Steenoven II Fase II_Bijlagen bij de regels_Bijlage 2 Landschappelijke inpassingsplan

Landschappelijke inpassing Steenoven fase 2 Natuurontwikkeling samen met de woonopgave

Martijn Buskens | gemeente Meierijstad GEMEENTE MEIERIJSTAD 27-03-2024

Inhoudsopgave Inleiding ............................................................................................................................................. 2 1.

Geschiedenis ............................................................................................................................. 2

2.

Landschap ................................................................................................................................. 2

3.

Landbouw .................................................................................................................................. 3

4.

Landschappelijke inpassing ...................................................................................................... 4

Bibliografie ......................................................................................................................................... 5 Bijlage 1: Landschappelijke inpassing .............................................................................................. 6 Bijlage 2: Financiën ........................................................................................................................... 7

Inleiding Op 20 December 2023 heeft de Provincie Noord Brabant verzocht de InterimOmgevingsverordening aan te passen. Er is aangegeven dat er kwaliteitsverbetering van het landschap moet worden gerealiseerd (Schalk, 2023). Dit document presenteert de landschappelijke inpassing met waarborging van de Wet Natuur Bescherming conform het Activiteitenplan Steenoven 2 te Mariaheide (Eijk, 2023) en de cultuurhistorisch waarde van het gebied.

1. Geschiedenis Mariaheide is ontstaan als een straatdorp aan de weg van Veghel naar Uden. Vanaf de middeleeuwen werden de woeste gronden hier ontgonnen en werd er landbouw bedreven (zie Figuur 1). Tot de 19e eeuw bestond het dorp enkel uit enige ontginningsboerderijen. Vanaf 1907 werd Mariaheide een parochie (Het Parochiecentrum, 2021).

F IGUUR 1: EEN UITSNEDE VAN DE T OPOGRAFISCHE KAART VAN 1850. HIER IS HET ONTGONNEN LANDSCHAP MET DE LANDBOUWPERCELEN DUIDELIJK IN WAAR TE NEMEN .

2. Landschap Zo’n 10.000 jaar geleden, tijdens de laatste ijstijd in het holoceen, was Brabant bedenkt in het zand. De zand- en leemlaag die Brabant had bedekt en de verschillende reliëfs die zijn ontstaan zijn nog goed te zien in het Brabantse landschap. In het oorspronkelijke Brabantse landschap wisselen beekdalen en hogere zandruggen elkaar af. Zo ook in de omgeving van Mariaheide waar Veghel is gelegen in het beekdal de Aa en Uden is gelegen op een hoger gelegen zandrug (zie Figuur 2). Op deze zandgrond ontstond er een oerbos. Toen de mens zich in Brabant vestigde, werden delen van het oerbos op de zandgronden gekapt om op de vrijgekomen plekken akkers aan te

leggen. Dit zorgde voor het ontstaan van heidegronden, schrale bodem waarop zonder bemesting weinig kan groeien. Aan het einde van de Middeleeuwen werd het heidelandschap door vele schapen kaalgevreten. Door het verdwijnen van de begroeiing verstoof het zand, wat soms zelfs ten koste ging van de akkers die overstoven werden. Het proces van verstuiving werd aan het einde van de negentiende eeuw gestopt door de aanplant van dennen (Berendsen, 2004).

F IGUUR 2: E EN UITSNEDE VAN DE AHN 2 50 CM (A CTUEEL HOOGTEBESTAND NEDERLAND ). H IEROP IS HET RELIËF TE ZIEN TUSSEN U DEN , GELEGEN OP EEN HOGE ZANDGROND EN V EGHEL , GELEGEN IN EEN BEEKDAL .

3. Landbouw Toen men kunstmest ging gebruiken in de 19e eeuw was het mogelijk om heidegronden op grote schaal te ontginnen. De ontgonnen gebieden kregen een geheel nieuwe ruimtelijke structuur, gekenmerkt door lange rechte wegen, meestal haaks op elkaar (Figuur 1). In deze periode neemt de fruitteelt in Nederland toe en werden Brabantse dorpen omringd door hoogstamfruitboomgaarde. De stijgende prijzen voor fruit zorgden voor een ware explosie van het aantal boomgaarden tussen 1850 en 1900 (BIJ12, 2023). Zo veranderde de fruitteelt van extensief naar intensief en kreeg het voor veel boeren prioriteit in het boerenbedrijf. Naast hun functie voor fruitproductie hebben hoogstamboomgaarden ook een belangrijke landschappelijke betekenis en vormen ze het leefgebied voor diverse diersoorten zoals de steenuil.

4. Landschappelijke inpassing Voor de landschappelijke inpassing worden de historische elementen teruggebracht in het landschap. Deze cultuurhistorische elementen worden nu gecombineerd met de potentiële natuurlijke vegetatie en voor het creëren van een geschikte habitat ten behoeve van de steenuil (conform het Activiteitenplan Steenoven 2 te Mariaheide). Een ruime wadi voor waterberging is gecentraliseerd in het plangebied. Deze waterberging houdt het water vast en heeft natuurvriendelijke oevers. (Vruchtdragende) bomen, wilgen, struwelen en de inheemse kruiden omringen de wadi. Het westelijke deel van het plangebied komt er een houtwal aansluitend op kruidenrijk grasland en worden er groepen struikvormers aangeplant. Hierdoor ontstaan er verschillende reliëfs binnen het landschap. Aan de oostelijke zijde van het plangebied worden er veel verschillende soorten inheemse bomen aangeplant die relatief kort op elkaar staan. Hierdoor krijgt het oostelijke deel van het plangebied een bosachtige uitstraling en creëer je meer verkoeling in een verder stedelijk en agrarische omgeving. Het zuidelijk gelegen zandpad met de fruitbomen en watergang blijft behouden. Alleen krijgt de watergang nu een flauwe oever met inheemse kruiden en inheemse struikvormers. Hierdoor ontstaat er natuurlijke beekachtige habitat.

De fruitbomen, de houtwal en de houtsingels is een link naar de geschiedenis van na de ontginning. De beek, het ven (wadi), het bos is een link naar de ongerepte wildernis van het landschap van voor de ontginning. Door de veel verschillende vegetatietypes, het reliëf, de schaduwwerking en de aanwezigheid van water worden er veel verschillende biotopen gecreëerd. Een verrijking voor het landschap, een ‘oase’ in een agrarisch gebied waar de mens en de natuur van profiteren.

De landschappelijke inpassing is te zien in Bijlage 1: Landschappelijke inpassing. De benodigde uitgaven zijn waar te nemen in Bijlage 2: Financiën.

Bibliografie Berendsen, H. (2004). De vorming van het land : inleiding in de geologie en de geomorfologie. Assen: Van Gorcum. BIJ12. (2023, December 15). L01.09 Hoogstamboomgaard. Opgeroepen op Maart 27, 2024, van Bij 12 werkt voor Provincies: https://www.bij12.nl/onderwerp/natuursubsidies/index-natuuren-landschap/landschapselementtypen/l01-groenblauwe-landschapselementen/l01-09hoogstamboomgaard/ Eijk, B. v. (2023). Activiteitenplan Steenhoven 2 Mariaheide. Maastricht: WSP Nederland bv. Het Parochiecentrum. (2021, December 11). Geschiedenis. Opgeroepen op Maart 27, 2024, van Mariaheide: https://www.mariaheide.nl/geschiedenis Schalk, I. (2023, December 20). Zienswijze ontwerp-bestemmingsplan ‘Steenoven II fase II Mariaheide’. Den Bosch, Noord Brabant, Nederland: Provincie Noord Brabant.

Bijlage 1: Landschappelijke inpassing

Bijlage 2: Financiën De onderstaande tabel is een raming van de verwachte uitgaven voor de realisatie van de landschappelijke inpassing. De uitgave zijn exclusief sanering, onderzoeken, verharding, beheer en uitgaven ten behoeve van ecologisch werkprotocol.

Objectnaam

Eenheid

Aantal

Prijs per eenheid

Prijs totaal

Grondwerk (totaal) Aanplant bosplantsoen/heesters Inkoop bosplantsoen/heesters Aanplant bomen (inclusief grondverbetering en benodigdheden Inkoop bomen

Are st

62 5000

€500 €2,-

€31000 €10000

st

5000

€1,5

€7500

st

44

€300

€13200

st

44

€500

€22000

Indirecte bouwkosten Totaal

23%

€19251 € 102951,-