Bijlage 1 Voortgangsrapportage Duurzaamheid 2023-2024

Dit kan betekenen dat we als gemeente ook kijken naar rollen die we in het verleden hebben afgestoten, of nieuw zijn voor ons.

Doelen Het doel is aardgasvrij in 2050 om een bijdrage te leveren aan een volledig CO2 neutraal Meierijstad in 2050. Dit doen we door te kijken naar wat het meeste energie kan besparen voor ons totale energiesysteem in de toekomst, wat het meest betaalbare is voor gebruikers en in aanleg en daarnaast hoe we zo flexibel mogelijk naar de toekomst kunnen zijn. De transitie aardgasvrij is voor iedereen in Nederland nieuw en makkelijke oplossingen liggen niet voor het oprapen. Het is maatwerk en daarom zijn de doelen die we ons nu ook stellen in eerste instantie hoog over, en voor de korte termijn vooral gericht om inzicht te verkrijgen om de juiste keuzes voor de toekomst te kunnen maken. De komende tijd gaan we werken aan het eerste wijkuitvoeringsplan als gemeente. Dit doen we voor de startwijk de Bunders in Veghel. Daarnaast bereiden we het warmteprogramma voor wat voor einde 2026 vastgesteld moet worden.

Monitoring De RES publiceert jaarlijks een monitor over het doel om 11% in 2030 te besparen. Daarnaast is er ook de landelijke klimaatmonitor waarin het energieverbruik van Meierijstad in beeld wordt gebracht. We zien in toenemende mate hoe we correcte, passende data en dashboarden kunnen inzetten in de realisatie van onze doelstellingen. We onderzoeken nog hoe we dit datavraagstuk kunnen adresseren, eventueel gezamenlijk in de regio en aansluitend op de bestaande architectuur van de gemeente Meierijstad. We willen hierin grotendeels “zelf reddend” zijn, zodat we de data in eigendom hebben en ook later kunnen gebruiken bij andere opgaven zoals de warmtetransitie. We investeren zo in een toekomstbestendig, flexibel systeem.

Zaaknummer

19482785016

Pagina

27 van 45

datum 1 april 2025

De meest recente RES monitor is hier te vinden: Document Meierijstad - 5e monitor Voortgang RES NOB - iBabs Publieksportaal

Kijkend naar bovenstaande tabellen uit de klimaatmonitor zien we dat er al een autonome daling van aardgasverbruik is. Of de trend bij de gebouwde omgeving doorzet naar aanleiding van de prijsprikkel in 2020/2021 is iets wat we de komende jaren gaan zien. Voor wat betreft de aardgasvraag van de industrie willen we nader naar gaan kijken. Het gaat hier om alle industrie in Meierijstad (inclusief toename door nieuwvestiging) wat de exacte data zijn rondom besparing van de grotere

Zaaknummer

19482785016

Pagina

28 van 45

datum 1 april 2025

aardgasvragers gaan we in het komende jaar beter kunnen monitoren door projecten die op een fijnmaziger niveau uitgevoerd gaan worden.

Terugblik 2023-2024 De afgelopen periode na de vaststelling van de transitievisie warmte heeft in het teken gestaan van leren. We hebben, net als de rest van Nederland, veel nieuwe inzichten gekregen en zijn op dit moment actief bezig om te kijken wat de mogelijkheden zijn hiervoor in Meierijstad. Daarbij kijken we naar alle mogelijkheden die er zijn omdat we vinden dat, wanneer er een keuze gemaakt moet worden, we niet alleen uit moeten leggen wat we denken dat er wel kan maar ook heel goed uit moeten kunnen leggen waarom bepaalde opties niet kunnen.

Prestaties Na de vaststelling van de transitievisie warmte is het vervolg de keuze van één startwijk geweest. Er is gekozen voor de Bunders waarna er gestart is met het opstellen van een wijkuitvoeringsplan voor deze wijk op basis van de uitgangspunten zoals de raad heeft besloten. Eerste uitgangspunt hierin was kijken welke collectieve mogelijkheden er zijn voor deze wijk. In de jaren sinds de TVW is het kennisniveau exponentieel toegenomen over alle warmte oplossingen en dat merken we ook terug in onze eigen organisatie. Bij de opgave warmte komt sowieso het vraagstuk over het gehele energiesysteem samen (incl. de opgaves opwek en besparing) maar vanuit dat perspectief liggen ook veel koppelkansen voor de toekomst met andere opgaves. We zijn dit onderwerp dan ook nog meer integraal aan gaan vliegen. Het leeft enorm bij onze inwoners. Een bijpraatsessie voor inwoners in de startwijk in 2023 zorgde voor een (over)volle zaal. Men is erg benieuwd, kritisch, maar ook meedenkend over wat voor oplossingen er in de startwijk plaats zouden kunnen vinden. We hebben daar als gemeente ook eerlijk laten weten dat het voor ons ook nieuw is en dat er veel te leren valt maar dat we elke keer terugkomen op het moment dat er ook daadwerkelijk iets te melden valt. De uitgangspunten voor deze verdere uitwerking, zoals in het raadsbesluit ook opgenomen bij de TVW met o.a.

betaalbaarheid, betrouwbaarheid en toekomstbestendigheid wordt over het algemeen wel omarmd. Dit wijkuitvoeringsplan maken we met hulp van het provinciale programma SIE2 (sociale innovatie in de energietransitie 2). Hierdoor kunnen we gebruik maken van 9 andere gemeentelijke koplopers in de provincie en een uitgebreid expertiseteam. Hier hebben we in de afgelopen jaren al heel veel aan gehad om zelf nieuwe inzichten te krijgen, onze eigen inzichten te delen en te toetsen met anderen en zo samen verder te komen. Daarnaast zijn we, zoals ook bij de opgave opwek gemeld, continu actief in gesprek met de lokale energiecoöperatie en het georganiseerde bedrijfsleven, ook over dit onderwerp. Met name door de collectiviteit die ontstaat op het Veghels bedrijventerrein bekijken we op dit moment om voor warmte zowel op deze locatie als met de startwijk aan de slag te gaan. Ondernemers zijn wat dat betreft op het vlak van warmte al verder aan het nadenken en om te voorkomen dat er goede individuele oplossingen, maar minder optimale collectieve oplossingen komen moeten we daar nu als gemeente al op bijschakelen. Ondernemers ervaren de rol en expertise van de gemeente hierin als prettig en positief. Men geeft zelf ook aan dat het algemene belang voor een ondernemer lastiger te pakken is en dat het juist daarom prettig is dat de gemeente hier een (zeer) actieve rol in neemt.

Verder zijn we, in combinatie met de opgave opwek, aan het kijken welke rol we als gemeente kunnen nemen om tot een ideaal toekomstig energiesysteem te komen waarbij we voldoende energie hebben voor al onze huidige en toekomstige wensen als gemeente Meierijstad. Zowel voor inwoners als ondernemers. Hierin lopen we, met een aantal andere gemeenten in Nederland, in voorop om te kijken wat hierin mogelijk is. Dit pakken we op onder de naam investeringsplatform.

Zaaknummer

19482785016

Pagina

29 van 45

datum 1 april 2025

-

Opstellen WUP de Bunders 2025 Warmteprogramma besluitvorming voor dec 2026 Eerste besluitvorming investeringsplatform voor zomer 2025 LCE bedrijfsleven Diverse brononderzoeken voor warmte gericht op gemeente Meierijstad Advisering over warmteoplossingen in diverse nieuwe woningbouwontwikkelingen

Ambities Duurzaamheidsvisie Eén van de prioriteiten uit de duurzaamheidsvisie is energiebesparing in de gebouwde omgeving en toename van opwekking van duurzame energie. Deze prioriteiten zijn samengevoegd onder het duurzaamheidsthema 1. Energiek en verantwoord. De warmtetransitie staat hier niet apart in vermeld. Kijkend naar de totale opgave is deze wel een integraal onderdeel van het hele vraagstuk hoe ons toekomstige energiesysteem er uit gaat zien. Wat we willen bereiken is dat Meierijstad in 2050 volledig CO₂-neutraal is en daarvoor mikken we in de duurzaamheidsvisie op de volgende korte(re) termijn ambities: 1.In 2025 is 20% van het totale energieverbruik in Meierijstad duurzaam opgewekt. 2. In 2030 is al het maatschappelijk vastgoed in Meierijstad voor zover mogelijk CO₂-neutraal. Binnen het nieuwe vastgoedbeleid en duurzaam meerjaren-onderhoudsprogramma wordt dit verder uitgewerkt. 3. In 2030 is in Meierijstad het energiegebruik bij bedrijven en in de gebouwde omgeving met 30% gereduceerd. 4. In 2030 is bij de bedrijven in Meierijstad maatschappelijk verantwoord ondernemen de standaard.

Zaaknummer

19482785016

Pagina

30 van 45

datum 1 april 2025

Opgave 2 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) Inleiding Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen betekent verantwoordelijkheid dragen voor de samenleving. Dit houdt in dat we bij alle activiteiten en processen rekening houden met thema's als schone energie, materiaalgebruik, eerlijke inkoop en inclusiviteit. Het gaat niet alleen om de eigen organisatie, maar om de hele keten. De gemeente Meierijstad streeft naar een verantwoorde bedrijfsvoering en geeft het goede voorbeeld. Stichting Fairtrade Gemeente Meierijstad ondersteunt ondernemers in Meierijstad om hetzelfde te doen. We werken continu aan het verbeteren van onze activiteiten en processen om rekening te houden met duurzaamheid en sociale rechtvaardigheid. Deze opgave richt zich niet op de andere inhoudelijke opgaven bij ondernemers. Dus de aandacht vanuit het bedrijfsleven voor energie, klimaatadaptatie, circulariteit etc. landt binnen de opgaven die over dat thema gaan, of binnen opgave 0 (integrale ontwikkeling). De verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed landt bij opgave 1b (energiebesparing) en 1c (warmtetransitie). Daarmee is deze opgave afgebakend tot eerlijk ondernemen en inkopen.

Doelen De opgave MVO kent drie doelen: Fairtrade gemeente blijven, MVO als standaard bij bedrijven en een eigen duurzame bedrijfsvoering als Meierijstad. Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen is geen wettelijke opgave, het is ook niet expliciet vastgelegd in landelijk, provinciaal of gemeentelijk beleid. De Europese Commissie heeft voor grote bedrijven wel een nieuwe richtlijn uitgebracht voor verplichte duurzaamheidsrapportage: Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD). Maar deze geldt vooralsnog niet voor gemeenten.

Monitoring De monitoring binnen deze opgave is kwalitatief van aard. We toetsen of we alle voorgenomen activiteiten uitvoeren, en of deze voldoende bijdragen aan meer maatschappelijk verantwoord ondernemen. Omdat de andere opgaven veel tijd vragen en een hogere urgentie kennen, bijvoorbeeld de energietransitie en klimaatadaptatie, is de coördinatie en sturing op Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen beperkt. Ondanks dat zijn de inspanningen van vele medewerkers van de gemeente voldoende om Fairtrade gemeente te blijven, om de eigen bedrijfsvoering stapsgewijs te verduurzamen en ook bij bedrijven de aandacht voor verantwoord ondernemen te vergroten.

Terugblik 2023-2024 Diverse bestaande activiteiten liepen ook in 2023 en 2024 door. Zoals aandacht voor duurzaam aanbesteden, de prestatieladder sociaal ondernemen en de financiële steun aan Stichting Fairtrade Gemeente Meierijstad en Stichting Samen tegen Voedselverspilling.

Zaaknummer

19482785016

Pagina

31 van 45

datum 1 april 2025

Prestaties Sinds 2023 heeft de gemeente een nieuw energiecontract voor elektriciteit en gas. Dat hebben we samen met regiogemeente en de veiligheidsregio afgesloten, met Meierijstad in de leidende rol. Het bijzondere van het contract is dat we toegroeien naar 100% duurzaam en regionaal opgewekte elektriciteit in 2030, met zon en wind. Eind 2024 liggen we op koers, van het stroomgebruik in onze gebouwen, openbare verlichting, pompen en gemalen en evenementenaansluitingen is al 40% duurzaam en dichtbij opgewekt. Meierijstad scoort hoog op de ranglijst van Bouwend Nederland, waarop zij overheden scoren op duurzaam aanbesteden. In 2023 stond Meierijstad op de 12e plek. Deze ranglijst toont aanbestedende diensten die aannemers in de bouw en infrastructuur uitdagen zo duurzaam mogelijk te werken. Provincie Noord-Brabant voert zelfs de ranglijst aan. Dat is ook goed nieuws voor Meierijstad, bijvoorbeeld voor de provinciale wegen die door onze gemeente lopen. In 2024 breide Meierijstad het aantal elektrische dienstauto’s en fietsen uit.

Ambities Duurzaamheidsvisie In ambitie in de duurzaamheidsvisie is ‘In 2030 is bij de bedrijven in Meierijstad maatschappelijk verantwoord ondernemen de standaard’. Eén van de uitgangspunten in de duurzaamheidsvisie is ‘de gemeente geeft het goede voorbeeld’.

Afbeelding 6- Wethouder Jan Goijaarts bij de uitreiking 12e plek ranglijst meest duurzame publieke opdrachtgevers van Bouwend Nederland. November 2024.

Zaaknummer

19482785016

Pagina

32 van 45

datum 1 april 2025

Opgave 3 Circulariteit Inleiding Wereldwijd, landelijk en ook in Meierijstad kennen we nog steeds veel lineaire productieprocessen. Bij een lineair productieproces worden veel reststromen niet hergebruikt of gerecycled, maar afgedankt. Het wordt afval. Dit afval bevat veelal waardevolle en bruikbare grondstoffen. Het steeds weer hergebruiken van deze grondstoffen zorgt voor een circulair productieproces in een circulaire grondstoffen economie. Deze opgave richt zich op deze grondstoffen, materialen en producten. Een circulaire economie draagt bij aan verschillende maatschappelijke opgaven; veel natuur- en milieuproblemen komen voort uit een verspillende omgang met grondstoffen op het gebied van voeding, energie en producten. Met een circulaire economie wordt het grondstoffengebruik en de negatieve effecten hiervan sterk verminderd. Een circulaire economie levert daarmee een belangrijke bijdrage aan vier grote maatschappelijke opgaven: 1. Het tegengaan van klimaatverandering 2. Een schoner milieu en een schonere leefomgeving 3. Het herstel van biodiversiteit 4. Een grotere leveringszekerheid van grondstoffen

Doelen Circulariteit staat ten opzichte van de andere duurzaamheidsopgaven nog relatief in de kinderschoenen. Tot voor kort hebben we ons in Nederland vooral gericht op de ‘achterkant’ (afval) van de keten. Dat geldt ook voor onze gemeente waarbij we vooral gefocust zijn geweest op het huishoudelijke afval. Dit komt voort uit de wettelijke taak van de gemeente inzake de afvalinzameling van huishoudelijk afval. Het is dan ook niet gek dat in de duurzaamheidsvisie, het uitvoeringsprogramma duurzaamheid 2023- 2030 en het collegewerkprogramma 'Thuis in Meierijstad’ de volgende operationele doelen (SMART) zijn opgenomen die betrekking hebben op de opgave circulariteit: - In 2030 zwerfafvalvrij - In 2050 geen restafval en verspilling meer - In 2025 maximaal 30 kg huishoudelijk restafval per inwoner (10 kg grof en 20 kg fijn) Uit de grondstoffenatlas Meierijstad (2024) blijkt echter dat afval hooguit enkele procenten uitmaakt van de totale grondstoffenstromen in onze gemeente. Er is dus op andere grondstoffenstromen veel meer impact te maken. De opgave circulariteit is daarom nadrukkelijk breder dan alleen het huishoudelijke afval. We hebben in 2024 een opgaveplan opgesteld met daarin een richting om te komen tot een bredere set aan operationele- en strategische doelen. We sluiten daarbij zoveel mogelijk aan bij landelijk gestelde doelen.

Monitoring De monitoring voor de doelen met betrekking op het restafval is verankerd in de organisatie bij team grondstoffen. Op dit moment is de gemiddelde hoeveelheid restafval per persoon per jaar ca. 83 kg (ca. 63 kg fijn restafval en ca. 20 kg grof restafval). Dat ligt de afgelopen jaren op ongeveer eenzelfde niveau en het is dan ook niet realistisch dat het doel voor 2025 voor heel Meierijstad behaald zal gaan worden. Door de afwezigheid van een monitoringsmethodiek is het niet mogelijk om anders dan visuele inspectie aan te geven wat de ontwikkelingen zijn op zwerfafval. Voor het tegengaan van

Zaaknummer

19482785016

Pagina

33 van 45

datum 1 april 2025

voedselverspilling werken we samen met de stichting Samen Tegen Voedselverspilling en het Voedingscentrum. Elke drie jaar meet het Voedingscentrum voedselverspilling door huishoudens. In 2022 verdween gemiddeld 33,4 kilo vast voedsel in de prullenbak en 64,4 liter drinken per persoon per jaar. Er is geen data beschikbaar specifiek voor Meierijstad, maar het is aannemelijk dat onze gemeente vergelijkbare cijfers laat zien. Er zal voor de aanvullende operationele doelen, een monitoringsplan moeten worden ontwikkeld. Ook hierbij willen we leunen op de landelijke ontwikkelingen.

Terugblik 2023-2024 Er is een beperkte capaciteit om alle opgaven op te pakken. In de prioritering tussen de opgaven hebben we ervoor gekozen om de opgave circulariteit beperkt op te pakken. Lopende inspanningen laten we doorgaan, maar het oppakken van nieuwe inspanningen wegen we vooraf goed af. We pakken enkel inspanningen op waarbij we maximaal effect kunnen behalen met minimale interne inzet. Met relatief beperkte inzet van tijd en middelen zorgen we voor een maximaal effect door te leunen op het netwerk van bijvoorbeeld Building Balance, de ZLTO en bouwbedrijven. Daarnaast stellen we voor om de inspanningen voor het verminderen en nog beter verwerken van het huishoudelijk afval voort te zetten. Hier is namelijk reeds interne en externe capaciteit voor beschikbaar.

Prestaties Naast het opzetten van een opgaveteam en het in kaart brengen van de opgave, hebben we in 2024 o.a. de volgende activiteiten uitgevoerd: −

Pilot Milieustraat Sint Oedenrode en Afvalpilot Hulzebraak Schijndel: de pilot in Sint-Oedenrode met als doel de hoeveelheid grof restafval tot 10 kg/pp/pj te verminderen is succesvol doordat dat doel reeds is behaald. Ook de afvalpilot Hulzebraak laat goede resultaten zien met minder dan 20 kg/pp/pj aan fijn restafval. Dit biedt perspectief om dit te combineren en op termijn voor geheel Meierijstad in te voeren.

−

Symposium biobased bouwen: Samen met Building Balance hebben we eind november 2024 een symposium georganiseerd over biobased bouwen. Op deze dag hebben we de gehele keten ‘van land tot pand’ bij elkaar gebracht en hen op een interactieve manier bijgepraat over de (on)mogelijkheden en kansen van biobased bouwen. Dit heeft geleid tot meer bewustwording onder de deelnemers en er zijn netwerken ontstaan binnen de keten.

Zaaknummer

19482785016

Pagina

34 van 45

datum 1 april 2025

Afbeelding 7- Wethouder Menno Roozendaal tijdens het Symposium biobased bouwen. November 2024

Ambities Duurzaamheidsvisie De reeds gestelde doelen voor de opgave circulariteit hebben betrekking op het (huishoudelijke) afval. Daarin zijn we als Meierijstad al goed op weg. Echter, grondstoffen, materialen en producten hebben een veel grotere impact aan de voorkant dan enkel aan de achterkant van het proces. Daarom is het zaak dat we een bredere set aan strategische en operationele doelen gaan hanteren. Dit helpt ons om te komen tot een 50% circulaire economie in 2030 en volledig circulair in 2050.

Zaaknummer

19482785016

Pagina

35 van 45

datum 1 april 2025

Opgave 4 Schone Lucht Inleiding In Nederland overlijden jaarlijks 11.000 mensen vroegtijdig aan luchtverontreiniging. Gemiddeld leven we in Nederland negen maanden korter door een slechte luchtkwaliteit. Reden genoeg om in Meierijstad werk te maken van schone lucht. Dit doen we niet alleen maar samen met het Rijk, provincies en andere gemeenten. Luchtkwaliteit houdt zich namelijk niet aan gemeentegrenzen. Meierijstad richt zich daarbij vooral op reductie van fijnstof. Het uitvoeringsprogramma duurzaamheid 2023-2026 geeft deze aanleiding voor onze inzet op schone lucht: “Schone lucht is van levensbelang, voor iedereen. Luchtverontreiniging behoort tot de belangrijkste risicofactoren voor de gezondheid. Meierijstad zet zich op verschillende vlakken in voor betere luchtkwaliteit. De belangrijkste pijlers zijn onze deelname aan het Schone Lucht Akkoord en het lokale duurzaam mobiliteitsbeleid.”

Doelen In 2020 ondertekende Meierijstad het Schone Lucht Akkoord. Het doel van dit landelijke akkoord is een gezonde en veilige leefomgeving voor iedereen. Het tussendoel is 50% gezondheidswinst in 2030 ten opzichte van 2016. Dat tussendoel is weer verder vertaald naar drie subdoelen: een toename van 4 maanden levensduur, 4.000 tot 5.000 minder sterfgevallen per jaar als gevolg van luchtverontreiniging en 3 tot 6 miljard euro maatschappelijk baten. De concrete doelen uit het Schone Lucht Akkoord zijn: • • • • • •

Schone, emissieloze mobiliteit in 2050. In de Meierijstadse mobiliteitsvisie is dit geformuleerd als ‘transitie naar duurzame, gezonde en slimme mobiliteit’. SMART-doel: 70% emissiereductie mobiliteit in 2030 t.o.v. 2016. Schonere mobiele werktuigen in 2030. SMART-doel: in 2030 75% minder NO2- en fijnstofemissie van mobiele werktuigen t.o.v. 2016. Schonere industrie in 2030, ofwel het loskoppelen van economische groei van uitstoot, een continue daling van emissies naar de lucht. Hier is geen SMART-doel aan gekoppeld. Minder houtstook. Hieraan is geen SMART-doel gekoppeld. Schonere binnenvaart. SMART-doel: tenminste een reductie van emissies van verontreinigde stoffen van 35% in 2035 t.o.v. 2015. Schonere landbouw. SMART-doel: reductie (streven) van negatieve gezondheidseffecten van landbouwemissies van 37% in 2030 t.o.v. 2016.

Randvoorwaardelijk zetten we in op participatie en monitoring. Dit zijn geen inhoudelijke doelen.

Monitoring Jaarlijkse geven wij onze input voor het landelijke dashboard Schone Lucht Akkoord. Hierin worden de genomen maatregelen gemonitord. Eens in de 2 jaar wordt het doelbereik van het Schone Lucht Akkoord gemonitord met de gezondheidsindicator van RVIM. In juni 2024 is de tweede

Zaaknummer

19482785016

Pagina

36 van 45

datum 1 april 2025

voortgangsmeting2 gepubliceerd. Omdat luchtkwaliteit gemeente overstijgend is, is het niet mogelijk om de resultaten op gemeenteniveau te rapporteren. We sluiten daarom aan bij de landelijke metingen. Mogelijk geeft het groeiende lokale meetnetwerk op termijn wel resultaten specifiek voor Meierijstad. Het RIVM meet de daadwerkelijke gezondheidswinst. In 2018 heeft RIVM een rekensysteem (“gezondheidsindicator”) ontwikkeld. Dit rekensysteem berekent levensduurverlies en vervroegde sterfte door gecombineerde blootstelling aan fijnstof en NO2. Deze methode wordt telkens verbeterd en uitgebreid, waardoor de metingen nauwkeuriger worden. Zo kan het rekensysteem nu ook de effecten van langdurige blootstelling aan luchtverontreiniging op diverse ziekten in beeld brengen (waaronder astma bij kinderen, hart- en vaatziekten, incidentie van longkanker. Het RIVM trekt de conclusie, dat wanneer alle voorgenomen maatregelen uit het Schone Lucht Akkoord uitgevoerd worden, een gezondheidswinst van 46% haalbaar is. Voor het behalen van de beoogde gezondheidswinst van 50% is uitvoering van het landelijke klimaat- en stikstofbeleid nodig, zoals door het kabinet Rutte IV voorgesteld.

Terugblik 2023-2024 De onderdelen uit het Uitvoeringsprogramma Schone Lucht 2030 zijn nog niet allemaal in uitvoering. Vooral de onderdelen die liggen bij werkatelier VTH (onderdeel industrie) en bij werkatelier GOeP (onderdeel landbouw) zijn nog niet gestart.

Prestaties Fietsstimulering: Gemeente Meierijstad zet samen met het Platform Ondernemend Meierijstad in op de fiets als alternatief voor de auto. Verschillende activiteiten in 2023 en 2024 droegen hieraan bij: verbetering van de fietsinfrastructuur, zoals de nieuwe snelfietsroute, ondersteuning van werkgevers en communicatie. Houtstook ontmoediging: de gemeente informeert inwoners al enkele jaren over de schadelijke gevolgen van houtstook. Het advies is om bij windstil of mistig weer niet te stoken. We sluiten daarvoor aan bij de stookwijzer en het stookalert van RIVM. In de in 2024 vastgestelde woonzorgvisie is opgenomen dat we nieuwe wijken houtrookvrij willen inrichten. Samen meten: De Stichting Samen Meten Meierijstad is al enkele jaren actief in het meten van de luchtkwaliteit in Meierijstad. Zij zijn daarmee een belangrijk verlengstuk van de gemeente, omdat zij voor veel extra data zorgen. Een nieuw project dat in 2024 is voorbereid, is samenwerking met scholen, waarin leerlingen van de middelbare school meetapparatuur op hun fiets krijgen. Met deze ‘snuffelfietsen’ wordt het meetnetwerk verder uitgebreid.

Ambities Duurzaamheidsvisie In de duurzaamheidsvisie is de ambitie uitgesproken om uiterlijk in 2050 de mobiliteit in Meierijstad innovatief en schoon te maken. Dat betekent dat alle vervoerbewegingen emissieloos en fossielvrij zijn. Ook moet in 2050 de bedrijvigheid in Meierijstad schoon en emissieloos zijn.

2

P.G. Ruyssenaars et al., RIVM-rapport 2023-0383 “Monitoringsrapportage Doelbereik Schone Lucht Akkoord, Tweede voortgangsmeting”, 2024, pagina 9.

Zaaknummer

19482785016

Pagina

37 van 45

datum 1 april 2025

Afbeelding 8- Bouwbord Snelfietsroute

Zaaknummer

19482785016

Pagina

38 van 45

datum 1 april 2025

Opgave 5 Klimaatadaptatie Inleiding De zomers worden heter, de winters natter en droogte duurt langer; kortom het klimaat verandert. Deze veranderingen hebben gevolgen voor onze leefomgeving, gezondheid, economie en natuur. Hoe kunnen we ons aanpassen aan deze veranderende omstandigheden? Dat is waar klimaatadaptatie over gaat. We moeten onze samenleving zo inrichten dat we minder kwetsbaar zijn voor de effecten van het veranderend klimaat. Klimaatadaptatie is onder te verdelen in vier deelopgaven: wateroverlast, hitte, droogte en overstromingen. Klimaatadaptatie heeft van oudsher een sterke verbinding met het waterdomein. Klimaatadaptatie is daarnaast ook sterk verbonden aan opgaven rond bijvoorbeeld natuur, energie, landbouw, gezondheid, bodem en biodiversiteit. Klimaatadaptatie is belangrijk omdat we nu al de gevolgen van klimaatverandering ondervinden. Niets doen betekent klimaatschade. We werken dan ook al aan klimaatadaptatie. Zo worden in wijken, bij de herinrichting van de weg of riolering, al klimaatadaptieve keuzes gemaakt. Bij klimaatadaptieve keuzes moet gedacht worden aan o.a. de vuil en schoon waterstroom scheiden, betere afwegingen maken voor groen voor biodiversiteit en water zichtbaar maken. De Vijverwijk is de 7e wijk die nu wordt aangepakt. Klimaatadaptatie is een transitieproces.

De opgave klimaatadaptatie heeft een looptijd over meerdere collegeperioden en op dit moment bevinden we ons, ondanks alle reeds uitgevoerde inspanningen, nog in een start en leerfase voor deze opgave.

Doelen In de duurzaamheidsvisie is de ambitie vastgelegd dat Meierijstad in 2050 klimaatbestendig wil zijn. Daarmee is de stip op de horizon gezet door de raad, en zijn de acties voor deze collegeperiode vastgelegd door B&W. Bij onder meer het opstellen van een Doelen-Inspanningen-Netwerk rondom klimaatadaptatie blijkt dat nog niet vastgelegd is wat we nu eigenlijk onder ‘klimaatbestendig zijn’ verstaan. Wanneer zijn we klimaatbestendig? Wat is het doel precies? Strategische-en operationele doelen zijn nog niet bepaald. Deze duidelijke doelen zijn nodig om tot meer resultaten te komen. In het collegewerkprogramma zijn de volgende doelstellingen opgenomen: − Volgens het Delta Programma Ruimtelijke Adaptatie is een volgende meetronde ‘klimaatstresstest gepland in 2024, dat wij, net als de eerste ronde in 2016 in Regio-verband oppakken. − 7.5.1 We stellen een uitvoeringsagenda klimaatadaptatieplan op. We starten gemeente breed met de uitwerking van klimaatadaptief beleid. − 8.12 We renoveren en koppelen de riolering in de Vijverwijk (Veghel) af. Hierbij vervangen we het openbaar groen. In de Zeeheldenbuurt (Schijndel) koppelen we de riolering af en vervangen we groen en bomen. Bij een urgente, omvangrijke opgave als klimaatadaptatie is realiteitszin onontbeerlijk. We onderkennen dat de aanpak van klimaatadaptatie een lange adem vereist.

De opdracht is dan ook niet om die ene grote doorbraak te bewerkstelligen, maar om betekenisvolle stappen te zetten. Op die manier blijven we in beweging, op weg naar een duurzame leefomgeving die voorbereid is op de gevolgen van klimaatverandering.

Zaaknummer

19482785016

Pagina

39 van 45

datum 1 april 2025

Monitoring Door middel van monitoring kan inzichtelijk gemaakt worden in hoeverre Meierijstad beter bestand is tegen de gevolgen van klimaatverandering. Op dit moment beschikt Meierijstad nog niet over een monitoringsysteem voor klimaatadaptatie.

Terugblik 2023-2024 In 2024 zijn er diverse nieuwe collega’s aangenomen op duurzaamheid, die allen helpen om het uitvoeringsprogramma 2023-2026 ten uitvoer te brengen. Ondanks de forse uitbreiding in capaciteit bij het werkatelier duurzaamheid en haar satellietfuncties is de beschikbare capaciteit onvoldoende gebleken. Ook de capaciteit die nodig is bij andere werkateliers is onvoldoende. Dat betekent dat niet alles in deze bestuursperiode opgepakt wordt. De opgave klimaatadaptatie krijgt wel prioriteit, omdat we bij deze opgave weinig keuze hebben in noodzaak en tempo: de gevolgen van klimaatverandering ondervinden we en beïnvloeden we helaas nog maar beperkt.

Prestaties Grote Oogst: Met de aanpak Grote Oogst wil de provincie Noord-Brabant een impuls geven aan het verduurzamen van bedrijventerreinen. Duurzame bedrijventerreinen zijn een belangrijke voorwaarde voor een toekomstbestendige economie en een goed en gezond woonen vestigingsklimaat. Daarnaast kunnen bedrijventerreinen een grote bijdrage leveren aan klimaatadaptatie. +/- 10% van de bedrijventerreinen is openbaar gebied. In 2024 zijn er op bedrijventerrein de Dubbelen 100 bomen aangeplant als onderdeel van het project Grote Oogst. Deze bomen zorgen voor extra schaduw, houden water vast en nemen CO2 op. Afbeelding 9- Berry van den Velden (POM) met wethouder Jan Goijaarts. 100 bomen aanplant.

Ook is er in 2024 voor ondernemers op bedrijventerrein bij het bedrijf Ploegmakers Cultuurtechniek een succesvolle ochtend georganiseerd over klimaatadaptatie. Deze bijeenkomst, georganiseerd door de gemeente Meierijstad en Platform Ondernemend Veghel (POM), bracht ondernemers van bedrijventerrein De Dubbelen samen om te informeren en inspireren over klimaatadaptatie en gezamenlijke oplossingen. Deze inspirerende ochtend gaf niet alleen inzicht in de urgentie van klimaatadaptatie, maar ook in de kracht van samenwerking.

Afbeelding 10- Bijeenkomst voor ondernemers klimaatadaptatie - Grote Oogst november 2024.

Zaaknummer

19482785016

Pagina

40 van 45

datum 1 april 2025

Afbeelding 11- Bijeenkomst voor ondernemers klimaatadaptatie - Grote Oogst november 2024.

Ambities Duurzaamheidsvisie In de duurzaamheidsvisie is opgenomen dat we in 2050 volledig klimaatbestendig willen zijn. Dit is niet verder gedefinieerd. Onbekend is dan ook waar we nu staan. Strategische en operationele doelen ontbreken vooralsnog.

Zaaknummer

19482785016

Pagina

41 van 45

datum 1 april 2025

Opgave 6 Biodiversiteit Inleiding Een goed werkend ecosysteem is van levensbelang. En ons wereldwijde ecosysteem staat flink onder druk. Verschillende grote en gerenommeerde instituten zoals de VN luiden de noodklok over het verlies aan biodiversiteit. Soorten verdwijnen, waardoor onze voedselvoorziening in gevaar komt en ziekten en plagen zich kunnen verspreiden. Oorzaken hiervan zijn onder andere klimaatverandering, intensivering van grondgebruik, stikstofdepositie, vervuiling en het verdwijnen van leefgebieden. Daarom wil de gemeente Meierijstad zich inzetten om dit proces te stoppen, en de biodiversiteit te behouden,- en vergroten. Biodiversiteit is een onderwerp dat door de gehele organisatie loopt. Tevens komt het terug bij vele projecten en andere uitdagingen waar we voor staan in onze gemeente. Bijvoorbeeld bij het ontwerp van een nieuwe woonwijk dient er rekening gehouden te worden met de biodiversiteit. Ook bij de landbouwtransitie neemt biodiversiteit een steeds belangrijkere rol in en moeten er maatregelen genomen worden (denk o.a. aan reductie van de stikstofuitstoot). Denk ook aan de klimaatadaptieve maatregelen waarvoor we aan de lat staan; deze maatregelen zijn onmogelijk zonder ook naar de gevolgen voor de biodiversiteit te kijken.

Doelen Een groene leefomgeving met voldoende biodiversiteit verdient de nodige aandacht; Meierijstad scoort namelijk in de groenindex een 0,43 en haalt slechts een 4,74 (uit 10) op natuur. Om deze lage scores om te buigen zijn in de duurzaamheidsvisie de volgende doelen vastgesteld: − In 2030 is de groenindex van Meierijstad gestegen met 25% tot 0,5 − In 2030 zorgen we dat bij alle activiteiten in Meierijstad de biodiversiteit per saldo minimaal gelijk blijft

Monitoring Van deze twee doelen is alleen het eerste doel een echt operationeel (SMART) doel. Het tweede doel komt overeen met de visie en ambitie en is daarnaast niet concreet te meten t.o.v. een basislijn (welk jaar hanteer je als jaar 0?). Gebleken is dat er, op het stijgen van de groenindex met 25% in 2030 na, nog geen andere operationele doelen zijn vastgesteld. Wel zijn er aan de strategische doelen (speerpunten in het Biodiversiteitsbeleid 2022) inspanningen gekoppeld die zouden moeten bijdragen aan die strategische doelen. Het is echter nu niet duidelijk wat we wanneer concreet willen bereiken. Dat zorgt ervoor dat we niet kunnen meten of de inspanningen die we verrichten ook daadwerkelijk bijdragen aan de strategische doelen. Wel kunnen we een inschatting maken of en hoe het bijdraagt aan de ambitie (visie) die we hebben als gemeente. Het is derhalve zaak dat we per strategisch doel ook een of meerdere operationele doelen koppelen. Deze doelen proberen we waar mogelijk aan te laten sluiten op nationale en/of provinciale doelstellingen in combinatie met onze eigen inzichten. Om te kunnen monitoren of we op schema liggen per strategisch doel zullen er dus SMART-doelen worden opgesteld. We stellen echter eerst een overall monitoringsplan op. Met een overall monitoring kunnen we de algehele toestand én ontwikkeling van de biodiversiteit in onze gemeente

3

bron: http://www.groenmonitor.nl/

4

bron: https://gdindex.nl/dashboard/dashboard/natuur

Zaaknummer

19482785016

Pagina

42 van 45

datum 1 april 2025

in kaart brengen. Met de voorbereidingen zijn we al in vergevorderd stadium. Naar verwachting kan dit in Q1 2025 van start gaan.

Terugblik 2023-2024 Om regie op de doelen uit de opgave te krijgen en te behouden is er een opgaveteam opgericht met daarin vakinhoudelijke collega's van werkatelier duurzaamheid; opgaveregisseurs, beleidsmedewerker, communicatieadviseur en projectleiders. Daarnaast doen we beperkt een beroep op vakinhoudelijke collega's uit andere werkateliers. Het opgaveteam komt maandelijks bij elkaar om de voortgang op de opgave op hoofdlijnen en op projectniveau met elkaar af te stemmen. Ondanks dat we een nieuw werkatelier zijn met nieuwe mensen, is het niet mogelijk om alle opgaven tegelijk en even intensief op te pakken. We hebben dan ook een prioritering opgesteld tussen de opgaven. Maar, ook binnen de opgave biodiversiteit kunnen we niet alles tegelijk oppakken. We hebben dan ook in de opgave zelf een prioritering aangebracht en dit vertaald naar wat we willen gaan oppakken in 2025 en hier budget aan toegekend.

Prestaties Naast het opzetten van een opgaveteam en het in kaart brengen van de opgave, hebben we o.a. de volgende activiteiten5 uitgevoerd: Klimaatburgemeesters: de klimaatburgemeesters zijn bevlogen inwoners van Meierijstad die zich inzetten voor duurzaamheid in onze gemeente. De klimaatburgemeesters zijn informeel benoemd door de Rijksoverheid en staan in principe los van de gemeente. Toch hechten wij er waarde aan om actief met hen samen te werken. Hierdoor ontstaan er laagdrempelige projecten met relatief veel draagvlak bij inwoners. Door op regelmatige basis te overleggen én samen te werken versterken we elkaar. Bosvorming: in 2024 zijn we gestart met een project om tot de aanleg van extra bos te komen. We hebben hiervoor een perceel op het oog in een gebied wat in de natuur- en landschapsvisie wordt aangemerkt als zoekgebied voor nieuwe natuur. Dit project dient tevens als een pilot voor verdere bosvorming. Soorten management plan (SMP): er is een start gemaakt met het opstellen van een SMP in het kader van het Nationale Isolatie Programma en daaraan gekoppelde Lokale Aanpak Isolatie. Met een SMP is het makkelijker voor huiseigenaren om hun huis te isoleren. Tegelijkertijd wordt er voor kwetsbare flora en fauna compenserende maatregelen genomen.

Ambities Duurzaamheidsvisie 25% meer groen in 2030 en een goede biodiversiteit zijn de ambities uit de duurzaamheidsvisie die betrekking hebben op biodiversiteit. Maar, wat is groen? En wat is een goede biodiversiteit? Hiervoor moeten in 2025 concrete definities en operationele doelstellingen (SMART) worden opgesteld. Pas dan kun je antwoord geven op beide vragen. In 2024 hebben we 5

Zie het Rapport Tussenevaluatie Uitvoeringsprogramma Biodiversiteit 2023-2026 voor een volledig overzicht

Zaaknummer

19482785016

Pagina

43 van 45

datum 1 april 2025

de opgave biodiversiteit in kaart gebracht, waardoor we ook antwoorden kunnen gaan geven op deze vragen. Toch hebben we ook activiteiten uitgevoerd waarvan we weten dat ze een positieve bijdrage hebben op deze ambities. Naast het formuleren van concrete doelen zullen we hier ook in 2025 en verder mee door blijven gaan.

Zaaknummer

19482785016

Pagina

44 van 45

datum 1 april 2025

Conclusie We hebben aanzienlijke vooruitgang geboekt (met name) in de energietransitie, en het tempo neemt toe dankzij extra capaciteit en de betrokkenheid van diverse partijen zoals het bedrijfsleven en woningcorporaties. Het is belangrijk om rekening te houden met de dynamiek van de samenleving en de wisselende beleidskeuzes van opeenvolgende kabinetten. Ook uitdagingen zoals netcongestie en het Soorten Management Plan worden aangepakt. Inclusie en sociale rechtvaardigheid staan centraal in onze aanpak, zodat iedereen kan meedoen van onder andere de energietransitie, waar vanwege prioritering onze meeste tijd naar uitgaat. We hebben belangrijke stappen gezet en bouwen voort op de successen van voorgaande jaren, vooral op het gebied van collectieve warmte en isolatie van woningen met lage energielabels en lage woningwaarde. Op het gebied van klimaatadaptatie gaan we juist de aankomende periode grote stappen zetten. Daarvoor gaan we onder andere een klimaatrisicodialoog voeren die de input levert voor een klimaatadaptiestrategie. Zoals eerder aangegeven is het niet mogelijk om alle opgaven tegelijk en even intensief op te pakken. In de rest van deze collegeperiode krijgen de opgaven energietransitie, klimaatadaptatie en biodiversiteit de hoogste prioriteit.

Voor biodiversiteit loopt het bestaande uitvoeringsprogramma door en maken we nadrukkelijker de koppeling met klimaatadaptatie. Daarna volgt de opgave Schone Lucht, waar het uitvoeringsprogramma zich richt op duurzame mobiliteit, het ontmoedigen van houtstook en het meten van de luchtkwaliteit samen met externen. Deze activiteiten gaan door, maar worden niet versneld of uitgebreid. Voor opgave MVO blijven we de lokale stichtingen als Fairtrade ondersteunen, maar starten geen nieuwe activiteiten. Circulariteit richt zich op een aantal concrete projecten. In deze collegeperiode wordt nog geen overkoepelend beleid gemaakt. De samenwerking met verschillende partijen verloopt uitstekend en is de afgelopen twee jaar verder versterkt. Dit voortgangsrapport richt zich meer op concrete opgaven dan op ambities, hoewel we de ambities wel hebben meegenomen om een zo compleet mogelijk beeld te geven. Dit heeft geleid tot een meer integrale aanpak en betere afwegingen. We zoeken voortdurend naar manieren om de opgaven op een positieve manier met elkaar te verbinden en te versterken.

Zaaknummer

19482785016

Pagina

45 van 45

datum 1 april 2025