Presentatie VANG BVA 20-04-2023 - inclusief verslaglegging.pdf

VAN AFVAL NAAR GRONDSTOF transitietraject naar een circulaire samenleving

U wordt bijgepraat over de resultaten van de afgelopen jaren. Vervolgens wordt vooruit gekeken. Daarbij verkennen we samen enkele stellingen voor de vervolgkoers.

AGENDA • • • • • •

2

Waarom Van Afval Naar Grondstof Aanpak en realisatie 2020: proef textiel voor uitbouw TextielSorteerCentrum 2021: proef spullen op milieustraat Sint-Oedenrode 2024: proef grondstoffen aan huis Verkennende discussie met 5 stellingen

Na de fusie tot Meierijstad is gemeentelijk beleid vastgesteld. Uit dit beleid zijn twee doelstellingen voor restafval afgeleid voor 2025 en 2030. Een lokale circulaire economie vergt toegevoegde waarde op lokaal niveau. Werk door hergebruik is daarmee een voorwaardelijke afgeleide.

DOELSTELLINGEN

100 kg/inw fijn + grof restafval in 2020 30 kg/inw fijn + grof restafval in 2025

1. werk door hergebruik voorwaardelijk voor de circulaire economie op lokaal niveau  structurele koppelkans voor het sociaal domein

3

Deze top 10 van activiteiten of producten met de grootte milieu impact bestaat uit consumptie van energie, producten en voeding. Producten en voeding worden afval. De omslag van afval naar grondstof is de grootste kans om klimaatverandering te beperken en gelijktijdig de groeiende grondstoffenschaarste te beperken op lokaal niveau.

WAAROM spullen vlees wonen auto plantaardig, vis en drinken vliegen kleding en textiel zuivel en eieren badkamer openbaar vervoer

 spullen = alles wat we om ons heen hebben Dia 4

illustratie uit De Verborgen Impact van Babette Porcelijn

Het vastgestelde beleidsplan uit 2017 bevat twee operationele doelstellingen. De doelstelling voor 2020 werd in datzelfde jaar al bereikt (minder dan 100 kg/inw) en is iets verder gedaald in 2022. De doelstelling van 2025 wordt door het beleidsteam onderverdeeld in 20 kilo restafval aan huis en 10 kilo op de milieustraten.

AANPAK: OPERATIONELE DOELSTELLINGEN kentallen per inwoner

Jaar Doelstelling

Resultaat 2022

2020 maximaal 100 kg fijn + grof restafval

63 kg fijn + 20 kg grof

2025 maximaal 30 kg fijn + grof restafval  20 kg fijn restafval (aan huis)  10 kg grof restafval (milieustraat)

Dia 5

Na het vastgestelde beleidsplan is een marsroute opgezet met als doel de gemeentelijke rol van uitvoerder om te vormen tot aanjager en regisseur van een lokale circulaire economie. Belangrijke schakelmomenten zijn contractvernieuwingen voor de huisinzameling, de afzet van biomassa (GFT, e.d.) en milieustraatstromen. Gelijktijdig wordt gewerkt aan de voorwaarde van een lokaal collectief van circulaire partners, zoals kringloop, repair café, recycling, onderwijs, IBN/WSD, welzijn, etc.

AANPAK EN REALISATIE

start preventieve maatregelen proef IBN/WSD inbesteding harmoproef proef grondstoffenopschalen IBN/WSD inzamelservice niseren textiel spullen inzamelen inzamelen +GF, +PMD, +SPULLEN, ---REST “slim” inzamelcontract ++GFT, ++PMD en - - REST circulair contract grondstoffen nascheiding “restant” restafval ? circulair contract biomassa

GRONDSTOFFEN gemeente is uitvoerder

Circulair Ambachtscollectief Meierijstad

gemeente is regisseur overname door lokaal (semi-)bedrijfsleven

RESTAFVAL

2018 6

2020

2025

2030

2040

2050

De getoonde marsroute bevat vele subroutes om te komen tot minder restafval in combinatie met meervoudige maatschappelijke waardecreatie vanuit een regierol. In de volgende sheets gaan we in op onze subroute om minder grof restafval te maken met hulp van IBN/WSD.

AANPAK: OPERATIONELE DOELSTELLINGEN kentallen per inwoner

Jaar Doelstelling

Resultaat 2022

2020 maximaal 100 kg fijn + grof restafval

63 kg fijn + 20 kg grof

2025 maximaal 30 kg fijn + grof restafval  20 kg fijn restafval (aan huis)  10 kg grof restafval (milieustraat)

Dia 7

FEITEN EN INZICHTEN

Alle ingeleverde afvalstromen ziet het beleidsteam als bouw- en productstromen. Vanuit dat perspectief zien zij weinig waarde in bouwstromen en juist veel ecologisch en economisch perspectief in de productstromen. Met productstromen valt de hoogste toegevoegde waarde te behalen, ook voor koppelkansen met het sociaal domein.

AANPAK: WAARDECREATIE MET PRODUCTEN EN REST kentallen per inwoner 12.120.480 kg ingeleverd bouwstromen 109 kg 76 %

producten 35 kg 24%

verwerkingskosten: € 403.000 bouwstromen 171 K€ 49 %

producten 232 K€ 51%

De eerste ‘winstpakker’ na de fusie was de harmonisering van de huisinzameling waarover straks meer. De tweede winstpakker is ingezameld textiel. Vanuit de voormalige gemeente Schijndel was al een TextielSerteerCentrum opgezet met WSD. Door alle textiel in te besteden bij WSD heeft Meierijstad een belangrijke impuls gegeven voor extra beschut werk in combinatie met hoogwaardig hergebruik van textiel. Andere WSD-gemeenten volgen Meierijstad en dat heeft geleid tot een tweede sorteerlocatie.

AANPAK EN REALISATIE proef textiel

 Van eigen verkoopopbrengst naar maatschappelijke waardecreatie 1. Alle waardecreatie met textiel inbesteedt bij WSD 2. Sociaal werk organiseren via het TextielSorteerCentrum (TSC) 2020: realisatie 2022: Meierijstad levert 560.000 (37%) op een totaal van 1.500.000 kilo textiel. TSC levert werk voor 168 mensen (MEI: 63) 2024: Ontsluiten 400.000 kilo “overig textiel” wat verdwijnt via het restafval

9

De derde ‘winstpakker’ na de fusie was het voorkomen dat ingeleverde spullen op de milieustraten worden gerecycled in plaats van hergebruikt via kringloop en repair cafés. De daarvoor benodigde andere aanpak wordt samen met IBN en WSD beproefd op de milieustraat in Sint-Oedenrode. Een belangrijke bevinding is dat 2 kg per inwoner direct naar de kringloop kan. Dit geeft momenteel als grondstof een waarde van 16,5 k€ opbrengst, maar spullen bij de kringloop levert 500 k€ op én extra werk voor IBN/WSD.

AANPAK EN REALISATIE kentallen per inwoner

39 39 39

21 16

2021:

Start op milieustraat Sint-Oedenrode

2022

Voorbereidingen veldproef

13

2019

2020:

19

Veghel

Schijndel

9

proef

Hoe van 30 naar 10 kg grof restafval?

20

proef

2017:

27

27

24 kg

ongewijzigd

proef spullen

St.Oedenrode 1-4-2021 - heden

Bevinding: 2 kg spullen zijn kringloop, maar worden verwerkt als grondstof RWS stelt regelgeving bij n.a.v. eerste bevindingen veldproef 2022:

2 kg kringloop heeft kringloopwaarde van € 500.000 (is nu € 16.500 op schaal Meierijstad)

2023:

aanpak is uniek en wordt een nationaal voorbeeld

10

Zoals eerder vermeld wordt de focus gelegd op spullen en grof restafval (hoogste ecologisch en economische impact). Vanaf 1 mei wordt het aantal gesorteerde stromen verdubbeld in Sint-Oedenrode. Daarvoor worden spullen (van autoband tot en met zaklamp) op een andere manier ontvangen. Doel hiervan is extra kringloop, hoogwaardigere recycling van grondstoffen en uiteindelijk 10 kg/inw grof restafval. De sleutel daartoe is training van personeel met eenvoud en hoge service voor bezoekers.

AANPAK EN REALISATIE proef spullen

2023: personeel IBN/WSD trainen

recycling 80% hergebruik 20%

innamestraat aanleggen producten + REST nasorteren voor hergebruik en recycling

grondstoffen

2024: apparaten sorteren voor ontmanteling

onvermijdbaar restafval

11

Na de harmonisering van de huisinzameling in 2019 is direct voldaan aan de doelstelling van maximaal 100 kg/inw fijn en grof restafval in 2020. De doelstelling voor 2025 vergt een andere aanpak. Daar gaan we de komende sheets verder op in.

AANPAK: OPERATIONELE DOELSTELLINGEN kentallen per inwoner

Jaar Doelstelling

Resultaat 2022

2020 maximaal 100 kg fijn + grof restafval

63 kg fijn + 20 kg grof

2025 maximaal 30 kg fijn + grof restafval  20 kg fijn restafval (aan huis)  10 kg grof restafval (milieustraat)

Dia 12

FEITEN EN INZICHTEN

Onvermijdbaar restafval komt neer op 1 container per jaar. De praktijk is anders. Uit analyse van het gebruik van de restafvalcontainer zien we dat 22% van de huishoudens 46% van alle restafval maakt. Een kwart van de bevolking is dus ongevoelig voor de prijsprikkel en lagere service. Voor maximaal 20 kg zijn andere prikkels nodig.

80% MAAKT (ON)BEDOELD TEVEEL RESTAFVAL 22% van alle huishoudens maakt 46% van al het restafval…

55% : 23%

23% : 31%

22% : 46%

mediaan aangeboden containers

13

Er bestaan grote verschillen qua ingezameld restafval tussen alle inzamelroutes. Naast de grote variatie tussen

is het belangrijk te beseffen dat het restafval op alle routes voor 90% bestaat uit grondstoffen die gratis EVALUATIE FEITEN EN INZICHTEN routes kunnen worden ingeleverd via andere kanalen. De huidige inzamelmethode is dus ontoereikend voor de toekomst.

GROOT VERSCHIL TUSSEN RESTAFVALROUTES RESTAFVAL AAN HUIS: GROTE VERSCHILLEN Veghel NO Ven Veghel ZO Heuvelt-Havelt Veghel Z en De Leest Veghel Vlas en Graan Veghel De Bunders Veghel NO Veghel NW Sint-Oedenrode N, ZO Nijnsel+buitengebeid O Sint-Oedenrode N, Boskant+buitengebied W Sint-Oedenrode ZW Rijsingen+Heide Sint-Oedenrode Z Schijndel Mid-W2 Schijndel ZO Hoevenbraak Schijndel Mid-O+buitengebied NO Schijndel N Schijndel Mid-W Schijndel Mid-O Erp Erp Eerde

161 kg/huishouden 145 159 93 167 164 121 141 199 118 121 151 193 139 171 164 111

gratis gratis gratis gratis gratis gratis gratis

145 132 126

gemiddeld 132 kg/huishouden 7 14

FEITEN EN INZICHTEN

Alle in Nederland gebruikte inzamelmethoden kennen een bandbreedte van goed tot matig presterende gemeenten. Voor maximaal 20 kg/inw restafval blijkt de tariefzak bij 2 gemeenten het gewenste resultaat te leveren. De service is daarbij relatief laag. Uit een pilot in Eersel blijkt 20 kg ook mogelijk door het bieden van juist zeer veel service.

RESTAFVAL PRESTATIES PER METHODE IN NL nascheiden bron 26x/jr_rolcontainer_diftar €

Tuinresten

“in theorie”

“de praktijk” n s le er las pul i lu g s

€

€

bron 26x/jr_tariefzak_60L

30L 60L 30L

€

104x

st re ST el RE D ds e P M ( vo F G

bron 13x/jr_rolcontainer_diftar € 0-€

) en

bron 13x/jr_tariefzak

potentieel 51 fte sociaal werk, excl. overige functies buurtbaan inzamelpilot Eersel: 98% afvalscheiding, hoge kwaliteit, 13 kg/p/j restafval

restafval wegbrengen_diftar € NL doelstelling 2025: 30 kg/inw/j fijn + grof restafval

0

50

NL doelstelling 2020: 100 kg/inw/j fijn + restafval

15

100

150

200

250

300

350

400

kg/inw/jr restafval, peiljaar 2017

FEITEN EN INZICHTEN

In Meierijstad is voor diftar kosteloos gemaakt meer GFT en is diftar juist verhoogd naar een sterk prikkelende prijs voor minder restafval. Daarbij is rekening gehouden met een redelijke balans tussen vaste en variabele kosten en inkomsten. 20 kg/inw restafval geeft minder variabele inkomsten. Het vastrecht moet stijgen voor behoud van “gratis”.

GRATIS AANBIEDEN IS NIET GRATIS PMD GFT aan huis REST milieustraat REST puin matrassen luiers kunststof goederen klein chemisch afval tuinhout sloophout grond vlakglas gips dakleer autobanden asbest

16

(diftar + poorttarieven)

vastrecht

inkomsten

vaste kosten

afzetkosten

€ 4,96 kosten € 8,75 inkomsten inwoners € 2,18 kosten € -,- - inkomsten inwoners € 0,36 kosten € 0,29 inkomsten bedrijfsleven

Het handelingsperspectief neigt naar minder restafval, want restafval wordt fiscaal belast met een verbrandingsbelasting en vanaf 2025 ook met een CO2-heffing. Kosten voor verbranding in nieuwe contracten bij andere gemeenten liggen op € 90 per ton. De optelsom van deze ontwikkelingen maakt dat restafval tenminste 2 x duurder wordt in de komende 7 jaar. Maar de huidige regering moet haar duurzaamheidsinspanningen verhogen. Daardoor is het mogelijk dat restafval 3x duurder gaat worden.

HANDELINGSPERSPECTIEF (N)IETS DOEN

kentallen per 1.000 kg

voorziene stijging totale verbrandingskosten restafval: 2 tot 3 maal duurder volledige CO2-heffing

CO2-heffing compensatie CO2-heffing

verbrandingsbelasting

verbrandingskosten

17

Het handelingsperspectief van dubbele of driedubbele kosten voor restafval is een extra motief voor minder restafval en meer circulaire grondstoffen. Dat wil het beleidsteam bereiken door middel van inzamelproeven met meervoudige waardecreatie (sociaal werk, kringloop, onderwijs, etc.) De eigen ‘wijsheid’ van het beleidsteam wordt in een proefwijk getest. Daarnaast wordt ruimte geboden aan burgerparticipatie voor dezelfde uitdaging. Succesvolle elementen worden opgeschaald.

AANPAK EN REALISATIE IBN/WSD proef grondstoffen opschalen inzamelen inzamelen

2017: Hoe van 60 naar 20 kilo restafval per inwoner? 2019: Harmoniseren en optimaliseren (52x/j GFT, 26x/j PMD en 13x/j REST) 2023: Innoveren met 2 inzamelproeven voor laagbouw: 1. workshop(s) met de raad 2. proef bedacht door beleidsteam 3. proef bedacht door inwoners 2024: Uitvoering en evaluatie 2025: Opschalen succesvolle onderdelen 18

Het beleid richt zich momenteel op meer hergebruik, meer sociaal werk en meer klimaatwinst door minder fijn en grof restafval. Voordat er verhoogde inspanning wordt gelegd op deze doelen wil het bestuur dit spiegelen met de raad. Dit doen we door middel van 5 korte inleidingen waarop vervolgens reflectie wordt gevraagd van de raad.

VERKENNEND DEBAT óf NEE JA

Zoals kort vermeld blijkt 20 kg/inw restafval mogelijk in de praktijk van 2 gemeenten. In een tweejarige proef in Eersel bleek het ook mogelijk, maar dan met een focus op hoge service, sociaal werk, extra kringloop en hoogwaardige recycling. Klik op ‘https://www.youtube.com/watch?v=UY_vH4yQ5Do&t=1s’ voor een kort videoverslag.

DOELSTELLING 30 KG RESTAFVAL IN 2025 We weten hoe het anders wél kan…. Een proef in Eersel gaf het bewijs 2 dagen in de week kwijt wat je wilt…

Eersel 2016 52 kg restafval

TUIN 1x / 2wk GF voedsel resten

spullen

proef 2017 13 kg restafval

REST

PMD REST afval

luiers

GF

spullen inclusief textiel glas

papier

spullen

Tuin papier

luiers glas PMD

plus zeer veel grondstoffen van hoge kwaliteit

Deze stelling werd door de meerderheid van aanwezige raadsleden onderschreven. Daarbij werd gevraagd naar de daarvoor benodigde randvoorwaarden en consequenties.

LAGER HUIS DEBAT STELLING 1 We versnellen de vernieuwing van de huisinzameling. Doelstelling 30 kg/inw moet 2025 worden gerealiseerd.

Voor een aanpak zoals beproefd in Eersel is de verwachting dat dit even duur zal zijn, maar met sociaal werk en hergebruik als meerwaarde. De benodigde randvoorwaarden zijn op hoofdlijn hieronder opgenomen.

DOELSTELLING 30 KG RESTAFVAL IN 2025 We verwachten dit dat even duur wordt, maar mét sociaal werk en meer hergebruik Wat zijn daarvoor de randvoorwaarden? • IBN/WSD moeten structureel ± 50-100 beladers (51 fte) leveren vanaf 1-1-2025 • IBN/WSD moeten structureel ± 10-20 sorteerders (9 fte) leveren vanaf 1-1-2025 • Een overslaglocatie voor elke hoofdkern (3 stuks) • Huidige inzamelaar moet worden afgekocht

0,0-1,5 m€

• Investering in hulpmiddelen in huis (stapelbare emmers)

1,7-1,8 m€

• Investering in inzamelvoertuigen en overslagcontainers

1,4-1,6 m€

• Investering inventaris sorteerlocatie voor spullenstroom

0,05 m€

• Restafvalcontainer wordt afgeschaft: “functie elders”

Na het tonen van de randvoorwaarden en verwachte (investerings)kosten blijkt er wederom een meerderheid van de aanwezige raadsleden te willen vasthouden aan de doelstelling. Aandacht wordt gevraagd voor maatwerk, grote gezinnen, zwaarder belasten van de grote vervuilers, verstoring marktwerking, etcetera.

LAGER HUIS DEBAT STELLING 2 Doelstelling 30 kg/inw moet 2025 worden gerealiseerd.

Bijplaatsingen komen voor in nagenoeg alle gemeenten. De oorzaak daarvan zijn systeemkeuzes. Zo zijn brenglocaties te ‘anoniem’ en dat blijkt in de Nederlandse cultuur te leiden tot bijplaatsingen en dump van bankstellen en andere productstromen. Uit wetenschappelijk onderzoek weten we dat rommel op straat leidt tot verloedering wat op zijn beurt leidt tot criminaliteit. Gebruik van camera’s is niet toegestaan. Wat gaan we doen met de toenemende hoeveelheid bijplaatsingen in Meierijstad?

HANDHAVING, WANT DE BASIS MOET OP ORDE • Bijplaatsingen in openbare ruimte verloedert het straatbeeld en verhoogt de kosten

Een belangrijk deel van de aanwezige raadsleden is geen voorstander van deze aanpak. Preventie wordt boven ‘verklikkers’ gesteld.

LAGER HUIS DEBAT STELLING 3 We brengen terug in de wijk: handhaving, ogen, oren en handen! We creëren de functie van grondstoffencoaches in de wijk. Grondstofcoaches kunnen de hulp inroepen van een handhaver.

De benodigde inzet wordt geraamd op 3 grondstofcoaches wat neerkomt op 360 k€ per jaar. Voor dat geld zullen zij bijplaatsingen moeten terugdringen, inwoners infomeren over betere afvalscheiding en in geval van nood handhaving inroepen.

HANDHAVING, WANT DE BASIS MOET OP ORDE Voor elke hoofdkern is 1 grondstoffencoach nodig, ofwel 3 coaches. 3 coaches kost 360 k€ per jaar.

Op deze nadere toelichting hebben aanwezige raadsleden wederom gereageerd met weinig enthousiasme. Wegen de kosten op tegen de te behalen winst? Dit kan een kans zijn voor het sociaal domein. Kunnen we dump en bijplaatsingen aanpakken met hulp van wijk- en dorpsraden?

LAGER HUIS DEBAT STELLING 4 We creëren de functie van grondstoffencoaches in de wijk voor een proefperiode van 3 jaar (3 x 360 k€ benodigd budget)

De proef in Sint-Oedenrode in combinatie met het Circulair Ambachtscollectief Meierijstad leert ons dat nagenoeg alle milieustraatstromen ook direct kunnen worden ingeleverd bij lokale kringloop- en recyclingbedrijven. Met goede afspraken kan alles goedkoper worden, want de kosten voor eigen personeel en vastgoed zijn dan overbodig.

MILIEUSTRAAT IS OVERBODIGE VOORZIENING  Kringloopwinkels kunnen ook spullen en grof restafval ontvangen+halen + goed voor sociaal werk + uitstekend voor hergebruik, reparatie etc. + uitstekend voor inwoners, want lange openingstijden bij aantal kringloopwinkels  Bouw- en groenstromen kunnen ook naar lokale recyclingbedrijven + gemeenschap betaalt niet meer mee aan verbouwingen en grote tuinen + bespaart kosten, want geen milieustraat meer nodig + uitstekend voor inwoners, want lange openingstijden bij recyclingbedrijven  onze milieustraten zijn dan overbodig geworden…

Deze stelling gaf onder aanwezige raadsleden geen meerderheid voor of tegen. Er wordt gepleit voor behoud van een ‘goedkope’ milieustraat. Verwacht wordt dat commerciële partijen niet alles accepteren. Ook wordt onduidelijkheid voorzien bij inwoners (wat moet waarheen?). Enkelen zien voordeel in het samenbrengen van kringloop en milieustraat.

LAGER HUIS DEBAT STELLING 5 De milieustraat is overbodig, want de meeste stromen kunnen direct naar lokale recycling- en kringloopbedrijven. (faciliteren waar nodig én wenselijk in de vorm van kennis, middelen, netwerk, regelgeving, etc.)

TOT SLOT De reflectie van aanwezige raadsleden wordt meegenomen als ‘signaal’ voor verdere vormgeving van beleid en uitvoering. Hierop zal ondermeer worden teruggekomen door middel van een workshop met de raad na de zomervakantie en een werkbezoek aan de veldproef op de milieustraat in Sint-Oedenrode. Dank voor uw inbreng.