Bijlage 3. Nota verbonden partijen Meierijstad

4.5.5 Meer grip op regionale samenwerkingsverbanden De raden in onze regio ervaren onvoldoende grip op regionale samenwerkingsverbanden en vinden dat het uitwisselen van informatie tussen raden beter kan. Daarom kreeg de regionale griffierswerkgroep Regionale Samenwerking Noordoost Brabant van de presidia/raden de opdracht om met praktische voorstellen te komen om de sturing van de raden op de regionale samenwerkingsverbanden te vergroten. De regionale griffierswerkgroep heeft de volgende voorstellen gedaan: 1.Breng focus aan. Geef prioriteit aan Veiligheidsregio, GGD Hart voor Brabant, Omgevingsdienst Brabant Noord, Agrifood Capital, portefeuillehoudersoverleggen Jeugd en WMO. 2. Laat een Regionaal Informatiesysteem voor de raden ontwikkelen. Er is bij raadsleden behoefte aan een betere informatievoorziening/uitwisseling op twee vlakken: A. De bestaande informatie over de samenwerkingsverbanden, zoals bijvoorbeeld statuten, geldende beleidsplannen en begrotingen en jaarverslagen worden niet systematisch opgeslagen en zijn daarom voor raadsleden maar moeizaam terug te zoeken; B. De gemeenteraden worden regelmatig gevraagd om zienswijzen in te dienen op documenten van de samenwerkingsverbanden. Het is op dit moment echter bijna onmogelijk om intergemeentelijk standpunten over deze documenten uit te wisselen. 3. Stem de vergadercycli van de raden per 2018 op elkaar af. 4.

De belangrijke samenwerkingsverbanden vragen we eens per 4 jaar via een interactief proces op maat, met de raden te komen tot een concept meerjarig beleidsplan. De raden krijgen vervolgens de mogelijkheid een zienswijze op het concept in te dienen. In afstemming met de raden proberen we tot een fasering te komen, zodat de raden elk jaar 1 a 2 beleidsplannen bespreken. 5. Twee keer per jaar een regionale beeldvormende avond te laten organiseren. 6. Adoptiegriffiers te introduceren. 22

Zij zorgen er voor dat de raden bij belangrijke beslissingen vroeg en goed in positie komen. Zij richten zich op de geprioriteerde samenwerkingsverbanden. Zij zoeken aansluiting bij de bestaande ambtelijke adoptiegroepen. 4.6 Rol Rekenkamer Op grond van artikel 184 van de Gemeentewet kan de Rekenkamer bij een groot aantal verbonden partijen onderzoek doen. De rekenkamer kan gebruik maken van zijn bevoegdheden ten aanzien van de volgende instellingen en over de volgende periode:  openbare lichamen, bedrijfsvoeringsorganisaties en gemeenschappelijke organen ingesteld krachtens de Wet gemeenschappelijke regelingen, waaraan de gemeente deelneemt, over de jaren dat de gemeente deelneemt in de regeling;  naamloze vennootschappen en besloten vennootschappen met beperkte aansprakelijkheid waarvan de gemeente, alleen of samen met andere gemeenten, meer dan vijftig procent van het geplaatste aandelenkapitaal houdt, over de jaren dat de gemeente, alleen of samen met andere gemeenten, meer dan vijftig procent van het geplaatste aandelenkapitaal houdt;  andere privaatrechtelijke rechtspersonen waaraan de gemeente, alleen of samen met andere gemeenten, of een of meer derden voor rekening en risico van de gemeente of gemeenten rechtstreeks of middellijk een subsidie, lening of garantie heeft verstrekt ten bedrage van ten minste vijftig procent van de baten van deze instelling, over de

jaren waarop deze subsidie, lening of garantie betrekking heeft; Het is wenselijk om de gemeenteraad een ruimere rol toe te kennen ten aanzien van verbonden partijen. Dat betekent, dat ook partijen die niet onder bovengenoemde opsomming vallen, onder het regime van de rekenkamer komen te vallen. Het gaat dan bijvoorbeeld om partijen waar het gemeentelijke aandeel lager is dan 50%. Bij het aangaan van een verbinding is het een dwingende voorwaarde, dat de rekenkamer onderzoek kan doen. Dit wordt juridisch geborgd. Slechts in uitzonderingsgevallen kan hier – met verzwaarde motivering – van worden afgeweken.

23

5 Grip op de beëindiging: evaluatie-en heroverwegingskader Een verbonden partij moet meerwaarde hebben voor de gemeente Meierijstad. Gewijzigde weten regelgeving, nieuwe inzichten, het behaald hebben van alle doelstellingen kunnen aanleiding vormen om een deelname te beëindigen. Periodiek (bij iedere nota verbonden partijen/in elke raadsperiode) worden de bestaande verbonden partijen tegen het licht gehouden. Deze raadsperiode zullen wij, via de methode van morele oordeelsvorming, enkele verbonden partijen tegen het licht houden.

5.1. Kaderstelling gemeenteraad voor evaluatie en heroverweging Het besluitvormingsproces voor evaluatie en heroverweging is als volgt: Vierjaarlijks wordt de relatie met verbonden partijen geëvalueerd en heroverwogen. In het vierde jaar van een collegeperiode wordt de evaluatie opgemaakt zodat een nieuw college hiervan gebruik kan maken bij de opstelling van het collegeprogramma. De gemeenteraad wordt vroegtijdig betrokken bij het voornemen tot beëindiging van deelname aan een verbonden partij. De gemeenteraad wordt betrokken bij het afwegingsproces voor het beëindigen van de relatie met de verbonden partij en wordt door het college geïnformeerd over de uitkomsten van onderzoeken. De gemeenteraad oordeelt over het voornemen tot beëindiging van deelname aan een verbonden partij: o Pas nadat de gemeenteraad toestemming heeft gegeven of besloten heeft, beëindigt het college deelname aan een gemeenschappelijke regeling. o Pas nadat de gemeenteraad zijn wensen en bedenkingen kenbaar heeft gemaakt, beslist het college over beëindiging van deelname aan een private verbonden partij. Het college besluit tot uittreden, wijzigen en opheffen van de verbonden partij volgens het evaluatie- en heroverwegingskader. 5.2. Criteria voor het beëindigen van een verbonden partij. Criteria voor beëindiging van een verbonden partij: gemeenschappelijke regeling.

De gemeente zal overwegen een publiekrechtelijke samenwerking in het kader van de Wgr te beëindigen indien de doelstellingen zijn bereikt, als blijkt dat de samenwerking niet (meer) bijdraagt aan het bereiken van de doelstellingen of als het publiek belang is verwezenlijkt, dan wel omdat de betrokken publieke belangen via andere publiekrechtelijke instrumenten zoals wet- en regelgeving afdoende kunnen worden geregeld. Criteria voor beëindiging van een verbonden partij: privaatrechtelijke rechtsvormen: het aandeelhouderschap heeft geen / onvoldoende toegevoegde waarde meer voor de borging van het gemeentelijk publiek belang. Bijvoorbeeld omdat het betrokken belang via andere (publiekrechtelijke)instrumenten zoals wet- en regelgeving afdoende kan worden geregeld of overgelaten aan de markt. En aldus ook als via subsidie of inkoop de gewenste doelen voldoende kunnen worden bereikt. er wordt niet meer voldaan aan de voorwaarden van publiek aandeelhouderschap, waardoor de publieke belangen onvoldoende kunnen worden behartigd. Als dat het geval is dient afstoten van het aandeelhoudersbelang overwogen te worden.

Hierbij kan worden gedacht aan: o de doelstellingen van de verbonden partij zijn niet meer in lijn met de gemeentelijke doelstellingen; o er zijn grote (financiële) risico’s te herkennen; dat kan bijvoorbeeld ook door gewijzigde fiscale wetgeving o de governance van de verbonden partij is niet op orde; o er zijn politieke/bestuurlijke risico’s in de samenwerking. het behalen van financieel rendement (de verkoopopbrengst van de aandelen) moet altijd in relatie tot bovenstaande criteria worden afgewogen. In geval van beëindigen van de verbonden partij mag de continuïteit van de dienstverlening niet in gevaar komen. In geval van liquidatie houdt de verbonden partij op te bestaan. 24

In geval van verkoop (c.q. verzelfstandiging) trekt de gemeente zich als participant terug. In de praktijk komt het voor dat de ambitie tot verkoop niet (direct) haalbaar zodat in dat geval de verbonden partij alsnog wordt aangehouden. Bijlagen: • Bijlage 1 Wet en regelgeving • Model-toezichtsarrangement (dynamisch document, dat actueel wordt gehouden) • Voor een actuele lijst van verbonden partijen wordt verwezen naar de paragraaf verbonden partijen uit de begroting en/of jaarrekening.

25

Bijlage 1 Wet- en regelgeving Op verbonden partijen is verschillende wet- en regelgeving van toepassing. Hieronder wordt kort stilgestaan bij een aantal wetten en regels die gelden vanuit: • de Gemeentewet • de Wet gemeenschappelijk regelingen • het Burgerlijk Wetboek • het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). • de Wet normering topinkomens • gemeentelijke kaders Gemeentewet De verbonden partijen zijn primair een aangelegenheid voor het college. De juridische basis hiervoor zijn de artikelen 160 en 169 uit de Gemeentewet. Hiermee is de relatie tussen gemeenteraad en verbonden partijen dezelfde als die tussen gemeenteraad en college. Dit betekent dat de gemeenteraad een kaderstellende en controlerende rol uitoefent ten opzichte van verbonden partijen. Betreffende de besluitvorming over oprichting en deelname aan verbonden partijen met uitzondering van gemeenschappelijke regelingen (zie hierna) passen we artikel 160 lid 2 Gemeentewet toe: Het college besluit slechts tot de oprichting van en de deelneming in stichtingen, maatschappen, vennootschappen, verenigingen, coöperaties en onderlinge waarborgmaatschappijen, indien dat in het bijzonder aangewezen moet worden geacht voor de behartiging van het daarmee te dienen openbaar belang.

Het besluit wordt niet genomen dan nadat de raad een ontwerpbesluit is toegezonden en in de gelegenheid is gesteld zijn wensen en bedenkingen ter kennis van het college te brengen. Het aansturen van een verbonden partij en het dragen van verantwoordelijkheid voor de uitvoering is de rol van het college. Het college dient hierover verantwoording aan de gemeenteraad af te leggen. De gemeenteraad controleert of het college deze rol goed vervult. De Gemeentewet geeft als belangrijkste criterium dat de privaatrechtelijke weg slechts is toegestaan als er sprake is van het behartigen van het daarmee te dienen openbaar (publiek) belang. Het begrip publiek belang wordt in de wet niet nader gedefinieerd. Gemeenten bepalen zelf wat onder het begrip ‘publiek belang’ wordt begrepen. Wet gemeenteschappelijke regelingen (Wgr) Een belangrijk juridisch kader voor samenwerking tussen gemeenten is de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr). De Wgr richt zich op een specifiek type samenwerking en wel die tussen decentrale overheden (gemeenten, provincies en waterschappen) onderling. Gemeenten kunnen met elkaar samenwerken in de vorm van een gemeenschappelijke regeling (GR). Bij gemeenschappelijke regelingen gaat het vaak om primaire gemeentelijke taken met een uitvoerend karakter.

Intergemeentelijke samenwerking op basis van de Wgr is een vorm van verlengd lokaal bestuur, waarbij de vrijwilligheid van de samenwerking voorop staat. Betreffende de besluitvorming over oprichting en deelname aan een gemeenschappelijke regeling passen we artikel 1 lid 2 van de Wgr toe: De colleges van burgemeester en wethouders en de burgemeesters gaan niet over tot het treffen van een regeling dan na verkregen toestemming van de gemeenteraden. De toestemming kan slechts worden onthouden wegens strijd met het recht of het algemeen belang. Volgens artikel 27 moet het college een register bijhouden van de regelingen waaraan hun gemeente deelneemt. Voorgeschreven staat wat daarin moet worden gemeld. De Wgr is vanaf 1-1-2015 gewijzigd om de gemeenteraden meer sturing en invloed te geven op het openbaar lichaam: het dagelijks bestuur stuurt uiterlijk voor 1 augustus de vastgestelde begroting aan Gedeputeerde Staten (art. 34 Wgr). Dit vloeit voort uit de verlengde zienswijzetermijn voor de deelnemers van zes naar acht weken (art. 35 Wgr). Verder geldt voor gemeenschappelijke regelingen dat het dagelijks bestuur uiterlijk op 15 april van het lopende jaar de ontwerpbegroting en de voorlopige jaarrekening aanbieden aan de raden van de deelnemende gemeenten, zodat de raden deze informatie beschikbaar hebben ten behoeve van de integrale afweging bij de voorjaarsnota.

26

Besluit Begroting en Verantwoording De BBV bevat specifieke bepalingen ten aanzien van de verbonden partijen: Artikel 8, lid 3, sub b luidt als volgt: Het programmaplan bevat per programma: b. de wijze waarop ernaar gestreefd zal worden die (maatschappelijke) effecten te bereiken, en de betrokkenheid hierbij van verbonden partijen; In het BBV is in artikel 9, lid 2 sub f bepaald dat in de begroting in een afzonderlijke paragraaf Verbonden partijen de beleidslijnen worden vastgelegd met betrekking tot verbonden partijen. Volgens artikel 15 bevat de paragraaf verbonden partijen tenminste: 1. De paragraaf betreffende de verbonden partijen bevat ten minste: a. de visie op en de beleidsvoornemens omtrent verbonden partijen; b. de lijst van verbonden partijen, die wordt onderverdeeld in: 1°. gemeenschappelijke regelingen; 2°. vennootschappen en coöperaties; 3°. stichtingen en verenigingen, en, 4°. overige verbonden partijen; c. de lijst van verbonden partijen. 2. In de lijst van verbonden partijen wordt ten minste de volgende informatie opgenomen: a. de wijze waarop de provincie onderscheidenlijk de gemeente een belang heeft in de verbonden partij en het openbaar belang dat ermee gediend wordt; b. het belang dat de provincie onderscheidenlijk de gemeente in de verbonden partij heeft aan het begin en de verwachte omvang aan het einde van het begrotingsjaar; c.

de verwachte omvang van het eigen vermogen en het vreemd vermogen van de verbonden partij aan het begin en aan het einde van het begrotingsjaar; d. de verwachte omvang van het financiële resultaat van de verbonden partij in het begrotingsjaar; e. de eventuele risico’s, als bedoeld in artikel 11, eerste lid, onderdeel b, van de verbonden partij voor de financiële positie van de provincie onderscheidenlijk gemeente. Artikel 11.1.b luidt als volgt: “alle risico's waarvoor geen maatregelen zijn getroffen en die van materiële betekenis kunnen zijn in relatie tot de financiële positie.” De paragraaf verbonden partijen is daarmee ook kaderstellend. Voor wat betreft de visie op en beleidsvoornemens omtrent verbonden partijen kan worden beperkt tot een verwijzing naar deze kadernota verbonden partijen. Burgerlijk Wetboek Bij privaatrechtelijke rechtshandelingen, zoals het sluiten van overeenkomsten (artikelen 6:217225 Burgerlijk Wetboek) of het oprichten van een rechtspersoon (stichting, BV, NV, artikel 2:3 BW), is het Burgerlijk Wetboek van toepassing. Wet normering topinkomens Vanaf 1 januari 2015 is de nieuwe wet Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) gegaan met inachtneming van overgangsrecht voor bestaande contracten.

De WNT stelt dat topfunctionarissen in de (semi)publieke sector niet meer mogen verdienen dan 100% van een salaris van een minister. Voor zorginstellingen, zorgverzekeraars, onderwijsinstellingen, woningbouwcorporaties en organisaties op het terrein van ontwikkelingssamenwerking gelden andere normen, sectorale normen. De beloning van de leden en voorzitter van de RvC bedraagt maximaal 10% en 15% van het voor de bestuurders geldende

27

maximum. Verder stelt de WNT regels over ontslagvergoedingen en variabele beloning. (Semi)publieke instellingen moeten de bezoldigingsgegevens en eventuele ontslagvergoedingen van hun functionarissen publiceren in de financiële jaarverslagen.

Gemeentelijke kaders  In artikel 21 van de Financiële Verordening (ex. art. 212 Gemeentewet) staat: Artikel 21 Verbonden partijen 1. Het college biedt de raad ten minste eens per raadsperiode een nota verbonden partijen aan. 2. Bij de begroting en de jaarstukken neemt het college in de paragraaf verbonden partijen in ieder geval de verplichte onderdelen op grond van artikel 15 van het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten. 

28

Beleid op het verstrekken van geldleningen en garanties

Bijlage 2 Toezichtarrangement [NAAM VERBONDEN PARTIJ] Gemeente Meierijstad

Inleiding Dit toezichtarrangement beschrijft hoe de gemeente Meierijstad het toezicht op [naam partij] organisatorisch vorm en inhoud geeft. [naam] is een verbonden partij van de gemeente Meierijstad. De volgende taken worden door deze partij verricht [juridische en feitelijke omschrijving] Bij de inrichting van een toezichtarrangement wordt rekening gehouden met het risicoprofiel van de betreffende verbonden partij. Het risicoprofiel van [partij] is laag, middel, hoog. [omschrijving risico’s] In dit toezichtsarrangement zijn deze uitgangspunten vertaald in een concrete toedeling van verantwoordelijkheden. De kern van dit toezichtarrangement is een schema waarin zo specifiek mogelijk de verschillende gemeentelijke organen en de te onderscheiden bevoegdheden en verantwoordelijkheden zijn opgenomen. Good Governance [Partij] wil samen met de gemeente Meierijstad het maatschappelijke karakter waarborgen door de inrichting en uitvoeringstaken van de organisatie zo transparant mogelijk vorm te geven, in voortdurende dialoog met stakeholders ( w.o. de gemeente Meierijstad). Deze ambitie maakt dat ook de eisen en normeringen, die onder good governance gelden, op [Partij] en de samenwerkingsrelatie met de gemeente Meierijstad van toepassing zijn.

De begrippen goed en effectief bestuur, goed toezicht, transparantie, externe verantwoording en adequate financiële beheersing hebben hun uitwerking gekregen in het arrangement door een adequate scheiding van bevoegdheden en verantwoordelijkheden. Feitelijke toezicht De belangrijkste financiële /meetbare prestaties die [partij] moet leveren zijn: - Rechtmatige bestedingen van de gelden - Realiseren van de taakstelling - nader invullen We houden als volgt zicht op de kernrisico’s: - We maken afspraken over de invulling van de taken, doelstellingen en prestaties - We hebben zicht op financiële prestaties door middel van periodieke rapportages. - We kiezen de juiste sturingsmogelijkheden passend bij de organisatievorm en passen de huidige statuten hierop aan. Eventueel in bijlage statutaire bevoegdheden van de aandeelhouder, Raad van Commissarissen en directie weergegeven (incl. de wijzigingen ten opzichte van de oude situatie als van toepassing ). - We houden toezicht op een duidelijke scheiding van verantwoordelijkheden en bevoegdheden. - We houden toezicht op een transparante democratische legitimatie - We beschikken over voldoende en tijdige informatievoorziening op basis van afspraken vastgelegd in subsidiebeschikkingen en contracten.

- We benoemen en monitoren actuele risico's en kunnen zonodig onderzoeken instellen naar de effectiviteit en efficiency van de uitvoering door de verbonden partij De primaire verantwoordelijkheid voor de bedrijfsvoering ligt bij de [bijvoorbeeld Directie/ Dagelijks Bestuur het toezicht bij de Raad van Commissarissen /Algemeen Bestuur. Bij majeure besluiten is goedkeuring van de aandeelhouder nodig. [Mogelijke toezichtsbepalingen] - (rapportage)voorschriften - Periodiek [invullen periode] vindt er overleg met [invullen] over de [voortgang, effecten, financiën, resultaten, kwaliteitsindicatoren] - Zijn er ontwikkelingen die vragen om aanvullende informatie en overleg, dan hebben we terstond overleg met de [invullen] 29

- Daarnaast geldt dat de volgende rechtshandelingen (bijvoorbeeld de garantie voor het aangaan van een lening ter financiering van investeringen vooraf gemeentelijke goedkeuring behoeven - Onderzoekbevoegdheid Rekenkamer De informatievoorziening en verantwoording vindt zoveel mogelijk plaats via de reguliere beleidscyclus. In de programmabegroting, verantwoording en zonodig de voorjaarsnota (in geval van bijzonderheden) worden de doelstellingen, prestatieafspraken en verantwoording van de uitvoering [concretiseren als van toepassing] opgenomen. De Gemeenteraad kan op die wijze de publieke belangen toetsen en democratische controle uitoefenen. Majeure financiële (negatieve) afwijkingen worden daarnaast separaat gemeld aan de raad.

30