuur elders moet plaatsvinden. Tot slot moet het tracé zo gepland worden, dat er geen scherpe bochten in de weg zitten en er geen stoplichten nodig zijn.34 Om desondanks de route mogelijk te maken, zijn langdurige procedures nodig.35

31 Provincie Groningen, Brief van Gedeputeerde Staten aan Provinciale Staten, Voordracht van Gedeputeerde Staten aan Provinciale

Staten ter vaststelling van de Voordracht Fietsstrategie 2016-2025, vastgesteld op 14 december 2016, p. 23. 32 Gebaseerd op een groepsinterview met medewerkers van de provincie Groningen op 27 juni 2023. 33 Provincie Groningen, Verbinden met de fiets, uitvoeringsprogramma 2020-2023, vastgesteld door Gedeputeerde Staten op 6 oktober 2020, pp. 54 en 55. 34 Zie voor meer informatie onze onderzoeken naar Natuurcompensatie: https://www.noordelijkerekenkamer.nl/natuurcompensatie. 35 Gebaseerd op een groepsinterview met medewerkers van de provincie Groningen op 27 juni 2023.

19

Eindrapport – Rapport Groningen

In totaal zijn elf fietspaden aangemerkt als al dan niet potentiële doorfietsroutes. Van deze elf waren de routes naar Zuidhorn, Bedum, Ten Boer, Roden en Eelde-Paterswolde vóór de onderzoeksperiode al, nagenoeg, afgerond. Tijdens de onderzoeksperiode is gewerkt aan routes richting Leek, Assen, Haren/Zuidlaren en Winsum. De twee routes richting Harkstede en Hoogezand waren in 2016 als ambitie benoemd, maar hier is nog geen concrete invulling aan gegeven. Bij het aanleggen van de routes staan veiligheidsaspecten en naamsbekendheid centraal.36 Doorfietsroute Leek In het begin van 2020 hebben Provinciale Staten het realisatiebesluit genomen voor deze route.37 Deze route komt ten zuiden van de A7 en loopt door verschillende natuurgebieden. In september 2023 begon het aanleggen van het eerste deelgebied en het is de verwachting dat in 2025 de fietsroute gerealiseerd is. Een deel van de aanleg is afhankelijk van de realisatie van een Zonnewal door de Energie Coöperatie Oostwold. Een gevolg hiervan is dat de aanleg van het tracé enigszins vertraagt.38 Doorfietsroute Assen In het begin van 2015 is de provincie, samen met de provincie Drenthe en de gemeenten Groningen, Haren, Tynaarlo en Assen begonnen met de plannen voor een doorfietsroute tussen Assen en Groningen. Deze route kreeg de naam ‘De Groene As’. In 2017 begon de uitvoering in deelprojecten.

In 2018 is bijvoorbeeld de route tussen Groningen en Haren opgeleverd. 39 De provincie is verantwoordelijk voor het traject vanaf de grens van de bebouwde kom bij de Van Ketwich Verschuur-brug tot de provinciegrens. Het overige gedeelte valt onder de verantwoordelijkheid van de gemeenten Tynaarlo en Assen en de provincie Drenthe. 40 In paragraaf 6.2 gaan we gedetailleerder in op dit project en de samenwerking tussen de overheden. Doorfietsroute Haren en Zuidlaren Er is een doorfietsroute tussen Groningen en Haren. Vanaf 2016 bestond de ambitie deze door te trekken naar Zuidlaren. In 2022 is de provincie begonnen deze ambitie uit te werken. In een variantenstudie zijn vijf haalbare routes uitgewerkt en vergeleken. Deze studie is tot stand gekomen door gesprekken met omwonenden, fietsers, belanghebbenden en belangenorganisaties. De verkenningsfase loopt tot 2023 en het is de verwachting dat Provinciale

36

Provincie Groningen, Verbinden met de fiets, uitvoeringsprogramma 2020-2023, vastgesteld door Gedeputeerde Staten op 6 oktober 2020, pp. 54 en 55. 37 Provincie Groningen, Verbinden met de fiets, uitvoeringsprogramma 2020-2023, vastgesteld door Gedeputeerde Staten op 6 oktober 2020, p. 55. 38 Provincie Groningen: https://www.provinciegroningen.nl/projecten/doorfietsroute-groningen-leek/, benaderd op 8 augustus 2023. 39 Provincie Groningen, Verbinden met de fiets, uitvoeringsprogramma 2020-2023, vastgesteld door Gedeputeerde Staten op 6 oktober 2020, p. 56. 40 Provincie Groningen, Verbinden met de fiets, uitvoeringsprogramma 2020-2023, vastgesteld door Gedeputeerde Staten op 6 oktober 2020, p. 54.

20

Eindrapport – Rapport Groningen

Staten daarna een definitief besluit nemen over het voorkeurstraject. 41 Hierna volgen de planuitwerking en de realisatie. Doorfietsroute Winsum De eerste zeven kilometer van het traject, tussen Groningen en Sauwerd, zijn in november 2021 opgeleverd, het laatste deel van de route in 2023. Een onteigeningsprocedure zorgde voor enige vertraging. De provincie was namelijk niet eigenaar van alle benodige stukken grond. Het aanleggen van deze fietsroute is gecombineerd met groot onderhoud en herinrichting van de N361.42 Doorfietsroutes Groningen – Hoogezand en Groningen - Harkstede Dit zijn potentiele doorfietsroutes, die nog niet gepland zijn.43 Veiligheid en naamsbekendheid Naast het fysiek aanleggen van de doorfietsroutes, zetten Gedeputeerde Staten in op de veiligheidsfacetten van de al aanwezige onderdelen van de routes. Op basis van landelijke richtlijnen worden alle fietspaden vergevingsgezind gemaakt. Een vergevingsgezind fietspad is zo ingericht dat het van nature uitnodigt tot wenselijk gedrag en werkt daar waar nodig foutcorrigerend en letselbeperkend. 44 Vanaf 2018 is veel aandacht voor de herkenbaarheid van snelfietsroutes, om zo de naamsbekendheid te vergroten. Ook is op een klein stukje van de doorfietsroute naar Zuidhorn verlichting aangebracht en enkele ledlampjes op het eerste deel van de doorfietsroute naar Assen. 45

3.3.2 Regionale hoofdfietsroutes Hoofdfietsroutes verbinden de regionale kernen met elkaar. De vorm en invulling ervan is vergelijkbaar met doorfietsroutes. In de meeste gevallen zijn gemeenten eigenaar en wegbeheerder van de infrastructuur. Gedeputeerde Staten nemen vooral een initiërende en faciliterende houding aan. Ook stellen ze subsidies beschikbaar, tot maximaal 75% van het totale bedrag.46 Samen met gemeenten heeft de provincie onderzocht welke nieuwe trajecten er aangelegd moeten worden, welke trajecten verbeterd moeten worden en welke prioriteiten er zijn. Daarbij

41 Provincie Groningen: https://www.provinciegroningen.nl/projecten/doorfietsroute-zuidlaren-haren/, benaderd op 8 augustus

2023. 42 Provincie Groningen: https://www.provinciegroningen.nl/projecten/n361-veilig/, benaderd op 8 augustus 2023. 43 Provincie Groningen: https://www.doorfietsroute.nl/, benaderd op 8 augustus 2023. 44 Vergevingsgezindefietspad: http://www.vergevingsgezindefietspad.nl/projectinformatie/het-vergevingsgezinde-fietspad/, benaderd op 2 juni 2023. 45 Provincie Groningen, Jaarrekening 2017, p. 77, Provincie Groningen, Jaarrekening 2018, p. 70 en Provincie Groningen, Jaarrekening 2020, p. 76. 46 Provincie Groningen, Verbinding met de fiets, uitvoeringsprogramma 2017-2020, vastgesteld door Gedeputeerde Staten op 18 juli 2017, p. 27. en Provincie Groningen, Verbinden met de fiets, uitvoeringsprogramma 2020-2023, vastgesteld door Gedeputeerde Staten op 6 oktober 2020, pp. 58 & 59.

21

Eindrapport – Rapport Groningen

is rekening gehouden met gepland onderhoud om overlast te beperken.47 In 2016 zijn in een voorverkenning acht potentiële routes vastgesteld, namelijk:48 ▪ Winschoten – Pekela ▪ Hoogezand – Harkstede ▪ Appingedam – Delfzijl ▪ Veendam – Muntendam ▪ Veendam – Pekela ▪ Winschoten – Scheemda ▪ Stadskanaal – Musselkanaal ▪ Stadskanaal – Nieuw Buinen Van deze destijds potentiële routes is de route tussen Veendam en Pekela gerealiseerd. De routes tussen Appingedam en Delfzijl en Veendam en Muntendam zitten in een (gevorderde) planfase.49 Bij de meeste regionale hoofdfietsroutes is een uitgebreide verkenning niet nodig, omdat er al een fietspad ligt of omdat het traject volgens de provincie voor de hand ligt. In zowel ambtelijk als bestuurlijk overleg maken gemeenten en provincie afspraken over de planuitwerkfase en de verdeling van de kosten van de uitvoering.50

3.4

Monitoring

Met belevingsonderzoeken monitoren Gedeputeerde Staten de doorfietsroutes. Hiervoor hebben ze een standaard-enquête opgesteld. Deze enquête wordt binnen een jaar na realisatie van een fietsroute uitgezet door de provincie. Drie jaar na realisatie volgt een nieuwe, simpeler belevingsonderzoek. Er is sprake van een nulmeting, een eerste meting en een tweede meting.51 De resultaten hiervan nemen zij vervolgens op in de Monitor fiets en in de jaarrekeningen.52 Naast de algemene beoordeling, vraagt de provincie via de enquête ook naar de beoordeling van bepaalde eigenschappen van de doorfietsroute. Voorbeelden daarvan zijn directheid, vlakheid, verlichting of breedte.53 Voor het monitoren van regionale hoofdfietsroutes heeft de provincie nog geen specifieke onderzoeksmethode opgesteld. Het is de bedoeling dat deze in grote lijnen overeenkomt met de enquêtes die voor de doorfietsroutes worden gebruikt. 54 Naast de belevingsonderzoeken voert de provincie fietstellingen uit. Het complete monitoringsbeleid beschrijft de provincie in het Monitoringsplan Fiets en Ketenbeleid provincie Groningen.55

47

Provincie Groningen, Verbinding met de fiets, uitvoeringsprogramma 2017-2020, vastgesteld door Gedeputeerde Staten op 18 juli 2017, p. 27. 48 Provincie Groningen: https://voorverkenningfietsgro.ireport.royalhaskoningdhv.com/fietsgroningen1-inleiding11-aanleiding/3resultaten-voorverkenning/31-stap-1-inventarisatie-potentiele-projecten, benaderd op 4 augustus 2023. 49 Gebaseerd op schriftelijke communicatie met een medewerker van de provincie Groningen op 28 augustus 2023. 50 Provincie Groningen: https://voorverkenningfietsgro.ireport.royalhaskoningdhv.com/fietsgroningen1-inleiding11-aanleiding/5vervolg-procedures-en-realisatie-projecten, benaderd op 4 augustus 2023. 51 Gebaseerd op een groepsinterview met medewerkers van de provincie Groningen op 27 juni 2023. 52 Provincie Groningen, Monitoringsplan Fiets- en Ketenbeleid provincie Groningen, Bijlage 1, september 2018, p. 2. 53 Mobycon, Belevingsonderzoek Fietsroute Plus Groningen-Bedum, in opdracht van de provincie Groningen, 17 november 2016. 54 Gebaseerd op schriftelijke communicatie met een medewerker van de provincie Groningen op 28 augustus 2023. 55 Provincie Groningen, Monitoringsplan Fiets- en Ketenbeleid provincie Groningen, september 2018.

22

Eindrapport – Rapport Groningen

3.5

Resultaten

In deze paragraaf beschrijven we de beoordeling van de gebruikers van de doorfietsroutes en van de regionale hoofdfietsroutes. In paragraaf 3.5.1 beschrijven we resultaten van de beoordelingen van de doorfietsroutes. De beoordelingen van de regionale hoofdfietsroutes doen we in paragraaf 3.5.2 In paragraaf 3.5.3 beschrijven we de resultaten van onze eigen enquête.

3.5.1 Belevingsonderzoeken doorfietsroutes Gedurende de onderzoeksperiode liet de provincie belevingsonderzoeken over vier doorfietsroutes uitvoeren. In tabel 3 geven we de resultaten van deze onderzoeken weer. Tabel 2: Beoordeling doorfietsroutes

Doorfietsroute

Nulmeting

Eerste meting

Tweede meting

Assen

niet uitgevoerd

7.7

-

Bedum

Geen rapportcijfer gevraagd

7.8

7.9

Ten Boer

Geen rapportcijfer gevraagd

8.0

-

Zuidhorn

Geen rapportcijfer gevraagd

7.9

7.7

Groningen – Assen In 2018 is een deel van de doorfietsroute tussen Groningen en Assen opgeleverd, namelijk het stuk tussen Groningen en Haren. Er is, vanwege tijdsdruk en het meepakken van koppelkansen, geen nulmeting uitgevoerd. De Eerste meting is uitgevoerd als onderdeel van de pilot ‘We hebben oog voor elkaar. Met deze pilot willen de organisatoren het actief opletten onder fietsers vergroten. Het beoordelingscijfer over het tracé is licht afgenomen. De redenen hiervoor zijn een vertraagde oplevering van de gehele route richting Assen, verschillende weersomstandigheden en een andere gebruikersverdeling. 56 Daarmee bedoelen ze dat andere typen fietsers gebruik kunnen maken van de fietsroute. Groningen - Bedum De doorfietsroute tussen Groningen en Bedum is elf kilometer lang en is gerealiseerd in 2013. De provincie voerde de nulmeting uit in 2008, de eerste meting in 2018 en de tweede meting in 2022. Tijdens de nulmeting is niet expliciet naar rapportcijfers gevraagd. Deze beoordeling ontbreekt. Wel is gevraagd naar de beleving van onder andere de aantrekkelijkheid, de hinder van auto’s en de breedte van de fietsroute. De resultaten tussen de eerste en de tweede meting verschillen minimaal. Naar aanleiding van de onderzoeken zijn enkele aanbevelingen geformuleerd, zoals het verbeteren van de verlichting en het aanpassen van de voorrangssituatie op rotondes.

57 De aanbevelingen zijn niet overgenomen door de provincie. Wel houdt de provincie rekening met de aanbevelingen bij het opstellen van het Werkplan fiets 2024-2027.

56

Provincie Groningen, ‘We hebben oog voor elkaar’ Vergroten verkeersveiligheid door vriendelijk groeten, 7 december 2020, p. 28.

57 Provincie Groningen, Nameting belevingsonderzoek Doorfietsroute Bedum-Groningen, 17 januari 2023, pp. 3, 9, 10, 15 en 16

23

Eindrapport – Rapport Groningen

Groningen – Ten Boer De doorfietsroute tussen Ten Boer en Groningen is twaalf kilometer lang en is gerealiseerd in 2018. De provincie voerde de nulmeting uit in 2018, voor de oplevering en de eerste meting in 2022. Een tweede meting is nog niet uitgevoerd. Tijdens de nulmeting is niet expliciet naar rapportcijfers gevraagd. De aanbevelingen zijn niet overgenomen door de provincie. Wel houdt de provincie rekening met de aanbevelingen bij het opstellen van het Werkplan fiets 2024-2027 Naar aanleiding van het onderzoek zijn enkele aanbevelingen geformuleerd, zoals het aanleggen van extra verlichting en het aantrekkelijker maken van de route met behulp van extra beplanting.58 De aanbevelingen zijn niet overgenomen door de provincie. Wel houdt de provincie rekening met de aanbevelingen bij het opstellen van het Werkplan fiets 2024-2027. Groningen - Zuidhorn De doorfietsroute tussen Groningen en Zuidhorn is dertien kilometer lang en is gerealiseerd in 2012. De provincie voerde de nulmeting uit in 2004, de eerste meting in 2013 en de tweede meting in 2022 Tijdens de nulmeting is niet expliciet naar rapportcijfers gevraagd. Deze beoordeling ontbreekt. Wel blijkt uit de nulmeting dat 45% van de ondervraagden de route als matig/slecht ervaarde.

De minieme daling tussen de eerste en tweede meting is waarschijnlijk te verklaren door werkzaamheden bij een nabijgelegen elektriciteitscentrale, waardoor een omleiding nodig was. Daarnaast veroorzaken autoverkeer, landbouwverkeer en andere fietsers hinder. Naar aanleiding van de onderzoeken zijn enkele aanbevelingen geformuleerd, zoals het verbeteren van het wegdek, het verbeteren van de afscheiding tussen fietsers en autoverkeer en het verbeteren van verlichting.59 De aanbevelingen zijn niet overgenomen door de provincie. Wel houdt de provincie rekening met de aanbevelingen bij het opstellen van het Werkplan fiets 20242027.

3.5.2 Belevingsonderzoeken regionale hoofdfietsroutes Tijdens de onderzoeksperiode is een regionale hoofdfietsroute gerealiseerd. Er is geen nulmeting gedaan. Ook zijn nog geen eerste- en tweede metingen uitgevoerd. Er zijn dus geen belevingsonderzoeken voor regionale hoofdfietsroutes uitgevoerd.

3.5.3 Enquête Noordelijke Rekenkamer Van de respondenten wist 64% voor de enquête wat een doorfietsroute was, 10% meer 65plussers dan 16-34-jarigen. Toch maakt meer dan de helft (56%) van de respondenten geen gebruik van de doorfietsroutes. Van de respondenten die wel gebruik maken van de doorfietsroutes, doet slechts 2% dit 5-6 keer per week. Desgevraagd geeft 8% van de respondenten aan vaker de fiets te gebruiken sinds de aanleg van doorfietsroutes. De gebruikers van de doorfietsroutes geven deze een 7,7 als rapportcijfer, waarbij er geen significant verschil is tussen de leeftijdsgroepen. De bekendheid van de regionale hoofdfietsroutes ligt een stuk lager met 26%. Ook niet verwonderlijk dat 69% van de respondent zegt geen gebruik te maken van een

58

Provincie Groningen, Nameting belevingsonderzoek Doorfietsroute Ten Boer-Groningen, 9 februari 2023, pp. 3, 9 en 14.

59 Provincie Groningen, Nameting belevingsonderzoek Doorfietsroute Zuidhorn-Groningen, 9 februari 2023, pp. 3, 9, 10, 16 en 17.

24

Eindrapport – Rapport Groningen

regionale hoofdroute. 22% doet dit minder dan 1 keer per week, slechts 6% doet dit 1 tot 2 keer per week en 3% maakt vaker gebruik van een regionale hoofdfietsroute. Sinds de aanleg van de regionale hoofdfietsroutes is 9% vaker de fiets gaan gebruiken. De regionale hoofdfietsroutes krijgen een 7,3 als rapportcijfer van de gebruikers.

3.6

Vergelijking Noordelijke provincies

Fryslân en Drenthe hebben geen concrete doelen gesteld met betrekking tot doorfietsroutes of regionale hoofdfietsroutes. Wel leggen ze deze routes aan. Fryslân is bezig met de ontwikkeling van doorfietsroutes tussen Leeuwarden, Heerenveen, Drachten en Sneek. Drenthe is bezig met de ontwikkeling van onder andere doorfietsroutes tussen Groningen en Assen en tussen Meppel en Zwolle.

3.7

Samenvattende bevindingen

Gedeputeerde Staten willen dat Groningers de doorfietsroutes met een 8 beoordelen. Regionale hoofdfietsroutes moeten een 7.5 krijgen. In totaal zijn elf fietspaden aangemerkt als al dan niet potentiële doorfietsroutes. Naast het aanleggen van de doorfietsroutes zetten Gedeputeerde Staten in op de veiligheid van deze routes en de naamsbekendheid ervan. De beoordeling van de inwoners onderzoekt de provincie met eigen enquêtes. Er zijn 6 metingen bekend van doorfietsroutes en deze wisselen van een 7.4 tot een 8.0. Voor regionale doorfietsroutes zijn nog geen enquêtes uitgezet.

25

Eindrapport – Rapport Groningen

4. Verkeersveiligheid 4.1

Inleiding

In dit hoofdstuk brengen we in kaart in hoeverre het Groningse fietsbeleid de verkeersveiligheid voor fietsers verbetert. Dit doen we door eerst het beleidsdoel en de uitvoering ervan te beschrijven. Vervolgens analyseren we de monitoring en de mate waarin de provincie haar beleidsdoel bereikt. We sluiten het hoofdstuk af met een provincievergelijking en een samenvatting van de belangrijkste bevindingen. Met de informatie in dit hoofdstuk beantwoorden we deels de eerste vier deelvragen en deelvraag 6: - Welke maatschappelijke doelen heeft de provincie met betrekking tot het fietsbeleid geformuleerd? - Op welke manier streeft de provincie deze doelen na? - Op welke manier meet de provincie de behaalde resultaten? - In hoeverre worden de doelen gerealiseerd?