C1b Artikelen PFAS-vergiftiging - deel 2 (geanonimiseerd)
Tekst van het document
9
september
ms)
2025
(geanonimise rd) II
versie 2 dd.
16
september 2025
(geanonimiseerd)
(geanonimiseerd) “Hyperventilatie bij de EN
minste
hoeveelheid
Elsevier
10
magazine
PFAS
is onterecht”
oktober 2024
Pagina
1
van
10
9
mm)
september
2025
Het
artikel
geeft
niet
Het
artikel heeft
aan
versie
2 dd.
16
september
2025
duidelijk aan om welk medium het gaat: de atmosfeer of de bodem, voedsel en drinkwater. Tussen de regels door kun je er uit opmaken dat hij de atmosfeer bedoelt. Als het gaat om PFAS en haar restproducten in de atmosfeer (lucht) dan heeft hij gelijk. Niettemin sommige reststoffen zijn sterke broeikasgassen! veel
mensen
totaal verkeerd
een
mogelijke gezondheidseffecten van PFAS gegeven! De aanwezigheid van PFAS componenten in de bodem, drinkwater is een totaal ander chapiter. https://www.perplexity.ai/ zegt hierover: PFAS
in de
bodem
volksgezondheid.
vormt
bewezen
een
aanzienlijk
en
beeld
over
de
gewassen
en
gevaar
voor
de
wetenschappelijke literatuur toont duidelijk aan dat bodemcontaminatie leidt tot meetbare blootstelling van de bevolking via voedsel, water en directe aanraking. Voor het toenemende probleem met vervuiling van drinkwater en voedselgewassen is urgent handelen nodig om verdere volksgezondheidsschade te voorkomen.
II.2
De
Belgen leggen
de
vinger op de
zere
plek:
Belgische NIEUWSBLAD van 2 septemberjl. opent met de kop: 27.000 Belgen eisen totaalverbod op gebruik van PFAS-stoffen: Het
“PFAS-kraan
moet
dicht”
Belgen dringen in een petitie van Bond Beter Leefmilieu, (geanonimiseerd) EN (duurzame consumptie), de ziekenfondsen en 90 andere organisaties aan op een totaalverbod voor het gebruik van PFAS-stoffen in België en Europa: De brede steun voor de petitie toont aan dat burgers bezorgd zijn en daadkrachtig beleid willen. De chemische sector kan en moet inzetten op veiligere en duurzamere alternatieven. “Ik begrijp heel goed de bezorgdheden van burgers en organisaties over PFAS. We moeten hier dus dringend en ernstig mee omgaan”, aldus klimaatminister (geanonimiseerd) MN Ruim
27.000
Natuurlijk De “
weten
Volkskrant
Het
van
demissionaire
gebruik of het lozen afname
van
de
Nederlandse
15.08.2025
“experts” het beter: bericht als volgt:
kabinet ziet niets in van
PFAS.
deze chemische
Geen
stoffen
een
nationaal
beide
van
in het
verbod op het
opties leidt snel tot een
milieu.
Dat
schreven
minister
(geanonimiseerd) en staatssecretaris MN (geanonimiseerd) nfrestructuur BN Waterstaat) vorige week
aan
de Tweede
en
Kamer.”
Pagina
2 van
10
9
september
II.3
mm)
2025
versie
2 dd.
16
de
overheid
en
de
1
van
dit artikel
Infrastructuur
en
Waterstaat;
Reacties
vanuit
e
Op 25 augustus jl.
e
Ministerie
e
Alle
150
e
Alle
leden
van
de Eerste
e
Alle
leden
van
alle
Tot
nu
Al vele
van
leden
toe
geen
is deel
de Tweede
van
2025
politiek
toegezonden
aan:
Kamer;
Kamer;
Provinciale
enkel
september
Staten.
commentaar!!
jaren deze identieke antwoorden
ingezonden artikelen: Hartelijk dank voor uw e-mail. Als Kamerlid krijg ik dagelijks een grote hoeveelheid e-mailberichten. Dat stel ik erg op prijs, dat geeft inspiratie en informatie die wij kunnen gebruiken om ons zo goed mogelijk in te op
de vele
zetten. Die
grote hoeveelheid
reageren.
betekent
Als de inhoud
medewerkers
wel dat
ik niet op alle
e-mail daarom
van
uw
de fractie
uw
stemt
volledig
vraagt, zal
persoonlijk kan een
van
de
spoedig mogelijk beantwoorden. Alle mail wordt in elk geval gelezen en betrokken bij ons werk in en buiten de Kamer. Daarna een ijzige stilte: nooit een inhoudelijke reactie. van
Bovenvermelde
ervaring
RTL-nieuwspanel
27
van
augustus
zo
overeen
met
het
bericht op
2025:
afgelopen week, is bijna iedereen het vertrouwen in de landelijke politiek verloren. Dat was in de afgelopen maanden al gezakt naar een dieptepunt (19%) maar zelfs na de val van het WN (geanonimiseerd) ín juni was het vertrouwen nog een stuk hoger dan het “Na
de chaos in Den
Haag
nu
is:
En
ook
toezending
aan:
Alle
Nederlandse
EU
e
Tot
4%,”
nu
toe
B&W
en
geen
enkel
parlementsleden. commentaar!!
gemeenteraadsleden van alle Nederlandse gemeenten. Consequent wordt een ontvangstbevestiging gestuurd: zo hoort het ! Artikel wordt op de agenda van de gemeenteraadsvergadering geplaatst. Dikwijls wordt er bij vermeld: “voor kennisgeving aannemen”. Het advies van de griffie om het artikel “voor kennisgeving aan te nemen” is toegestaan, maar het gemeenteraadslid heeft altijd de autonomie om zelf te bepalen of hij zal reageren of verdere actie zal ondernemen. Het advies geeft aan dat het stuk niet om een beleidsreactie vraagt en e
buiten
de directe
invloedssfeer vreemd
Tot
nu
toe
geen
enkel
de
van en
raad
valt:
onbegrijpelijk!
commentaar!!
Pagina
3 van
10
9 september 2025
II. 4 PFAS
versie 2 dd. 16 september 2025
komt bij Lobith binnen
In de omgeving van de luchthaven Basel-Mulhouse-Freiburg is gebruikgemaakt van brandblus schuim met PFAS , wat heeft geleid tot ernstige verontreiniging van het grond- en drinkwater. De PFAS-concentraties in drinkwater overschreden daar tot 4 keer de toegestane limiet voor kwetsbare groepen zoals zwangere vrouwen en kinderen. The TimesThe GuardianWikipedia. Vanwege deze ernstige vervuiling geldt daar inmiddels een verbod op het drinken van kraanwater voor kwetsbare bevolkingsgroepen. In de HO-podcast van KNW d. d. 30 oktober 2024: 2
Duitse regering: geen beperking PFAS-lozingen in Rijn lezen we: “De Duitse minister van milieu zegt geen maatregelen te kunnen nemen voor inperking van lozingen van afvalwater met PFAS in de Rijn. Dat blijkt uit de beantwoording van de brief die de Nederlandse drinkwaterbedrijven in september stuurden naar de Duitse regering in Berlijn. Daarin deden ze het klemmende verzoek om grenzen te stellen aan de Duitse chemische industrie voor lozingen van industrieel afvalwater met PFAS in de Rijn. Een van de grootste PFAS-vervuilers van de Rijn is gevestigd op het chemiepark in Leverkusen. Gemiddeld kan een bedrijf daar volgens de vergunning 35 gram PFAS per dag lozen , maar er zijn gevallen bekend met uitschieters naar 400 gram. Meerdere bedrijven hebben geen grenswaarden in hun vergunning. Dat leidt ertoe dat via de Rijn op jaarbasis honderden kilo’s aan PFAS-stoffen ons land binnenstromen. ” De Duitse industrie vervuilt ons drinkwater met PFAS! Zij lozen het in de Rijn en wij moeten het er weer uithalen: De EU op zijn best!
Pagina 4 van 10
9 september 2025
II. 5 PFAS
versie 2 dd. 16 september 2025
in grondwater
Het RIVM heeft het grondwater in Nederland onderzocht op de aanwezigheid van PFAS. Dit onderzoek toont aan dat PFAS componenten overal in het grondwater , in meestal lage concentraties , kunnen worden aangetroffen. De hoogste concentraties worden gevonden in het zogenaamde freatisch grondwater. Dit is het bovenste , ondiepe grondwater. Het diepste grondwater in dit onderzoek bevond zich ongeveer 15 meter beneden het maaiveld. Op deze diepte zijn de concentraties PFAS lager. Het RIVM vermoedt dat bij lage concentraties in het grondwater verschillende factoren invloed hebben op de verhouding tussen PFAS in bodem en grondwater. Bijvoorbeeld de hoeveelheid regen en de stroomsnelheid van het grondwater. Niet elk grondwater is geschikt voor drinkwater vanwege de aanwezigheid van PFAS. Drinkwaterbedrijven in Nederland meten daarom nauwkeurig op PFAS in hun bronnen en het kraanwater dat uit grondwater wordt gewonnen.
Het RIVM overweegt momenteel een strengere richtwaarde voor PFAS in drinkwater van 44 , ng (nanogram) per liter , die in de toekomst in de wetgeving wordt opgenomen. De EU-norm is sinds 2020 bepaald op 100 nanogram PFAS per liter voor de som van een lijst van 20 stoffen uit de PFAS-familie: verplichte naleving vanaf 2026. 1 nanogram = 1. 0 × 10 -9 gram = 1 miljardste gram. Een nanogram is zo zwaar als een miljoenste deel van een suikerkorrel.
II. 6 PFAS
in drinkwater uit rivierwater
Evides , een drinkwaterbedrijf dat deels actief is rondom Rotterdam , levert 24 uur per dag , 365 dagen per jaar , veilig en schoon drinkwater: hun voornaamste bron is oppervlaktewater uit de Maas en het Haringvliet. Daarnaast is een klein deel afkomstig uit grondwater (winputten in Dordrecht en de Brabantse Wal). Het geleverde drinkwater voldoet aan alle zeer strenge kwaliteitseisen van de Nederlandse Drinkwaterwet en de Europese drinkwaterrichtlijn: 100 ng per liter voor de som van een lijst van 20 stoffen uit de PFAS-familie. Maar er zijn ook zorgen: De Maas is een essentiële bron van drinkwater voor 7 miljoen mensen in Nederland en België , voornamelijk in Zuid-Holland , Zeeland en Limburg. Ook industrie en landbouw zijn afhankelijk van de rivier. Pagina 5 van 10
9 september 2025
versie 2 dd. 16 september 2025
De leden van RIWA-Maas zijn drinkwaterbedrijven in Nederland en België die samen ongeveer 7 miljoen consumenten bedienen. Daartoe onttrekken zij op jaarbasis om en nabij 450 miljard liter water uit de rivier de Maas. Het uit Maaswater bereidde drinkwater wordt geleverd aan consumenten in onder andere de stedelijke gebieden rond Brussel , Antwerpen , Rotterdam en Den Haag en delen van de Nederlandse provincies Limburg en Zeeland en de Belgische provincie West-Vlaanderen. RIWA-Maas waarschuwt al jaren voor verslechterende waterkwaliteit door verontreinigingen zoals PFAS (en medicijnresten). Onderzoek toont aan dat meer dan de helft van de monsters van drinkwater uit rivierwater hoger is dan de nieuwe strenge RIVMrichtwaarde van 44, ng/l , terwijl dit bij drinkwater uit grondwater ongeveer 1 op de 10 metingen is. Er is dus nog het e. e. a. te doen , Maar er is hoop: Innovaties , zoals membraanfiltratie (bijvoorbeeld Oasen in NieuwLekkerland) halen PFAS vrijwel volledig uit het water. De gemeten concentraties waren zeer laag: ~07, ng per liter. De handel ziet er brood in. Het blijkt niet eenvoudig te zijn om het reeds behandelde drinkwater nog verder vrij te maken van PFAS. Met enige scepsis kijk ik dan ook naar de aangeboden PFAS drinkwaterfilters die PFAS verder uit het reeds gezuiverde drinkwater zouden moeten verwijderen.
Er zijn bij deze reclames geen analyses te vinden van het PFAS gehalte van
vóór
en na
II. 7 PFAS
filtratie.
verwijderen uit afvalwater
PFAS is geen enkelvoudige stof met één chemische formule , maar een grote groep verbindingen. Het skelet van de molecuulstructuur (een amfifiel molecuul) van de vele PFAS soorten ziet er als volgt uit:
F =Fluor
Pagina 6 van 10
9 september 2025
versie 2 dd. 16 september 2025
Deze moleculen hebben zowel een hydrofiel deel als een hydrofoob deel. Hydrofiel = wordt door water aangetrokken; Hydrofoob = wordt door water afgestoten.
Dat betekent dat de hydrofiele wateraantrekkende kop in het water is ondergedompeld en de hydrofobe kop boven het water uitsteekt. De afmetingen van een molecuul zijn dermate klein dat het molecuul niet zichtbaar is. Boven de waterlaag wordt nu een laag schuim aangebracht. PFAS hecht zich aan het grensvlak lucht en water en belandt zo in schuim. Door het schuim gericht af te vangen , kan PFAS efficiënt uit afvalwater worden gehaald. Het Waterlaboratorium van de TU Delft verricht hier onderzoek naar en zij zijn van mening dat hiermee 60% van de PFAS uit het afvalwater verwijderd kan worden. Bron: https://deingenieur. nl/artikelen/delftse-wetenschappers-halen-pfas-
met-schuim-uit-afvalwater
II. 8 Het verwijderen
van
PFAS uit rivierklei
Er is een onderzoek gaande:
Pagina 7 van 10
9 september 2025
versie 2 dd. 16 september 2025
Het onderzoek naar het verwijderen van PFAS uit klei is verricht door een samenwerking van diverse partijen: (https://cdn. prod. website-
files. com/5fae8f885b232cd4f8900e91/682a445a62f974829d6a407c_Broch ure%20PFAS%20opruimen%20door%20bakstenen%20te%20bakken_dig.
pdf) Gemeente Doetinchem stelde vervuilde klei beschikbaar. Claybens leverde de techniek en leidde het project. Delgromij maakte en leverde de kleimengsels. Caprice Baksteen bakte 50. 000 bakstenen. Provincie Gelderland en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat stelden geld beschikbaar. Omgevingsdienst Regio Arnhem verleende de vergunning. Het onderzoek is gedaan met klei afkomstig uit Doetinchem. Ter plaatse was de grond sterk verontreinigd met grote hoeveelheden PFAS uit brandblusschuim en deze verontreinigde grond moet normaal worden gestort op een daarvoor bestemde stortplaats. De Gemeente Doetinchem heeft 20 m³ van deze klei beschikbaar gesteld voor verder onderzoek. Volgens een speciale receptuur is de klei gebakken tot bakstenen en de ongebakken en gebakken klei is geanalyseerd op 40 verschillende soorten PFAS-componenten. De ongebakken klei bevatte 100 tot 7500 μg/kgds van 40 soorten PFAS. (μg/kgds = microgram per kg droge stof ; micro = een miljoenste).
De hoeveelheid aangetroffen PFAS
in de gebakken
stenen (50. 000 stuks) lag beneden de EU-norm
van
01 μg/kgds (=100ng). De stenen waren dus schoon. ,
In haar rapport vermeldt Claybens: Ook hebben we goed onderzocht of er PFAS verdampt of vervliegt tijdens het proces , bijvoorbeeld via de schoorsteen. Dit gebeurde gelukkig niet. Het productieproces is veilig voor mens en milieu. De PFAS wordt tijdens het bakproces vernietigd , zonder dat er schadelijke emissies via de schoorsteen vrijkomen. Claybens gaat er aan voorbij dat er het zeer agressieve en giftige fluorwaterstof (HF) ontstaat. De literatuur vermeldt: PFAS wordt bij temperaturen tussen 1000–1200°C afgebroken tot kleinere componenten zoals CO₂ , water , fluoriden en HF. Er zijn geen meetbare Pagina 8 van 10
9 september 2025
versie 2 dd. 16 september 2025
PFAS-restproducten in de rookgassen na het bakproces aangetroffen: Onafhankelijke laboratoriumanalyses bevestigen dat er in de rookgassen geen detecteerbare PFAS is aangetroffen na het bakproces. Een kalk split reactor neutraliseert HF tot calciumfluoride dat vervolgens afgevoerd kan worden. In het bovengenoemde rapport is het niet duidelijk of steenfabriek Caprice gebruik maakt van een kalk split reactor. Dus weten we ook niet of er toch niet HF via de schoorsteen is geloosd. Met een rookgaswassing is het ook mogelijk om HF uit de rookgassen te verwijderen. Voor zover bekend is er in Nederland geen enkele rookgaswasser in deze industrie in gebruik: Technische problemen vanwege de agressiviteit , gepaard met hoge kosten vormt de handicap. Kostprijs van de gebakken stenen volgens het pilotproces. In de rapportage wordt geen kostprijs genoemd. Interessant zou zijn om de kosten van afgraven en beschermd opslaan van de vervuilde grond te vergelijken met de kosten van het bakproces. Wist u dit? Verontreinigde grond wordt in Nederland op diverse , sterk gereguleerde locaties tijdelijk opgeslagen voordat verwerking , sanering of hergebruik plaatsvindt. Uit beschikbare gegevens blijkt dat in Nederland 250. 000 tot 600.
000 locaties bestaan van schadelijke bodemverontreiniging , met miljoenen kubieke meters vervuilde grond in tijdelijke opslag of gestort in bijvoorbeeld voormalige zandwinplassen. De conclusie van Claybens over de resultaten van de pilot: " De resultaten zijn zo goed , dat we doorgaan met ontwikkelen. We zijn nu dicht bij het moment dat we een productielijn kunnen opzetten. Dan kunnen we in Nederland schoon bakken en duurzame , lokale bouwmaterialen maken. Dit kan ook een oplossing zijn voor slib dat overblijft als vervuild zand is gewassen. Net als klei belandt dat nu op de stort. De oer-Hollandse baksteen als een oplossing voor het PFAS-probleem , daar gaan we voor”. Overigens is het onbegrijpelijk dat geen enkel van de deelnemende bedrijven en organisaties op dit artikel heeft gereageerd.
Pagina 9 van 10
9 september 2025
versie 2 dd. 16 september 2025
II. 9 Nabeschouwing De nationale ambitie is de bouw van circa 100. 000 woningen per jaar. Dat betekent een enorme vraag naar bakstenen en dakpannen. Omzetindustrie baksteen De productie en afzet bereikte een historisch dieptepunt in 2024: de maximale consumptie daalde met 9% en de export met 4%. Strengere milieumaatregelen o. a. door PFAS werken kostenverhogend. Omzetindustrie dakpannen De sector voor binnenlandse en dakpannen in Nederland is financieel gezond in de basis , maar heeft te maken met dalende afzet , strengere milieuregels , en grote transitie-opgaven. De aanwezigheid van PFAS in klei betekent dat deze industrieën meer moeten investeren in milieumaatregelen , terwijl zij niet de veroorzaker zijn geweest voor de PFAS verontreinigingen. Het zou juist zijn als deze extra investeringskosten verhaald kunnen worden op de vervuilers!
Wordt vervolgd met deel 3 In deel 3 zullen nog enkele aanvullende onderwerpen aan bod komen. Tevens word het aantal ingezonden reacties vermeld.
Pagina 10 van 10