Document · PDF

1.12.1 Bijlage Rekenkamer - Eindrapport Drenthe

1 - RAADSVERGADERING 26 september 2024, gemeente MeppelBij agendapunt: Categorie 1: Voor kennisgeving aannemen15.445 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Drenthe | 2024

Ga toch fietsen! Onderzoek naar het fietsbeleid van de provincie Drenthe

Provinciaal fietsbeleid Drenthe Eindrapport

Opstellers

Ingeborgh Petri-Bezemer en Sam Heslinga

Portefeuillehouder

Jan van der Bij

Datum

11 juli 2024

Fietsbeleid – Rapport Drenthe

Voorwoord

De Noordelijke Rekenkamer onderzocht het fietsbeleid van de provincies Drenthe, Fryslân en Groningen over de jaren 2016-2022. Alle reden om daar aandacht aan te besteden: de ‘fietswereld’ is immers de laatste jaren aan veel veranderingen onderhevig, hetgeen gevolgen heeft voor het beleid, zowel met betrekking tot de infrastructuur, de veiligheid als ook de recreatieve doelen die ermee gediend kunnen zijn. Alle drie de provincies hebben op diverse terreinen van fietsbeleid doelen gesteld vanuit de ambitie een uitstekende fietsprovincie te zijn. Sommige doelen zijn gehaald, andere (nog?) niet. U leest ook terug in ons rapport hoe breed het scala van projecten en samenwerking op het gebied van fietsbeleid is. Er wordt goed samengewerkt, over provinciegrenzen heen en ook met diverse gemeenten. Wij hebben gemeend deze brede beschrijving van elke provincie op te moeten nemen in het rapport, om u daarmee de kans te geven kennis te nemen van de diversiteit van activiteiten op het gebied van fietsbeleid. We hopen en verwachten dat dit rapport een aanzet is voor het verder ontwikkelen van fietsbeleid in de toekomst, en we wensen u hierbij veel succes. We danken de gesprekspartners voor de bereidwilligheid onze vragen te beantwoorden.

Namens de Noordelijke Rekenkamer, Anneke Beukers

Linze Schaap

Voorzitter

Secretaris-directeur

Fietsbeleid – Rapport Drenthe

Inhoud Voorwoord .......................................................................................................................... 1 Conclusies en aanbevelingen ................................................................................................ 5 Aanleiding en vraagstelling ............................................................................................................. 5 Conclusies ....................................................................................................................................... 5 Aanbevelingen ................................................................................................................................ 8 1.

Inleiding ................................................................................................................ 9

1.1 1.2 1.3 1.4

Context en aanleiding ..................................................................................................... 9 Onderzoeksvragen ........................................................................................................ 10 Onderzoeksmethoden .................................................................................................. 10 Leeswijzer...................................................................................................................... 12

Meer mensen op de fiets ......................................................................................13

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7

Inleiding......................................................................................................................... 13 Doelstellingen ............................................................................................................... 13 Uitvoering ..................................................................................................................... 14 Monitoring .................................................................................................................... 15 Resultaten ..................................................................................................................... 15 Vergelijking Noordelijke provincies ............................................................................... 16 Samenvattende bevindingen ........................................................................................ 17

Veilig fietsen ........................................................................................................18

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7

Inleiding......................................................................................................................... 18 Doelstellingen ............................................................................................................... 18 Uitvoering ..................................................................................................................... 18 Monitoren ..................................................................................................................... 21 Resultaten ..................................................................................................................... 22 Vergelijking Noordelijke provincies ............................................................................... 23 Samenvattende bevindingen ........................................................................................ 23

Een compleet fietsnetwerk ...................................................................................24

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7

Inleiding......................................................................................................................... 24 Doelstellingen ............................................................................................................... 24 Uitvoering ..................................................................................................................... 25 Monitoring .................................................................................................................... 27 Resultaten ..................................................................................................................... 27 Vergelijking Noordelijke provincies ............................................................................... 29 Samenvattende bevindingen ........................................................................................ 29

Een aantrekkelijk toeristisch fietsproduct ..............................................................30

Fietsbeleid – Rapport Drenthe

5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7

Inleiding......................................................................................................................... 30 Doelstellingen ............................................................................................................... 30 Uitvoering ..................................................................................................................... 31 Monitoren ..................................................................................................................... 32 Resultaten ..................................................................................................................... 33 Vergelijking Noordelijke provincies ............................................................................... 34 Samenvattende bevindingen ........................................................................................ 35

Samenwerken met gemeenten, provincies en waterschappen ...............................36

6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6

Inleiding......................................................................................................................... 36 De Groene As ................................................................................................................ 36 Fietsinfrastructuurproject met Fryslân ......................................................................... 38 Hub Gieten .................................................................................................................... 38 Noordelijke Proeftuin Verkeersveiligheid ..................................................................... 39 Samenvattende bevindingen ........................................................................................ 39

Bronnenlijst ........................................................................................................................40 Bijlage 1: Geïnterviewde personen ......................................................................................42 Bijlage 2: Onderzoeksfasen .................................................................................................43 Bijlage 3: Provincievergelijking ............................................................................................44 Bijlage 4: Bestuurlijke reactie Gedeputeerde Staten van Drenthe .........................................45 Bijlage 5: Erratum Gedeputeerde Staten van Drenthe ..........................................................48 Bijlage 6: Nawoord..............................................................................................................49

Fietsbeleid – Rapport Drenthe

Conclusies en aanbevelingen Aanleiding en vraagstelling De fiets en het fietsen staan in Nederland in de belangstelling. De provincie is verantwoordelijk voor de provinciale infrastructuur en het bepalen van het regionale mobiliteitsbeleid binnen de kaders van de Planwet Verkeer en Vervoer. De fiets krijgt een steeds prominentere rol in provinciaal beleid als het gaat om duurzaamheid, bereikbaarheid en gezondheid. Het doel van het onderzoek is het evalueren van de doeltreffendheid van het fietsbeleid van de provincie. De hoofdvraag van dit onderzoek luidt als volgt: Hoe geeft de provincie invulling aan het fietsbeleid met betrekking tot fietsinfrastructuur, verkeersveiligheid, recreatie en het stimuleren van fietsgebruik en hoe doeltreffend is zij daarin?

Conclusies De hoofdconclusie van het onderzoek is de volgende: De provincie Drenthe heeft voor fietsinfrastructuur, verkeersveiligheid, recreatie en het stimuleren van fietsgebruik beleidsdoelen gesteld. Deze doelen heeft de provincie uitgewerkt in de Fietsnota 2014-2020, het Mobiliteitsprogramma 2021-2030 en de Fietsagenda 2022-2026. Door onder andere infrastructuurprojecten uit te voeren, in te zetten op educatie, subsidies te verstrekken en evenementen te organiseren probeert de provincie haar doelen te bereiken. Door gebruik te maken van landelijke programma’s controleert de provincie de mate van doelbereiking, voor de doelen voor verkeersveiligheid en het stimuleren van fietsgebruik. Zo ontstaat een duidelijk beeld van de voortgang. Deze doelen bereikt de provincie niet. De mate van doelbereiking voor fietsinfrastructuur en recreatie monitort de provincie niet zelf. Wel maakt ze gebruik van onderzoeksresultaten van landelijke consumentenorganisaties. Op basis van deze onderzoeksresultaten, uit de jaren 2016 en 2021 is te stellen dat de provincie haar doelen behaalt. Hieronder geven wij gedetailleerder antwoord op de deelvragen van het onderzoek: per deelvraag eerst een kort antwoord en daaronder een toelichting. 1.

Welke maatschappelijke doelen heeft de provincie met betrekking tot het fietsbeleid geformuleerd?

Fietsbeleid – Rapport Drenthe

De provincie formuleert binnen het fietsbeleid vier doelen. Deze doelen zijn gericht op: - Stimuleren van het fietsgebruik; tussen 2012 en 2020 was het doel het aandeel fietsverplaatsingen, ten opzichte van de overige vervoermogelijkheden, met 20% te doen stijgen. Dit betekent dat het aandeel 35% zou moeten zijn. Vanaf 2020 hanteert Drenthe een nieuw doel, namelijk dat Drentse inwoners in 2030 20% meer fietskilometers maken ten opzichte van 2019. - Verkeersveiligheid voor fietsers; tussen 2014 en 2020 moest het aantal dodelijke slachtoffers en ernstig gewonde fietsers halveren. Vanaf 2020 moeten alle fietsers veilig hun bestemming bereiken. - Compleet fietsnetwerk; tussen 2014 en 2020 wilde de provincie het netwerk voltooien, waarbij de gebruikers de fietsinfrastructuur met een voldoende tot zeer goed beoordelen. Vanaf 2020 wil de provincie een comfortabel, veilig en direct fietsnetwerk hebben. - Toeristisch fietsproduct; tussen 2014 en 2020 moest Drenthe in de top 3 van toeristische fietsprovincies staan. Vanaf 2020 moet de provincie gepositioneerd zijn als dé fietsprovincie. 2.

Op welke manier streeft de provincie deze doelen na?

De provincie probeert de doelen te realiseren via uiteenlopende maatregelen, zoals infrastructuurprojecten, subsidies, educatie en sportevenementen. De maatregelen zijn niet altijd gekoppeld aan afzonderlijke beleidsdoelen. De provincie wil haar inwoners motiveren om vaker de fiets te pakken met de aanleg van nieuwe infrastructuur, zoals doorfietsroutes en overstappunten. Concrete beleidsthema’s voor verkeersveiligheid staan beschreven in het Strategisch Plan Verkeersveiligheid Drenthe 20222026. De provincie zet onder andere in op educatieve programma’s, zoals MONO. Vanuit de brede doeluitkering Verkeer en Vervoer, en de Fietsagenda, werkt de provincie aan het versterken van het hoofdfietsnetwerk. In de Fietsagenda is een lijst met ontbrekende fietspaden opgenomen, aan de hand waarvan de provincie het hoofdfietsnetwerk aanvult. De provincie stimuleert recreatieve fietsroutes met subsidies. Ook faciliteert ze het organiseren van fietsevenementen. 3.

Op welke manier meet de provincie de behaalde resultaten?

De provincie monitort de mate van doelbereiking aan de hand van landelijke programma’s en onderzoeken van consumentenorganisaties. Daarnaast heeft ze een eenmalig onderzoek laten uitvoeren naar de mate van compleetheid van het fietsnetwerk. De provincie gebruikt bestanden van het CBS om het fietsgebruik te monitoren. Voor het aantal verkeersdoden en het aantal ernstig gewonden gebruikt de provincie het Bestand Geregistreerde Ongevallen Nederland (BRON). Op basis van deze twee landelijke bronnen creëert de provincie een overzicht van de mate waarin ze haar beleidsdoelen bereikt. De provincie monitort de mening van consumenten over het fietsnetwerk en over de toeristische fietsroutes niet zelf. In plaats daarvan gebruikt ze de onderzoeksresultaten van landelijke consumentenorganisaties. Voor het controleren van de mate van doelbereiking is de provincie dus afhankelijk van deze organisaties.

Fietsbeleid – Rapport Drenthe

Het CBS brengt de dagelijkse mobiliteit van de Nederlandse bevolking in kaart, waaronder het fietsgebruik. BRON is een landelijk bestand met ongevalsgegevens. De provincie monitort de realisatie van haar beleidsdoelen aan de hand van de gegevens van het CBS en BRON. De mate van compleetheid van het hoofdfietsnetwerk heeft de provincie in 2021 laten onderzoeken. De mening van gebruikers van zowel utilitaire als recreatieve fietspaden monitort de provincie niet zelf. Hiervoor maakt ze gebruik van onderzoeksresultaten van landelijke consumentenorganisaties. Deze onderzoeken worden niet jaarlijks uitgevoerd en de provincie neemt de resultaten ervan niet op in een provinciale monitor. 4.

In hoeverre worden de doelen gerealiseerd?

De provincie behaalde haar tot 2020 gestelde doelen met betrekking tot het stimuleren van het fietsgebruik en verkeersveiligheid voor fietsers deels. Het fietsnetwerk was niet ‘compleet’, maar de beoordelingen van gebruikers waren positief. Het doel met betrekking tot fietstoerisme is op basis van landelijke consumentenonderzoeken behaald. Voor de in 2021 gestelde doelen is het te vroeg om te bepalen in hoeverre deze behaald zijn. Het provinciale doel voor het stimuleren van het fietsgebruik was in 2020 een aandeel van 35% te realiseren. In 2020 was dit aandeel 25%. Daarmee behaalde de provincie haar doel niet. Het doel voor verkeersveiligheid onder fietsers was het halveren van het aantal ernstig gewonde fietsslachtoffers tussen 2014 en 2020. Dit doel is niet gehaald. Tot 2020 wilde de provincie een ‘voltooid’ fietsnetwerk hebben. Op basis van door in opdracht van de provincie uitgevoerd onderzoek uit 2021 is dit niet is gelukt. In dit onderzoek is een lijst met ontbrekende routes opgesteld. Daarnaast wilde de provincie dat gebruikers positief zijn over het fietsnetwerk. Volgens consumentenonderzoeken uit 2016 en 2021 is dit doel behaald. Het toeristische doel tot 2020 was een plek bij de top 3 toeristische fietsprovincies. Op basis van dezelfde consumentenonderzoeken is dit gelukt.

Van de in 2020 geformuleerde doelstellingen is het te vroeg om vast te stellen in hoeverre ze behaald zijn, aangezien de richtdatum hiervoor in 2030 ligt. De rekenkamer vraagt zich wel af, bij het doel voor verkeersveiligheid voor fietsers, in hoeverre de doelstelling realistisch is. Het doel is namelijk dat alle fietsers veilig hun bestemming bereiken. Op basis van een eigen enquête concludeert de rekenkamer dat een groot deel van de fietsers zich in Drenthe veilig voelt. Ook is een meerderheid tevreden over de staat van het wegdek, de staat van de verlichting en de markeringen op de fietspaden. De respondenten waarderen de fietspaden in de provincie Drenthe met een 7,4. Drenthe als fietsprovincie krijgt een 8,0. 5.

In hoeverre werken de Noordelijke provincies samen met elkaar en met andere buurprovincies en met gemeenten binnen het fietsbeleid, specifiek met betrekking tot provincie-overstijgende infrastructuur?

Fietsbeleid – Rapport Drenthe

De provincie werkt samen met diverse overheden, terreinbeheerders en maatschappelijke organisaties. Samenwerken met Groningen komt vaker voor dan met Fryslân. Afspraken worden niet altijd vastgelegd in samenwerkingsovereenkomsten, waardoor niet altijd duidelijk is wie verantwoordelijk is voor onder meer eventuele financiële tegenvallers, maar ook de nakoming van andere onderdelen van de afspraken. De samenwerking lijkt vooral op ad-hoc basis plaats te vinden. Het Hub-programma is hierop een uitzondering. De provincie Drenthe werkt samen met de provincie Groningen en de gemeenten Groningen, Assen, Tynaarlo en de voormalig gemeente Haren om een fietssnelweg tussen Assen en Groningen te realiseren. De provincie voert zowel ambtelijk als bestuurlijk overleg met de samenwerkingspartners. Samen werken provincie Drenthe en Groningen aan de aanleg, inrichting en uitbreiding van OV-hubs. Binnen de ‘Noordelijke Proeftuin voor verkeersveiligheid’ werkt de provincie samen met de twee andere Noordelijke provincies op het gebied van verkeersveiligheid. Afgezien van een voortgangsrapportage in 2018 rapporteert zij niet meer over de samenwerking.

Aanbevelingen Aanbeveling 1: Provinciale Staten en Gedeputeerde Staten, stel concrete én realistische doelstellingen op (kwalitatief dan wel kwantitatief). Richt een systeem in om structureel te monitoren op de mate van realisatie van deze doelstellingen. Publiceer de mate waarin de doelstellingen worden gehaald in een provinciale monitor, bijvoorbeeld www.drentheincijfers.nl. Veel Drentse doelen zijn of concreet of realistisch. Het Drentse doel voor verkeersveiligheid is bijvoorbeeld wel concreet, maar niet realistisch. Door de doelstelling realistisch én concreet te maken, versterk je het verband tussen de doelstelling, de uitwerking en de doelbereiking. Publiceer de resultaten van het beleid en geef daarbij aan in hoeverre de provincie haar beleidsdoelen heeft bereikt. Aanbeveling 2: College van Gedeputeerde Staten, overweeg vaker samenwerkingen schriftelijk vast te leggen. Wees daarbij duidelijk waar de verantwoordelijkheid ligt voor eventuele financiële tegenvallers. De provincie Drenthe werkt veel samen met provincies, gemeenten en/of maatschappelijke organisaties. Aan deze samenwerkingen liggen nu niet altijd samenwerkingsovereenkomsten ten grondslag. Ondanks dat dit nu niet voor problemen zorgt, kan dit in de toekomst veranderen, als bijvoorbeeld financiële resultaten tegenvallen.

Om dit te voorkomen, beveelt de rekenkamer het college van Gedeputeerde Staten aan de samenwerking vaker vast te leggen in samenwerkingsovereenkomsten, zodat onderlinge verantwoordelijkheden transparanter zijn.

Fietsbeleid – Rapport Drenthe

1. Inleiding 1.1

Context en aanleiding

De fiets, en het fietsen, staan in Nederland in de belangstelling. Verwonderlijk is dit niet. Nederland heeft meer fietsen dan inwoners, er ligt meer dan 32.000 kilometer aan fietspaden en Nederland heeft de meeste en de grootste fietsenstallingen ter wereld. In 1885 werd op de Maliebaan in Utrecht het eerste fietspad aangelegd en in 1910 was Nederland het land met het hoogste fietsgebruik ter wereld. Deze ontwikkeling zette zich voort, tot het autobezit in 1950 kwam opzetten.1 Door een groeiend milieubewustzijn en de oliecrisis van 1973 won de fiets echter al snel weer aan populariteit. Dit was lang niet terug te zien in de fietspadeninfrastructuur. Mede door de hernieuwde en groeiende belangstelling voor de fiets in de jaren 1980 vond de Rijksoverheid dat wandel- en fietsverkeer meer gewaardeerd moest worden en nam zij het ‘langzaam verkeer’ op in het ‘Structuurschema Verkeer en Vervoer’.2 Tijdens de start van de Tour de France in Utrecht in 2015, ontstond het initiatief ‘Tour de Force’. Binnen Tour de Force werken bestuurders van IPO, VNG, ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, vervoerregio’s en de tien grootste fietssteden samen aan de Agenda Fiets.

In de Agenda Fiets 2017-2020 heeft Tour de Force enkele voor provincies relevante doelstellingen geformuleerd: ▪ realiseren van een kwaliteitsimpuls op drukke en kansrijke regionale fietsroutes; ▪ optimaliseren van overstappunten ‘fiets-ov-fiets’ en ‘auto-fiets’ (ketenmobiliteit); ▪ gericht stimuleren van fietsen; ▪ verminderen van het aantal fietsslachtoffers.3 Het onderhoud aan het provinciale deel van de fietsinfrastructuur is een wettelijke uitvoeringstaak evenals het bepalen van het regionale mobiliteitsbeleid binnen de kaders vanuit de Planwet Verkeer en Vervoer. 4 Naast deze wettelijke taken krijgt de fiets een steeds belangrijker rol in provinciaal beleid als het gaat om duurzaamheid, mobiliteit, bereikbaarheid en ook gezondheid van de inwoners. Binnen provinciale, en landelijke kaders kunnen gemeenten zelf bepalen waar zij wegen en fietspaden laten aanleggen. Gemeenten zijn verplicht om de eigen infrastructuur te

1 IsGeschiedenis: https://isgeschiedenis.nl/nieuws/hoe-nederland-het-fietsland-van-de-wereld-werd, benaderd op 2 februari 2023. 2 IsGeschiedenis: https://isgeschiedenis.nl/nieuws/hoe-nederland-het-fietsland-van-de-wereld-werd, benaderd op 2 februari 2023. 3 Tour de Force, (2016). Agenda Fiets 2017-2020. Tour de Force, pp. 17-31. 4 https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/provincies/taken-

provincie#:~:text=Daarvoor%20maakt%20de%20provincie%20zogeheten,voor%20vrachtwagens%20met%20gevaarlijke%20stoffen, benaderd op 26 september 2023.

Fietsbeleid – Rapport Drenthe

onderhouden.5 Voor het halen van doelen binnen het fietsbeleid kan het dus voorkomen dat de provincie afhankelijk is van gemeenten. In Drenthe ligt ruim 3.300 kilometer aan fietspaden6 en is de provincie volgens het Coalitieakkoord 2015-2019‘ de nummer één recreatie- en fietsprovincie’.7 Vanaf de start tot juni 2023 was voormalig gedeputeerde Henk Brink voorzitter van de Tourleiding en daarmee Tour de Force.

1.2

Onderzoeksvragen

Het doel van het onderzoek is het analyseren van de doeltreffendheid van het fietsbeleid van de provincie Drenthe. De centrale onderzoeksvraag luidt als volgt: Hoe geeft de provincie invulling aan het fietsbeleid met betrekking tot fietsinfrastructuur, verkeersveiligheid, recreatie en het stimuleren van fietsgebruik en hoe doeltreffend is zij daarin? Deze centrale onderzoeksvraag valt uiteen in de onderstaande deelvragen: 1. Welke maatschappelijke doelen heeft de provincie met betrekking tot het fietsbeleid geformuleerd? 2. Op welke manier streeft de provincie deze doelen na? 3. Op welke manier meet de provincie de behaalde resultaten? 4. In hoeverre worden de doelen gerealiseerd? 5. In hoeverre werken de Noordelijke provincies samen met elkaar, met andere buurprovincies en met gemeenten binnen het fietsbeleid, specifiek met betrekking tot provincie overstijgende fietsinfrastructuur?

1.3

Onderzoeksmethoden

1.3.1 Afbakening en onderzoeksperiode Dit onderzoek kijkt hoofdzakelijk terug op de periode 2016 tot en met 2022. We kiezen voor 2016 als beginpunt, omdat de provincie sinds dat jaar met andere overheden, marktpartijen en maatschappelijke organisaties samenwerkt aan een intensiever fietsbeleid onder de vlag van Tour de Force. Wij onderzoeken het fietsbeleid van provincie Drenthe. Onder fietsbeleid verstaan we het beleid met betrekking tot het versterken van de fietspadennetwerken, het verbeteren van de stallingsmogelijkheden en het stimuleren van het fietsgebruik. 8 Verkeersveiligheid vanuit het perspectief van fietsers scharen we hier nadrukkelijk ook onder.

5 Lokale politieke partijen: https://www.lokalepolitiekepartijen.nl/dossier/infrastructuur/, benaderd op 2 november 2023. 6 Gebaseerd op een interview met een medewerker van de provincie Drenthe op 27 juli 2023. 7

Coalitieakkoord provincie Drenthe 2015-2019 ‘Dynamisch en Ondernemend’ p. 1.

8 Tour de Force. (2022). Nationaal Toekomstplan Fiets. Tour de Force. p. 25.

Fietsbeleid – Rapport Drenthe

In dit onderzoek analyseren we de maatschappelijke doelen van de Noordelijke provincies met betrekking tot het fietsbeleid. Er is sprake van een maatschappelijk doel wanneer de provincie dit doel vastgelegd heeft in formele besluiten van Provinciale en/of Gedeputeerde Staten.

1.3.2 De aanpak van het onderzoek Het onderzoek kende de volgende onderdelen: ▪ vooronderzoek, waarin we aan de hand van openbare stukken en verkennende gesprekken met betrokken ambtenaren de richting van het onderzoek bepaalden; ▪ documentenanalyse van uitvoeringsprogramma’s, monitoren en andere beleidsdocumenten; ▪ interviews met ambtenaren en medewerkers van maatschappelijke organisaties; ▪ een enquête onder fietsers in de provincie; ▪ casusonderzoek voor weergave samenwerking.

1.3.3 Keuzes cases samenwerking Gedeputeerde Staten van Drenthe hebben voor de onderzoeksperiode een viertal doelstellingen geformuleerd voor het fietsbeleid. Zo wil de provincie meer mensen op de fiets, de verkeersveiligheid voor fietsers verbeteren, een compleet fietsnetwerk en een toeristisch fietsproduct realiseren. Voor het bereiken van de doelen heeft de provincie samengewerkt met stakeholders zoals gemeenten, belangenorganisaties en terreinbeheerders. In totaal ligt er 3.300 kilometer aan fietspaden in Drenthe. De provincie bezit en beheert een deel ervan. Veel van deze fietspaden liggen in natuurgebieden of sluiten aan op fietspaden van andere wegbeheerders. De rollen die de provincie heeft, kunnen variëren.9 Als wegbeheerder is de provincie verantwoordelijk voor de veiligheid op provinciale wegen, inclusief fietspaden. Ook kan de provincie trekker, initiatiefnemer en/of financier zijn van een project. Om samenwerkingen binnen het fietsbeleid tussen de provincie en haar partners te onderzoeken, heeft de NRK enkele cases geanalyseerd. Gekeken is of het doel van het project bijdraagt aan de maatschappelijke doelen van de provincie, of de rol(len) van de provincie ook uitvoerend is(zijn) en of er meer dan één ander samenwerkingspartner betrokken is.

Tot slot hebben we gekeken naar cases die te vergelijken zijn met cases in de twee andere provincies in het Noorden, zodat een vergelijking tussen de provincies mogelijk is. De cases zijn ‘de groene As’, een fietsinfrastructuurproject met Fryslân, P&R (HUB) Gieten, en ‘de Noordelijke Proeftuin’. Deze casussen worden in hoofdstuk 8 nader uitgewerkt.

1.3.4 Uitvoering enquête De enquête onder fietsers in de provincie Drenthe, is uitgevoerd door I&O Research. De enquête heeft plaatsgevonden in oktober 2023 en is grotendeels afgenomen in het I&O Research Panel en aangevuld met respondenten uit het Panel Inzicht en Panelclix.10 In totaal deden 1323 inwoners van Drenthe van 16 jaar en ouder mee. De panelleden zijn ingedeeld in drie leeftijdsgroepen te

Gebaseerd op een interview met een medewerker van de provincie Drenthe op 27 juli 2023.

10 Onderzoeksverantwoording I&O Research, notitie van 31 oktober 2023.

Fietsbeleid – Rapport Drenthe

weten, 16-34-jarigen, 35-64-jarigen en 65-plussers. Ongeveer 75% van alle respondenten fietst één tot zeven dagen per week, 23% fietst nooit. Er zijn geen opvallende verschillen tussen de leeftijdsgroepen. De uitkomsten van deze enquête worden besproken bij de resultaten van doelstellingen waarop deze betrekking hebben. Daar waar relevant zal ook het verschil in respondenten uit stedelijk en niet stedelijk gebied besproken worden.

1.4

Leeswijzer

In dit rapport beschrijven we in elk hoofdstuk één van de beleidsdoelen van de provincie. Vervolgens beschrijven we per beleidsdoel wat het doel is, hoe de provincie deze doelen tracht te verwezenlijken en in hoeverre de provincie hierin slaagt. In hoofdstuk 6 beschrijven we enkele projecten waarin de provincie samenwerkt met buurprovincies en maatschappelijke organisaties.

Fietsbeleid – Rapport Drenthe

2. Meer mensen op de fiets 2.1

Inleiding

In dit hoofdstuk brengen we in kaart in hoeverre het Drentse fietsbeleid het fietsgebruik binnen de provincie beoogt te stimuleren. Dit doen we door eerst het beleidsdoel en de uitvoering ervan te beschrijven. Vervolgens analyseren we de monitoring en de mate waarin het beleidsdoel bereikt wordt. We sluiten het hoofdstuk af met een provincievergelijking en een samenvatting van de belangrijkste bevindingen. Met de informatie in dit hoofdstuk beantwoorden we deels de eerste vier deelvragen: - Welke maatschappelijke doelen heeft de provincie met betrekking tot het fietsbeleid geformuleerd? - Op welke manier streeft de provincie deze doelen na? - Op welke manier meet de provincie de behaalde resultaten? - In hoeverre worden de doelen gerealiseerd?

2.2

Doelstellingen

Gedurende de hele onderzoeksperiode wilden Gedeputeerde Staten het fietsgebruik in de provincie stimuleren. In 2014 besloten ze dat tussen 2012 en 2020 het aandeel fietsverplaatsingen met 20% zou moeten stijgen, ten opzichte van andere vervoersopties. Dit doel bleek niet realistisch en te afhankelijk van de ontwikkelingen van andere vervoermiddelen, dus pasten Gedeputeerde Staten deze in 2020 aan. Andere vervoersmodaliteiten zijn het openbaar vervoer, de auto of lopen.11 Gedeputeerde Staten hebben het doel vanaf 2020 herzien. Sinds dat jaar is het de bedoeling dat de Drentse inwoners 20% meer fietskilometers gaan maken. De deadline hiervoor is 2030.12 De provincie vergelijkt 2030 met 2019 in plaats van 2020, omdat dit als eerste coronajaar geen goede vergelijking zou kunnen geven.13

11 Provincie Drenthe, Fietsnota 2014-2020, Drenthe fietst verder, vastgesteld door Provinciale Staten op 28 mei 2014, p. 11. 12

Provincie Drenthe, Mobiliteitsprogramma 2021-2030, vastgesteld door Provinciale Staten op 16 december 2020, p. 14.

13 Provincie Drenthe, Fietsagenda 2022-2026, Provincie Drenthe, juli 2022.

Fietsbeleid – Rapport Drenthe

In het Mobiliteitsprogramma 2021-2023 schrijven Gedeputeerde Staten dat ze met deze doelen een ‘versnelling extra’ inzetten, boven op de landelijke doelstellingen. 14 In gesprek met de rekenkamer geven medewerkers van de provincie aan, dat hiermee wordt bedoeld dat de provincie een relatief hoger budget inzet ten opzichte van dat van andere provincies, maar dat de doelen niet ambitieuzer zijn dan de landelijke doelstellingen.15

2.3

Uitvoering

Het stimuleren van het fietsgebruik omvat bijna alle activiteiten en projecten de binnen fietsbeleid vallen, zoals investeren in doorfietsroutes (paragraaf 4.3.3), verkeersveiligheid voor fietsers (3.3.1.), fietsinfrastructuur (5.3.1) en recreatieve fietspaden 5.3.2). Voor de uiteenzetting van deze activiteiten verwijzen we naar deze specifieke paragrafen. In dit hoofdstuk beschrijven we concrete maatregelen die het aandeel fietsverplaatsingen, en het aantal fietskilometers, moeten vergroten. Deze maatregelen richten zich op gedragsverandering. De maatregelen zijn onderdeel van ‘Op Fietse’, de Fietsagenda en het Mobiliteitsprogramma.16 Gedragsverandering kan zich richten op verschillende groepen, zoals werkgevers, oudere fietsers of schoolgaande kinderen. In het project ‘Drenthe reist Duurzaam’ adviseert de provincie werkgevers kosteloos over de mogelijkheden van het reizen met de fiets en het openbaar vervoer, alsook van hybride werken. Dit doen ze door samen met werkgevers een passende strategie te ontwikkelen.17 Dit traject liep van 2020 tot 2023 en is daarna verlengt.18 Om ouderen te stimuleren langer van de fiets gebruik te maken, doet de provincie mee aan het project ‘Doortrappen’. Met dit programma organiseert de provincie verschillende gratis activiteiten waarbij senioren elektrische fietsen of driewielfietsen kunnen uitproberen.

Ook brengt de provincie fietsroutes, die geschikt zijn voor senioren, onder de aandacht en verzorgt de provincie tips over veilig fietsen. 19 Om leerlingen te stimuleren naar school te fietsen, faciliteert de provincie activiteiten onder de noemer ‘Op Fietse naar school’. Deze activiteiten creëren bewustzijn, stimuleren het gebruik van de fiets bij schoolreisjes en organiseren fietsevenementen. Een voorbeeld daarvan was tot 2018 ‘de fietsschool van het jaar’.20

14 Provincie Drenthe, Mobiliteitsprogramma 2021-2030, vastgesteld door Provinciale Staten op 16 december 2020, p. 14. 15 Gebaseerd op een groepsinterview met twee medewerkers van de provincie Drenthe op 23 augustus 2023. 16 Provincie Drenthe: https://www.provincie.drenthe.nl/onderwerpen/cultuur-sport-vrije/vrijetijdseconomie/fietse/, benaderd op 21

september 2023. 17 Provincie Drenthe: https://www.provincie.drenthe.nl/drenthereistduurzaam/, benaderd op 20 september 2023. 18 Provincie Drenthe, GS nota Werkgeversaanpak Drenthe reist duurzaam. 19 Provincie Drenthe: https://doortrappendrenthe.nl/, benaderd op 20 september 2023. 20 Provincie Drenthe: https://naarschool.opfietseindrenthe.nl/, benaderd op 21 september 2023.

Fietsbeleid – Rapport Drenthe

2.4

Monitoring

Gedeputeerde Staten monitoren het aantal fietsverplaatsingen en het aantal fietskilometers aan de hand van OViN.21 Dit staat voor Onderzoek Verplaatsingen in Nederland en is een van de programma’s van het CBS. Het doel van dit programma is het in kaart brengen van de dagelijkse mobiliteit van de Nederlandse bevolking. Het CBS publiceert deze resultaten jaarlijks. Dit onderzoek loopt vanaf 2010 en heeft sinds 2017 de naam Onderweg in Nederland.22 De provincie gebruikt deze gegevens niet zelf in de provinciale monitor, drentheincijfers.nl.23 In deze monitor publiceert ze wel het aantal gereisde fietskilometers, in vergelijking met andere vervoermiddelen. Deze gegevens zijn gebaseerd op cijfers van het CBS.24 Naast de gegevens van OViN, kent de provincie zogeheten fietstelpunten. Deze zijn verdeeld op basis van de Adviesmonitor Fietsbeleid Drenthe. 25 Op basis van deze telpunten monitort de provincie het aantal fietsers dat per jaar, week en uur passeert. De provincie maakt een onderscheid tussen werkdagen en weekenddagen. De resultaten van de fietstelpunten publiceert de provincie in de provinciale monitor.26 Op basis van deze gegevens is het niet mogelijk om het aantal fietsverplaatsingen, of het aantal afgelegde fietskilometers per fietser, te bepalen.

2.5

Resultaten

Sinds 2020 is het doel dat Drentse inwoners 20% meer fietskilometers gaan maken. In tabel 1 geven we het aantal fietsverplaatsingen per jaar weer, voor de periode 2012-2020. 27 We beschrijven ook het totaal aantal verplaatsingen. In de vierde kolom geven we het percentage fietsverplaatsingen weer. We kijken terug tot 2012, omdat dit het jaar is waarnaar de Fietsnota 2014-2020 verwijst. Tabel 1: Resultaten fietsverplaatsingen

Jaar

Gemiddeld aantal fietsverplaatsingen per dag

Totaal gemiddeld aantal verplaatsingen per dag

Percentage fietsverplaatsingen ten opzichte van het totaal aantal verplaatsingen

2012

29%

2013

2014

2015

21 Gebaseerd op een groepsinterview met twee medewerkers van de provincie Drenthe op 23 augustus 2023. 22

Centraal Bureau voor de Statistiek: https://www.cbs.nl/nl-nl/onze-diensten/methoden/onderzoeksomschrijvingen/korteonderzoeksbeschrijvingen/onderzoek-verplaatsingen-in-nederland--ovin--, benaderd op 9 mei 2023. 23 Provincie Drenthe: https://www.drentheincijfers.nl/mobiliteitenbereikbaarheid/vervoerssystemenenmobiliteit.php#fiets, benaderd op 24 augustus 2023. 24 Provincie Drenthe: https://www.drentheincijfers.nl/mobiliteitenbereikbaarheid/vervoerssystemenenmobiliteit.php#kilometers, benaderd op 24 augustus 2023. 25 Provincie Drenthe, Adviesrapport Fietsmonitor Drenthe, 18 maart 2016, p. 18. 26 Provincie Drenthe: https://www.drentheincijfers.nl/mobiliteitenbereikbaarheid/vervoerssystemenenmobiliteit.php#fiets, benaderd op 24 augustus 2023. 27 CBS: https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/84709NED/table?ts=1692868011300, benaderd op 24 augustus 2023.

Fietsbeleid – Rapport Drenthe

2016

2017

2018

0.75

2.82

27%

2019

0.73

2.81

26%

2020

0.61

2.40

25%

De gegevens voor de periode tussen 2012 en 2017 ontbreken in de tabel, omdat het OViN informatie weergeeft teruggaand tot 2018. Deze cijfers zijn ook niet bij de provincie bekend. Bij het aantal verplaatsingen zijn in 2020 de aantallen sterk afgenomen. Dit heeft naar alle waarschijnlijk met de coronacrisis te maken. Wat ook opvalt, is dat het aandeel van fietsverplaatsingen is afgenomen, van 29% in 2012 tot 25,42% in 2020. In tabel 2 geven we voor de periode 2019-2022 het gemiddeld aantal fietskilometers weer, dat Drenten per dag fietsen.28 We kijken terug tot 2019. Tabel 2: Resultaten aantallen fietskilometers

Jaar

Gemiddeld aantal fietskilometers per dag

2019

3,04

2020

2.74

2021

3.23

2022

3,02

Afgezien van 2020 zijn er slechts lichte schommelingen in het gemiddeld aantal fietskilometers per dag te zien.

2.6

Vergelijking Noordelijke provincies

Zowel Fryslân als Groningen hebben beleidsdoelen voor het stimuleren van het fietsgebruik. Fryslân wil dat het aandeel van de fiets, ten opzichte van andere vervoermogelijkheden, groeit. Groningen wil dat Groningers vaker fietsen en dat ze langere afstanden fietsen. Beide provincies geven aan dat alle doelen binnen het fietsbeleid bijdragen aan een toename van inwoners die de fiets pakken. Fryslân zet specifiek in op een ketenbenadering en concrete aandacht voor scholieren en senioren. Groningen onderscheidt generieke stimuleringsprojecten en stimuleringsprojecten per type fietser en heeft een Fietscommunity opgezet om koppelkansen vroeg onder de aandacht te brengen. Fryslân houdt niet bij in hoeverre het aandeel fietsverplaatsingen zich ontwikkelt, waardoor ze niet kan vaststellen of ze haar doel bereikt. Groningen monitort deze gegevens aan de hand van cijfers van het CBS. Op basis van deze gegevens, lijkt ze haar doel in 2025 te gaan halen.

28 CBS: https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/84709NED/table?ts=1692868011300, benaderd op 24 augustus 2023.

Fietsbeleid – Rapport Drenthe

2.7

Samenvattende bevindingen

Tussen 2012 en 2020 wilden Gedeputeerde Staten het aandeel fietsverplaatsingen met 20% laten stijgen. Tussen 2020 en 2030 willen Gedeputeerde Staten dat Drenten 20% meer fietskilometers gaan afleggen. Om dit te bereiken zetten Gedeputeerde Staten in op doorfietsroutes, verkeersveiligheid, recreatieve fietspaden en andere vormen van fietsinfrastructuur. In hoeverre de doelen bereikt worden, bepaalt de provincie op basis van gegevens van het CBS.

Fietsbeleid – Rapport Drenthe

3. Veilig fietsen 3.1

Inleiding

In dit hoofdstuk brengen we in kaart in hoeverre het Drentse fietsbeleid de verkeersveiligheid voor fietsers stimuleert. Dit doen we door eerst het beleidsdoel en de uitvoering ervan te beschrijven. Vervolgens analyseren we de monitoring en de mate waarin het beleidsdoel bereikt wordt. We sluiten het hoofdstuk af met een provincievergelijking en een samenvatting van de belangrijkste bevindingen. Met de informatie in dit hoofdstuk beantwoorden we deels de eerste vier deelvragen: - Welke maatschappelijke doelen heeft de provincie met betrekking tot het fietsbeleid geformuleerd? - Op welke manier streeft de provincie deze doelen na? - Op welke manier meet de provincie de behaalde resultaten? - In hoeverre worden de doelen gerealiseerd?

3.2

Doelstellingen

Tussen 1993 en 2009 is onder alle overige vervoersmodaliteiten het aantal ernstig verkeersgewonden afgenomen of nagenoeg gelijk gebleven. Onder fietsers is het aantal verkeersgewonden echter gestegen. Dit is een van de redenen dat Gedeputeerde Staten inzetten op het verbeteren van de verkeersveiligheid voor fietsers. Tussen 2014 en 2020 was het doel “het aantal dodelijke slachtoffers en ernstig gewonde fietsers te halveren”.29 In 2020 is dit doel door Gedeputeerde Staten geherformuleerd. In 2030 moeten alle fietsers, ongeacht leeftijd of doelgroep, veilig de bestemming kunnen bereiken.

3.3

Uitvoering

In het Strategisch Plan Verkeersveiligheid Drenthe 2022-2026 beschrijft de provincie meerdere beleidsthema’s die een directe relatie hebben tot verkeersveiligheid. Dit plan bevat onderdelen die te maken hebben met veiligheid voor fietsers. Deze onderdelen beschrijven we in paragraaf 3.3.1. In paragraaf 3.3.2 beschrijven we de Mobiliteitsraad Drenthe. Dit samenwerkingsverband van de provincie en de Drentse gemeenten heeft als doel de verkeersveiligheid te verbeteren. Tot slot beschrijven we de subsidieregeling Gedragsbeïnvloeding Verkeerveiligheid.

29 Provincie Drenthe, Fietsnota 2014-2020, Drenthe fietst verder, vastgesteld door Provinciale Staten op 28 mei 2014, p. 17.

Fietsbeleid – Rapport Drenthe

3.3.1 Strategisch Plan Verkeersveiligheid Het overkoepelende doel binnen het verkeersveiligheidsbeleid werkt de provincie uit in het Strategisch Plan Verkeersveiligheid Drenthe 2022-2026. In dit plan beschrijft de provincie negen beleidsthema’s gericht op verkeersveiligheid die allemaal aan fietsveiligheid raken.30 Snelheid in het verkeer Drenthe zet de komende jaren in op het terugdringen van te hard rijdende verkeersdeelnemers door te zorgen voor een veilige weginrichting en een ‘geloofwaardig’ snelheidslimiet. Wat de provincie als ‘geloofwaardig’ ziet, is niet uitgewerkt. Handhaving ziet de provincie als sluitstuk. Dit thema bevat maatregelen die de verkeerveiligheid van fietsers indirect verbeteren.31 Afleiding in het verkeer Afleiding in het verkeer is een steeds groter probleem. Daarom zet het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat in op de campagne MONO. Drenthe doet mee aan deze campagne. Naast deze vorm van individuele gedragsbeïnvloeding ondersteunt de provincie organisaties met het organiseren van projecten die het gevoel van verantwoordelijkheid en bewustzijn van verkeersdeelnemers vergroot. Concrete projecten voor fietsers zijn de projecten Fiets4safe, Fiets Veilig! en 3D afleiding bike klassikaal.32 Veilige infrastructuur Fietspaden moeten volgens de provincie veilig ingericht zijn, veilige bermen en veilige oversteekplaatsen hebben.

Daarnaast scheidt de provincie waar mogelijk provinciale wegen van provinciale fietspaden, verbreedt ze provinciale fietspaden en verwijdert ze onnodige obstakels. De provincie adviseert gemeenten en investeert in veilige infrastructuur voor fietsers met de subsidieregelingen van Lokale Aanpak Verkeersveiligheid Fiets onderdeel van de Fietsagenda, BDU Verkeer en Vervoer en diens opvolger Veilig Bereikbaar Drenthe.33 Kwetsbare verkeersdeelnemers In Drenthe is het uitgangspunt om de kwetsbare verkeersdeelnemer, waaronder fietsers, jongeren en senioren, zo goed mogelijk te beschermen. 90% van de verkeersdeelnemers moet op de hoogte zijn van de verkeersregels en in het verlengde daarvan van onveilig gedrag. Van de senioren moet 50% op de hoogte zijn van de verkeersregels. Dit wil de provincie bereiken met voorlichting aan deze specifieke doelgroepen. Specifieke campagnes gericht op fietsers zijn MONO, Doortrappen en een campagne voor fietsverlichting.34 Heterogeniteit in het verkeer Verschillen in vervoerwijzen en daarmee verschillen in snelheid, omvang en bescherming leiden tot een verhoogd ongevalsrisico voor verkeersdeelnemers. Het is niet altijd mogelijk om alle

30 Provincie Drenthe, Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2022-2026, vastgesteld door Gedeputeerde Staten in juli 2022, p. 7. 31 Provincie Drenthe, Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2022-2026, vastgesteld door Gedeputeerde Staten in juli 2022, pp. 11 & 15. 32 Provincie Drenthe, Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2022-2026, vastgesteld door Gedeputeerde Staten in juli 2022, pp. 11 & 16. 33 Provincie Drenthe, Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2022-2026, vastgesteld door Gedeputeerde Staten in juli 2022, pp. 12 & 17. 34

Provincie Drenthe, Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2022-2026, vastgesteld door Gedeputeerde Staten in juli 2022, pp. 12, 13 & 18.

Fietsbeleid – Rapport Drenthe

verkeersstromen te scheiden. Bovendien spelen deze problemen volgens de provincie vooral binnen gemeentelijke infrastructuur. De provincie zet in op het adviseren van gemeenten en het organiseren van veiligheidscampagnes. Daarbij zet ze in op geloofwaardige snelheidslimieten.35 Rijden onder invloed Rijden onder invloed is een groot risico in het verkeer. Het aantal geregistreerde overtredingen is volgens de provincie het topje van de ijsberg. De provincie wil het aantal verkeersdeelnemers dat onder invloed is van alcohol of drugs terugdringen. Dit is een primaire taak van het Openbaar Ministerie en de politie. De provincie deelt ongevallen- en risicoanalyses, ondersteunt communicatie en pilots voor innovatieve handhavingstechnieken. Maatregelen die vallen onder dit thema raken indirect aan de fiets.36 Verkeersovertreders Overtreding van verkeersregels verhoogt de kans op een ongeval. Het kennen van verkeersregels en het bewustzijn van risico’s zijn aandachtspunten van de provincie. Maatregelen van de provincie zijn het mogelijk maken van verkeerseducatie, handhaven en het vergroten van de pakkans. Dit laatste is vooral een verantwoordelijkheid voor het Openbaar Ministerie en de politie. De provincie ondersteunt onderlinge communicatie en faciliteert pilots voor innovatieve handhavingstechnieken.

Concrete projecten voor fietsers richten zich bijvoorbeeld op fietsverlichting.37 Technologische ontwikkelingen De provincie ziet vooral kansen voor slimme systemen voor handhaving. Daarbij denkt ze aan automatische handhaving of mobiele flitsers. De voorziene technologische ontwikkelingen hebben indirect invloed op fietsveiligheid. Er zijn geen concrete projecten.38 Onervaren verkeersdeelnemers Naar verhouding vinden in Drenthe veel ongelukken plaats waar jonge, onervaren bestuurders een aandeel in hebben. Taakonbekwaamheid, zoals het inschatten van risico’s of voertuigbeheersing, is daarnaast een aandachtspunt. De provincie zet in op voorlichting, waaronder het herkennen van risico’s bij gevaarlijke situaties. Concrete fietsacties richten zich op scholieren, specifiek de leeftijdsgroep 10-14-jarigen.39

3.3.2 Mobiliteitsraad Drenthe Onder de vlag van het Verkeer en Vervoerberaad Drenthe werken de provincie, gemeenten, politie, Openbaar Ministerie en enkele maatschappelijke organisaties samen om de

35 Provincie Drenthe, Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2022-2026, vastgesteld door Gedeputeerde Staten in juli 2022, pp. 13 & 18. 36 Provincie Drenthe, Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2022-2026, vastgesteld door Gedeputeerde Staten in juli 2022, pp. 8, 13 &

19. 37 Provincie Drenthe, Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2022-2026, vastgesteld door Gedeputeerde Staten in juli 2022, pp. 14 & 19. 38 Provincie Drenthe, Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2022-2026, vastgesteld door Gedeputeerde Staten in juli 2022, pp. 14 & 20. 39 Provincie Drenthe, Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2022-2026, vastgesteld door Gedeputeerde Staten in juli 2022, pp. 14 & 20.

Fietsbeleid – Rapport Drenthe

verkeersveiligheid in Drenthe te verbeteren. Dat doen ze met behulp van campagnes en voorlichtingsprojecten. Vanaf 2021 heet deze organisatie de Mobiliteitsraad.40 Van de negen campagnes die de samenwerkende overheden binnen de Mobiliteitsraad uitvoeren, is een drietal relevant voor fietsveiligheid. De eerste is MONO, waarmee ze het gebruik van de mobiele telefoon tijdens het fietsen ontmoedigen. Ten tweede Doortrappen, waarmee ze senioren aanmoedigt op een verantwoorde manier langer door te fietsen. Ten derde ‘Licht aan en gaan’, waarmee ze het belang van fietslampen benadrukt. De overige campagnes zijn gericht op andere weggebruikers en zijn daarom slechts indirect relevant voor fietsers.41 De Mobiliteitsraad voert ook enkele specifieke projecten uit. Deze projecten richten zich op voorlichting en training voor particulieren, scholieren en bedrijven. Het aanbod varieert van cursussen tot examens voor alle leeftijdscategorieën. Een deel daarvan, zoals de fietscontrole en het theoretische en praktische verkeersexamen, bieden ze kosteloos aan scholen aan.42

3.3.3 Gedragsbeïnvloeding verkeersveiligheid Vanaf 2022 beoogt de provincie de verkeersveiligheid te versterken door middel van de Subsidieregeling Gedragsbeïnvloedingsprojecten verkeersveiligheid Drenthe. Het doel van deze subsidie is het ‘stimuleren van activiteiten onder gemeentelijke regie die op lokale of regionale schaal het aantal verkeersslachtoffers helpen terugdringen’. De subsidie is bedoeld voor activiteiten die verkeersveilig gedrag bevorderen. Drentse gemeenten kunnen de subsidie aanvragen.43 De subsidie is dus indirect gericht op verkeersveiligheid voor fietsers. Naast de geldende richtlijnen die in de Algemene subsidieverordening staan beschreven, is voor deze subsidie een extra toetsingscriterium opgenomen. Het subsidiabele project moet namelijk een educatieve activiteit zijn uit in de Toolkit Verkeerseducatie van het CROW44; of communicatie en publiciteit over verkeersveiligheid of een onderzoek en evaluatie op het gebied van verkeersveiligheid zijn. De subsidie bedraagt maximaal 50% van het gehele project, met een maximale subsidiehoogte per gemeente per kalenderjaar. Deze is voor elke gemeente gebaseerd op het aantal inwoners. De subsidieregeling loopt tot eind 2025.45

3.4

Monitoren

Voor het monitoren van de verkeersveiligheid voor fietsers maken Gedeputeerde Staten gebruik van BRON. Dit staat voor Bestand geRegistreerde Ongevallen Nederland en bevat de ongevallenmeldingen van diverse aangeleverde instanties, zoals de politie, gekoppeld aan het

40 Provincie Drenthe, Subsidieregeling gedragsbeïnvloedingsprojecten verkeersveiligheid Drenthe, Provincie Drenthe, 2020. 41 Mobiliteitsraad: https://www.samenrichtingnul.nl/, benaderd op 8 september 2023. 42 Mobiliteitsraad: https://www.samenrichtingnul.nl/projecten/, benaderd op 8 september 2023. 43 Provincie Drenthe, Subsidieregeling gedragsbeïnvloedingsprojecten verkeersveiligheid Drenthe, Provincie Drenthe, 2020. 44

CROW ontwikkelt kennis over infrastructuur en mobiliteit in de fysieke leefomgeving. Zie: https://www.crow.nl/over-crow.

45 Provincie Drenthe, Subsidieregeling gedragsbeïnvloedingsprojecten verkeersveiligheid Drenthe, Provincie Drenthe, 2020.

Fietsbeleid – Rapport Drenthe

digitale wegennet.46 Naast het bijhouden van de aantallen verkeersdoden en het aantal ernstig gewonde fietsslachtoffers, evalueert de provincie individuele projecten en campagnes, om erachter te komen in hoeverre deze een verschil realiseren. Deze gegeven publiceert de provincie niet in het provinciale monitorsysteem, www.drentheincijfers.nl.47

3.5

Resultaten

In deze paragraaf beschrijven we de resultaten van het Drentse beleid omtrent fietsveiligheid. In paragraaf 3.5.1 geven we het aantal sterfgevallen onder fietsers weer. Ook beschrijven we daaar het aantal ernstig gewonde fietsslachtoffers. In paragraaf 3.5.2 beschrijven we enkele resultaten van onze enquête. Deze resultaten beschrijven het gevoel van veiligheid van fietsers in Drenthe.

3.5.1 Resultaten BRON In tabel 3 geven we het aantal sterfgevallen en ernstig gewonde fietsslachtoffers voor de periode 2014 tot 2022 weer.48 We kijken terug tot 2014, omdat toen de in 2016 vigerende fietsnota is vastgesteld. Tabel 3: Aantallen verkeersdoden en ernstig gewonden onder fietsers

Jaar

Aantal verkeersdoden

Aantal ernstig gewonde fietsslachtoffers

2014

2015

2016

2017

149

2018

151

2019

121

2020

110

2021

139

2022

194

Het aantal verkeersdoden onder fietsers loopt uiteen tussen 1 en 7. Het aantal ernstig gewonde fietsslachtoffers loopt uiteen van 32 tot 194. Er is een groot verschil zichtbaar tussen de periode vóór 2017 en vanaf 2017. Deze trend is ook landelijk zichtbaar. Volgens Veiliheid.nl (het kenniscentrum voor letselpreventie) wordt de stijging veroorzaakt door een stijging van enkelvoudige fietsongevallen onder met name 55-plussers.49 De oorzaak van dit verschil is niet bekend bij de provincie. Zowel het aantal verkeersdoden als het aantal ernstig gewonde slachtoffers onder fietsers in 2022 zijn niet bekend bij de provincie.

46 Overheid.nl: https://data.overheid.nl/dataset/9841-verkeersongevallen---bestand-geregistreerde-ongevallen-nederland, benaderd

op 12 juli 2023 en gebaseerd op een groepsinterview met twee medewerkers van de provincie Drenthe op 23 augustus 2023. 47 Provincie Drenthe: https://www.drentheincijfers.nl/mobiliteitenbereikbaarheid/index.php, benaderd op 8 augustus 2023. 48 Provincie Drenthe, 2014-2021 fietsongevallen Drenthe, provincie Drenthe. 49 Veiligheid.nl, Fietsongevallen en snor-/bromfietsongevallen in Nederland, § 3.2.1, p.36.

Fietsbeleid – Rapport Drenthe

3.5.2 Enquête Noordelijke Rekenkamer In de enquête die door I&O research in opdracht van de Noordelijke Rekenkamer is afgenomen zijn een aantal vragen over veiligheid opgenomen. In het algemeen is te stellen dat een (kleine) meerderheid tevreden is over de veiligheid op specifieke plekken zoals oversteekplaatsen en spoorwegovergangen. Een uitzondering hierop is de veiligheid bij busbanen. Hierbij dient wel opgemerkt te worden dat dit niet of nauwelijks speelt in niet stedelijk gebied. Over het algemeen zie je dat de tevredenheid over veiligheid op specifieke plekken afneemt naarmate de leeftijd toeneemt. Uitzondering hierop is bij spoorwegovergangen, waarbij de groep 65+ het vaakst tevreden is. Overdag voelt 94% van de respondenten zich over het algemeen veilig op de gebruikte fietsroute tegen 67% die zich (ook) in het donker veilig voelt. Er zijn geen grote verschillen tussen de leeftijdscategorieën en opvallend genoeg ook niet tussen stedelijk en niet stedelijk.

3.6

Vergelijking Noordelijke provincies

Zowel Fryslân als Groningen hebben beleidsdoelen voor het stimuleren van verkeersveiligheid. Fryslân zet in op educatie, voorlichting en een veilige infrastructuur. Groningen zet in op educatie en veiligheidsmaatregelen bij nieuwe en oude infrastructuur. Beide provincies hebben doelen gesteld het aantal verkeersdoden en ernstig gewonde fietsers terug te brengen en monitoren dit, net als Drenthe, met BRON. Provincie Fryslân heeft echter onvoldoende gegevens om vast te stellen in hoeverre ze haar doelen bereikt. Provincie Groningen behaalt haar doel wel.

3.7

Samenvattende bevindingen

Tussen 2014 en 2020 wilden Gedeputeerde Staten het aantal dodelijke slachtoffers en ernstig gewonde fietsers halveren. Vanaf 2020 willen Gedeputeerde Staten dat alle fietsers veilig hun bestemming kunnen bereiken. In het Strategisch Plan Verkeersveiligheid Drenthe 2022-2026 beschrijven Gedeputeerde Staten hoe ze deze doelen willen bereiken. Ook werkt de provincie samen met Drentse gemeenten in de Mobiliteitsraad Drenthe en faciliteert ze gemeenten aan de hand van de Subsidieregeling Gedragsbeïnvloedingsprojecten verkeersveiligheid Drenthe. In hoeverre de doelen bereikt worden, bepaalt de provincie aan de hand van BRON. Dit is een bestand met de ongevallenmeldingen van diverse instanties.

Fietsbeleid – Rapport Drenthe

4. Een compleet fietsnetwerk 4.1

Inleiding

In dit hoofdstuk brengen we de Drentse inspanningen om een compleet fietsnetwerk te bereiken in kaart. Dit doen we door eerst het beleidsdoel en de uitvoering ervan te beschrijven. Vervolgens analyseren we de monitoring en de mate waarin het beleidsdoel bereikt wordt. We sluiten het hoofdstuk af met een provincievergelijking en een samenvatting van de belangrijkste bevindingen. Met de informatie in dit hoofdstuk beantwoorden we deels de eerste vier deelvragen: - Welke maatschappelijke doelen heeft de provincie met betrekking tot het fietsbeleid geformuleerd? - Op welke manier streeft de provincie deze doelen na? - Op welke manier meet de provincie de behaalde resultaten? - In hoeverre worden de doelen gerealiseerd?

4.2

Doelstellingen

Drenthe kent een uitgebreid netwerk van fietspaden. Tussen 2014 en 2020 willen Gedeputeerde Staten dit netwerk voltooien. De concrete doelstelling is dat fietsers de kwaliteit van de fietsinfrastructuur in Drenthe met een voldoende tot zeer goed beoordelen.50 In 2020 herformuleerden Gedeputeerde Staten dit doel. Sindsdien streven ze naar een comfortabel, veilig en direct fietsnetwerk, met een hoge belevingswaarde en een bewegwijzering die op orde is. Tot 2030 zetten ze in op het realiseren van doorfietsroutes en op het utilitaire hoofdfietsnetwerk.51 In 2021 liet de provincie een onderzoek uitvoeren, om ontbrekende schakels in dit netwerk in kaart te brengen met daarbij specifieke aandacht voor ontbrekende routes, de kwaliteit van het wegdek, de breedte van routes en veiligheidsknelpunten. Op basis van dit onderzoek bepaalt de provincie welke ontbrekende schakels prioriteit krijgen. 52

50 Provincie Drenthe, Fietsnota 2014-2020, Drenthe fietst verder, vastgesteld door Provinciale Staten op 28 mei 2014, p. 7. 51

Provincie Drenthe, Mobiliteitsprogramma 2021-2030, vastgesteld door Provinciale Staten op 16 december 2020, p. 14.

52 Provincie Drenthe, Fietsnetwerk Drenthe, actualisatie en herijking Drents fietsnetwerk 2021, 1 oktober 2021.

Fietsbeleid – Rapport Drenthe

4.3

Uitvoering

De belangrijkste subsidieregelingen die de provincie gebruikt om een compleet fietsnetwerk te realiseren zijn de Uitvoeringsregeling BDU verkeer en vervoer en de Subsidieregeling Veilig en Bereikbaar Drenthe 2022-2025. Beiden beschrijven we in paragraaf 4.3.1. Ook ketenbeleid is een belangrijk onderdeel binnen het fietsnetwerk. Dit beschrijven we in paragraaf 4.3.2. Tot slot zet de provincie in op het realiseren van doorfietsroutes. Deze beschrijven we in paragraaf 4.3.3. De provincie geeft aan dat deze drie onderwerpen ook een bijdrage leveren aan het behalen van andere doelen, zoals het stimuleren

4.3.1 BDU verkeer en vervoer en Subsidieregeling Veilig en bereikbaar Drenthe In 2015 stelden Gedeputeerde Staten de Uitvoeringsregeling BDU verkeer en vervoer vast. De provincie kan op basis van deze regeling een subsidiebijdrage verlenen aan provinciale projecten pilots in relatie tot verkeer en vervoer; gemeentelijke projecten en pilots in relatie tot verkeer en vervoer; het programma Gedragsbeïnvloeding en bijdragen ten behoeve van het openbaar vervoer in Drenthe. Een project kan aan meerdere doelen een bijdrage leveren. De toename van het gebruik van fiets en openbaar vervoer is daar één van.53 Per 2022 verviel de Uitvoeringsregeling. De Subsidieregeling Veilig en Bereikbaar Drenthe 20222025 kwam ervoor in de plaats. Het doel van deze regeling is ‘de toegankelijke en veilige bereikbaarheid in Drenthe op lokaal niveau te verbeteren.’ De provincie kan de subsidie verlenen voor infrastructurele projecten die bijdragen aan een duurzaam veilige inrichting van en doorstroming op wegen en fietspaden die door Drentse gemeenten worden beheerd en onderhouden. De hoogte van het subsidieplafond is €13.6 miljoen, waarbij per gemeente deelplafonds gelden.54

4.3.2 Ketenmobiliteit Bij ketenvervoer maakt de reiziger gebruik van meerdere vervoersmiddelen om van A naar B te komen. Om deze versnippering tegen te gaan, werkt Drenthe samen met zowel de provincie als de stad Groningen in het OV-bureau Groningen Drenthe. Deze organisatie is verantwoordelijk voor de ketenmobiliteit en OV-hubs binnen beide provincies. De deelnemende overheden hebben een gezamenlijke visie uitgesproken: ‘In de provincies Groningen en Drenthe kan de reiziger in 2022 gemakkelijk schakelen tussen verschillende modaliteiten in een systeem dat de reiziger voorziet van slim maatwerk op het gebied van mobiliteit en andere complementaire diensten. Dit maken wij enerzijds mogelijk door een initiërende rol in de te nemen en anderzijds door drempels weg te nemen en initiatieven vanuit de samenleving en de markt te faciliteren en te stimuleren’. Om dit voor elkaar te krijgen, zet het OV-bureau in op acht eigenschappen van een ketenreis.55

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Meppel&id=15b40567-94c3-411b-a6a6-b032e3d9a925