Bijlage 6. Beleidskader en cijfers

Bijlage 6: Beleidskaders en cijfers 1.

Beleidskaders

1.1

Europese kaders

1.1.1 Europese wetgeving: vrijheid van verkeer De vrijheid van vrij verkeer van personen, een van de vier fundamentele vrijheden van de Europese Unie, heeft geleid tot een situatie waarin burgers van EU-lidstaten vrij kunnen reizen, wonen en werken in andere EU-landen zonder dat daarvoor werkvergunningen of visums nodig zijn. Deze vrijheid bevordert arbeidsmobiliteit binnen de EU, wat ook heeft geresulteerd in een toestroom van voornamelijk internationale werknemers uit Midden- en Oost-Europese landen (MOE-landen), zoals Polen, Roemenië, en Bulgarije, naar West-Europese landen, waaronder Nederland. Inmiddels is er ook een toestroom van internationale werknemers uit Zuid-Europa zichtbaar.

1.2 Landelijke en regionale kaders 1.2.1 Commissie Roemer 2020 Op verzoek van het Kabinet heeft het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten (ABA), onder leiding van Emile Roemer, in 2020 een reeks aanbevelingen gepresenteerd om de situatie van internationale werknemers op korte en (middel)lange termijn te verbeteren. De aanbevelingen van het ABA richten zich op het verbeteren van deze omstandigheden door onder andere betere regulering van de uitzendsector, verbeterde registratie van internationale werknemers en het verhogen van de kwaliteit en beschikbaarheid van huisvesting. In het rapport ‘Geen tweederangsburgers’ worden een groot aantal aanbevelingen gepresenteerd om de situatie van internationale werknemers te verbeteren, waaronder: 1. Verbeterde beheersing van de uitzendsector: strengere regulering en een certificeringssysteem om malafide uitzendbureaus van de markt te verwijderen; 2. Betere registratie van internationale werknemers: een goede registratie in de Registratie Niet-Ingezetenen (RNI) en later in het Basisregister Personen (BRP). Dit vereist een zorgplicht voor werkgevers bij de in- en uitschrijving van internationale werknemers; 3. Verbetering van huisvesting: samenwerking met andere overheden om de huisvesting van internationale werknemers te verbeteren; 4.

Verhuurdersvergunningen: gemeenten kunnen een vorm van een verhuurdersvergunning afgeven, waarmee zij kunnen optreden tegen misstanden bij huisvesting van internationale werknemers; 5. Stimuleren van huisvesting: gemeenten worden aangemoedigd om meer huisvesting voor internationale werknemers te realiseren en te ontwikkelen; 6. Aanscherping van normeringen: verhoog de eisen voor huisvesting door de normen van de Stichting Normering Flexwonen (SNF) en het Agrarisch Keurmerk Flexwonen (AKF) te versterken; 7. Ontkoppeling van arbeids- en huurcontracten: beperk de afhankelijkheid van de werkgever door arbeids- en huurcontracten te ontkoppelen. Zorg voor huurcontracten met huur- en huurprijsbescherming;

8. Verbetering van gezondheid en welzijn: verhoog de zorg voor de gezondheid en het welzijn van internationale werknemers door hen ook na afloop van hun arbeidscontract toegang te geven tot zorgvoorzieningen voor een korte periode; 9. Betere handhaving en toezicht: versterk de handhaving en toezicht door een combinatie van bevoegdheden van overheden en private organisaties; 10. Institutionele inbedding van arbeidsmigratie: zorg voor een formele structuur voor arbeidsmigratie, bijvoorbeeld door de mogelijkheid te creëren om geschillen bij de rechter te beslechten. Daarnaast is er een klachtencommissie bij de ABU en een scheidsgerecht; 11. Effectrapportage bij nieuwe bedrijvigheid: de handreiking ondersteunt gemeenten in hun taak om adequaat en vroegtijdig te kunnen anticiperen op de huisvestingsvraag van internationale werknemers bij nieuwe grootschalige bedrijfsvestigingen. 1.2.2 Drie jaar na Roemer (Jaarrapportage internationale werknemers 2023) In 2023 presenteerde het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten een tweede advies met de titel ‘Drie Jaar na Roemer’. Ondanks de vorderingen die sinds de eerste rapportage zijn geboekt, blijft de dynamiek rondom internationale werknemers een actueel en belangrijk thema, dat voortdurende aandacht en inzet van alle betrokken partijen vereist.

In de afgelopen jaren zijn er enkele belangrijke veranderingen en wetgevende initiatieven doorgevoerd die de positie van internationale werknemers zouden moeten verbeteren: • Wet Goed Verhuurderschap: in juli 2023 is deze wet in werking getreden, gericht op de regulering van verhuurders en hun verantwoordelijkheden. De wet beoogt een betere aanpak van misstanden in de verhuur, met ook specifieke aandacht gericht op internationale werknemers. De gemeente heeft door de Wet goed verhuurderschap meer mogelijkheden gekregen om huurders te helpen en zo nodig regels te handhaven. • Wetsvoorstel Wet Toelating Terbeschikkingstelling van Arbeidskrachten (Wtta): eind 2022 ging de regering akkoord met het wetsvoorstel verplichte certificering voor uitzendbureaus, waarbij ondernemers niet meer zonder certificering arbeidskrachten zouden mogen uitzenden vanaf 2025. Het doel was om malafide uitzendbureaus tegen te gaan en de positie van (buitenlandse) uitzendkrachten te beschermen. Na bezwaar van de Raad van State heeft dit geleid tot het nieuwe wetsvoorstel ‘Wet Toelating Terbeschikkingstelling van Arbeidskrachten (Wtta)‘. Deze wet is in 2025 goedgekeurd door de Twee Kamer en gaat naar verwachting op 1 januari 2027 in. In het tweede advies zijn eerdere aanbevelingen verder concreet uitgewerkt in maatregelen. Deze maatregelen zijn onderverdeeld in zeven thema’s: 1.

Internationale werknemers en beleid: het is belangrijk dat er voldoende rekening wordt gehouden met internationale werknemers in en bij de beleidsvorming; 2. Werk: internationale werknemers komen naar Nederland om te werken. Dit werk moet eerlijk, gezond en veilig zijn; 3. Registratie: een goede registratie zorgt ervoor dat de overheid zicht heeft op het verblijf van internationale werknemers in Nederland en dat gerichter gecommuniceerd kan worden met internationale werknemers; 4. Huisvesting: er moet meer huisvesting van voldoende kwaliteit komen voor internationale werknemers en een betere huurbescherming; 5. Zorg en welzijn: het is van belang dat internationale werknemers toegang hebben tot goede zorg in de omgeving waar zij wonen of werken; 6. Handhaving en toezicht: om misstanden tegen te gaan en internationale werknemers beter te beschermen is, als sluitstuk op een goed functionerend systeem, samenhang en samenwerking in toezicht nodig en voldoende handhavingscapaciteit;

7.

Informatie en dienstverlening: voor de positie en zelfredzaamheid van internationale werknemers is toegang tot de juiste informatie, dienstverlening en recht van groot belang.

De gemeente Meierijstad sluit in haar beleid, voor zover van toepassing voor de gemeente, aan bij de aanbevelingen en maatregelen van de Commissie Roemer. Dit betekent dat er aandacht is voor het verbeteren van registratie, de huisvesting en integratie van internationale werknemers, met focus op kwaliteit en het welzijn van zowel de migranten alsmede de lokale gemeenschap. Door bovenstaande aanbevelingen in gemeentelijk beleid te verweven, hoopt de gemeente een meer evenwichtige en humane aanpak te realiseren in de huisvesting van internationale werknemers. 1.2.3 Jaarrapportage internationale werknemers 2024 De meest recente jaarrapportage borduurt voort op hierboven beschreven 7 thema’s. Erkend wordt dat er wederom stappen zijn gezet. Tegelijkertijd moet er de komende jaren onder het nieuwe Kabinet nog veel gebeuren om het advies van het Aanjaagteam te voltooien en de positie van internationale werknemers structureel te verbeteren. Het Kabinet dient de integrale uitvoering van de aanbevelingen van het Aanjaagteam onverminderd en met urgentie voor te zetten. Dit doet het Kabinet in samenwerking met uitvoerings- en handhavingsorganisaties, sociale partners, medeoverheden en andere stakeholders.

1.2.4 Wet goed verhuurderschap De Wet goed verhuurderschap stelt randvoorwaarden aan de totstandkoming en inhoud van huurovereenkomsten, met name ten behoeve van kwetsbare doelgroepen op de huurmarkt zoals internationale werknemers. De wet geeft een nadere invulling van het privaatrechtelijke begrip ‘goed verhuurderschap’ waaronder verstaan wordt: • •

Het voorkomen en tegengaan van discriminatie en intimidatie; Het voorkomen van een te hoge waarborgsom en onredelijke servicekosten;

• • •

De plicht om de huurovereenkomst op schrift te stellen; De plicht om de huurder een aantal zaken te informeren, bijvoorbeeld over de eigen rechten en plichten; Een verbod op het vragen van dubbele bemiddelingskosten.

Het doel van de wet is het voorkomen en tegengaan van deze ongewenste verhuurpraktijken bij alle groepen huurders, waaronder internationale werknemers. Daarbij stelt de wet het gedrag van de verhuurder centraal en normeert dit gedrag. Gemeenten hebben een taak bij het handhaven van deze algemene normen. Om internationale werknemers beter te beschermen zijn er voor hen extra regels waar verhuurders en verhuurbemiddelaars zich aan moeten houden. Zo moet de huurovereenkomst apart van de arbeidsovereenkomst worden vastgelegd en moet de verhuurder de internationale werknemer informeren in een taal waaraan de hij/zij de voorkeur geeft. Iedere gemeente moet vanaf 1 januari 2024 een meldpunt hebben voor klachten over ongewenst verhuurgedrag. De gemeente kan naar aanleiding van een melding vervolgens zelf handhaven of, als dat niet mogelijk is, de melder hulp bieden bij het vinden van de juiste instantie waar hij verder geholpen kan worden. 1.2.5 Samenleven in verscheidenheid De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) heeft in het rapport “Samenleven in verscheidenheid” benadrukt dat beleid omtrent internationale werknemers moet inspelen op de veranderende samenstelling van de samenleving. Internationale werknemers vormen vandaag de dag een diverse groep van kleinere, uiteenlopende gemeenschappen afkomstig uit verschillende landen.

Ze komen naar Nederland met verschillende motieven en variëren sterk in opleidingsniveau, inkomensklasse, arbeidscontracten, verblijfsintenties en -duur. Daarnaast bestaat de "gemiddelde" gemeente niet meer. Meierijstad bijvoorbeeld bestaat uit diverse kernen en is hierdoor een mix tussen een typische plattelandsgemeente en een gemeente met meer industriële kenmerken, wat specifieke aandachtspunten met zich meebrengt op het gebied van huisvesting, integratie en arbeidsmarktparticipatie. 1.2.6 Brabantse Aanpak Arbeidsmigratie Niet alleen de gemeente Meierijstad houdt zich bezig met de huisvesting van internationale werknemers, ook de Provincie en omliggende gemeenten beschouwen dit als een belangrijk thema. De Provincie Noord-Brabant speelt hierbij een faciliterende en stimulerende rol door middel van regiotafels, waar regionale samenwerking op dit gebied wordt bevorderd. Het realiseren van geschikte huisvesting voor internationale werknemers is een regionale opgave en dus een gedeelde verantwoordelijkheid. Dit helpt te voorkomen dat de druk op de huisvesting verschuift naar gemeenten met de minst kwalitatieve woonomstandigheden. Regelmatig vindt er overleg met buurgemeenten plaats om informatie over praktische zaken zoals informatievoorziening, huisvesting en toezicht en handhaving uit te wisselen.

1.3

Gemeente kaders

1.3.1

Woonzorgvisie 2024 (Thuis in Meierijstad, thuis in vitale wijken en dorpen) en woningbouwprogrammering In de Woonzorgvisie 2024 van Meierijstad komt de huisvesting van internationale werknemers kort aan bod, met als uitgangspunt dat buitenlandse arbeidskrachten die in de gemeente werken, zoveel mogelijk hier gehuisvest kunnen worden. Via het Work in NL-punt Noordoost-Brabant (WIN-punt Noordoost-Brabant) wordt ervoor gezorgd dat internationale werknemers, die zich permanent of voor langere tijd willen vestigen, beter geïnformeerd worden over het inschrijven bij woningcorporaties. Gestreefd wordt naar kwalitatieve huisvesting. Huisvesting van internationale werknemers in reguliere woningen en in zelfstandige wooneenheden (eigen voordeur, huisnummer en alle voorzieningen voor zelfstandige bewoning) tellen mee in de woningbouwprogrammering en vallen daarom binnen regionale woningbouwafspraken. 1.3.2 Kansen voor kwaliteit Meierijstad heeft een waardevol en uitgestrekt buitengebied dat historisch gezien voornamelijk agrarisch is. Door toenemende bedrijfsbeëindigingen in de agrarische sector ontstaat er veel vrijkomende agrarische bebouwing, wat leidt tot leegstand en mogelijke verrommeling van het landschap. Deze ontwikkelingen hebben aanzienlijke gevolgen voor de vitaliteit van het buitengebied.

‘Kansen voor kwaliteit’ biedt een herontwikkelingskader voor vrijkomende (agrarische) bebouwing. Hierbij wordt gekeken naar de draagkracht van het gebied. Het inzetten van vrijkomende (agrarische) bebouwing voor internationale werknemers zou op specifieke locaties, en onder voorwaarden, een optie kunnen zijn. 1.3.3 Convenant De gemeente Meierijstad heeft in 2021 een convenant afgesloten met diverse werkgevers, huisvesters en huisvestende werkgevers. Het convenant heeft als doel om duidelijke afspraken te

maken over onder andere de huisvesting en inschrijving van internationale werknemers. Door deze afspraken te implementeren, kan de gemeente Meierijstad beter zicht krijgen op het aantal internationale werknemers dat woont en verblijft in de gemeente, de kwaliteit van de huisvesting bewaken, en indien nodig handhavend optreden. Met de ondertekening van dit convenant bevestigen alle partijen hun inzet om samen te werken aan een verantwoorde en kwalitatieve huisvesting van internationale werknemers in Meierijstad. Belangrijkste Afspraken in het Convenant 1. Stimuleren van BRP-inschrijving: werkgevers zijn verplicht om internationale werknemers te stimuleren zich in te schrijven in de BRP, zoals wettelijk vereist; 2. Verblijfsbelasting: huisvesters moeten verblijfsbelasting betalen voor internationale werknemers die niet ingeschreven staan in de BRP; 3. Voldoen aan landelijke normen: werkgevers en/of huisvesters moeten zorgen voor huisvesting die voldoet aan de geldende landelijke normen; 4. Controle bij uitbesteding: bij uitbesteding van de huisvesting aan derden, dienen werkgevers/uitzendbureaus/huisvesters ervoor te zorgen dat deze externe partijen voldoen aan de afgesproken normen; 5. Melden van strijdige huisvesting: werkgevers moeten de gemeente informeren als zij vermoeden dat er sprake is van strijdige huisvesting; 6.

Handhaving door de gemeente: de gemeente Meierijstad zal optreden bij strijdige huisvesting en passende maatregelen nemen om naleving te garanderen. De relatie tussen het convenant dat de gemeente Meierijstad heeft geïmplementeerd en de Commissie Roemer ligt in hun gedeelde doel om de huisvesting en het welzijn van internationale werknemers te verbeteren. Het convenant van Meierijstad sluit aan bij de door Roemer gedane aanbevelingen, vooral door de nadruk op BRP-inschrijving, naleving van landelijke huisvestingsnormen, en toezicht op externe partijen die huisvesting verzorgen. Ook het feit dat de gemeente handhavend optreedt tegen strijdige huisvesting is in lijn met het advies van de Commissie Roemer. 1.3.4 Coördinator In het gemeentelijke beleid uit 2019 is de aanbeveling gedaan om een coördinator in het leven te roepen. De gemeente Meierijstad heeft inmiddels een coördinator aangesteld om een effectief programma voor internationale werknemers te ontwikkelen en te faciliteren. Deze coördinator dient als centraal aanspreekpunt voor zowel externe organisaties als interne medewerkers van de gemeente. De gemeente Meierijstad heeft diverse werkateliers waarin de verschillende aspecten van het internationale werknemersvraagstuk worden behandeld.

Deze werkateliers omvatten onder andere Vergunningen, Toezicht en Handhaving, Openbare Orde en Veiligheid, Gebiedsontwikkeling en Planologie, Wonen (Sociaal Domein en Woningbouwregisseur), Burgerzaken, Financiën/Heffen en Invorderen, Communicatie en Participatie. Een goede verbinding tussen deze werkateliers is van groot belang om het soms complexe vraagstuk effectief te beheren. De coördinator speelt een cruciale rol in het waarborgen van deze verbindingen. De coördinator is daarnaast verantwoordelijk voor het bevorderen van de samenwerking tussen de verschillende werkateliers en fungeert als het primaire aanspreekpunt voor alle betrokken partijen. 1.3.5 Work in NL-punt Noordoost-Brabant (WIN-punt Noordoost-Brabant) In het centrum van Veghel is op 1 januari 2024 een nieuw informatiepunt voor internationale werknemers geopend, speciaal gericht op internationale werknemers die wonen en werken in de

regio Noordoost-Brabant. Dit informatiepunt biedt een centrale plek waar internationale werknemers terecht kunnen met vragen over uiteenlopende onderwerpen, zoals loon, werk, huisvesting en zorg. Het oprichten van dit informatiepunt heeft toegevoegde waarde, omdat internationale werknemers tijdens hun verblijf in Nederland vaak tegen complexe vragen aanlopen op het gebied van wonen, werken en hun dagelijks leven. Het informatiepunt fungeert als een laagdrempelige plek waar zij verdere hulp kunnen krijgen. De coördinator van de gemeente Meierijstad is regelmatig aanwezig op het informatiepunt om ondersteuning te bieden en vragen te beantwoorden. Dit initiatief is het resultaat van een intensieve samenwerking tussen het Rijk, de provincie NoordBrabant, de vijf Brabantse arbeidsmarktregio’s (West-Brabant, Noordoost-Brabant, MiddenBrabant, Zuidoost-Brabant en Helmond-De Peel), samen met grote werkgevers, vakbonden en brancheorganisaties.

2

Prognose en cijfers internationale werknemers

2.1 Landelijk1 Het aantal internationale werknemers in Nederland is sinds 2010 tot en met 2020 jaarlijks blijven toenemen van 357,7 duizend in 2010 naar 540,6 duizend in 2020. Dit betekende tot en met 2020 een groei van 4,2% per jaar in Nederland. In de provincie Noord-Brabant was dit 4,1% per jaar. Uiteraard verschilt de groei per regio, maar het beeld is helder: het aantal internationale werknemers neemt overal toe. Tot 2030 wordt verwacht dat het aantal internationale werknemers in Nederland en met name in de zes Greenportregio’s blijft groeien. Internationale werknemers zijn inmiddels een onmisbare schakel in uiteenlopende sectoren zoals logistiek, industrie, land- en tuinbouw, groothandel en transport. In 2020 is in Nederland zo’n 48% van internationale werknemers actief via een uitzendbureau. 2.2 Provincie Noord-Brabant2 In de provincie Noord-Brabant werkten in 2022 ruim 124 duizend internationale werknemers. Sinds 2010 is het aantal jaarlijks gemiddeld gegroeid met 4,1%. Van de in de provincie NoordBrabant woonachtige internationale werknemers, is 66 procent ook werkzaam in de provincie. Dit betekent dat 34 procent buiten de provincie Noord-Brabant werkt. In de regio Noordoost-Brabant, waartoe Meierijstad behoord, wonen en werken naar schatting zo’n 36 duizend internationale werknemers.

Eindhoven is de belangrijkste werkgemeente voor internationale werknemers in de provincie Noord-Brabant, circa 11% van alle internationale werknemers werkt in deze gemeente. Tilburg en Meierijstad hebben een vergelijkbaar aandeel van 10 en 9%. Hiermee staat Meierijstad in de top 3 werkgemeenten voor internationale werknemers in Noord-Brabant. Uit de prognosescenario’s blijkt voor de provincie Noord-Brabant dat het aantal internationale werknemers de komende tien jaar blijft toenemen tot een populatie van naar schatting bijna 131 tot 154 duizend in 2030. 2.3 Meierijstad3 Ten behoeve van het gemeentelijke beleid uit 2019 omtrent internationale werknemers, werd op basis van een vooronderzoek geschat dat het aantal werkende internationale werknemers in Meierijstad jaarlijks tussen de 8.000 en 10.000 ligt. Bovengenoemd aantal lijkt redelijk overeen te komen op onderzoek van Decisio uit 2024, waaruit blijkt dat 11.260 internationale werknemers in Meierijstad werkzaam zijn. Het genoemde onderzoek van Decisio (2024) geeft een groei aan voor de gemeente Meierijstad van 9% per jaar. Dit ligt boven het hierboven gemiddelde van NoordBrabant en ligt in de lijn met het feit dat Meierijstad bij in de top drie staat van grootste werkgemeenten voor internationale werknemers van Noord-Brabant.

Uitgaande van de genoemde aantallen, zouden in 2030 ongeveer 20.000 internationale werknemers in Meierijstad werkzaam zijn. Een en ander is echter afhankelijk van mogelijk veranderend landelijke beleid en macro-

1

Bron tbv genoemde cijfers: Decisio, “Internationale werknemers in Provincie Noord-Brabant”, factsheet kerngegevens, 5 april 2022. 2 Bron tbv genoemde cijfers: Decisio, “Monitor Internationals 2010-2022, regiorapportage Noord-Brabant”, 5 november 2024. 3 Bron tbv genoemde cijfers: Decisio, “Monitor Internationals 2010-2022, regiorapportage Noord-Brabant”, 5 november 2024.

economische ontwikkelingen. Deze internationale werknemers zullen, gelet op pendelstromen, niet allemaal in de Gemeente Meierijstad woonachtig zijn. In het voorgaande beleid heeft de gemeente de ambitie uitgesproken om 2.000-2.500 extra bedden voor internationale werknemers te creëren. Dit aantal is niet gehaald. Tot en met 2024 zijn ongeveer 1500 extra bedden vergund. Het aantal bedden zou, op basis van de cijfers uit bijlage 6, opgeschaald moeten worden. Gestreefd wordt om tot 2030 nogmaals 1500 extra bedden te realiseren. Daarbij wordt de aandacht gericht op kwalitatief hoogwaardige huisvesting op grootschalige locaties. Het hierboven genoemde aantal is exclusief kleinschalige huisvesting in woningen.