SFR Veghel - Uden, Woongebied Veghel_Toelichting_Bijlage 21 Landschapsvisie Duits Lijntje
Tekst van het document
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ CA190022.004 Snelfietsroute Uden-Veghel Gemeente Meierijstad versie 1.0 status CONCEPT 17 januari 2020
“Zowel de voormalige transportlijn als de ecologische lijn zijn min of meer gemankeerde ...
... lijnen in het landschap ... ..., zij vormen geen doorgaande structuren meer en hebben her en der aan herkenbaarheid en belevingswaarde ingeboet.” 2.1 Karakter van het Duits Lijntje
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ CA190022.004 Snelfietsroute Uden-Veghel Gemeente Meierijstad versie 1.0 status CONCEPT 17 januari 2020 Auteurs Erwin Elschott landschapsontwerper Geonius e.elschott@geonius.nl Loes Lijmbach landschapsarchitect BNT Opdrachtgevers Jan Jans projectleider gemeente Meierijstad jjans@meierijstad.nl Hans Rooijakkers projectleider gemeente Meierijstad
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
Overzichtskaart bestaande situatie
eg
Udenseweg
sscheweg Vorstenb o Mi
h
osc
G
er
Ga
n va
Do rs
n De
t
a nl se
u ho
El
bedrijventerrein d De Dubbeld pa lle
st
ad llep
G
aze
an
el rg. Bu sing n eve chr
S
hu
is
st
ra
at
n
fve
Mo
tel
str
aat
Mariaheide
n
tve
n
rve
oo Sp
Rie
Veghel
aan enl lier
l
t Pa
aa
u Pop
eg dd
b eer
en erv
r Tu
Hin
Aa
e az
G
N2
79
Edisonweg Le
Zu i eu
A50
N
d-
w
en
ho e
ck
w
eg
W
ill
em
sv aa
rt
tracé Snelfietsroute
l Ve
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
De C
0
A5
uw
ie
N
e
orri dor
w
n de
Inhoud 1 Inleiding
4
2 Situatie
6
3 Tracé
8
1.1 Lijnen in het landschap 1.2 Leeswijzer
2.1 Karakter van het Duits Lijntje
3.1 Herkenbare koppeling tussen Snelfietsroute en Duits Lijntje 3.2 Profielen
4 4
6
8
10
4 Concept
12
5 Visie
14
6 Thema’s
18
4.1 Vier segmenten
5.1 Nieuwe lijnen, nieuwe kansen 5.2 Een sterke lijn
6.1 Ecologie 6.1.1 Maatregelen 6.2 Recreatie 6.2.1 Maatregelen 6.3 Ruimtelijk
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
12
14 16
18 20 24 26 28
6.3.1 Maatregelen 6.4 Kunst/cultuurhistorie 6.4.1 Maatregelen 6.5 Duurzaamheid 6.5.1 Maatregelen
30 32 34 36 38
7 Uitwerking
40
A50-De Dubbeld De Dubbeld Zuid-Willemsvaart-De Dubbeld De Dubbeld-Pater van Den Elsenlaan Dorshout-Aa Burg. Schrevensingel-Geerbosch Geerbosch-Vorstenbosscheweg/Populierenlaan Spoorven-Rietven Rietven-Moerven Moerven-Udenseweg Udenseweg-Hintelstraat Hintelstraat-Voetbalvelden Mariaheide Voetbalvelden-Mariaheide Nieuwe Veldenweg
42 44 46 48 50 52 54 56 58 60 62 64 66 68
2
Voormalig wachtpost aan tracé snelfietsroute op Duits Lijntje (Huygensweg-Pattonweg, Veghel)
Kruising met Duits Lijntje in stedelijk gebied (speeltuin Moerven, Veghel)
Dubbel spoor voormalig Duits Lijntje (Gazellepad, Veghel)
Voormalig wachtpost op Duits Lijntje nabij rangeerterrein (Populierenlaan, Veghel)
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
1 Inleiding 1.1 Lijnen in het landschap Het Duits Lijntje vormt al bijna 150 jaar, sinds 1873, een sterke lijn in het Brabantse landschap. Tot 1950 als transportlijn voor goederen- en personenvervoer tussen Duitsland en Boxtel. Vanaf die periode werd de lijn in fasen ontmanteld en nam de natuur de lijn als het ware over. Als gevolg van deze natuurlijke en geleidelijke overname heeft het Duits Lijntje in Veghel de status van droge ecologische verbindingszone (conform Natuurnetwerk Nederland). Met de ontwikkeling van de snelfietsroute Uden-Veghel, een samenwerking tussen de gemeenten Uden en Meierijstad en de provincie Noord-Brabant wordt een nieuwe en eigentijdse transportlijn aan het Duits Lijntje gekoppeld. De gemeente Meierijstad werkt aan de voorbereiding van de snelfietsroute Uden-Veghel (hierna Snelfietsroute). Deze wordt uitgewerkt door ingenieursbureau Geonius, verantwoordelijk voor de civieltechnische uitwerking, waaronder de realisatie van een brug over de Aa en een tunnel onder de Udenseweg. Ook de landschappelijke aspecten van het gehele tracé in relatie tot de omgeving behoren tot de opdracht. De landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ (hierna Landschapsvisie) betreft de vertaalslag hiervan. Een tweede partij is verantwoordelijk voor de verplaatsing van de brug over de N269 en de Zuid-Willemsvaart.
De provincie Noord-Brabant heeft de wens kunst te koppelen aan de te realiseren Snelfietsroute. Het doel is een aantrekkelijke route tot stand te brengen. Thema’s voor deze (landschaps-)kunst zijn onder meer natuur en landschap, toerisme en recreatie, cultuurhistorie, duurzaamheid en
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
energie. De gemeente Meierijstad zal hiervoor Kunstloc inschakelen, een onderdeel van de provinciale kunstcommissie. Onderhavige Landschapsvisie geldt als basis voor kunst langs de Snelfietsroute. In het onderzoek naar het gewenste tracé voor de Snelfietsroute is de meerwaarde van de route in relatie tot landschap, ecologie en recreatie verkend. In de visie ‘Duits Lijntje verbindt’ is dit voor een deel van het tracé uitgewerkt. Inmiddels is het gehele tracé vastgesteld en spelen meerdere aspecten bij de ontwikkeling van de Landschapsvisie een rol. Gedacht wordt aan de koppeling en ontsluiting van waardevolle parels, zoals een natuurtuin, cultuurhistorisch waardevolle bebouwing en enkele oorspronkelijk onderdelen van het Duits Lijntje. Ook zijn verbindingen of ommetjes in de directe omgeving van het tracé gewenst. De Landschapsvisie zal tot stand komen in samenwerking met verschillende betrokkenen, onder andere de kunstcommissie, bewoners, de verschillende gemeentelijke afdelingen en anderen.
1.2 Leeswijzer
Onderhavige Landschapsvisie is als volgt opgebouwd. Hoofdstuk 2 en 3 betreft een inventarisatie en beschrijving van de huidige situatie van het Duits Lijntje en het gekozen tracé van de Snelfietsroute. In hoofdstuk 4 en 5 wordt de inventarisatie naar een concept en visie vertaald. De visie wordt in hoofdstuk 6 thematisch uitgewerkt naar maatregelen. Hoofdstuk 7 betreft een verbeelding van de Landschapsvisie per kaartblad.
4
Voormalig Duits Lijntje en ligging toekomstige Snelfietsroute (Leeuwenhoeckweg, Veghel)
Voormalige spoorbrug en gemeentelijke monument Duits Lijntje (Gazellepad-Burgemeester Schrevensingel, Veghel)
Bedrijventerrein
Beekdal
Voormalig Duits Lijntje in gebruik als wandel- en hondenuitlaatroute (Spoorven, Veghel)
Voormalig Duits Lijntje met doorzichten naar het omliggende landschap (Mariaheide)
Stedelijk gebied
Landschap Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
2 Situatie 2.1 Karakter van het Duits Lijntje Het tracé van het Duits Lijntje doorsnijdt van west naar oost het bedrijventerrein De Dubbeld (aan beide zijden van de Zuid-Willemsvaart), het landschap in het beekdal van de Aa, het stedelijk gebied van Veghel (tussen de Burgemeester Schrevensingel en de Udenseweg) en het landschap ten westen en noorden van het dorp Mariaheide. Het Duits Lijntje vormt een lijn. Kenmerkend voor het karakter van de lijn is dat deze gefragmenteerd is. Doorsnijding van de noord-zuidgerichte infrastructuur heeft het Duits Lijntje als het ware opgedeeld in segmenten. Een groot deel heeft een ecologische functie (ecologische lijn) en natuur- of groenbestemming met het besloten karakter gevormd door een opgaande bosstrook of dubbele bomenrijen. Enkele delen hebben een meer open karakter bestaande uit een kruidenrijke vegetatie en zonder opgaande beplanting. In sommige deelgebieden bevinden zich restanten van de oorspronkelijke spoorlijn zoals onder andere spoorstaven/-bielzen, spoorbrug, spoorwegmeubilair, perron en wachtposten (voormalige transportlijn). Zowel de voormalige transportlijn als de ecologische lijn zijn min of meer gemankeerde lijnen in het landschap, zij vormen geen doorgaande structuren meer en hebben her en der hun herkenbaarheid en belevingswaarde verloren.
Samengevat betekent dit dat het Duits Lijntje als lijnvormige doorsnijding van het landschap aan ruimtelijke kwaliteit heeft ingeboet. Dit neemt niet weg dat het Duits Lijntje in de basis een waardevol landschapselement is.
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
6
Indicatief tracé Snelfietsroute in relatie tot deelgebieden
é
ac r t
fietstunnel Udenseweg
d
jk
li de
steghel
ie b e g
Ve
in d e r er bel
nt e Dub e ijv D
p
a ch
dsheide n la ia ar
M
Aa
r
d be
voormalige stationslocatie Veghel
l a d eek
b
N
Aa
A50
Zuid-Willemsvaart
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
3 Tracé 3.1 Herkenbare koppeling tussen Snelfietsroute en Duits Lijntje De nieuwe Snelfietsroute is een hoogwaardige en comfortabele fietsverbinding tussen Uden en Veghel (A50) en is gekoppeld aan het Duits Lijntje. In de basis ligt deze koppeling voor de hand. Vanaf de A50, tot voorbij de kruising met de Zuid-Willemsvaart, ligt de route als vrijliggend fietspad daadwerkelijk op het voormalige tracé. Vervolgens loopt de route aan de noord- of zuidzijde, via het Gazellepad, parallel aan het Duits Lijntje tot voorbij de kruising met de Gasthuisstraat in Veghel. Tussen de Gasthuisstraat en de Udenseweg wordt de route grotendeels geprojecteerd op het bestaande stratenpatroon en daarom ingericht als fietsstraat. Hierdoor heeft de route niet direct het karakter van een heldere lijn in het landschap. Het tracé slingert, heeft een meer stenig beeld en volgt niet overal het Duits Lijntje. Ten oosten van Veghel, tussen de Udenseweg en Mariaheide, loopt de Snelfietsroute weer parallel aan de noordzijde van het Duits Lijntje. Hier wordt de ecologische verbindingszone tussen de route en het Duits Lijntje verbreed.
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
8
Principeschets fietsstraat (Burg. Schrevensingel, Geerbosch, Spoorven, Rietven, Moerven en Turfven Veghel)
bestaande groenstructuur bestaand groen handhaven rijloper fietsstraat 4,80m breed parkeren fietsstraat parkeren naast Snelfietsroute
recreatief medegebruik wandelroute door kern Duits Lijntje
Principeschets vrijliggend fietspad landschap (Moerven Veghel-buitengebied Mariaheide)
bestaande groenstructuur bestaand groen Duits Lijntje handhaven ecologische verbinding verbreding ecologische zone vrijliggend fietspad 4,00m breed
ca. 11,00m
Principeschets vrijliggend fietspad ‘dubbele bomenrij’ bedrijventerrein (De Dubbeld, Veghel) bestaand groen bestaande struikbeplanting handhaven nieuwe groenstructuur (dubbele) populierenlaan
nieuwe groenstructuur (dubbele) populierenlaan
vrijliggend fietspad 4,00m breed wandelen over het spoor uitvullen met halfverharding
vrijliggend fietspad 4,00m breed wandelen over het spoor uitvullen met halfverharding
3,00m
Principeschets vrijliggend fietspad ‘talud Gazellebrug’ bedrijventerrein (De Dubbeld, Veghel) bestaand groen bestaande struikbeplanting handhaven
12,00m
3,00m
ca. 6,50m
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
3.2 Profielen Voor het gehele traject zijn er vier principeprofielen van toepassing, te weten een fietsstraat, een vrijliggend fietspad in het landschap parallel áán en een tweetal vrijliggende fietspaden op bedrijventerrein De Dubbeld geprojecteerd óp het Duits Lijntje. Bestaande fietspaden die voor de route worden benut, zijn 3,50m breed. Nieuwe vrijliggende fietspaden krijgen een breedte van 4,00m. In de fietsstraten heeft de route een breedte van 4,80m. Op de pagina hiernaast zijn de principeprofielen weergegeven.
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
10
Concept Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’
fietstunnel Udenseweg
d
jk
li de
steghel
ie b e g
Ve
in d e r er bel
nt e Dub e ijv D
p
a ch
dsheide n la ia ar
M
Aa
r
d be
voormalige stationslocatie Veghel
al d k ee
b
Aa
Zuid-Willemsvaart
N
A50 Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
4 Concept 4.1 Een sterke ruggengraat Het Duits Lijntje doorsnijdt vanaf de A50 tot de gemeentegrens met Uden de kernen Veghel en Mariaheide. Een viertal deelgebieden met een eigen karakteristiek zijn daarin te onderscheiden, achtereenvolgens het bedrijventerrein De Dubbeld, het beekdal van de Aa, het stedelijk gebied van Veghel en het landelijk gebied ten westen en noorden van Mariaheide. Het Duits Lijntje vormt daarvan de ruggengraat. De voormalige spoorlijn heeft zoals eerder aangegeven echter door de jaren heen aan herkenbaarheid ingeboet. De lijn heeft zich gaandeweg ontwikkeld tot een waardevolle ecologische verbinding, die als zodanig ook beschermd is. Het tracé is buiten gebruik gesteld en delen van het tracé zijn geamoveerd, zonder dat er een nieuwe functie of inrichting voor in de plaats is gekomen. Door de koppeling met de Snelfietsroute is een duidelijke visie op het Duits Lijntje gewenst, het behoud en versterken van deze ruggengraat door Veghel vormt hierin de hoofdzaak, waarbij de karakteristieke deelgebieden versterkt en de lijnen in het landschap hersteld worden.
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
12
Zicht op O.L. Vrouw van Goede Raadkerk Mariaheide vanaf het Duits Lijntje
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
5 Visie Het concept voor deze Landschapsvisie is het behoud en het versterken van het Duits Lijntje. Dat wordt zichtbaar in het versterken van de relaties met de context en het herstellen van de lijnen in het landschap. Dit kan onder meer door het koppelen van bestaande voorzieningen in de nabijheid van het Duits Lijntje, het realiseren van dwarsverbindingen met bestaande routenetwerken en het stimuleren van recreatief medegebruik in het landelijk én binnenstedelijk gebied. De kansen op het gebied van educatie, cultuurhistorie, natuurbeleving en kunst zijn talrijk en kunnen bijdragen aan nieuw elan voor het Duits Lijntje. Ruimtelijk gezien is het vergroten van een zichtbare, herkenbare relatie tussen het Duits Lijntje en de Snelfietsroute noodzakelijk, waardoor de nieuwe transportlijn in het landschap gekoppeld wordt aan de bestaande waardevolle ruggengraat. De versterking van de ecologisch kwaliteit
van het bedrijventerrein en stimulator om bedrijfsmedewerkers aan het lunchwandelen te krijgen. Het tracé van de Snelfietsroute dat via het voormalige Duits Lijntje en wachtpost het bedrijventerrein doorsnijdt vraagt om sterke landschappelijke inpassingsmaatregelen. In de huidige situatie heeft de zone tussen de A50 en de Zuid-Willemsvaart deels het karakter van een overwoekerde groenzone, die voornamelijk tussen achterkanten van aanwezige bedrijfslocaties doorgaat. Tussen de A50 en de Leeuwenhoeklaan is de zone meer open van karakter. Het behouden van zoveel mogelijk opgaande struiken en bomen die achterzijden van bedrijfspanden en loodsen camoufleren, draagt bij aan het realiseren van ruimtelijke kwaliteit van het bedrijventerrein.
van de lijn is erg belangrijk, niet zozeer door de beschermde status te vergroten, maar meer door het realiseren van een doorlopende droge ecologische verbindingszone en de vergroting van de biodiversiteit.
ecologisch, landschappelijk en recreatief opzicht. Er zijn volop dwarsverbindingen denkbaar, door zogenaamde ommetjes vanuit de wijk te koppelen aan het Duits Lijntje, eveneens als uitloop vanuit het stedelijk gebied, in combinatie met ecologische ingrepen.
5.1 Nieuwe lijnen, nieuwe kansen Nu er aan het Duits Lijntje een nieuwe lijn wordt gekoppeld ontstaan er kansen een kwaliteitsslag te maken en de betekenis en herkenbaarheid van het Duits Lijntje op vele terreinen te laten toenemen. Bedrijventerrein Te midden van bedrijventerrein De Dubbeld biedt de Snelfietsroute vele kansen. Niet alleen als veilige, snelle en herkenbare verbinding, maar ook als aanjager in het versterken van de beeldkwaliteit
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
Beekdal De doorsnijding van het beekdal van de Aa is kansrijk in
Stedelijk gebied In het stedelijk gebied van Veghel heeft het Duits Lijntje een enorme potentie door de groene lijn als kern te beschouwen van een stedelijk groengebied en parkzones en speeltuinen aan noord- en zuidzijde met elkaar te verbinden. Hiermee kan het stedelijk groengebied worden ontwikkeld tot een eco-parkgebied met een recreatief, educatief en monumentaal karakter. Het Duits Lijntje vormt letterlijk en figuurlijk de ruggengraat van dit parkgebied. Verschillende
14
Een sterke en herkenbare lijn van populieren
(dubbele) bomenrijen doorgaande populierenrijen versterken groenstructuur bedrijventerrein De Dubbeld
fietstunnel Udenseweg
Aa
A50
Mariaheide Zuid-Willemsvaart
Veghel
landmarks populieren markeren knooppunten N nieuwe beplanting
Referentiebeeld herfstbeeld populierenlaan
Referentiebeeld herfstbeeld populieren in gemengde bosschage
bestaande beplanting Duits Lijntje
Referentiebeeld winterbeeld populierenrij
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
maatregelen zijn nodig, zoals herprofilering van het Duits Lijntje met name ter hoogte van de doorsteken en het realiseren van ommetjes vanuit de wijk. Verder ook door ingrepen om de entrees op te knappen en te voorzien van duidelijke ruimtelijke aanpassingen. Het gebied ten zuiden van de Geerbosch, tussen de Gasthuisstraat en de Vorstenbosscheweg/Populierenlaan, heeft de grootste (cultuur-) historische ontwikkelpotentie om de spoorweghistorie tot uitdrukking laten komen. Door in te zetten op een combinatie van educatie, cultuurhistorie, kunst en recreatief gebruik voor alle leeftijden. De locatie waar SIEMei (Stichting Industrieel Erfgoed Meierij) al een en ander aan industrieel erfgoed heeft samengebracht, voormalige stationslocatie Veghel, kan een nieuwe ‘Beleef het Duits Lijntje’-locatie worden, in een setting van een openbaar openluchtmuseum. Deze
Mariaheide heeft een open en agrarisch karakter. In deze zone is de vergroting van de ecologische kwaliteit kansrijk. De Snelfietsroute ligt op enkele meters afstand van het Duits Lijntje (noordkant). De tussenliggende strook sluit aan op de bestaande droge ecologische verbindingszone.
belevingswereld wordt ruimtelijk ingekaderd met voorzieningen die een historisch, educatief, recreatief en wellicht ook sportief karakter dragen. De herplaatsing van de oude spoorbrug (locatie Noordkade) biedt kansen het traject aantrekkelijker te maken en meer tot de verbeelding te laten spreken. Voorwaarde is verder dat deze missende ecologische schakel met behulp van een doorgaande structuur van dubbele bomenrijen en struikvegetatie wordt verbonden met de bestaande groenstructuur van het Duits Lijntje. Dit vormt tevens een nieuw ruimtelijk kader waarbij de beleving van het Duits Lijntje en ecologische kwaliteit worden vergroot.
door de vele noord-zuidverbindingen verworden is tot een enigszins gemankeerde lijn met deelgebieden, wordt door de aanplant van de populieren op onder meer knooppunten, als duidelijke ‘landmarks’ weer aan elkaar geschakeld. Het traject van de Snelfietsroute dat grofweg tussen de A50 en de Zuid-Willemsvaart daadwerkelijk het tracé van het voormalig Duits Lijntje volgt, heeft een sterke en herkenbare identiteit nodig. Begeleiding door middel van een populierenlaan is hier een passend middel. De deelgebieden vragen eveneens om een heldere ingreep. Populieren toegepast in vlakken (boomweides, boomgroepen), lijnen (bomenrijen/-lanen) of punten (solitairen) markeren de doorsteken vanuit de wijk, de entrees naar de wandelroutes in de kern van het Duits Lijntje of de beëindiging van de karakteristieke deelgebieden.
Landschap Het landschap ten noorden van het Duits Lijntje nabij
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
5.2 Een sterke lijn Om de lijnen in ruimtelijk opzicht sterker te koppelen is een herkenbaar en krachtig landschappelijk beeldmerk noodzakelijk. De toevoeging van een beplantingselement, dat zich qua verschijningsvorm onderscheidt van de al aanwezige beplantingen, maakt de lijn van nabij én op grotere afstand herkenbaar. Vanuit het landschap is de toepassing van de streekeigen populier een geëigend middel. Het Duits Lijntje, dat
16
Het Duits Lijntje als droge ecologische verbindingszone (Mariaheide)
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
6 Thema’s 6.1 Ecologie De gemeente Meierijstad heeft in de voorbereidingsfase van het project Snelfietsroute verschillende onderzoeken laten verrichten. De Quick Scan Flora en Fauna, uitgevoerd door Geonius, heeft de natuurwaarden binnen en in de directe omgeving van het tracé in beeld gebracht. Vervolgens zijn de vervolgstappen, die noodzakelijk zijn in het kader van de Wet natuurbescherming (Wnb) en de Verordening Ruimte van de Provincie Noord-Brabant beschreven. Het onderzoeksgebied beslaat het tracé van de voormalige spoorlijn, ca. 7km lang met aan weerszijden een zone van 90m. In dit ecologisch onderzoek is nagegaan in hoeverre het onderzoeksgebied zich verhoudt tot beschermde natuurgebieden in de omgeving. Uit het onderzoek blijkt dat de Snelfietsroute, gezien de afstand en de relatieve kleinschaligheid van de ingrepen, geen negatieve gevolgen heeft voor de dichtstbijzijnde Natura 2000-gebieden. Een deel van het onderzoeksgebied valt samen met delen van het Natuur Netwerk Nederland (NNN). De Provincie Noord-Brabant maakt op de kaart van het Natuurnetwerk Brabant (NNB) onderscheid tussen het rijksdeel en het provinciaal deel. Een deel van het tracé van de Snelfietsroute behoort tot het provinciaal deel. In het onderzoek wordt geconcludeerd dat het voornemen tot aanleg van de Snelfietsroute er niet toe zal leiden dat delen van het NNB verloren gaan.
De dominante biotoop binnen het gebied is bos, zowel droog als vochtig. Daar waar het spoor overwoekerd is, komen veel (bramen-)struiken en
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
hoge kruiden soorten voor. In het onderzoek is met name gelet op het voorkomen van bijzondere planten en potentiële verblijfplaatsen voor dieren. Het gebied biedt in meer of mindere mate geschikte habitats voor zoogdieren (vleermuizen en landzoogdieren), vogels, amfibieën, reptielen, insecten en vaatplanten. Deze laatste groep kan van belang zijn voor (zand-)bijen, dagvlinders en graafwespen. Voor de genoemde soorten is nagegaan wat de effecten zijn en op welke wijze deze gecompenseerd kunnen worden. Bepaalde ingrepen zullen zelfs leiden tot versterking van de zone. Het Landschapsbeleidsplan uit 2001 zet in het kader van het Lokaal Landschappelijk Raamwerk al in op behoud en herstel van bestaande landschapselementen, zoals boomgroepen, houtwallen en singels, poelen en bermen. Het beleidsplan geeft aan dat het gebied ten noorden van het Duits Lijntje nabij Mariaheide als zoekgebied voor houtwallen wordt aangemerkt. Ook is deze zone kansrijk voor de doorontwikkeling van de ecologische verbindingszone, vooral als voedselgebied voor insecten en amfibieën. Het gaat daarbij om ruigtes, bloemrijk gras en plaatselijk flauwe oevers op zonrijke locaties. In de Landschapsvisie is deze zone langs de Snelfietsroute vastgelegd.
Samengevat is het van belang de ecologische verbindingszone van de voormalige spoorlijn te behouden en te continueren door in te zetten op maatregelen die de ecologische verbindingszone en landschappelijke groenstructuur versterken én de biodiversiteit vergroten.
18
Referentiebeeld informatief ecologisch object waabij rode banden nabij gelege waterpeilhoogtes aangeven (Maison du lac de Grand Lieu Bouaye)
Referentiebeeld boomweide van populieren
Referentiebeeld informatief ecologisch object (Maison du lac de Grand Lieu Bouaye)
Referentiebeeld bundeling sprokkel-/snoeihout ten behoeve van verblijfplaats kleine landzoogdieren en insecten
Rereferentiebeeld boomweide
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
6.1.1 Maatregelen Het concept voor de Landschapsvisie is het behoud en het versterken van het Duits Lijntje in relatie tot de nieuwe Snelfietsroute, waardoor deze als waardevolle ruggengraat, zowel in ruimtelijk, ecologisch als functioneel opzicht een grotere betekenis krijgt. Dat betekent dat het van belang is een doorgaande gelaagde groenstructuur te ontwikkelen in delen van het tracé die niet tot de beschermde (provinciale) ecologische verbindingszone behoren. Deze groenstructuur moet bestaan uit een boom- en gemengde struiklaag of ruigte die aansluit op een grasachtig oppervlak. De ruimte tussen het fietspad en het Duits Lijntje in het landelijk gebied wordt in deze Landschapsvisie aangewezen als uitbreidingsgebied van de ecologische verbindingszone. Een afwisseling van flauwe bezonde noordoevers en
(mantel en zoom), vormt een doorgaande ecologische verbinding, versterkt de stedelijke groenstructuur en biedt voldoende dekking en schuilgelegenheid voor de verschillende soorten. Zelfs wanneer er in het kader van de aanleg struwelen en bosschages gekapt moeten worden, bieden deze ingrepen nieuwe en andere condities voor soorten, die gebaat zijn met een lichtere en zonnige standplaats. Idealiter zijn onderbrekingen in de groenstructuur maximaal 10m lang om de geleidende werking als vleermuisvliegroute en ecologische verbinding voor kleine zoogdieren te garanderen. De toevoeging van ecologische elementen, zoals sprokkel-/snoeihout in bundels langs het Duits Lijntje of een stobbenwal ten behoeve van verblijfplaats kleine landzoogdieren en insecten versterkt de functionaliteit van de groenstructuur. De geschetste maatregelen versterken de condities
steiler taluds wordt aan de noordkant van het Duits Lijntje voorzien in combinatie met struikbeplanting. Eveneens kan door selectieve dunning van ecologisch minder waardevolle of vitale bomen extra zontoetreding tot de ecologische zone worden gerealiseerd. Door de bestaande natuurlijke en beschermde stukken van het Duits Lijntje, zoals in het landelijk gebied nabij Mariaheide en het stedelijk gebied van Veghel met elkaar te verbinden, ontstaat een grotere habitat voor onder andere zoogdieren (vleermuizen en landzoogdieren), vogels, amfibieën, reptielen, insecten en vaatplanten. Een combinatie van een tweezijdige enkele of dubbele bomenrij, afhankelijk van de beschikbare ruimte, met een struiklaag is ideaal. Het beeld dat ontstaat komt overeen met een bosrandvegetatie
voor een doorgaande droge ecologische verbindingszone en dragen bij aan een vergroting van de biodiversiteit.
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
20
Streefbeeld gelaagde mantel- en zoomvegetatie, en huidige situatie, Duits Lijntje in landelijk gebied Mariaheide en beekdal Aa
Referentiebeeld populierenrij
Referentiebeeld droge bosrandvegetatie geschikt voor vlinders
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
Sortiment Het sortiment moet gemengd en gelaagd zijn. Boomsoorten die bijdragen aan een doorgaande en opgaande groenstructuur zijn onder andere Alnus glutinosa (zwarte els), Populus canescens (grauwe abeel), Populus tremula (ratelpopulier), Quercus robur (zomereik) en Tilia plathyphylos (zomerlinde). Voor het markeren van de doorsteken vanuit de wijk, de entrees naar de wandelroutes in de kern van het Duits Lijntje of de beëindiging van de karakteristieke deelgebieden is het aanbevelingswaardig de grauwe abeel toe te passen. Dit draagt bij aan een uniform en herkenbaar beeld op deze locaties. De struiklaag wordt gevormd door Acer campestre (veldesdoorn), Betula pendula (ruwe berk), Carpinus betulus (haagbeuk; standplaats: schaduwzijde), Cornus sanguinea (rode kornoelje), Corylus avellana (hazelaar), Prunus padus (vogelkers), Prunus spinosa (sleedoorn) en Salix caprea (boswilg). In de randen van het Duits Lijntje komen op verschillende plaatsen sterke cultuurgewassen zoals Chamaecyparis, Taxus en Thuja voor. Deze passen niet in het natuurlijk beeld. In het kader van het versterken van het ecologisch karakter, het creëren van zicht op het Duits Lijntje en het vergroten van de sociale veiligheid mogen deze worden verwijderd.
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
22
Referentiebeeld benutten oude sporen door ruimte tussen spoorstaven uit te vullen met een halfverharding
Referentiebeeld recreatief medegebruik voormalige stationslocatie Veghel (Park Oosterspoorbaan Utrecht)
Referentiebeeld inrichting stedelijk parkgebied (Zeche Zollverein Essen)
Referentiebeeld zichtbaar en meetbaar maken afstand voor (hard-)lopers, skelterende kinderen en fietsers
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
6.2 Recreatie Het versterken van het Duits Lijntje als basis voor de Snelfietsroute en als sterke lijn in het landschap is niet alleen vanuit ruimtelijk, ecologisch en functioneel oogpunt van belang, maar vooral ook in recreatief opzicht. Dat wordt zichtbaar in het versterken van de functionele en visuele verbindingen met de context. Bestaande voorzieningen in de nabijheid van het Duits Lijntje worden gekoppeld, dwarsverbindingen met bestaande routenetwerken (onder andere regionale en provinciale wandelroutes, Lange-Afstand-Wandelpaden, fietsknooppunten 02, 82, 69, 97, 98) tot stand gebracht en het recreatief medegebruik gefaciliteerd. Denk hierbij aan onder andere aan langeafstand wandelen, hardlopen en speelaanleidingen voor de jeugd. Cultuurhistorie (industrieel erfgoed), natuur en cultuurhistorische educatie, landschapsbeleving, (landschaps-)kunst en branding zijn slechts een paar thema’s die kunnen bijdragen aan nieuw ‘recreatief’ elan voor het Duits Lijntje. In de totale Landschapsvisie is het belangrijk aandacht te schenken aan de knooppunten, die de koppeling tot stand brengen met andere fietsen (lunch-)wandelroutes of de verbinding vormen met bedrijventerrein De Dubbeld, het beekdal van de Aa, de verschillende wijken in het stedelijk gebied of het landelijk gebied nabij Mariaheide.
Deze punten lenen zich onder meer voor het inrichten van een rustpunt en maken van verwijzingen naar de directe omgeving. Branding van de route door gebruik te maken van steeds terugkerende objecten, die het Duits Lijntje herkenbaar maken kan een mogelijkheid zijn. Deze objecten kunnen
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
informatie bieden met betrekking tot de knooppunten, de omgeving, landschap, ecologie, cultuurhistorie en recreatieve voorzieningen. Naast de knooppunten op het traject van de Snelfietsroute die aansluiten op het provinciaal fietsnetwerk, wordt in de Landschapsvisie ook voorgesteld het Duits Lijntje te versterken met zogenaamde lokale ommetjes. Deze ommetjes sluiten aan op de struinpaden in de kern van het Duits Lijntje, kruisen de lijn en kunnen in het landschap aansluiten op kavelgrenzen en sloten, waar deze zogenaamde laarzenpaden het gebied een extra dimensie geven. Dit geldt met name voor het buitengebied van Mariaheide en in aansluiting op het stedelijk uitloopgebied rond Moerven. Deze ommetjes leggen de verbinding tussen het stedelijk (groen-)gebied, het agrarische buitengebied en de regionale wandelroutes en landelijke Lange-Afstand-Wandelpaden. Op sommige punten langs de route is het mogelijk vanaf het Duits Lijntje door te kijken naar een dorp of kerk. Cultuurhistorisch gezien is dit een duidelijke meerwaarde voor de routebeleving, die bij de uitwerking van de route in relatie tot het Duits Lijntje aandacht verdient. Daarnaast leent de voormalige stationslocatie Veghel zich voor recreatief medegebruik in het stedelijk gebied. Zeker ook voor de recreatieve fietser, de Snelfietsroute is immers niet enkel een utilitaire fietsroute.
24
Referentiebeeld geïntegreerde faciliteiten voor recreatief gebruiker
Referentiebeeld benutten, tentoonstellen of verbeelden industrieel erfgoed (zomerbar Sommar Antwerpen)
Referentiebeeld geef aan wat er te zien is en maak afstanden meetbaar (Promenade Petite Ceinture Parijs)
Referentiebeeld geabstraheerd of gestyleerd spoorelement (bijv. spoorportaal, andreaskruis, slagboom) als referentie naar verleden als transportlijn (Park Spoor Noord Anwerpen)
Referentiebeeld informatievoorziening wandel-/fietsroutes, en bezienswaardigheden voor gebruikers
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
6.2.1 Maatregelen Binnen het tracé van het Duits Lijntje nemen de voormalige stationslocatie en het rangeerterrein tussen de Gasthuisstraat en de Vorstenbosscheweg/Populierenlaan als binnenstedelijke spoorparkzone een bijzondere plaats in. Deze locatie heeft de grootste (monumentale) ontwikkelpotentie om de spoorweghistorie tot uitdrukking laten komen en in te zetten op een combinatie van (cultuur-)historie, kunst, educatie en vooral recreatief medegebruik voor ouderen en kinderen. In het terrein zijn nog vele relicten van de spoorlijn aanwezig, die benut kunnen worden. Zo kunnen de aanwezige spoorstaven worden uitgevuld met halfverharding om wandel- en handlooproutes te realiseren. Portalen kunnen dienen als repeterend en meetbaar element
Het doortrekken van spoorstaven over het asfalt van kruisende wegen en fietspaden vergroot de rangeermogelijkheden. De herplaatsing van de spoorhefbrug (locatie Noordkade) is ook een kans. De verbeelding van voormalig station Veghel en het perron als kunstobject in de openbare ruimte, de brug over de Aa en de verschillende wachtposten langs het tracé versterken de beleving van de Snelfietsroute.
om het recreatief medegebruik te bevorderen en het comfort van de fietser te vergroten. Het zichtbaar en meetbaar maken van afstand kan voor (hard-)lopers en fietsers immers een enorme stimulans betekenen. De nog aanwezige stootblokken vormgeven als fietsenrek of als rek- en strekobject past ook in dit beeld. Vergroten van de recreatieve mogelijkheden gaat niet uitsluitend over de koppeling, vergroting en vernieuwing van routes in relatie tot de Snelfietsroute. Het zichtbaar maken van industrieel erfgoed hoort hier ook toe in combinatie met educatie, kunst en spelaanleidingen, waarbij informatieve en interactieve elementen de bezoekers over de locatie informeren.
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
26
Referentiebeeld branding robuust industrieel erfgoed (Cultuurfabriek Veghel)
Referentiebeeld vergroenen van industrieel erfgoed (Foundries’ tuin Nantes)
Referentiebeeld vergroenen industrieel erfgoed
Referentiebeeld handhaven spoor naast Snelfietsroute op bedrijventerrein De Dubbeld (Vennbahn)
Referentiebeeld abri in wagonvorm
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
6.3 Ruimtelijk In het verleden vormde het Duits Lijntje als operationele spoorverbinding een barrière in het stedelijk gebied van Veghel. De transportfunctie bracht met zich mee dat het aantal overgangen van noord naar zuid beperkt bleef. Door de stedenbouwkundige ontwikkeling van Veghel en het buiten gebruik stellen van de transportlijn in de afgelopen decennia zijn deze overgangen talrijker geworden. Nieuwe wijken werden ontsloten door het kruisen van het Duits Lijntje, inmiddels verworden tot een groene, ecologisch waardevolle lijn. Het opvullen van de restgebieden, tussen (achterkanten van) bebouwing en het Duits Lijntje, met groenstroken, parkzones en speeltuinen heeft bijgedragen aan een groene verrommeling van de zichtbaarheid van de lijn in het stedelijk gebied. De noord-zuidgerichte infrastructuur, verschillend van functie en afmeting, droeg bij aan de rafelige en onscherpe contouren van het Duits Lijntje. De zichtbaarheid en beleving van de voorheen functionele oost-westverbinding raakte ondergeschikt. Het stedelijk gebied tussen de Vorstenbosscheweg/Populierenlaan en de Udenseweg zal enorm aan kwaliteit toenemen als het Duits Lijntje de ruggengraat van de openbare ruimte aan noord- en zuidzijde van de lijn wordt. De Snelfietsroute wordt voornamelijk aan de noordzijde vormgegeven als fietsstraat of geprojecteerd op de bestaande fietspaden.
De noord-zuidgerichte doorsnijdingen maken de koppelingen tussen de groengebieden aan weerszijden van de lijn mogelijk. Op deze wijze ontstaat er een groot aaneengesloten parkgebied met een sterk ecologisch karakter. Belangrijk is wel dat deze overgangen een
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
duidelijke signatuur krijgen, het zicht op en de herkenbaarheid van de lijn en de kruispunten wordt versterkt.
28
Referentiebeeld gebruik herkenbaar beeldmerk als huisstijl (Malgrat de Mar)
Referentiebeeld sfeer stedelijk parkgebied voormalige stationslocatie Veghel (Zeche Zollverein Essen)
Referentiebeeld ruimtelijke inrichting doorzetten spoorstaven ter plaatse van wegkruisingen (Zeche Zollverein Essen)
Referentie verwijzing naar verleden van transportlijn middels straatmeubilair (Mijnspoorbank Heerlen)
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
6.3.1 Maatregelen De maatregelen om de lijn en de kruispunten te versterken kunnen worden uitgewerkt op verschillende niveaus. Voor de totale lijn is het belangrijk een landschappelijk zichtbaar element aan de lijn toe te voegen om de ruimtelijke herkenbaarheid te vergroten. Een eerste benadering om dit te realiseren is door het toepassen van een populier als ´landmark´. Door het grote verschil in groeivorm/-hoogte en seizoensbeleving onderscheidt deze soort zich van de boomsoorten die al op het Duits Lijntje voorkomen. Van dichtbij en veraf is dit goed zichtbaar. De populier leent zich ook uitstekend voor een wat formelere aanplant, als vlak (boomweide, groep), lijn (bomenrij/-laan) of punt (solitairen, landmark). De populier is een boomsoort die in het Veghels landschap thuishoort. Een tweede benadering vormt de aanpak van het Duits Lijntje op de kruispunten. Door het opnieuw onder profiel brengen van taluds (aanscherpen en opschonen), het verwijderen van exoten in de randen en het selectief dunnen van struikbeplanting en bomen in de aanliggende groenstroken en parkzones krijgt de ruggengraat weer haar karakter terug. Uiteraard dient hierbij wel rekening gehouden te worden met hoogteverschillen, hellingen en de bereikbaarheid voor minder validen. De plaatsing van groepen populieren op de kruispunten sluit hierop aan en draagt bij aan het continue beeld.
De dwarsverbindingen hebben in
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
het verleden namelijk de kracht van de doorgaande lijn aangetast. De toepassing van een boomweide als beëindiging van een deelgebied of als verbindende schakel in trajecten waar de samenhang verloren is gegaan, versterkt het lijnvormige karakter. Bijzondere plekken, zoals het natuur-educatief centrum kunnen vanuit het Duits Lijntje een extra ontsluiting krijgen, ook het door het IVN geïnitieerde insectenpark en de bijenroute zal er deel vanuit maken. Aansluiting met het Turfven vergroot de beleving van de route. Aan de zuidzijde worden de groenstroken en parkzones aan Krommedonk en Saffraanveld onderdeel van het aaneengesloten stedelijk groengebied. De speelplekken aan het Moerven en het Rietven worden rechtstreeks verbonden met het Duits Lijntje door een (nieuwe te realiseren) doorsteek. Een derde benadering kan de toepassing van aantrekkelijk en specifiek voor het Duits Lijntje ontworpen straatmeubilair zijn. Deze zogenaamde branding draagt bij aan de herkenbaarheid. Gedacht kan worden aan toegangspoorten, zitbanken, speelvoorzieningen, (landschaps-) kunstobjecten, verlichting, informatieborden en andere verwijzingen in een duidelijke huisstijl.
30
Referentiebeeld kunstzinnige en industriële stedelijke jungle (kantoortuin Floor Works Geneve)
Referentiebeeld industrieel meubilair refererend aan mijnverleden (C-mine Genk)
Referentiebeeld herkenbare huisstijl aanhakend op industrieel verleden
Referentiebeeld robuust materiaalgebruik
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
6.4 Kunst en cultuurhistorie Door het koppelen van de Snelfietsroute aan de voormalige transportlijn krijgt de route een duidelijke identiteitsdrager. Het industriële erfgoed, het Duits Lijntje als spoorlijn, vormt de ruggengraat voor kunst langs de route. Om de beleving van de route te versterken voor passanten en personen die de route kruisen kan kunst in de openbare ruimte een waardevolle bijdrage leveren. Toepassing van kunst in de openbare ruimte vindt bij voorkeur niet te versnipperd plaats, maar gekoppeld aan deelgebieden, de voormalige stationslocatie en het rangeerterrein, spoorwegovergangen, de spoorbrug over de Aa of de voormalige wachtposten langs het tracé. Het verhaal ‘Beleef het Duits Lijntje’ kan op een eigentijdse manier verteld worden door het industrieel erfgoed op een zintuigprikkelende, aansporende en verrassende manier te verbeelden. Kunst in de openbare ruimte, geïnspireerd op het cultuurhistorisch erfgoed, is de aanjager. Prikkelen, laten zien, voelen, bewegen en ervaren is het doel.
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
32
Referentiebeeld toepassing robuuste materialen en verwijzing naar de omgeving
Referentiebeeld kunstzinnige informatiepanelen
Referentiebeeld vergroenen van industrieel erfgoed (Foundries’ tuin Nantes)
Referentiebeeld permanent/seizoensgebonden tentoonstellen industrieel erfgoed SIEMei (Bar Oost Borgerhout/Antwerpen)
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
6.4.1 Maatregelen De belangrijkste locaties voor toepassing van kunst in de openbare ruimte worden bij voorkeur gekoppeld aan deelgebieden, de voormalige stationslocatie en het rangeerterrein, spoorwegovergangen, de spoorbrug over de Aa of de voormalige wachtposthuizen langs het tracé. Dit kan op verschillende manieren. Denk bijvoorbeeld aan het vormgeven van spoorwegportalen als lichtmast, het grafisch vormgeven van de bewegwijzering of toegangspoorten in een herkenbare (huis-) stijl, een vernieuwende informatievoorziening óp het asfalt van de Snelfietsroute of het integreren van kunstzinnige speelaanleidingen voor jong en oud. Het doel is om het verhaal te vertellen over (industrieel) spoorverleden. Denk hierbij aan inspiratie door de vorm van de bladeren en de textuur van de bast van de bomen of de superpositie van geologische grondlagen.
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
34
Referentie toepassing dynamische verlichting met sensoren (Spoorbaanpad Almere)
Referentie computergestuurde verlichting (lichtwand voetgangerstunnel N274 Schinveld)
Referentie elektisch oplaadpunt
Referentiebeeld cradle-to-cradle gecertificeerde lichtmast
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
6.5 Duurzaamheid De gemeente Meierijstad en de provincie Noord-Brabant hebben duurzaamheid als randvoorwaarde voor de uitwerking van de Snelfietsroute geformuleerd. Duurzaamheid is een breed begrip, dat op veel facetten van het plan van invloed is. Zo heeft het onder meer betrekking op energietransitie, duurzaam en lokaal verkregen materiaal(her-)gebruik, klimaat adaptieve maatregelen (tegengaan hittestress, vergroten biodiversiteit, verminderen wateroverlast) en het verwerken van vrijkomend bestratingsmateriaal om slechts enkele aspecten te benoemen. In onderstaande maatregelen worden uitwerkingen van deze aspecten nader geschetst.
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
36
Referentiebeeld klimaatadaptief groen met verhoogde biodiversiteit
Referentiebeeld interactief straatmeubilair (Montreal)
Referentiebeeld hergebruik als duurzame kunstvorm
Referentiebeeld interactieve/kinetische lichtwand
Referentiebeeld energie opwekken met straatmeubilair
Referentiebeeld waterdoorlatende bestrating (Rain(a)way Wave-tegel)
Referentiebeeld insectenhotel
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
6.5.1 Maatregelen Langs een intensief benutte Snelfietsroute is de veiligheid van de gebruiker van belang. Een goed verlicht tracé draagt daartoe bij. In het specifieke geval van het Duits Lijntje, dat voor een belangrijk deel de bescherming van ecologische verbinding geniet, vraagt dat om aangepaste voorzieningen. De interactieve toepassing van ledverlichting, waarbij de verlichting reageert op de voorbijrijdende fietser voorkomt ernstige lichtvervuiling in de ecologische verbindingszone en vermindert het energieverbruik. Deze dynamische verlichting reagerend op sensoren moet onder meer vleermuisvriendelijk zijn. De verlichting en de noodzakelijke oplaadpunten voor de elektrische fietsen kunnen door zonnecellen gevoed worden.
Het inzamelen van grof snoei- en tuinafval van omwonenden biedt de mogelijkheid jaarlijks sprokkelhoutstroken aan te vullen, die noodzakelijk zijn om het doorgaand karakter van de ecologische zone te realiseren. Het doneren van een boom voor iedere aanwonende is in dit opzicht een passend gebaar. Ook de toepassing van duurzaam geproduceerde of hergebruikte verharding is nodig. Voorbeelden zijn er van gerecycled asfalt tot het ter plekke vergruizen van vrijkomend materiaal tot puin dat in het gebied verwerkt kan worden. In de grote lijn moet het zuinig omgaan met toepassing van verharding uitgangspunt zijn. Maatregelen om droogte te voorkomen en wateroverlast tegen te gaan, krijgen vorm in de oplossingen voor waterinfiltratievoorzieningen en waterbergingen langs het Duits Lijntje.
Duurzaam en lokaal verkregen verhardings- en beplantingsmateriaal is eveneens een belangrijk aspect. In hoeverre is de aan te brengen beplanting daadwerkelijk genetisch soortenecht, duurzaam opgekweekt en daarmee inheems en klimaatadaptief. Het toe te passen sortiment dient de veranderingen in het klimaat met perioden van grote droogte (hittestress) en hevige wateroverlast te weerstaan. Ook een selectie van soorten, die toegepast worden om CO2 te binden en fijnstof vast te leggen vergroot het aspect duurzaamheid. De waarde van de toepassing van inheems plantmateriaal heeft pas nut en meerwaarde wanneer de genetische soortechtheid van het plantgoed aantoonbaar Nederlands is. De keuze hiervoor levert een levensvatbare en duurzame beplanting op die gewend is aan het Nederlands klimaat en sneller aanslaat.
Aandacht voor afvalscheiding langs de route is belangrijk, helaas is een route vaak het decor voor afval, dat zomaar in de openbare ruimte wordt weggegooid. Innovatieve oplossingen zijn hard nodig, nu de meer traditionele voorzieningen, zoals het bekende vangnet langs routes niet of nauwelijks functioneert.
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
38
Overzichtskaart tracé Snelfietsroute en Duits Lijntje
A50
Mariaheide
Veghel bedrijventerrein De Dubbeld
Aa
N
Zuid-Willemsvaart A50
tracé Snelfietsroute
Duits Lijntje
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
7 Uitwerking Dit hoofdstuk betreft een uitwerking van de Landschapsvisie. Het tracé is opgedeeld in 14 kaartbladen van west naar oost. Op de linkerpagina wordt telkens een kaartblad weergegeven (A). Op de rechterpagina staan afbeeldingen van de huidige situatie met bijbehorende maatregelen (B1-3). Hieronder is dit schematisch weergegeven. B1 A
B2 B3
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
40
spoorwegovergang doortrekken spoorstaven
A50-De Dubbeld
Le
oriëntatie A50 bestaande populieren clump
eu
w
en
veiligheid opschonen struiklaag rondom kruising Leeuwenhoeckweg
ho e
ck
g
we
ns
ge uy
H
w
eg
Bie
g
we
on
is Ed
p loo zen
foto 2
markeren aanplant splitsing middels populieren clump
profi el sterke lijn tweezijdige dubbele populierenrij
eg nkw
tdo
Groo A50
Ei
se
nh ow
er
w
eg
wandelpad recreatief wandelpad over spoor
foto 1
breed profiel opschuiven struiklaag en toevoegen grasbermen en bomenrijen overzicht opschonen struiklaag rondom kruising Biezenloop tracé Snelfietsroute
bestaande beplanting
N
nieuwe beplanting
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
foto 1
wandelpad recreatief wandelpad over spoor sterke lijn tweezijdige dubbele populierenrij breed profiel opschuiven struiklaag en toevoegen grasbermen en bomenrijen
foto 2
wandelpad recreatief wandelpad over spoor sterke lijn tweezijdige dubbele populierenrij veiligheid opschonen struiklaag kruising Leeuwenhoeckweg
profiel
nieuwe groenstructuur (dubbele) populierenlaan bestaand groen bestaande struikbeplanting handhaven Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
wandelen over het spoor uitvullen met halfverharding
vrijliggend fietspad 4,00m breed
42
sociale veiligheid veel visuele ruimte ten behoeve van openheid
De Dubbeld veiligheid opschonen struiklaag rondom kruising Leeuwenhoeckweg
pr ofi
el
spoorwegovergang doortrekken spoorstaven aanhaken verbinding bedrijventerrein met Snelfietsroute
Ta yl or
wandelpad recreatief wandelpad over spoor foto 2
eg
sw
H
n ge uy
foto 1
g
we
n tto
we
g
activeren aanhaken (lunch-)wandelroute over tracé Duits Lijntje
Pa
spoorweghistorie architectuur wachtpost als herkenningspunt industrieel erfgoed doortrekken spoorstaven
N
breed profiel opschuiven struiklaag en toevoegen grasbermen en bomenrijen tracé Snelfietsroute
bestaande beplanting
nieuwe beplanting
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
foto 1
spoorweghistorie architectuur wachtpost als herkenningspunt industrieel erfgoed doortrekken spoorstaven aanhaken verbinding bedrijventerrein met Snelfietsroute
foto 2
sociale veiligheid veel visuele ruimte ten behoeve van openheid wandelpad recreatief wandelpad over spoor sterke lijn tweezijdige dubbele populierenrij
profiel
vrijliggend fietspad 4,00m breed
nieuwe groenstructuur tweezijdige enkele populierenrij sociale veiligheid veel visuele ruimte ten behoeve van openheid Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
wandelen over het spoor uitvullen met halfverharding
44
camoufleren bedrijventerrein versterken groenstructuur
Zuid-Willemsvaart-De Dubbeld
d
pa
le el az
overzicht opschonen struikbeplanting en bomen
G
recreatief medegebruik struinpad door kern Duits Lijntje
foto 2 markeren aanplant landhoofd middels populieren
foto 1 overgang boomweide bij wissel tracé industrieel erfgoed beeïndiging sporen middels stootblokken
ill
em
sv aa
rt N
27
ug
W
overzicht grasbermen op dijklichaam
9
le br
d-
Ncb-laan
Ga ze l
Zu i
tracé Snelfietsroute
bestaande beplanting
nieuwe beplanting
N
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
foto 1
overzicht grasbermen op dijklichaam markeren aanplant landhoofd middels populieren clump
foto 2
overgang boomweide bij wissel tracé industrieel erfgoed beeïndiging sporen middels stootblokken overzicht opschonen struikbeplanting en bomen
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
46
recreatief medegebruik struinpad door kern Duits Lijntje
De Dubbeld-Pater van Den Elsenlaan
markeren versterken lineair karakter en camoufleren bedrijven
markeren aanplant oversteek middels populieren clump
openheid G
t Pa
foto 3
er n va De n
‘wissel’ fietsen op het Duits Lijntje
pad
lle aze
se
El n
aa nl
foto 1 d
pa
lle
ze Ga
foto 2
markeren aanplant wissel middels populieren clump spoorwegovergang doortrekken spoorstaven
N
veiligheid en overzicht opschonen struiklaag rondom kruising tracé Snelfietsroute
bestaande beplanting
nieuwe beplanting
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
foto 1
‘wissel’ fietsen op het Duits Lijntje markeren aanplant oversteek middels populieren clump veiligheid en overzicht opschonen struiklaag rondom kruising
foto 2
spoorwegovergang doortrekken spoorstaven veiligheid en overzicht opschonen struiklaag rondom kruising poortfunctie toegang kern en ommetje Duits Lijntje
foto 3
markeren aanplant wissel middels populieren clump markeren versterken lineair karakter en camoufleren bedrijven Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
48
recreatief medegebruik struinpad door kern Duits Lijntje
Dorshout-Aa
Aa
rug orb telijk o p n s ee t) en m (ge onum m
foto 3
veiligheid en overzicht opschonen struiklaag rondom kruising markante treurwilg
markeren aanplant oversteek middels populieren clump foto 2
markeren aanplant oversteek middels populieren clump
ad
verbinden aansluiten Duits Lijntje op ecologisch ommetje langs Aa
llep
ut ho rs
Do
ze Ga
zicht op Duits Lijntje opschonen struiklaag N
foto 1
spoorwegovergang doortrekken spoorstaven tracé Snelfietsroute
bestaande beplanting
nieuwe beplanting
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
foto 1
spoorwegovergang doortrekken spoorstaven markeren aanplant oversteek middels populieren clump veiligheid en overzicht opschonen struiklaag rondom kruising
foto 2
zicht op Duits Lijntje opschonen struiklaag
foto 3
markeren aanplant oversteek middels populieren clump verbinden aansluiten Duits Lijntje op ecologisch ommetje langs Aa Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
50
veiligheid en overzicht opschonen struiklaag rondom kruising
Burg. Schrevensingel-Geerbosch
overgang boomweide wissel rangeerterrein recreatief medegebruik struinpad door kern Duits Lijntje overgang boomweide einde beekdal markeren aanplant oversteek middels populieren clump foto 3 foto 2
groenstrook
st
hu
is
st
ra
at
spoorwegovergang doortrekken spoorstaven
el
ing
s ven hre
c
S rg.
Bu
Ga
industrieel erfgoed beëindiging enkele sporen
N
foto 1
zicht op Duits Lijntje opschonen struiklaag (verwijderen exoten) tracé Snelfietsroute
bestaande beplanting
nieuwe beplanting
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
foto 1
zicht op Duits Lijntje opschonen struiklaag (verwijderen exoten)
foto 2
overgang boomweide einde beekdal poortfunctie toegang kern en ommetje Duits Lijntje
foto 3
spoorwegovergang doortrekken spoorstaven industrieel erfgoed beëindiging enkele sporen Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
overgang boomweide wissel rangeerterrein
52
veiligheid en overzicht opschonen struiklaag rondom kruising Vorstenbosschewe g
Geerbosch-Vorstenbosscheweg/Populierenlaan
recreatief medegebruik spoor als wandel-/hardlooppad markeren aanplant oversteek middels populieren clump/boomweide
sterke lijn versterken ecologische/groenstructuur
l
lle
ra Pa
g we
ord
No
foto 3 foto 2 ch
Populierenl
spoorwegovergang doortrekken spoorstaven
bos
r Gee
aan
spoorwegovergang doortrekken spoorstaven
foto 1 w
llel
a Par
uid eg Z
spoorweghistorie wachtpost als herkenningspunt sterke lijn tweezijdige dubbele bomenrij
N
Spoorlaan
industrieel erfgoed openluchtmuseum voormalige stationslocatie tracé Snelfietsroute
bestaande beplanting
nieuwe beplanting
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
foto 1
industrieel erfgoed openluchtmuseum voormalige stationslocatie spoorwegovergang doortrekken spoorstaven recreatief medegebruik spoor als wandel-/hardlooppad
foto 2
spoorwegovergang doortrekken spoorstaven markeren aanplant oversteek middels populieren clump/boomweide spoorweghistorie wachtpost als herkenningspunt
foto 3
markeren aanplant oversteek middels populieren clump/boomweide breed profiel verwijderen knotwilgenrij als gevolg van aanleg Snelfietsroute Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
ecologische schakel toevoegen bomenrij
54
doorzicht wijk opschonen struiklaag rondom kruising
Spoorven-Rietven breed profiel verwijderen knotwilgenrij als gevolg van aanleg Snelfietsroute
n
tve
Rie
bestaande groenstructuur handhaven knotwilgen foto 2
ecologische schakel toevoegen bomenrij
foto 3 n
rve
Kro
l
lle
ra Pa
g we
foto 1
ord
No
poortfunctie toegang kern en ommetje Duits Lijntje
markeren aanplant oversteek middels populieren clump
wandelpad wandelpad over spoor
groene rafelrand zicht op Duits Lijntje
N
nk
rdo
e eig
R
k
k
on
ed mm
on
ed
rt Ko
oo
Sp
spoorwegovergang doortrekken spoorstaven
tracé Snelfietsroute
bestaande beplanting
nieuwe beplanting
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
foto 1
breed profiel verwijderen knotwilgenrij als gevolg van aanleg Snelfietsroute doorzicht wijk opschonen struiklaag rondom kruising poortfunctie toegang kern en ommetje Duits Lijntje
foto 2
speeltuin haag als begrenzing verbinding Duits Lijntje doorsteek vanuit speeltuin
foto 3
spoorwegovergang doortrekken spoorstaven doorzicht wijk opschonen struiklaag rondom kruising Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
poortfunctie toegang kern en ommetje Duits Lijntje
56
Rietven-Moerven zicht op Duits Lijntje opschonen struiklaag en aanscherpen talud
poortfunctie toegang kern en ommetje Duits Lijntje
Bu
speeltuin
sse r nde lbu eg
n tve Rie
foto 2
n
sw
zicht op Duits Lijntje opschonen struiklaag en aanscherpen talud
ve oer
M
insectenpark foto 1
doorzicht wijk opschonen struiklaag rondom kruising
fie
pro l
parkzone markeren aanplant oversteek middels populieren clump natuurtuin en educatiecentrum
N
spoorwegovergang doortrekken spoorstaven tracé Snelfietsroute
bestaande beplanting
nieuwe beplanting
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
foto 1
spoorwegovergang doortrekken spoorstaven markeren aanplant oversteek middels populieren clump
foto 2
spoorwegovergang doortrekken spoorstaven zicht op Duits Lijntje opschonen struikaag en aanscherpen talud doorzicht wijk opschonen struikaag rondom kruising
profiel
rijloper fietsstraat 4,80m breed
parkeren fietsstraat parkeren naast Snelfietsroute bestaande groenstructuur bestaand groen handhaven Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
58
markeren aanplant kruising middels populieren clump
Moerven-Udenseweg
nel
tun
s fiet
doorzicht wijk opschonen struiklaag rondom kruising foto 3
zicht op Duits Lijntje verwijderen struiken en bomen poortfunctie toegang kern en ommetje Duits Lijntje
industrieel erfgoed onderbreking spoor
speeltuin haag als begrenzing
Moerven
Udenseweg
n
e rfv Tu
foto 2 verbinding Duits Lijntje doorsteek vanuit speeltuin
foto 1
d vel ijn
m Ko
S
d vel
aan
r aff
N
spoorwegovergang doortrekken spoorstaven tracé Snelfietsroute
bestaande beplanting
nieuwe beplanting
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
foto 1
Toelichting
spoorwegovergang doortrekken spoorstaven doorzicht wijk opschonen struiklaag rondom kruising poortfunctie toegang kern en ommetje Duits Lijntje
foto 2
Toelichting
speeltuin haag als begrenzing verbinding Duits Lijntje doorsteek vanuit speeltuin
foto 3
industrieel erfgoed onderbreking spoor markeren aanplant kruising middels populieren clump Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
60
Hin
tel str overzicht aat opschonen struiklaag rondom kruising
Udenseweg-Hintelstraat
foto 2
foto 3
markeren aanplant kruising middels populieren clump
ecologische verbinding uitbreiding droge ecologische zone
spoorwegovergang doortrekken spoorstaven
Udenseweg
kunst en cultuurhistorie rustpunt Mariaheide
foto 1
markeren aanplant kruising middels populieren clump
l ne
un
tst fie
wandelpad recreatief wandelpad over spoor tracé Snelfietsroute
bestaande beplanting
N
nieuwe beplanting
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
foto 1
markeren aanplant kruising middels populieren clump ecologische verbinding uitbreiding droge ecologische zone
foto 2
ecologische verbinding uitbreiding droge ecologische zone wandelpad recreatief wandelpad over spoor
foto 3
ecologische verbinding uitbreiding droge ecologische zone plaatselijke dunning vergroten variatie zon/schaduw Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
opschonen struiklaag versterken groeiomstandigheden
62
foto 2
Hintelstraat-voetbalvelden Mariaheide ecologische verbinding uitbreiding droge ecologische zone
opschonen struiklaag versterken groeiomstandigheden
markeren aanplant kruising middels populieren clump
plaatselijke dunning vergroten variatie zon/schaduw
el
ofi pr
wandelpad recreatief wandelpad over spoor
spoorwegovergang doortrekken spoorstaven kunst en cultuurhistorie rustpunt Mariaheide
foto 1
N Hin
tel
str
aat
overzicht opschonen struiklaag rondom kruising tracé Snelfietsroute
bestaande beplanting
nieuwe beplanting
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
foto 1
markeren aanplant kruising middels populieren clump kunst en cultuurhistorie rustpunt Mariaheide opschonen struiklaag versterken groeiomstandigheden
foto 2
wandelpad recreatief wandelpad over spoor plaatselijke dunning vergroten variatie zon/schaduw opschonen struiklaag versterken groeiomstandigheden
profiel
ecologische verbinding uitbreiding droge ecologische zone bestaande groenstructuur bestaand groen Duits Lijntje handhaven Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
opschonen struiklaag versterken groeiomstandigheden
vrijliggend fietspad 4,00m breed
ca. 11,00m
64
Voetbalvelden-Mariaheide
spoorweghistorie wachtpost als herkenningspunt
wandelpad recreatief wandelpad over Duits Lijntje ecologische verbinding uitbreiding droge ecologische zone
Nieuwe Velden
foto 2
foto 3
foto 1
weg
spoorwegovergang terugbrengen en doortrekken spoorstaven
ontbrekende schakel boomweide bij wissel tracé markante treurwilg poortfunctie toegang kern en ommetje Duits Lijntje wandelpad recreatief wandelpad over Duits Lijntje
tracé Snelfietsroute
N
bestaande beplanting
nieuwe beplanting
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
foto 1
poortfunctie toegang kern en ommetje Duits Lijntje markante treurwilg wandelpad recreatief wandelpad over Duits Lijntje
foto 2
ontbrekende schakel boomweide bij wissel tracé spoorwegovergang terugbrengen en doortrekken spoorstaven poortfunctie toegang kern en ommetje Duits Lijntje
foto 3
wandelpad recreatief wandelpad over Duits Lijntje spoorweghistorie wachtpost als herkenningspunt Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
66
markeren aanplant kruising middels populieren clump
Nieuwe Veldenweg overzicht opschonen struiklaag rondom kruising 0
De
foto 3
Co
rr
id
or
/H
oo
gs
tr
aa t
A5
foto 2
De Co rridor
zicht op Duits Lijntje verwijderen struiken en bomen
eg
w
n de
N
e
uw
ie
industrieel erfgoed beëindiging enkele sporen (terugbrengen)
wandelpad recreatief wandelpad over Duits Lijntje
l Ve
N
foto 1
tracé Snelfietsroute
bestaande beplanting
nieuwe beplanting
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
foto 1
fietsstraat
foto 2
fietsstraat
foto 3
fietsstraat
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
68
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
Landschapsvisie ‘Duits Lijntje’ 17 januari 2020
Over Geonius
Geonius is een middelgroot interdisciplinair ingenieursbureau met brede expertise binnen de GWW- en bouwsector. Door onze unieke combinatie van vakkennis op het gebied van wegen, geotechniek, milieu, geodesie, water, ruimtelijke ontwikkeling, landschap, archeologie en ecologie zijn wij goed in staat mee te denken met de klant en projecten zelfstandig uit te voeren. Grenzen tussen de verschillende divisies vervagen, waardoor steeds meer projecten integraal door ons worden uitgevoerd. Geonius hecht veel waarde aan een informele, positieve bedrijfscultuur, het welzijn van medewerkers en maatschappelijke betrokkenheid.