Bijlage 2 Samenvatting VGO-III, deel II
Tekst van het document
Gezondheidsraad
Gezondheidsrisico’s rond veehouderijen 2025: deel II samenvatting Naar aanleiding van de resultaten van het recentste onderzoek naar
houderijen en longontstekingen, maar dat er sprake is van een samenspel
Veehouderij en Gezondheid Omwonenden (VGO-III) heeft de minister van
van factoren (multicausaliteit). Hierbij leiden het stalsysteem en het stal
VWS, mede namens de minister van LVVN, de Gezondheidsraad om
management van geitenhouderijen mogelijk tot (piek)blootstellingen in de
advies gevraagd over de mogelijke gezondheidseffecten van wonen in de
omgeving aan onder meer algemeen voorkomende micro-organismen,
buurt van een geitenhouderij. In 2018 concludeerde de Gezondheidsraad
fijnstof en endotoxinen. Dat zou bij omwonenden kunnen zorgen voor
op basis van de toenmalige stand van de wetenschap dat er aanwijzingen
(gevoeligheid voor) het krijgen van een longontsteking.
waren voor een oorzakelijk verband tussen wonen in de nabijheid van geitenhouderijen en longontstekingen, maar dat de gegevensbasis op dat
De vaststelling dat er waarschijnlijk sprake is van een oorzakelijk verband
moment beperkt was. De commissie Veehouderij en gezondheid van de
vormt volgens de commissie voldoende aanleiding voor de overheid om op
Gezondheidsraad heeft opnieuw de stand van de wetenschap in kaart
basis van het voorzorgsbeginsel maatregelen te nemen om gezondheids
gebracht.
risico’s voor omwonenden van geitenhouderijen te beperken. De aard en de omvang van de gezondheidseffecten zullen mede bepalend zijn voor de
Deel I: waarschijnlijk oorzakelijk verband
evenredigheid van die maatregelen.
In het 1e deeladvies dat op 3 juli 2025 is gepubliceerd concludeert de commissie dat het verband tussen wonen in de nabijheid van geiten
Deel II: Aanknopingspunten voor beperking gezondheidsrisico’s
houderijen en longontstekingen waarschijnlijk oorzakelijk is. De commissie
Om tot mogelijke aangrijpingspunten te komen voor het terugdringen van
acht het aannemelijk dat er niet 1 specifieke ziekteverwekker verant
de gezondheidsrisico’s gaat de commissie in deel II dieper in op factoren
woordelijk is voor het verband tussen wonen in de nabijheid van geiten
Gezondheidsraad
Nr. 2025/20
Samenvatting
Gezondheidsrisico’s rond veehouderijen 2025: deel II | pagina 2 van 3
die van invloed zijn op het risico op longontsteking bij omwonenden van
van geitenhouderijen verschillen van longontstekingen door andere
geitenhouderijen en op de aard en omvang van de gezondheidseffecten.
oorzaken.
Aanzienlijk hoger gezondheidsrisico voor omwonenden
Terugdringen van blootstelling: uitstoot reduceren en minimale
Een brede beschouwing van de gezondheidsimpact van wonen in de nabij-
afstand
heid van geitenhouderijen onderstreept volgens de commissie de noodzaak
Volgens de commissie is het aannemelijk dat longontstekingen in de buurt
tot het nemen van maatregelen om de gezondheid van omwonenden van
van geitenhouderijen worden veroorzaakt door een samenspel van
geitenhouderijen te beschermen. Bij het beoordelen van de gezondheids
verschillende factoren (multicausaliteit). De emissies die daarbij een rol
impact kijkt de commissie niet alleen naar hoeveel extra gevallen van
spelen zijn wel in beeld, maar met name over de precieze blootstellings-
longontsteking er gemiddeld jaarlijks optreden bij mensen in Nederland
routes is nog onduidelijkheid. Daarom zijn het terugdringen van de emissie
door wonen in de nabijheid van een geitenhouderij. Dat zijn naar schatting
(uitstoot) van micro-organismen, fijnstof en endotoxinen uit geiten
841 gevallen binnen een woonafstand van 1 kilometer.
houderijen en van de uiteindelijke blootstelling van omwonenden aan deze
De commissie kijkt met name ook naar het individuele risico: hoeveel groter
emissies volgens de commissie de meest aangewezen manieren om
is de kans om longontsteking te krijgen voor iemand die dichtbij een geiten-
gezondheidsrisico’s te beperken. Blootstelling aan emissies kan verminderd
houderij woont vergeleken met het risico op een longontsteking als er geen
worden door een minimale afstand aan te houden tussen geitenhouderijen
geitenhouderij in de buurt zou zijn. Binnen een woonafstand van 500 meter
enerzijds en woningen en andere gebouwen en locaties waar mensen
is dat risico gemiddeld 73% hoger, binnen een woonafstand van 1 kilometer
langdurig verblijven of een groot deel van de dag doorbrengen anderzijds.
19%. Dat is aanzienlijk vergeleken met het gezondheidsrisico van bloot stelling aan luchtverontreiniging en andere milieugezondheidsrisico’s.
In de geitenhouderij worden meestal potstallen met natuurlijke ventilatie gebruikt. De commissie verwacht dat het stalsysteem van invloed is op de
Groepen die over het algemeen gevoeliger zijn voor het krijgen van een
emissies. Datzelfde geldt voor het stalmanagement: de frequentie en wijze
longontsteking en een ernstiger verloop daarvan zijn onder andere jonge
van bijstrooien en uitmesten, de wijze van ventileren en behandelen van de
kinderen, ouderen en mensen met onderliggend lijden. Er zijn geen
stallucht, en de wijze waarop mest wordt opgeslagen en toegepast kan
aanwijzingen dat de aard en ernst van longontstekingen bij omwonenden
allemaal van invloed zijn op de emissies. Er is momenteel echter geen
Gezondheidsraad
Nr. 2025/20
Samenvatting
Gezondheidsrisico’s rond veehouderijen 2025: deel II | pagina 3 van 3
inzicht in het precieze effect van het stalsysteem en stalmanagement op de
het aantal geiten per bedrijf zijn echter niet aan te duiden op basis van de
emissie van de verschillende componenten uit geitenhouderijen en in de
beschikbare informatie.
effectiviteit van maatregelen die daarop gericht zijn. Ook is er onvoldoende kennis beschikbaar over de samenstelling, verspreiding, blootstelling en
Besluitvorming over maatregelen
blootstelling-effect relaties van de verschillende componenten in de
Welke invulling van het voorzorgsbeginsel proportioneel is, welk
emissies. De commissie kan daarom niet inschatten in welke mate
gezondheidsrisico daarbij als acceptabel wordt beschouwd en
specifieke emissiereducerende maatregelen het gezondheidsrisico voor
hoe belangen van alle betrokkenen daarbij worden meegewogen is een
omwonenden verminderen.
politiek-bestuurlijke afweging. Er is niet een maatlat waarlangs alle omgevingsrisico’s beoordeeld kunnen worden. Bij de besluitvorming over maatre-
Afstandsnormen verlagen het gezondheidsrisico voor omwonenden en
gelen adviseert de commissie dat de Rijksoverheid, provincies en
(gevoelige) groepen die langdurig in de omgeving van geitenhouderijen
gemeenten de systematiek van het Beoordelingskader Gezondheid en
verblijven, en zijn zeker aangewezen zo lang niet duidelijk is of uitstoot
Milieu voor veehouderijen gebruiken. Naast vragen over aard en omvang
verminderende maatregelen afdoende zijn. Bij een voorgenomen nieuw
van het gezondheidseffect zijn daarin ook vragen over de waardering van
vestiging van een geitenhouderij en bij een voorgenomen realisering van
het gezondheidseffect opgenomen. Ook bevat het beoordelingskader
woningen en andere gevoelige bestemmingen adviseert de commissie uit
vragen over de effectiviteit, kosten en baten van mogelijke maatregelen. De
voorzorg ten minste een afstand van 1 kilometer aan te houden.
commissie adviseert daarbij de maatregelen die zij in dit deeladvies uit
Voor bestaande situaties kan ingezet worden op emissiereductie om het
gezondheidskundig oogpunt voorstelt als uitgangspunt te nemen en het
risico op longontstekingen terug te dringen. Daarnaast kan bij wijziging van
effect van de maatregelen te monitoren.
bestaande situaties een beperking van de omvang van geitenhouderijen mogelijk bijdragen aan het terugdringen van het gezondheidsrisico. Daarbij verdienen situaties waarbij meerdere geitenhouderijen aanwezig zijn binnen een afstand van 1 kilometer van gevoelige bestemmingen bijzondere aandacht. Concrete grenswaarden voor het aantal bedrijven en
Gezondheidsraad
U kunt het hele advies downloaden van gezondheidsraad.nl Deze publicatie kan als volgt worden aangehaald: Gezondheidsraad. Gezondheidsrisico’s rond veehouderijen 2025: deel II. Den Haag: Gezondheidsraad 2025; publicatienr. 2025/20. Den Haag, 8 december 2025. Auteursrecht voorbehouden.
Nr. 2025/20