CConstaterende datMeierijstad
Koppel je AI →
Document · PDF

Werkdocument IHP Meierijstad

Beeldvormende avond raadzaal 10 september 2026, gemeente MeierijstadBij agendapunt: Beleidskader (deel 1) Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs: in gesprek met raadsleden13.659 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

2250585/20260904/ODSK | www.icsadviseurs.nl 23/34 3.7 Breder denken en samenwerken Samenwerking In paragraaf 3.2.1 is beschreven dat bij nieuwbouw of renovatie breder wordt gekeken bij de ontwikkeling van een school door de wijkvisie mee te nemen. De wijkvisie is expliciet onderdeel van het haalbaarheidsonderzoek. Andere maatschappelijke functies worden niet bekostigd vanuit het budget voor onderwijshuisvesting, daarom wordt hierbij ook gekeken naar de aanvullende gemeentelijke opgaven en financieringsstromen. Op die manier wordt integraal afgewogen welke functies vanuit de gemeente kunnen worden toegevoegd. 12 Gelijktijdig gebruik kan ook, maar ligt minder voor de hand. Gezamenlijke ruimtegebruik De gedachtegang is vaak dat het gezamenlijk huisvesten van maatschappelijke functies leidt tot een efficiëntieslag, waardoor minder maatschappelijke vierkante meters gerealiseerd hoeven te worden. In de praktijk blijkt echter dat deze ruimtelijke efficiëntiewinst beperkt is. De meerwaarde van het gezamenlijk huisvesten van maatschappelijke partners ligt vooral in het versterken van de inhoudelijke samenwerking en het creëren van een goede ontwikkelomgeving voor kinderen. De efficiëntiewinst die wel gerealiseerd kan worden, zit voornamelijk in het aansluitend12 gebruik van ruimtes die multifunctioneel inzetbaar zijn.

Bijvoorbeeld het gebruik van lokalen door de BSO na schooltijd of het inzetten van ruimten voor wijkgerichte functies buiten schooltijd. De mogelijkheden per situatie worden vanuit de wijkvisie meegenomen in het haalbaarheidsonderzoek. Daarnaast kan bij het ontwerp rekening worden gehouden met multifunctioneel gebruik buiten schooltijden. Door afsluitbare Richtinggevende beleidsuitgangspunten: ▪ Gebouwen worden ontworpen op aanpasbaarheid: multifunctioneel inzetbaar bij zowel groei als krimp, zonder ingrijpende aanpassingen. ▪ Bij tijdelijke huisvesting wordt eerst gezocht naar slimme alternatieven (leegstaand vastgoed, wissellocaties) voordat noodlokalen worden ingezet. ▪ Bij structurele leegstand dat door het schoolbestuur als probleem wordt ervaren, stellen schoolbestuur en gemeente gezamenlijk een plan. ▪ Bij krimp of groei wijkt de kinderopvang niet automatisch; gemeente, onderwijs en kinderopvang zoeken gezamenlijk naar oplossingen, met continuïteit van samenwerking als uitgangspunt. ▪ Bij scholen in kleine kernen wordt constructief rekening gehouden met een toekomstige functiewijziging van het gebouw. ▪ Voorzieningen voor het gespecialiseerd onderwijs vragen specifieke eisen vanuit zorgbehoefte en ontwikkeling van leerlingen. Deze worden bekostigd vanuit de onderwijshuisvestingsnormering waar het voorzieningen voor SBO, SO en VSO betreft.

De inzet van externe zorgprofessionals en hun ruimtebehoefte vraagt om andere dekking van deze kosten. Denkrichting: samenhang met andere geldstromen Wanneer leerlingen niet goed op hun plek zitten binnen het onderwijs, leidt dit vaak tot een aanvullende ondersteuningsvraag vanuit de jeugdhulp/ggz (Jeugdwet). Deze ondersteuning wordt bekostigd uit gemeentelijke middelen binnen het sociaal domein. Door onderwijs, kinderopvang en zorg vanaf de start beter te organiseren in samenhangende voorzieningen, wordt ingezet op preventie: het vroeg signaleren van ondersteuningsbehoeften en het tijdig bieden van passende ondersteuning binnen de eigen leef- en leeromgeving van het kind. Dit kan voorkomen dat zwaardere en duurdere zorgtrajecten nodig zijn. Een integrale en goed georganiseerde aanpak leidt daarmee niet alleen tot betere ontwikkelkansen en continuïteit voor leerlingen, maar draagt ook bij aan een effectiever gebruik van publieke middelen uit verschillende domeinen (onderwijs, Jeugdwet en zorg). 2250585/20260904/ODSK | www.icsadviseurs.nl 24/34 gebouwonderdelen kunnen delen van de school toegankelijk worden gemaakt voor maatschappelijke activiteiten, sport, cultuur of buurtgebruik. Dit vraagt om een bewuste ontwerpkeuze en kan leiden tot aanvullende investeringen.

Als voorwaarde geldt dat het multifunctioneel gebruik niet ten koste mag gaan van bestaande voorzieningen in de omgeving. 3.8 Inclusie, gezondheid en bewegen 3.8.1 Toegankelijkheid Toegankelijkheid vormt de basis van een inclusieve samenleving. Fysieke toegankelijkheid is de eerste stap naar inclusie. De gemeente streeft naar hoge toegankelijkheidsnormen voor alle openbare en multifunctionele gebouwen. Dat betekent barrièrevrije gebouwen voor mensen met fysieke beperkingen, zoals rolstoelgebruikers, ouderen en mensen met (tijdelijke) mobiliteitsproblemen. Voorbeelden zijn hellingbanen, automatische deuren en liften. Minstens zo belangrijk is mentale toegankelijkheid. Gebouwen moeten een veilige, gastvrije en ondersteunende omgeving bieden voor iedereen, ongeacht achtergrond of mentale gesteldheid. Dit bereiken we door: ▪ Duidelijke communicatie, met eenvoudige taal en visuele hulpmiddelen; ▪ Ondersteuning bij cognitieve beperkingen, via rustige kleuren, goede verlichting en overzichtelijke indeling; ▪ Privacy en rust, door prikkelarme ruimtes, een warme en neutrale inrichting of kolfruimtes waar nodig. ▪ Goede akoestiek, door het beperken van galm, storende achtergrondgeluiden en geluidsoverlast tussen ruimten. Een prettige akoestische omgeving draagt bij aan concentratie, verstaanbaarheid, rust en een gevoel van veiligheid.

Een cruciaal aspect van inclusie is het waarborgen van toegankelijkheid van voorzieningen, zodat ieder persoon er gebruik van kan maken. NEN 9120 is het uitgangpunt voor toegankelijk bouwen van nieuwe gebouwen. NEN 9120 is een nieuwe norm (gepubliceerd op 3 februari 2025) die prestatie-eisen vastlegt voor de toegankelijkheid en bruikbaarheid van gebouwen. Ze geldt voor alle type gebouwen (nieuwbouw én verbouw) en is bedoeld om te zorgen dat gebouwen goed toegankelijk zijn voor iedereen, inclusief mensen met een beperking. 3.8.2 Binnenklimaat Een goed binnenklimaat is van belang voor de gezondheid en leerprestaties van leerlingen en medewerkers. Hiervoor is het volgende in het IHP opgenomen: Nieuwbouw en renovatie Het uitgangspunt is gemiddeld Frisse Scholen Klasse B en de geldende eisen voor kinderopvang. Dit borgt een gezond, comfortabel en energiezuinig gebouw met goede prestaties op het gebied van luchtkwaliteit, temperatuur, licht en geluid. Bestaande gebouwen Ook voor bestaande gebouwen geldt de ambitie van een goed binnenklimaat. Investeringen hiervoor worden afgewogen tegen de verwachte resterende gebruiksduur van het gebouw. Het schoolbestuur brengt de huidige situatie en benodigde maatregelen in beeld en koppelt dit aan het onderhoudsplan.

Richtinggevende beleidsuitgangspunten: ▪ De meerwaarde van gezamenlijke huisvesting ligt primair in inhoudelijke samenwerking en een goede ontwikkelomgeving voor kinderen — niet in ruimtelijke efficiëntie. ▪ Efficiëntiewinst wordt gerealiseerd via aansluitend gebruik van ruimten, zoals inzet van lokalen door BSO na schooltijd of wijkgerichte functies buiten schooluren. ▪ Andere maatschappelijke functies worden niet bekostigd vanuit het budget voor onderwijshuisvesting; aanvullende gemeentelijke opgaven en financieringsstromen worden integraal afgewogen. 2250585/20260904/ODSK | www.icsadviseurs.nl 25/34 Verbeteringen aan het binnenklimaat vragen doorgaans om extra installaties, wat zowel investeringskosten als hogere exploitatielasten (energie en onderhoud) met zich meebrengt. Het is aan het schoolbestuur — eventueel samen met de kinderopvang — om te verkennen of de investering haalbaar is. De kinderopvangorganisatie investeert zelf of vergoedt haar aandeel via een huurvergoeding. Naast installatietechnische maatregelen kunnen ook bouwkundige en klimaat adaptieve maatregelen verkend worden die bijdragen aan het verbeteren van het binnenklimaat (bijvoorbeeld bij hittestress). Hierbij kan gedacht worden aan groene gevels, zonwering, witte dakbedekking en andere klimaat adaptieve maatregelen.

13 Hiervoor zal per keer gekeken moeten worden naar de bekostiging omdat in het standaardbudget voor een onderwijsvoorziening dit niet is meegenomen. Mogelijk dat subsidies of middelen vanuit ander beleid, zoals sport of preventie, aangewend kunnen worden. 3.8.3 Bewegen en bewegingsonderwijs Een ander aspect van gezondheid is het bevorderen van bewegen. Bewegen draagt bij aan goede leerprestaties en de ontwikkeling van kinderen. De schoolomgeving wordt daarom ingericht om beweging te stimuleren, bijvoorbeeld via hoogteverschillen, klimmuren en beweegvriendelijk meubilair13. Daarnaast zijn er vanuit de gemeente zogenaamde beweegteams die in samenwerking met het onderwijs werken volgens het 2 + 1 + 2 model. Hierbij wordt ingezet op 2 uur bewegingsonderwijs tijdens schooltijd, 1 uur bewegen tijdens school in bijvoorbeeld pauzes en bewegend leren en 2 uur naschools bewegen. Investeringen in binnenklimaat Voor investeringen in het binnenklimaat is een spanning aanwezig vanuit investeringen. Zowel gemeente als schoolbesturen ontvangen hiervoor geen aanvullende bekostiging. Beide zien wel de noodzaak tot investeringen. Binnen het IHP wordt bij bestaande gebouwen ervoor gekozen investeringen in binnenklimaat mee te nemen op natuurlijke momenten, nieuwbouw of renovatie, tenzij vanuit de Rijksoverheid aanvullende bekostiging volgt.

Ondanks beperkte middelen investeren schoolbesturen soms zelf in het binnenklimaat van gebouwen die (nog) niet voor nieuwbouw of renovatie in aanmerking komen. Zo’n investering in kwaliteit en gezondheid mag er echter niet automatisch toe leiden dat het gebouw op de IHP-prioriteitenlijst naar achteren schuift. Dit kan alleen als schoolbestuur en gemeente daar samen bewust voor kiezen. Overweging: koeling Het koelen van een schoolgebouw is bij langdurige hitte een steeds groter (maatschappelijk) probleem. Door de toenemende warmte worden gebouwen zonder koeling overdag steeds warmer. Hierdoor kan een situatie ontstaan waarin de lesruimte geen gezonde leer- en werkomgeving meer is. Met de opwarming en hetere aanloopperiode tot aan de zomervakantie is dit een reëel vraagstuk. ▪ Bestaande bouw: om een gebouw optimaal te koelen is het van belang om te kijken naar de ‘schil’. Wanneer de ‘schil’ van het gebouw optimaal is geïsoleerd blijft de warmte buiten het gebouw. Oplossingsrichtingen zijn: (na-)isoleren van de buitengevel, spouw en dak; ▪ Nieuwbouw: bij nieuwbouw wordt al rekening gehouden met de huidige isolatiewaarden. Een extra optie is het gebruikmaken van natuurlijke bouwmaterialen zoals hout. Investering voor koeling kunnen aan de orde zijn bij natuurlijke momenten zoals (vervangende) nieuwbouw en renovatie en dan voor rekening van de gemeente komen.

Bij bestaande bouw is dit een investering die onder in stand houden valt en voor rekening van het schoolbestuur komt. De exploitatielasten komen altijd voor rekening van het schoolbestuur. 2250585/20260904/ODSK | www.icsadviseurs.nl 26/34 Nieuwbouw en renovatie Bij (vervangende) nieuwbouw of renovatie is het de ambitie om, aanvullend op de 3 m² verhard speelterrein/schoolplein per leerling zoals vastgelegd in de verordening, ook 2 m² per leerling aan onverhard speelterrein/schoolplein te realiseren. Dit sluit aan bij de aanbevelingen uit het kwaliteitskader huisvesting van Ruimte-OK, en wordt gerealiseerd als de omgeving en de locatie dit toelaat. Hierbij wordt ook gekeken naar het combineren van het schoolplein met het openbaar gebied. Het uitgangspunt is dat het schoolplein waar mogelijk openbaar toegankelijk is. Per locatie wordt echter situationeel beoordeeld of dit passend en wenselijk is. Dit is onder andere afhankelijk van de doelgroep, de functionaliteit van het gebouw en de directe omgeving. Daarbij staat de veiligheid van leerlingen, gebruikers en omwonenden altijd voorop. De aanlegkosten van de extra vierkante meters komen voor rekening van gemeente, de bijbehorende exploitatielasten voor het schoolbestuur tenzij de extra vierkante meters onderdeel blijven van de openbare ruimte.

Het is aan het schoolbestuur en de kinderopvangorganisaties om de buitenruimte (en binnenruimte) op een interessante wijze vanuit de gezamenlijke pedagogische visie vorm te geven en in te richten. Daarnaast kan ook gedacht worden aan het realiseren van onderwijs- en kinderopvangvoorzieningen nabij of samen met sportvoorzieningen. In het voortgezet onderwijs is sprake van voldoende buitenruimte (sportvelden) voor het bewegingsonderwijs. Bestaande locaties Bij de bestaande locaties wordt de buitenruimte gehandhaafd en kan gekeken worden naar het ‘vergroenen’ van de pleinen. De kosten hiervan zijn voor het schoolbestuur. Voor de kinderopvang wordt voldaan aan de geldende regelgeving (ook bij bestaande bouw). Dit omvat o.a. minimaal 3 m2 buitenspeelruimte per kind, alle speeltoestellen moeten voldoen aan NEN-EN 1176 en WAS-wetgeving en valdemping is verplicht bij toestellen met valhoogte >60 cm. Bewegingsonderwijs Het bewegingsonderwijs is een integraal onderdeel van het onderwijsaanbod. De uitgangspunten: ▪ De gemeente zorgt nu en in de toekomst voor voldoende ruimte om te voldoen aan de wettelijke plicht om alle groepen leerlingen in het primair onderwijs van 6 jaar en ouder minimaal 2 keer 45 minuten per week bewegingsonderwijs aan te bieden. Voor het voortgezet onderwijs voorziet zij in voldoende ruimte om te voldoen aan de wettelijke normen.

▪ Scholen onderzoeken zelf op welke wijze zij kinderen gedurende de schooltijd meer kunnen laten bewegen. Daarbij kan het gaan om bewegend leren, actieve pauzes, extra beweegmomenten of het benutten van binnen- en buitenruimten voor spel en beweging. De invulling hiervan is afhankelijk van de onderwijsvisie, de doelgroep, de beschikbare ruimte en de praktische mogelijkheden binnen de schoolorganisatie. ▪ Voor leerlingen van 4 en 5 jaar wordt of voorzien in een speellokaal in het schoolgebouw of 3,75 klokuur per week in een lokaal voor bewegingsonderwijs. Masterplan binnensport Het masterplan binnensport, vastgesteld door de gemeenteraad op 29 januari 2026, is leidend voor dit IHP. In het masterplan zijn voor het bewegingsonderwijs een aantal zaken vastgelegd. Ten eerste is vastgelegd dat regulier bewegingsonderwijs overdag altijd voorrang heeft bij het inroosteren van accommodaties voor bewegingsonderwijs. Ten tweede omschrijft het masterplan de huidige problemen rondom akoestiek in sportzalen, de gestelde eisen aan akoestiek en waar de verantwoordelijkheden voor verbetering liggen (vanuit het masterplan is een budget opgenomen voor verbetering van de akoestiek vanuit zorgplicht). Voor renovaties of nieuwbouw van binnensportaccommodaties is de handleiding multifunctionele binnensportaccommodaties van Sportinfrastructuur van toepassing.

Ten derde beschrijft het masterplan de omvang van zalen. Dit wordt aangehouden bij projecten (nieuwbouw of renovatie) die voortkomen uit het IHP en waar een voorziening voor bewegingsonderwijs aan de orde is. Voor bso-activiteiten in een gemeentelijke sportaccommodaties wordt een | moet in 2050 aardgasvrij zijn. Vanaf 2030 wordt op het energielabel vermeld marktconforme huur in rekening gebracht bij de kinderopvangorganisatie. | of een gebouw hierop is voorbereid. Voor het IHP gelden, in afwachting van de regelgeving en ontwikkeling van 3.9 | Klimaatakkoord en duurzaamheid | de methodiek, de volgende beleidsuitgangspunten: Kwaliteit en duurzaamheid | 1. | Vanaf 1 januari 2030 verplichting tot ZEB bij nieuwbouw. 2. | In 2050 is ZEB het einddoel voor bestaande bouw. Het benodigde ZEB- Binnen het IHP worden, in lijn met de Duurzaamheidsvisie Meierijstad 2018 en | niveau wordt per 2026 bepaald op basis van de NTA8800. De het Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid 2023–2026, | renovatiestandaard wordt gebruikt bij de overgang naar het ZEB- duurzaamheidsambities geformuleerd voor onderwijshuisvesting. | niveau voor bestaande bouw, zodat eigenaren van utiliteitsgebouwen zoveel mogelijk stabiliteit hebben in waar ze hun gebouwen naartoe Meierijstad heeft de ambitie om in 2050 CO₂-neutraal te zijn, door middel | moeten renoveren.

van energiebesparing, duurzame opwekking en compensatie van CO | ₂- | 3. | Per 2030 moet 16% van de gebouwenvoorraad14 voldoen aan minimale uitstoot. Voor het maatschappelijk vastgoed ziet de gemeente het als haar | energieprestatie-eisen, per 2033 is dit 26%. Deze eisen worden uiterlijk in voorbeeldfunctie om in 2030 CO₂-neutraal te zijn, voor zover mogelijk. | 2027 vastgelegd in het Besluit bouwwerken leefomgeving (hierna: Bbl). Ontwikkeling Zero Emission Building (ZEB) | In afwachting van de nieuwe regelgeving is het advies om uit te gaan van Landelijk/Europees kader | ZEB zodra deze bekend is voor nieuwbouw en bestaande bouw. Dit is afhankelijk van het moment dat de Nederlandse overheid Europese In Europa zijn afspraken gemaakt over de energietransitie in de gebouwde | regelgeving heeft vertaald in Nederlandse regelgeving. Dit is een omgeving. Dit is vastgelegd in de Energy Performance of Buildings Directive | wetgevingsproces waarvan de doorlooptijd niet in te schatten is. (EPBD, mei 2024). De EPBD stelt als einddoel een emissievrije gebouwenvoorraad in 2050. Lidstaten moeten (op onderdelen) de EPBD eind mei 2026 omzetten naar nationaal beleid en regelgeving. Emissievrij betekent in de EPBD een Zero Emission Building (ZEB): 1. | Zeer weinig energie nodig heeft voor verwarming en/of koeling. 2. | Efficiënte installaties heeft. 3.

| Vrij is van fossiele emissies op het eigen perceel ("aardgasvrij"). 4. | De benodigde energie zoveel mogelijk invult met hernieuwbare energie door opwek op of bij het gebouw of via lokale warmtenetten. Het ZEB-niveau verschilt tussen nieuwbouw en bestaande bouw; voor bestaande bouw geldt een lager ambitieniveau. Elk gebouw in Nederland 14 Op dit moment is nog niet duidelijk of dit geldt op landelijk, provinciaal of gemeentelijk niveau. De Rijksoverheid heeft dit nog niet gespecificeerd naar de Nederlandse context. 2250585/20260904/ODSK | www.icsadviseurs.nl | 27/34 2250585/20260904/ODSK | www.icsadviseurs.nl 28/34 Nieuwbouw en renovatie Voor nieuwbouw is de huidig wettelijke eis Bijna Energie Neutraal (BENG)15. Vooruitlopend op de wetgeving vanaf 2030 is de ambitie om een Energie Neutraal Gebouw (ENG) te realiseren: het saldo van energieverbruik en energieopbrengst, met betrekking tot gebouwgebonden energie, is daarmee nul. Deze ambitie is onderdeel van het haalbaarheidsonderzoek om de mogelijkheden van deze duurzaamheidsambities te onderzoeken. Daarnaast wordt gasloos gebouwd. Vanwege netcongestie kan het in sommige gevallen noodzakelijk zijn tijdelijk een gasaansluiting aan te houden. Voor renovatie, als gelijkwaardig alternatief voor nieuwbouw, geldt het nastreven van dezelfde ambities als nieuwbouw. 15 Opgenomen in Besluit Bouwwerken en Leefomgeving.

(Groenblauwe) (openbare) schoolpleinen Groenblauwe schoolpleinen combineren natuur, water en educatie tot speelse en leerzame buitenruimtes met groen (bomen, gras en moestuinen) en blauw (wadi’s of regenwateropvang). Deze schoolpleinen dragen extra bij aan bewegen, buitenlessen en klimaatadaptatie. Het streven is om groenblauwe schoolpleinen te realiseren bij (vervangende) nieuwbouw. Het realiseren van groenblauwe openbare schoolpleinen brengt aanvullende investerings- en beheerkosten met zich mee. Bij de start van nieuwbouw- en renovatieprojecten wordt daarom onderzocht in hoeverre de realisatie van een groenblauw en/of openbaar schoolplein haalbaar en wenselijk is en op welke wijze de kostenverdeling tussen schoolbestuur en gemeente kan worden vormgegeven. Daarnaast wordt gekeken naar subsidies16 en/of er binnen de gemeentelijke organisatie aanvullende financieringsmogelijkheden beschikbaar zijn, bijvoorbeeld vanuit programma’s op het gebied van openbaar gebied, klimaatadaptatie, biodiversiteit, gezondheid of duurzaamheid. Klimaatbestendig en biodiversiteit Klimaatverandering leidt tot meer extreme buien, langere perioden van droogte en toenemende hitte in de bebouwde omgeving.

Meierijstad werkt aan klimaatbestendigheid en meer biodiversiteit, onder andere via 16 Het gaat bij het moment van het project om actuele en beschikbare subsidies op landelijk, provinciaal of gemeentelijk niveau. Aanvullende duurzaamheidsambities bij nieuwbouw Voor nieuwbouw is ENG, gasloos en gemiddeld Frisse Scholen klasse B het uitgangspunt. Het schoolbestuur kan (=keuze) binnen het beschikbare budget de (maatschappelijke) keuze maken om aanvullende duurzaamheidsambities te realiseren. Per project wordt een haalbaarheidsonderzoek opgesteld om de mogelijkheden van aanvullend duurzaamheidsambities te onderzoeken. Verduurzamen als maatregel in dit IHP – op natuurlijke momenten Investeringen in het verduurzamen van gebouwen vinden plaats bij natuurlijke momenten zoals (vervangende) nieuwbouw en renovatie. Daarbij is aandacht voor de mijlpalen uit het Klimaatakkoord en de Sectorale Routekaart. Schoolbesturen zijn vrij om, binnen de mogelijkheden die zij hebben, zelf maatregelen te treffen met betrekking tot het verduurzamen van onderwijsgebouwen. Zonder aanvullende financiering vanuit het rijk investeert de gemeente enkel op natuurlijke momenten. Beproefde methoden Bij het realiseren van onderwijshuisvesting worden beproefde methoden en bewezen technieken gehanteerd, waarvan de effectiviteit in de praktijk al is aangetoond.

Potentiële duurzame alternatieven worden kritisch beoordeeld op hun daadwerkelijke impact. Daarnaast zetten we in op kennisdeling en samenwerking. Het actief uitwisselen van best practices tussen scholen, schoolbesturen en de gemeente draagt bij aan een efficiënte aanpak en versnelt de realisatie van gezamenlijke doelen. 2250585/20260904/ODSK | www.icsadviseurs.nl 29/34 groenvoorziening, inrichting van de openbare ruimte en het tegengaan van verharding. Voor de schoolomgeving betekent dit: anticiperen op meer groen met biodiversiteitswaarde en het verminderen of voorkomen van verharding. Voorbeelden zijn het vergroenen van schoolpleinen of daken. Slim bouwen Bij (vervangende) nieuwbouw wordt in het ontwerp rekening gehouden met slimme bouwprincipes. Hierbij wordt ingezet op een optimale zonoriëntatie, hoge luchtdichtheid, zwaar geïsoleerde gebouwschil, constructies zonder koudebruggen en gebalanceerde ventilatie. Dit draagt bij aan een lagere energievraag. Per project wordt een integrale afweging gemaakt op haalbaarheid, investeringskosten en levensduurkosten. Netcongestie Als een school in aanmerking komt voor (vervangende) nieuwbouw of renovatie, dient rekening gehouden te worden dat een mogelijk vol elektriciteitsnet kan leiden tot het tijdelijk niet aan kunnen sluiten van de school op dit net. Dit vraagt om een maatwerkoplossing per project.

De oplossing en bijbehorende kosten zijn project en locatie afhankelijk. Een oplossing kan bijvoorbeeld zijn om een grotendeels zelfvoorzienende school te bouwen met een batterij17 zodat een kleine aansluiting op het net kan 17 Het kan ook gaan om een tijdelijke batterijvoorziening zodat met een kleine aansluiting van het net kan worden volstaan totdat een voldoende grote aansluiting is gerealiseerd. volstaan. Als tijdelijke oplossing kan ook worden gedacht aan het voorlopig benutten van de gasaansluiting, waarbij het gebouw zodanig wordt gerealiseerd dat het op korte termijn relatief eenvoudig gasloos kan worden gemaakt. Meerjarenonderhoudsplan (MJOP) Schoolbesturen stellen een MJOP op en delen dit met de gemeente en het OOGO. Dit is een vast onderdeel van het opstellen van een IHP. De MJOP's geven een indicatie van de te verwachten onderhoudskosten voor de komende tien jaar. Scholen met hoge MJOP-lasten vragen om vroegtijdige aandacht in de planvorming, omdat dit kan wijzen op de noodzaak van ingrijpend onderhoud, renovatie of vervangende nieuwbouw. 3.10 Flexibel bouwen: modulair en adaptief Circulair In 2050 bestaat in Meierijstad geen (rest)afval en verspilling meer. Alle materialen en gebouwen komen uit en keren terug in gezonde kringlopen (Duurzaamheidsvisie, 2018). Dit betekent dat nieuwe of te renoveren gebouwen levensloopbestendig en circulair worden gebouwd.

Een hulpmiddel hierbij is om bij nieuwbouw en renovatie te werken met een registratie in een grondstoffendatabank. Dit bevordert het hergebruik van grondstoffen, wat de duurzaamheid ten goede komt. Per project bekijken gemeente en schoolbestuur samen of dit haalbaar is en wat het betekent voor de investering en exploitatie. Circulaire ambities zijn waardevol en worden aangemoedigd, maar mogen niet leiden tot het wegschuiven van andere noodzakelijke huisvestingsprojecten binnen het IHP. Op dit moment onderzoekt de gemeente scenario’s over hoe omgegaan kan worden met de financiële vertaling/ consequenties van circulariteit. Overweging: prestatieafspraken Bij het opleveren van nieuwe installaties is het aan te raden om prestatieafspraken te maken ten aanzien van (maximum) temperatuur, relatieve luchtvochtigheid, maximale CO2 waardes en luchtverversing. Op deze manier zijn scholen voor een lange duur verzekerd van kwaliteit. Per project wordt gekeken op welke manier dit vorm krijgt. NB: Wanneer het kwaliteitskader Frisse Scholen wordt aangehouden, zijn prestatieafspraken daarin verdisconteerd. 2250585/20260904/ODSK | www.icsadviseurs.nl 30/34 Modulair bouwen Bij modulair bouwen wordt een gebouw samengesteld uit vooraf gemaakte modules.

Dit kan gaan om complete volumes, maar ook om bijvoorbeeld wanden, vloeren en daken die op de locatie nog aan elkaar gekoppeld moet worden of om een combinatie van modulaire onderdelen met traditionele bouw. Verwachte voordelen, waarvan het in de praktijk afwachten is of deze daadwerkelijk behaald worden, zijn een snellere bouwtijd, minder bouwafval, constantere kwaliteit, flexibel en uitbreidbaar en duurzamer. Uitdagingen ten opzichte van traditionele bouw zijn het transport van grote modules, een beperktere ontwerpvrijheid en een betere voorbereiding is vereist omdat achteraf wijzigingen doorvoeren duurder is. In Meierijstad wordt modulair bouwen niet gezien als doel op zichzelf, maar als mogelijk middel om te komen tot adaptieve en toekomstbestendige schoolgebouwen. De ambitie is dat schoolgebouwen beter kunnen inspelen op groei, krimp, veranderende onderwijsconcepten en mogelijke functiewijzigingen. Uit het onderzoek naar modulair en adaptief bouwen in Veghels Buiten blijkt dat adaptiviteit belangrijker is dan de keuze voor één specifiek bouwsysteem. Ook niet-modulaire of prefab gebouwen kunnen adaptief zijn, mits dit vanaf het begin als ontwerpuitgangspunt wordt meegenomen. Voor permanente huisvesting worden adaptieve niet-modulaire bouw, prefab bouw en 2D-modulaire bouw als mogelijke oplossingsrichtingen beschouwd.

3D-modulaire bouw lijkt vooral kansrijk voor tijdelijke piekbehoeften, mits de kwaliteit, exploitatie, herbruikbaarheid en ruimtelijke inpassing voldoende geborgd zijn. Daarbij wordt per project beoordeeld welke bouwmethode het beste past bij de opgave. De keuze voor modulair, prefab, traditioneel of een hybride bouwvorm mag nooit ten koste gaan van onderwijskwaliteit, functionaliteit, duurzaamheid, beeldkwaliteit of toekomstbestendigheid. 3.11 Standaardisatie Landelijke ontwikkelingen, waaronder het Programma Onderwijshuisvesting (POHV) en de pilots vanuit Innovatief Programma Onderwijshuisvesting (IPOHV), laten zien dat er kansen liggen voor meer standaardisatie binnen de onderwijshuisvesting. Dit kan mogelijk bijdragen aan versnelling van bouwprocessen, efficiëntere voorbereiding en aanbesteding, kostenbeheersing en herhaalbare oplossingen met een constante kwaliteit. De gemeente Meierijstad monitort deze landelijke ontwikkelingen en pilots actief. Daarbij wordt in het bijzonder gekeken naar de toepasbaarheid van bijvoorbeeld modulair, adaptief en circulair bouwen. Per project blijft maatwerk noodzakelijk. Standaardisatie mag niet ten koste gaan van onderwijskundige kwaliteit, functionaliteit, ruimtelijke inpassing of de specifieke behoefte van een onderwijsvoorziening.

De ervaringen uit de IPOHV-pilots worden daarom gevolgd en, waar relevant, meegenomen bij de verdere uitwerking van projecten binnen het IHP. 3.12 Maatregelen Voor elke onderwijsvoorziening wordt binnen het IHP een maatwerkscenario beschreven dat leidend is voor de maatregelen en investeringen die de komende jaren door gemeente en schoolbesturen gepleegd worden. In het IHP wordt onderscheid gemaakt tussen schoolgebouwen die de komende periode in stand worden gehouden en gebouwen waar de noodzaak tot vervanging of een maatregel aanwezig is. In het IHP hanteren we daarom de volgende huisvestingsscenario’s: 1. (Vervangende) nieuwbouw 2. Renovatie – 40 jaar levensduurverlengend 3. Positie herschikking 4. In stand houden 5. Afstoten Per scenario wordt hieronder een nadere toelichting gegeven. Het uitgangspunt is dat gekozen wordt voor vervangende nieuwbouw of een levensduurverlengende renovatie van 40 jaar, waarbij vanuit duurzaamheid levensduurverlengende renovatie het vertrekpunt vormt. Alleen wanneer daar zwaarwegende redenen voor zijn, kan worden gekozen voor een renovatie met een kortere levensduurverlenging van 25 2250585/20260904/ODSK | www.icsadviseurs.nl 31/34 jaar. Dit kan bijvoorbeeld aan de orde zijn bij een onzeker toekomstperspectief, bijzondere gebouwkenmerken of een monumentale status.

Per locatie wordt via een haalbaarheidsonderzoek bepaald welke oplossingsrichting het meest passend is: vervangende nieuwbouw of renovatie. NB: vernieuwbouw waarbij het gebouw niet gesloopt wordt maar solide structurele elementen worden behouden is een vorm van renovatie met een levensduurverlenging van 40 jaar. Maatregel 1: (Vervangende) nieuwbouw Onder nieuwe gebouwen worden de schoolgebouwen verstaan waarvoor in het IHP een noodzaak tot vervanging wordt aangetoond. Deze gebouwen krijgen binnen afzienbare tijd een grootschalige ingreep in de vorm van vervangende nieuwbouw met een levensduur van 40 jaar. Spelregels IHP – vervangende nieuwbouw Voor de oplossingsrichting (vervangende) nieuwbouw18 zijn de volgende spelregels van toepassing: ▪ Een haalbaarheidsonderzoek dient aan te tonen of nieuwbouw een beter alternatief is voor renovatie als daar geen direct uitsluitsel over wordt gegeven op basis van bepaalde context, bijvoorbeeld vanwege de locatie van woningbouw of in het kader van een brede ruimtelijke ontwikkeling. ▪ Het haalbaarheidsonderzoek wordt in gezamenlijkheid door gemeente en schoolbestuur uitgevoerd om eenzijdige sturing te voorkomen. ▪ De gemeente is verantwoordelijk voor de bekostiging van ENG, en gemiddeld Frisse Scholen klasse B. Per project wordt gekeken of en op welke wijze hogere duurzaamheidsambities worden gerealiseerd.

Voor het budget wordt uitgegaan van realistische investeringsbedragen. ▪ Het schoolbestuur kan bijdragen om hogere duurzaamheidsambities te realiseren. ▪ Het schoolgebouw wordt aardgasloos gerealiseerd19. 18 Waar gesproken wordt over nieuwbouw kan ook vervangende nieuwbouw of uitbreiding gelezen worden in lijn met de huisvestingsverordening. ▪ De omschreven ambities voor flexibiliteit, inclusie en circulariteit dienen bij nieuwbouwprojecten zoveel mogelijk te worden geïntegreerd, passend binnen het budget. Het realiseren van uitbreiding bij een schoolgebouw is een variant van nieuwbouw. Vaak gaat het hier om kleinere projecten waardoor het bedrag voor nieuwbouw kan oplopen (afhankelijk van de grootte). Bij een dergelijke kleine uitbreiding is het duurzaamheidsconcept van het bestaande gebouw leidend, waarbij gestreefd wordt naar minimaal BENG. Maatregel 2: Renovatie – 40 jaar levensduurverlengend Deze ingreep wordt beschouwd als een volwaardig alternatief voor vervangende nieuwbouw in lijn met de wetgeving in ontwikkeling. Hierbij wordt het bestaande gebouw aanzienlijk verbeterd, met als doel de levensduur met minstens 40 jaar te verlengen. Tegelijkertijd wordt het gebouw duurzamer en vereist het minder onderhoud. Daarnaast wordt ook een adequaat binnenklimaat meegenomen volgens de vereisten van gemiddeld Frisse Scholen klasse B.

Omdat renovatie als een gelijkwaardig alternatief wordt beschouwd, worden dezelfde doelstellingen nagestreefd als bij nieuwbouw. Bij renovatie wordt gekeken naar: ▪ Functionele staat: verbeteren van de functionaliteit (flexibiliteit, multifunctionaliteit en aansluiten onderwijs- en kinderopvangconcept). ▪ Technische staat: levensduurverlenging door investering in bouwkundige en installatietechnische ingrepen. ▪ Ruimtelijke staat. ▪ Verduurzaming van het gebouw. Spelregels IHP - renovatie ▪ Een haalbaarheidsonderzoek toont of nieuwbouw een beter alternatief is dan renovatie wanneer daar geen direct uitsluitsel over wordt 19 Bij een project kan bij realisatie op een bestaande locatie gekeken worden of een gasleiding in stand gehouden kan worden in verband met netcongestie.

2250585/20260904/ODSK | www.icsadviseurs.nl 32/34 gegeven op basis van bepaalde context, bijvoorbeeld vanwege de locatie van woningbouw of in het kader van een brede ruimtelijke ontwikkeling. ▪ De gemeente en het schoolbestuur stellen gezamenlijk het haalbaarheidsonderzoek op om te voorkomen dat er eenzijdige sturing plaatsvindt. ▪ De bijdrage vanuit de gemeente is vergelijkbaar met de spelregels voor nieuwbouw. ▪ Er wordt gerekend met één investeringsbedrag voor zowel renovatie als (vervangende) nieuwbouw. De normatieve ruimtebehoefte voor nieuwbouw vormt de basis voor de indicatieve investeringskosten, waaruit ook renovatie bekostigd kan worden. Dit betekent dat als het huidige gebouw groter is dan de normatieve ruimtebehoefte, de investeringen uitgespreid worden over meer vierkante meters dan waarvoor de vergoeding is berekend (reductie kwaliteitsniveau), dan wel dat een deel wordt gesloopt. ▪ In het afwegingskader binnen het haalbaarheidsonderzoek dienen de volgende afwegingen ten grondslag te liggen aan de motivatie om te kiezen voor renovatie in plaats van nieuwbouw: ─ Het gebouw heeft een goede uitstraling, ligging en/of functionaliteit. ─ Het gebouw heeft verschillende bouwdelen. ─ Het gebouw heeft een hoge boekwaarde. ─ De exploitatie vormt geen probleem. ─ Renovatie vormt een duurzamer alternatief dan nieuwbouw, circulaire maatregelen worden hierin meegenomen.

─ Er ruimte is in het gebouw of op het terrein om het gewenste aanbod te realiseren. ─ Het gebouw dusdanig flexibel is dat er multifunctioneel gebruik van ruimten kan worden gemaakt en aanpassingen/uitbreidingen in de toekomst mogelijk zijn (indien gewenst). ─ Wel of geen inzet van tijdelijke huisvesting benodigd is. Hierbij is leidend dat kinderen rust nodig hebben om tot goede ontwikkelprestaties te komen en dat een school van maximaal 2 locaties tegelijkertijd gebruik maakt. ─ De omschreven ambities voor flexibiliteit, inclusie en circulariteit dienen bij renovatieprojecten zoveel mogelijk te worden geïntegreerd passend binnen het beschikbaar gestelde budget. In het proces om te komen tot een afweging voor renovatie zijn nog vijf spelregels van toepassing: ▪ Als er aanleiding is om de bouwkundige en installatietechnische maatregelen ter discussie te stellen, kan een gebrekenrapportage inclusief maatregelen opgesteld worden ter onderbouwing. ▪ Er zijn argumenten om een bestaand gebouw toch te handhaven in plaats van (vervangende) nieuwbouw (bijvoorbeeld bij het behoud van de fundering om de CO2-uitstoot te beperken. Dit dient uitgebreid beargumenteerd te worden in het haalbaarheidsonderzoek en betrokken organisaties komen in gezamenlijkheid tot een besluit. Daarna is het een maatregel die volgens de genoemde maatregelen voor bekostiging in aanmerking komt.

▪ Aandachtspunt voor in- of uitbreiden met behoud van onderwijs- en kinderopvangconcept. ▪ Aandacht voor de locatie (in de wijk/kern en leerlingenprognoses). ▪ Aandacht voor de klimaateffecten. Maatregel 3: Positie herschikking Dit betreft een activiteit waarbij twee onderwijsvoorzieningen een herschikking ondergaan waarbij schoolgebouwen onderling uitgeruild worden. Het doel is dat beide scholen daarmee meer passend gehuisvest zijn. Dit is een vorm van duurzaam hergebruik van bestaand vastgoed waarbij mogelijk een beperkt budget voor aanpassing, inhuizen, et cetera nodig is. Maatregel 4: In stand houden Dit betreft een activiteit van het schoolbestuur om een bestaand gebouw in stand te houden. Voor het kwaliteitsniveau geldt dat voor het gebouw een adequaat niveau gehandhaafd dient te worden. Hiervoor zet zij een deel van de ontvangen normatieve lumpsum- bekostiging in. Deze activiteit vergt geen bijdrage vanuit de gemeente.

2250585/20260904/ODSK | www.icsadviseurs.nl 33/34 Maatregel 5: Afstoten Rekening houdend met het scenario waarin een schoolbestuur besluit om het geven van onderwijs niet te continueren, wordt het gebouw teruggegeven aan de gemeente. Het gebouw verliest niet automatisch zijn onderwijsbestemming. Deze situatie doet zich voor bij gebouwen die niet langer als school in gebruik blijven en volgens de verordening voorzieningen huisvesting onderwijs gemeente Meierijstad worden onttrokken aan de onderwijsbestemming. Het betreft ook gebouwen van scholen die zullen verhuizen naar nieuwbouw op een andere locatie. Zodra duidelijk is wat de gemeente met het vrijkomende gebouw voornemens is te doen, worden afspraken gemaakt over het gewenste opleverniveau. Daarmee wordt voorkomen dat onnodig kapitaal wordt geïnvesteerd in het op een hoger niveau in stand houden van een gebouw dat mogelijk op korte termijn gesloopt zal worden.

2250585/20260904/ODSK | www.icsadviseurs.nl 34/34 Colofon Datum: 4 september 2026 Auteur(s): Joëlle Wijntjens, Onno Damen en Sandra Kolen info@icsadviseurs.nl 088 - 235 04 27 www.icsadviseurs.nl Onderdeel van ICS Ruimteregie Groep BV

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://meierijstad.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/4d55d79e-bba4-4e67-95e3-7d25c43a1d71?agendaItemId=eceba92d-f02d-48ae-8f25-ddea97629c27