Bijlage 1 - Uitvoeringsprogramma Natuur en Landchap
Tekst van het document
Uitvoeringsprogramma Natuur en landschap september 2024
Colofon Versie september 2024 Vastgesteld op 3 oktober 2024 Onder verantwoordelijkheid van Bestuurlijke kopgroep Natuur en Landschap Vormgeving door Simone Mink, Wing
Contactadres: RNOB secretariaat@RNOB.nl 073 720 08 48 www.rnob.nl
1.
2. Inleiding
Inzicht krijgen in Groenblauwe dooradering
4.
5.
Robuuste verbindingen
Natuurnetwerk Brabant
7.
8.
Bossenstrategie
Kennis delen
3. Landschappelijke kwaliteit
6. Natuur en biodiversiteit in en rond bebouwd gebied
9. Financiering en inzet
1
INLEIDING Hoofdvraag
Voor u ligt het uitvoeringsprogramma natuur
de volgende versies is de stap naar daadwerkelijke
In de Wat startnotitie zijn de leerervaringen zijn 4 gezamenlijke van hetopgaven4
en landschap van de Regio Noordoost Brabant
uitvoering met de ‘schop in de grond’ te maken.
benoemd: Programma Aardgasvrije Wijken (PAW) bij
(RNOB). Met dit uitvoeringsprogramma geeft de
Door regionaal een aantal opgaven uit te werken in
1. het Hetaardgasvrij Nationaal Programma maken van dorpen/wijken Landelijk Gebied
RNOB een eerste invulling aan de uitwerking van
projecten kunnen we een efficiëntieslag maken en op
de thema`s en opgaven op het gebied van natuur
die manier met minder capaciteit en minder kosten
en landschap die zij in regionaal verband op wil
grote opgaven aanpakken1.
pakken. O.a. de grote opgave op het gebied van biodiversiteit, maakt een gezamenlijk standpunt
met (NPLG) erfgoedwaarden, / Gebiedsgerichte zowel Aanpak in relatie (GGA) tot stikstof; het 2. resultaat Natuurnetwerk als het doorgemaakte Nederland (NNN) proces? en Natuurnetwerk Brabant (NNB); 3.
NOVEX De Peel;
4.
Natuur en Biodiversiteit in de bebouwde
vanuit natuur en landschap noodzakelijk om
Waarom een uitvoeringsprogramma Natuur en Landschap?
hier in integrale processen, zoals bijvoorbeeld
De opgaven op het gebied van natuur en landschap
het ruimtelijk voorstel (provincie Noord-
in Noordoost Brabant maken deel uit van de
Brabant), stevig op in te kunnen zetten. Met een
Samenwerkingsagenda RNOB. Tijdens de ‘Regioreis’
gezamenlijk uitvoeringsprogramma werken we
in 2019-2020 is een duidelijke wens naar voren
uitvoeringscollega’s worden zsm aangehaakt.
aan de uitwerking van de gezamenlijke regionale
gekomen om in regio verband actiever te worden
2 Op het moment van schrijven is nog onduidelijk wat er voor
opgaven zoals beschreven in de startnotitie en
op het gebied van natuur en landschap, want natuur
het NPLG in de plaats komt om de doelen voor natuur, klimaat,
agenda.
en landschap is gemeentegrensoverschrijdend. De biodiversiteitsopgave en ontwikkelingen als
omgeving.
1 Deze versie is tot stand gekomen vanuit de in de RNOB deelnemende partijen. Onze externe partners en
stikstof en water te halen. Vooralsnog werkt Provincie Brabant door aan het BPLG. Tot er meer bekend is, wordt naar deze programma’s verwezen in dit document.
Dit uitvoeringsprogramma is geen eindversie, het is
gevolg van onder andere het Nationaal en Brabants
een adaptief document dat continu in ontwikkeling
Programma Landelijk Gebied (NPLG2, BPLG), de
is, passend bij de dynamiek van deze tijd. In dit
verstedelijkingsstrategie3 en het ruimtelijk voorstel
vanuit dit programma niet extra op in.
uitvoeringsprogramma wordt een aantal eerste
hebben de urgentie van een gezamenlijke aanpak
4 Het behoud en de bescherming van de Natura 2000-
projecten uitgewerkt waaraan binnen de RNOB
op natuur en landschap nog groter gemaakt.
de komende jaren samen wordt gewerkt. Het
Het uitvoeringsprogramma natuur en landschap
uitvoeringsprogramma wordt jaarlijks geëvalueerd,
is een concretisering van de startnotitie natuur
waarna nieuwe projecten kunnen worden
en landschap, de agenda natuur en landschap
toegevoegd. Dit uitvoeringsprogramma bestaat nog
en bijbehorende geactualiseerde groenblauwe
het verbinden van de Natura 2000-gebieden met andere
vooral uit ‘procesprojecten’. Een aandachtspunt voor
structuurkaarten.
natuurgebieden.
3 Binnen deze strategie wordt ook het landschapspark rondom Den Bosch opgepakt. Daarom zetten we daar op dit moment
gebieden (Vlijmens Ven, Moerputten, Bossche Broek, De Loonse en Drunense Duinen, Kampina) is belangrijk, maar is elders belegd bij de terreinbeherende organisaties en in de GGA’s. Daarom is regionale inzet in deze gebieden minder vanzelfsprekend. De regio ziet wel een rol voor zichzelf in
5
In de startnotitie is bij elke opgave een aantal acties benoemd, maar een verdere uitwerking in gezamenlijke standpunten en ambities bleek nodig om positie in te kunnen nemen en aan de slag te gaan. In de Agenda zijn
Project
de regionale ideeën en uitgangspunten met betrekking
Leidraad Landschappelijke inpassing en kwaliteits-verbetering landschap
tot bovenstaande opgaven verder verduidelijkt. In deze eerste versie van het uitvoeringsprogramma maken we de eerste stappen in de gezamenlijke aanpak van bovenstaande opgaven. In tabel 1 (volgende pagina) staat een overzicht van de projecten en welke van de opgaven in het project aangepakt wordt.
Prioritering De werkgroep Natuur en Landschap stelt onderstaande prioritering voor de uitvoering van de projecten voor. Deze prioritering gaat uit van de hoe belangrijk we dit project vinden, de urgentie ten aanzien van de opgaven, de kansen op financiering en de afhankelijkheid van de projecten van elkaar: 1.
Leidraad landschappelijke inpassing
2.
Nulmeting groenblauwe dooradering
3.
Verkenning pilot groenblauwe dooradering
4.
Regionaal bod bossenstrategie
5.
Handreiking robuuste verbindingen
6.
Handreiking natuurinclusief en klimaatadaptief bouwen
7.
Regionale NNB in combinatie met ONNB (kan als onderdeel van 3)
Bijdrage aan BPLG
Bijdrage aan NNN/NNB
Bijdrage aan NOVEX De Peel
Bijdrage aan Natuur en biodiversiteit in bebouwde omgeving
Gekoppelde uitvoering maakt samenwerking effectiever/ efficiënter5
Nulmeting groenblauwe dooradering Verkenning pilot groenblauwe dooradering Regionaal bod bossenstrategie Handreiking robuuste verbindingen Handreiking natuurinclusief en klimaatadaptief bouwen Regionale NNB in combinatie met ONNB
TABEL 1: Bijdrage van de projecten aan de gezamenlijke opgaven 5 Deze projecten betreffen een algemene regionale uitwerking waarin aan regionale / provinciale thema’s wordt gewerkt. Door de uitvoering te koppelen kunnen we effectiever en efficiënter werken aan het verbeteren van natuur, landschap en biodiversiteit.
6
Leeswijzer In dit document komen achtereenvolgens de projecten met betrekking tot inzicht krijgen in groenblauwe dooradering (H2), landschappelijke kwaliteit (H3) robuuste verbindingen (H4), natuurnetwerk Brabant (H5), groen in en om bebouwd gebied (H6), de bossenstrategie (H7), kennisdelen (H8). De weergave van de projecten wordt gevolgd door een overzicht van de benodigde capaciteit en financiering. In de eerste bijlage staat een aantal definities en in de tweede een opsomming van de mogelijke financieringsbronnen.
7
2
INZICHT KRIJGEN IN GROENBLAUWE DOORADERING
Om doelen te kunnen realiseren, zoals het
De opgave met betrekking tot GBDA komt voort
verbeteren van de biodiversiteit of het
uit het Aanvalsplan Landschap van het Deltaplan
Wat zijn landschapselementen?
realiseren van 10% groenblauwe dooradering
Biodiversiteitsherstel en is overgenomen in het NPLG
Landschapselementen zijn de ‘bouwstenen’ die
van het landelijk gebied in 2050, is inzicht
en BPLG.
samen een divers, gezond en biodivers landschap
in de huidige situatie nodig. In de nulmeting
vormen. Denk hierbij aan bomen, houtwallen,
groenblauwe dooradering (GBDA) wordt
Het Aanvalsplan Landschap heeft de ambitie een
heggen, hagen, plassen, beken, rivieren en
een inventarisatie van alle groenblauwe
significante bijdrage te leveren aan het halen van
kwelders. Het netwerk van aan elkaar verbonden
dooradering in de RNOB (niet zijnde NNB of
onze Europese verplichtingen rondom biodiversiteit
landschapselementen noemen we groenblauwe
bebouwde kom) gemaakt. Op basis van deze
(Vogel en Habitatrichtlijn), de klimaatopgave (Parijs)
dooradering. Deze groenblauwe dooradering levert
nulmeting bepalen we waar meer of minder
en schoon water (Kaderrichtlijn Water). Ook kan het
een structurele bijdrage aan het herstel van het
regionale inzet nodig is.
een bijdrage leveren aan het inkomen van boeren
Nederlandse cultuurlandschap. En dat is goed voor
door naast de vergoeding voor aanleg en beheer
de biodiversiteit, klimaatbestendigheid, bodemleven,
2.1 Nulmeting groenblauwe dooradering
ook een grondvergoeding te geven. GBDA verhoogt
waterkwaliteit en onze eigen gezondheid. Daarnaast
Passend bij het realiseren van regionale robuuste
de landschappelijke kwaliteit en diversiteit van het
zijn GROENE landschapselementen in staat stikstof in
verbindingen en de nationale en provinciale
Nederlandse landschap. Ook draagt het bij aan een
te vangen waardoor het niet verder verspreid wordt
opgaven zoals het realiseren van 10% groenblauwe
klimaatadaptief landschap. Het Aanvalsplan zet in
naar de omgeving.
dooradering (GBDA) in 2050 (5% in 2030) van het
op 10% gebiedseigen groenblauwe dooradering van
landelijk gebied, het realiseren van NNN en NNB
het landelijk gebied en is daarmee een middel om de
(EVZ’s), etc. is een regionale investering nodig
(inter)nationale doelen te halen.
in landschapselementen. De meerwaarde van
Die laat zien wat de uitgangssituatie is, en hoe groot de restopgave is die overblijft. Een goede nulmeting
het regionaal oppakken van deze nulmeting ligt
De gemeenten en waterschappen in de RNOB voelen
helpt ook om tussen gemeenten onderling te
in: efficiënte inzet van gemeentelijke capaciteit
de behoefte om hieraan actief bij te dragen. Het
benchmarken en de voortgang te monitoren. De WUR
en middelen, een uniforme meting voor de hele
sluit immers ook goed aan bij de ambities die de
nulmeting biodiversiteit 2023 en monitoring 2024 t/m
regio (en dus de mogelijkheid om onderling te
regio heeft geformuleerd in haar agenda Natuur en
2030 door gemeente Land van Cuijk (onderdeel uit van
benchmarken) verschaft positie richting provincie,
Landschap. Om echt werk te maken van GBDA is
de regiodeal) kan hierbij van nut zijn. Ook data van de
gezamenlijk aanspraak maken op financiering.
inzicht in de huidige situatie noodzakelijk. We starten
waterschappen draagt bij aan het in beeld brengen
daarom met het in beeld brengen van de nulsituatie.
van de nulsituatie.
8
Beoogd resultaat
zij een opdracht uit om een meting over de hele
Een inventarisatie van alle GBDA in de regio RNOB
provincie te laten doen. Naar verwachting levert zij in
(niet zijnde NNB of bebouwde kom), gespecificeerd
oktober of november 2024 een eerste dataset op met
per gemeente en per landschapselement. Dit conform
een presentatie aan de regio. Daarna wordt bekeken
de handreiking die bij het Aanvalsplan Landschap is
welke inzet van de werkgroep Natuur en Landschap
gevoegd. Hierbij wordt een dashboard gemaakt om te
nodig is.
kunnen monitoren en benchmarken.
Kosten en financiering Projectorganisatie en capaciteit
Van de werkgroep wordt ambtelijke inzet gevraagd om
»
Kartrekker is provincie Noord-brabant. Vanuit
de provinciale database vorm te geven. Een financiële
de werkgroep Natuur en Landschap RNOB is
bijdrage aan de provincie is niet nodig.
gemeente Bernheze eerste aanspreekpunt.
Mocht de database van de provincie onvoldoende
Bernheze heeft een dergelijke nulmeting al verricht
werkbaar zijn voor de gemeenten in de regio, dan kan
en bestuurlijk is de wens uitgesproken om hier zo
de systematiek van de gemeente Bernheze worden
veel mogelijk bij aan te sluiten. De provincie heeft
uitgerold over de hele regio.
behoefte aan aansluiting bij de systematiek van de »
andere provincies en bij de gemeenten.
We verwachten dat deze regionale uitrol € 7.000 –
Projectgroep: hele werkgroep Natuur en
€ 13.000,- per gemeente vergt, waarbij we uiteraard
Landschap RNOB, inclusief provincie en
nog zoeken naar kwantumvoordeel.
waterschap Aa en Maas.
Participatie Aangezien dit een feitelijke inventarisatie betreft, heeft participatie geen meerwaarde.
Planning De provincie sluit in september 2024 aan bij de presentatie van de Bernhezer dataset. Daarna zet
9
2.2 Verkenning naar pilot groenblauwe dooradering
Beoogd resultaat
De provinciale regelingen Stila en Erven Plus
Duidelijkheid of een pilot Groenblauwe dooradering
bieden financiële mogelijkheden voor de concrete
In het Aanvalsplan Landschap is de doelstelling
binnen Noordoost Brabant haalbaar is.
realisatie van de 10% GBDA.Daarnaast zoeken we
opgenomen om 10% groenblauwe dooradering te
Zoja, een concreet projectvoorstel opleveren voor een
in samenspraak met de provincie naar aanvullende
realiseren. Om dit doel te bereiken, is een inspanning
pilot Groenblauwe Dooradering.
financieringsbronnen.
nodig van diverse grondeigenaren, niet alleen overheden. Om dat voor elkaar te krijgen, moeten
Projectorganisatie en capaciteit
we andere partijen stimuleren om meer groenblauw
Trekker: gemeente Maashorst (onder voorbehoud)
te realiseren. Het provinciale Groenloket heeft hierin
Projectgroep: gemeente Land van Cuijk (buddy)
al stappen gezet. Binnen Van Gogh Nationaal Park (NP) loopt de pilot Brabant Behaagt. Hierbij wordt
Participatie
ook bekeken of er een spinoff voor andere regio's kan
In deze fase niet van toepassing.
zijn. De provincie heeft in het kader van het Brabants Programma Landelijk Gebied een fiche voor realisatie
Planning
groenblauwe dooradering ingediend. De provincie
2024/2025. Als een pilot kansrijk is, wordt pas een
bekijkt hoe deze middelen het best kunnen worden
concreet projectvoorstel uitgewerkt. Dit start in 2025.
ingezet, wellicht via een pilot/concreet project.
Kosten en financiering Activiteiten
Ureninzet van deelnemende gemeenten nodig. Voor
»
Trekker en buddy voeren gesprek met provincie
de verkenning gaat dit om beperkt aantal uren om
en eventueel Groenloket en waterschap om
gesprek(ken) te voeren en uitkomsten op papier te
mogelijkheden van een pilot te bespreken.
zetten.
Duidelijkheid krijgen over randvoorwaarden/
»
criteria waaraan een projectvoorstel moet voldoen.
Voor het uitwerken van een projectvoorstel is
Is bijvoorbeeld co-financiering nodig etc.?
meer ureninzet en betrokkenheid van meerdere
Onderzoeken of het onder paragraaf 5.1 genoemde
gemeenten nodig. Trekker 60 uur, buddy 24 uur,
project (Regionale NNB in combinatie met ONNB)
projectgroepleden 12 uur.
deel kan uitmaken van de pilot.
10
2.3 Agrarische natuur
landbouw of (agrarische) natuur. Hierbij wordt
Inzet op agrarische natuur heeft regionale prioriteit
ook gedacht aan landschapselementen. Gronden
(zie bijlage 1 voor de definities). Agrarische natuur
zouden in ieder geval niet intensiever gebruikt
is natuur op agrarische gronden. Agrarische
mogen worden dan voorheen. Het is nodig om dit
ondernemers kunnen verschillende maatregelen
uitgangspunt af te stemmen en uit te werken met
nemen op en rond hun bedrijf ten gunste van natuur
de kopgroep landbouw en het BPLG. Vervolgens
en landschap6. Gezien het grote aandeel van de
is er aandacht nodig voor het communiceren
landbouw in het grondgebruik binnen de regio,
van het afgestemde uitgangspunt, dit kan
valt daar vanuit bodem, water, milieu, klimaat en
bijvoorbeeld door middel van een infographic.
biodiversiteit grote winst te behalen.
Door in de omgevingsvisies op te nemen welk
»
Een gezamenlijk beeld van welke elementen
type landgebruik waar is toegestaan, kunnen
worden beschouwd als agrarische natuur is
vergunningen voor intensieve vormen van
noodzakelijk. Vervolgens kan er (op basis van de
landbouw worden geweigerd. Ook instrumenten
nulmeting GBDA en het gezamenlijk beeld) een
als natuurpacht, WVG, BP, en een grondbank
realistisch doel worden gesteld (bijvoorbeeld:
bieden mogelijkheden.
Regio Noordoost Brabant heeft zoveel % meer agrarische natuur in 2030). Dan kan per gebied gekeken worden hoeveel agrarische natuur de regio daar wil realiseren. In een gebiedsgerichte uitwerking wordt duidelijk op welke gebieden
Op dit moment zijn er geen projecten op bovenstaande gericht. In een volgende versie van het uitvoeringsprogramma kunnen deze worden toegevoegd.
eerst wordt ingezet, en wat de concrete doelen per »
gebied zijn.
6 Aandachtspunt bij de inzet op meer agrarische natuur, is
De regio wil vanuit natuur en landschap inzetten
het verdienmodel van agrariërs. Belangrijk is om aan te haken
op gezamenlijk beleid voor vrijkomende agrarische gronden (VAG) in overgangsgebieden en daar waar ambities zijn voor het realiseren van verbindingen. Uitgangspunt is dat vrijkomende landbouwgronden daar worden ingezet voor extensivering van de
op wat er provinciaal en landelijk al wordt gedaan rondom verdienmodellen, er wordt o.a. gewerkt aan KPI’s waarmee agrariërs aan verschillende doelen kunnen werken. Ook is er grond nodig voor het extensiveren van bedrijven, extensivering kan samengaan met agrarische natuur en groenblauwe dooradering.
11
3
LANDSCHAPPELIJKE KWALITEIT
3.1 Leidraad Landschappelijke inpassing en kwaliteitsverbetering landschap
2.
Keuze bureau dat de leidraad vormgeeft.
opmerkingen bij ambtenaren van gemeenten en
3.
Opstellen leidraad middels enkele ambtelijke
provincie.
Landschappelijke inpassing en kwaliteitsverbetering landschap zijn belangrijke instrumenten om de
werksessies. Presentatie eindconcept aan een brede groep
Projectorganisatie en capaciteit
kwaliteit van ons landschap hoog te houden of
(ambtelijke) gebruikers om te informeren,
Binnen dit project bestaan twee deelprojectgroepen:
zelfs te verbeteren. Toch blijkt dat in de uitvoering
inspireren én laatste puntjes op de i te zetten.
»
van die regelingen veel onduidelijkheid te bestaan,
4.
5.
zowel binnen de deelnemende gemeenten als bij de initiatiefnemers die de inpassing moeten realiseren. Dat maakt dat de inzet van deze instrumenten niet
»
Bijlagen bij leidraad (normbedragen, categorieindeling, rekenmodel) - ambtenaren uit werkveld RO.
met het stuk kunnen werken. 6.
uit werkveld landschap.
Schriftelijke marktconsultatie om te checken of initiatiefnemers/adviseurs/belangengroepen
Leidraad landschappelijke inpassing – ambtenaren
Projectleider natuur komt van gemeente Bernheze en
Opstellen definitieve versie.
is verantwoordelijk voor het totaalproject en bewaakt
het optimale resultaat hebben, maar wel veel tijd kosten en frustratie opleveren bij zowel gemeenten
Beoogd resultaat
de samenhang tussen de leidraad en de bijlagen. De
als initiatiefnemers. Het opstellen van een regionale
Een basisdocument met collegevoorstel, in
projectleider natuur is agendalid bij de overleggen van
Leidraad Landschappelijke inpassing die inzichtelijk
modulaire opzet:
de deelprojectgroep RO.
maakt hoe we in noordoost Brabant omgaan met
»
Module A: uitleg systematiek/regels.
de thema’s Kwaliteitsverbetering landschap en
»
Module B: gemeenschappelijke toepassing/
Projectleider deelproject bijlagen: Projectleider
vertaling van de landschapstypologieën .
RO van de gemeente Bernheze stuurt deelproject
Module C: richtlijn opstellen inpassingsplan.
bijlagen aan. De projectleider RO is agendalid bij de
Landschappelijke inpassing helpt zowel gemeenten als initiatiefnemers om efficiënter en effectiever te
7
»
overleggen van de deelprojectgroep hoofdmodules.
werken aan een fraai Brabants landschap. Losse bijlagen:
Elke deelprojectgroep heeft vertegenwoordiging uit alle
Activiteiten
»
Categorie-indeling
deelnemende gemeenten. De provincie is agendalid,
1.
In beeld brengen gezamenlijk gewenst resultaat
»
Normbedragen
maar wordt expliciet gevraagd om het eindconcept te
(Wat moet de inhoud van de leidraad zijn? Welke
»
Rekenmodel
checken.
boodschap moet eruit spreken? Voor welke
Alles in publieksvriendelijke opzet zodat deze een
problemen moet deze leidraad een oplossing
duidelijke richting geeft aan initiatiefnemers en
7 Veel gemeenten hebben deze typologieën beschikbaar, voor
bieden? Uit welke goede voorbeelden kunnen we
hun adviseurs. En zodanig van opzet dat het ook
eenheid in de toepassing is alleen nog een gemeenschappelijke
putten?)
antwoord geeft op veelvoorkomende vragen/
vertaling nodig.
12
Participatie Deze leidraad is geen nieuw beleid, dus uitgebreide participatie is niet nodig. In dit geval hechten we veel waarde aan een regionaal gedragen stuk, waardoor lokale input wat minder zwaar zal wegen dan het belang van regiobrede afspraken. Om die redenen kiezen we voor één schriftelijke consultatieronde waarin lokale partnerorganisaties en adviseurs kunnen reageren op het conceptstuk. In diezelfde ronde worden ook kennispartners zoals Brabants Landschap en StiLa-veldcoördinatoren gevraagd te reageren op het stuk.
Kosten en financiering We willen een adviesbureau vragen om de stukken uit te werken. Geschatte kosten zijn ongeveer € 30.000,-. Kosten zitten in de opzet van de stukken én het bijwonen van de overleggen door het adviesbureau zodat zij de input uit de projectgroep goed kunnen overnemen in de stukken. Als alle gemeenten meedoen, vergt dit ongeveer € 3.000,- van elke afzonderlijke gemeente (nog nader te specificeren met de regionale verdeelsleutel, zie hoofdstuk financiering).
Planning 2024/2025. Naar verwachting worden de resultaten hiervan in Q1 van 2025 opgeleverd.
13
4
ROBUUSTE VERBINDINGEN
Regionale inzet is nodig om robuustere
»
verbindingen tussen de regionale natuurgebieden en vanuit de regio met natuurgebieden buiten
»
de regio te realiseren, omdat ze gemeente-
»
landschapstypen ontbreken in het gebied van Land
Landgoederenzone langs de Dommel, en langs
van Cuijk. »
driehoek ’s-Hertogenbosch, Boxtel en Heusden’). »
realiseren van het BPLG (GBDA en versterken
Oost-west verbindingen tussen verschillende
bosgebieden op de Peelhorst. Vlijmens Ven naar Heusden (Landschapspark
en regiogrens overschrijdend zijn. Robuuste verbindingen dragen daarmee bij aan het
Houtige verbinding tussen de grotere
De Groene Delta bestaande uit ‘Rondje west’ en
Landgoederen en landschapselementen als verbindende groene stapstenen.
»
Robuuste verbindingen bieden mogelijkheden voor
‘Kanaalpark’.
of zijn onderdeel van recreatie, landbouw, wonen, cultuurhistorie.
biodiversiteit in Natura 2000) en het realiseren van
»
De verschillende beekdalen.
het NNN/NNB. Tussen de deelnemende gemeenten
»
Het gehele Maasgebied.
is meer afstemming nodig over de specifieke
»
Oost-west natuurverbindingen.
locaties van de (te realiseren) verbindingen.
De regio neemt haar regierol in het werken aan robuuste verbindingen. Met name in het kennisdelen
Gemeentes kunnen elkaar versterken, van
Met betrekking de volgende robuuste verbindingen
en van elkaar leren heeft de regisseur een belangrijke
elkaar leren en verbindingen eerder realiseren.
zijn specifieke aandachtspunten meegegeven:
rol.
Uiteindelijke planvorming en realisatie van de
»
verbindingen moet gebiedsgericht gebeuren.
Gebiedsontwikkeling zandrug Den Bosch - Bernheze - Oss - Sint-Michielsgestel: verkennen of er in regionaal verband kan
In de Agenda Natuur en Landschap zijn als belangrijke
worden samengewerkt in een ruimtelijke
robuuste verbindingen benoemd:
ontwikkelstrategie. Het gebied bestaat uit een
»
Klimaatadaptief Landschap Groote Wetering
kleinschalig landschap met natuur, landbouw,
tussen ’s-Hertogenbosch en Oss.
wonen, zorg en bedrijvigheid.
» »
Van de Kampina naar de Loonse en Drunense
»
De verbinding Boxtel-Veghel via het Duits Lijntje. Dit oude tracé kan (deels) ingezet worden als
Van De Geelders-Dommeldal-De Scheeken naar de
robuuste verbinding.
Kampina. »
»
duinen. »
Inzet nodig op de grotere ecologische
Herperduin - Keent als verbinding tussen
verbindingen o.a. Raamvallei en het Aa-Dal, net
Maashorst en Maas.
als op een robuuste houtige verbinding tussen de
Verbinding Maashorst - Aa-dal - Het Groene Woud.
grotere bosgebieden op de Peelhorst.
14
Afb 4.1: Gewenste robuuste verbindingen binnen en naar gebieden buiten de regio
15
4.1 Handreiking robuuste verbindingen
een robuuste verbinding? Welke beelden zien
Bij de Startnotitie Natuur en Landschap van de
we voor ons? En wat willen we liever niet in die
RNOB (25-10-2023) is een kaart met het Groenblauw
verbindingen? Hiervoor zijn enkele werksessies
netwerk van de regio opgenomen. Hierop staan
nodig.
visie is een opsomming van aandachtspunten
Opleveren visiedocument met daarin veel
ten behoeve van de realisatie. Doelgroepen
beeldmateriaal.
zijn de ambtenaren in de werkgroep Natuur en
We presenteren dit visiedocument aan
Landschap en hun collega's die bijdragen aan de
robuuste verbindingen’ laten we op inspirerende
bestuurders (in RNOB-verband), ambtelijke
realisatie van de robuuste verbindingen.
wijze zien hoe we deze verbindingen voor ons zien
achterban (iedere gemeente afzonderlijk) en
Robuuste natuurverbindingen opgenomen die
3.
de grotere natuurgebieden in onze regio met elkaar verbinden. Met het project ‘Handreiking
4.
en delen we kennis over de realisatiestrategieën
verkennende fase waarbij studenten een visie met bouwstenen ontwikkelen. »
»
Bijvangst van de diverse werksessies t.b.v. de
Gedeelde kennis door dit thema regelmatig te
stakeholders (elke gemeente afzonderlijk)
agenderen bij de werkgroepoverleggen en de
Daarna werkt elke gemeente aan zijn eigen
kansen, bedreigingen en aandachtspunten in de
dit regionaal op te pakken omdat veel van deze
robuuste verbindingen. We agenderen dit thema
realisatiefase te bespreken.
verbindingen gemeentegrensoverschrijdend zijn
regelmatig voor de werkgroepoverleggen van de
en een bovenlokaal belang vertegenwoordigen.
werkgroep Natuur en Landschap. Daarbij delen
Projectorganisatie en capaciteit
Deze verbindingen gaan veel verder dan de reeds
we kennis en ervaringen over de realisatie van de
»
aangewezen ecologische verbindingszones omdat
robuuste verbindingen.
die hier bij kunnen passen. Het is belangrijk om
5.
landbouw, erfgoed enzovoorts. Allemaal thema's
Beoogd resultaat
die ook grensoverschrijdend zijn. Dit vraagt om een
»
brede benadering en specifieke financieringsbronnen.
Aa en Maas als buddy. »
hierin ook ruimte is voor recreatie, natuurinclusieve Een inspirerende rapportage die laat zien welke
Kartrekker is gemeente Bernheze met waterschap Projectgroep: hele werkgroep Natuur en Landschap RNOB, inclusief provincie.
»
Klankbordgroep: zie participatie.
doelen we willen bereiken met deze robuuste verbindingen. Welke beelden zien we voor ons
Activiteiten
in de robuuste verbindingen? En wat zien we
1.
Inventariseren: Waar liggen de verbindingen? En
er liever niet? Doelgroep van deze rapportage
Voorbeelden van robuuste verbindingen waar aan gewerkt wordt (kennisdelen):
wat weten we er al van? (doelsoorten bekend?
zijn bestuurders, ambtenaren en stakeholders
»
Keent-Herperduin
Koppelkansen? Lopende projecten? Goede
(grondeigenenaren, belangenorganisaties, …). Stijl
»
Verbindingen rondom ’s-Hertogenbosch
voorbeelden Enz.)
van het document is inspirerend, beeldend en
Wat kunnen we hier van leren? Hoe kunnen we
Visievorming: wat willen we bereiken? Welke
stimulerend. Het project Herperduin-Keent kan
regionaal meerwaarde bieden?
bouwstenen/ontwikkelingen zijn mogelijk binnen
hierbij als voorbeeld dienen. Dit project zit in een
2.
16
Participatie Met de ambtelijke werkgroep stellen we de conceptstukken op. Deze leggen we ter consultatie voor aan een klankbordgroep bestaande uit ZLTO, IVN, BMF, Brabants Landschap, etc. Gelet op het abstracte, regionale karakter werken we met vertegenwoordigers uit de regionale/provinciale afdelingen van deze organisaties. Zodra deelprojecten (zoals bijvoorbeeld HerperduinKeent) worden ontwikkeld, worden de lokale afdelingen benaderd.
Planning »
Projectuitvraag definiëren en opdracht verstrekken: Q1 2025.
»
Inventarisatie en visievorming met hulp van een bureau: Q2 en Q3 2025.
»
Realisatiestrategie uitwerken: Q4 2025.
»
Definitief maken stukken: Q4 2025.
Kosten en financiering Een adviesbureau wordt gevraagd om op basis van een aantal workshops met de deelnemende gemeenten de handreiking op te stellen. We schatten de kosten hiervan tussen de € 10.000 en € 15.000,-. We vragen de RNOB hiervoor de middelen uit ontwikkelgeld beschikbaar te stellen.
17
5
NATUURNETWERK BRABANT
5.1 Regionale NNB in combinatie met ONNB
Activiteiten
Projectorganisatie en capaciteit
1.
Verkennen of dit project als onderdeel kan
Trekker is gemeente Land van Cuijk, gemeente
De regio wil meer slagkracht en consistentie voor
worden uitgevoerd binnen de pilot GBDA (zie
Maashorst neemt onder voorbehoud deel aan de
de realisatie van het regionale NNB, in combinatie
2.2).
projectgroep.
met Ondernemend Natuurnetwerk Brabant (ONNB).
2.
Het SMART inventariseren van de kansen
Reden hiervoor is dat realisatie achterblijft bij de
per deelnemende gemeente om houtige
Gemeente Land van Cuijk organiseert een sessie met
urgentie van ontwikkelingen in het gebied rondom
landschapselementen om te vormen (o.a.
het bestaande platform Natuur, Landschap en Ecologie,
de transitie van leefomgeving en natuur (Landelijk
onderdeel van NNB en ONNB), waarvoor nu
waarin naast groene organisaties ook ZLTO, Industriële
onvoldoende of geen geld beschikbaar is.
kring en ANV vertegenwoordigd zijn. Dit samen met
Het formuleren van meetbare opgaven per
gemeente Maashorst. Gevraagde inzet: 2 uur per week
gemeente en regionaal.
per deelnemende gemeente.
Gebied). Dit willen we o.a. bereiken door het verkrijgen van regionale middelen om uitvoering
3.
mogelijk te maken. N.B. de voorgestelde vorm van ondernemende
4.
natuur in dit project is niet alleen gericht op het NNB zelf, maar omvat ook de bredere opgave m.b.t.
5.
groenblauwe dooradering. Vooruitlopend op dit project heeft de gemeente Land van Cuijk een beroepsopdracht door de HAS laten
6.
Het formuleren van kansen en knelpunten uit de opgaven GBDA en NNB en analyse daarvan.
Participatie
Kiezen van de strategie met SMART KPI
We maken gebruik van het bestaande platform Natuur,
(Kritische Prestatie Indicator) doelen en koers
Landschap en Ecologie van de gemeente Land van Cuijk
per gemeente en totaal voor de regio.
en het bestaande transitieteam Landelijk Gebied.
Bestuurlijke borging van de koers en doelen voor de regio.
Planning »
doen. Daaruit is voortgekomen dat het omvormen
Q3 2024: Start van project met bestuurlijk en
van houtige landschapselementen naar zoom-
Beoogd resultaat
ambtelijk commitment via RNOB over inzet van 2
mantel en kern begroeiing een grote bijdrage levert
Kennisdocument en koersdocument t.b.v. de
uur per week per gemeente voor project ‘Regionale
aan de biodiversiteit. Specifiek betekent een zoom
realisatie van NNB en ONNB die nu niet gerealiseerd
NNB in combinatie met ONNB’
van minimaal 5 meter, ongeveer 3-4 keer zoveel
kan worden, door op basis van KPI’s, GBDA, NNB
bestuivers dan zonder. Dit is dus een quick-win, die
en ONNB doelen in lijn brengen met de benodigde
stakeholders over het project, samen met gemeente
samen met agrarische collectieven te verwezenlijken
sociaal/economische en natuurontwikkelingen.
Maashorst. Output is input voor kennisdocument.
»
Q4 2024: Gemeente LvC organiseert een sessie met
is.
18
»
Q1 2025: Gemeente Maashorst verwerkt alle input uit het transitieteam Landelijk Gebied en kennis en ontwikkelingen over bestaande en nieuwe regelingen in een kennisdocument.
»
Q2 2025: De trekker zorgt voor oplevering van een regionaal en intern met het transitieteam landbouw afgestemd koersdocument op basis van genoemd kennisdocument, dat bestuurlijk voorgelegd en vastgesteld wordt.
Kosten en financiering Begroting volgt uit analyse met stakeholders.
19
6
NATUUR EN BIODIVERSITEIT IN EN ROND BEBOUWD GEBIED
De samenwerkende partijen binnen de RNOB
Waar we als overheden nu veelal focussen op het
ontwikkelaars en woningeigenaren. Het doel is om
hebben de ambitie om groen in bebouwde
optimaliseren van de inrichting van de openbare
een praktische, inspirerende, beeldende handreiking
gebieden met het groene buitengebied/ natuur te
ruimte, zijn er ook grote stappen te halen in
te ontwikkelen die meer inzicht geeft in de
versterken en verbinden. Ook binnen bebouwd
(particuliere) gebouwen. Er zijn diverse mogelijkheden
mogelijkheden.
gebied valt veel winst te halen op het gebied van
om nestkasten, groene daken en tuinen of specifieke
biodiversiteit en natuur. Naast bijdragen aan de
materialen te integreren in nieuwbouw die kansen
Subdoelen
opgaven om de biodiversiteit te behouden en
bieden voor het in standhouden van beschermde
»
versterken, draagt meer groen in bebouwd gebied
dier- en plantensoorten zoals de vleermuis of de
nadenken over het belang van de natuur en
bij aan klimaatadaptatie (o.a. waterbuffering).
huismus. De bouwopgave in de regio is groot en
biodiversiteit en hoe dit in woningbouwopgaven
daarmee een grote kans om bewuster te bouwen en
geïntegreerd kan worden (er wordt onderzocht
6.1 Handreiking natuurinclusief en klimaatadaptief bouwen
meer bewustwording te creëren in de mogelijkheden
of dit ook al interessant is om te stellen voor
die er zijn om de leefomgeving natuurinclusief en
bedrijventerreinen en andere bebouwing zoals
Door de verstedelijking van onbebouwd gebied
klimaatadaptief met aandacht voor waterbuffering in
wordt de leefomgeving van veel (beschermde)
te richten.
dier- en plantensoorten bedreigd waardoor soorten
Met betrekking tot verstedelijking is het regionaal
onder druk komen te staan. Een goede inrichting
standpunt vanuit Natuur en Landschap dat er
van bebouwd gebied kan ervoor zorgen dat
natuurinclusief, dus met aandacht voor biodiversiteit,
ecosystemen versterken waarbij er voor diverse
gebouwd wordt. Hoe er invulling gegeven wordt aan
soorten leefomgeving binnen bebouwd gebied
het wel of niet opleggen van bepaalde maatregelen,
behouden blijft, zodat ze niet in de verdrukking
het hanteren van een groennorm, etc. is aan de
»
Mens en natuur bij elkaar brengen.
komen. Dit is niet alleen wenselijk, maar in sommige
gemeentes zelf. Wel is er behoefte om kennis te delen
»
In standhouden van (beschermde en bedreigde)
gevallen ook noodzakelijk in het kader van de Wet
en toegankelijk te maken over natuurinclusief en
Natuurbescherming als sprake is van beschermde
klimaatadaptief bouwen.
soorten. Hoe meer natuur deel uitmaakt van de
Gemeente, ontwikkelaars en inwoners laten
winkelcentra). »
Versterken van de biodiversiteit in bebouwde gebieden.
»
Schade aan de natuur verminderen / voorkomen bij o.a. woningbouwopgaven.
»
Klimaatadaptatie en waterbuffering onderdeel maken van plannen en initiatieven.
dier- en plantensoorten.
Activiteiten 1.
Voorbereiding en startoverleg binnen de regio
planvorming hoe makkelijker de compensatie
Doel
gerealiseerd kan worden en het vergunningentraject
In de RNOB is er behoefte aan informatie die
a. Voorbereiding
kan worden doorlopen.
gemeenten mee kunnen geven / opleggen aan
b. Startoverleg o.a. om te bepalen wat het
20
karakter wordt van de handreiking: stimulerend
Projectorganisatie en capaciteit
of regelend? (denk bijv. aan een puntensysteem
Tot dusver is de gemeente Boekel trekker van het
waarop een projectontwikkelaar kan scoren.)
project en denken gemeente Bernheze, Maashorst
c. Onderzoek subsidiemogelijkheden
en Land van Cuijk mee in de projectgroep. Met de
2. Onderzoek naar beschikbare informatie
afdeling duurzaamheid van de gemeente Boekel is
a. Welke informatie is er beschikbaar (onderzoek
afgesproken gezamenlijk de handreiking op te stellen,
met vogelbescherming, provincie, ecologen,
met betrokkenheid van collega’s klimaatadaptatie en/
ontwikkelaars, best practices, etc.)
of natuur en andere benodigde expertises (denk aan
b. Doornemen bestaande handreikingen
ecologen, vogelbescherming, lokale natuurpartijen en
3. Participatietraject a. Wat zijn behoeftes, tips uit de regio (collega
ambtenaren, lokale natuurpartijen, etc.);
4. Opstellen handreiking
andere relevante partijen zoals gemeentes, waterschap en de provincie, nader onderzoek moet uitwijzen wie dat zijn). Gemeente Boekel verwacht 4 uur per week te kunnen
a. Thema’s
spenderen aan de handreiking. De projectgroep zal
b. Praktische ideeën
in elke fase overleggen en meelezen met het product.
c. Subsidiemogelijkheden
Inschatting is dat dit project per deelnemende
d. Hoe opnemen in lokaal beleid
gemeente 8 uur kost voor de projectgroepleden 16 uur.
e. Etc. 5. Definitief maken, vormgeven en communicatiestrategie
Participatie Verschillende partijen worden gedurende het project betrokken om behoeften en beschikbare
Beoogd resultaat
informatie en voorbeelden bij elkaar te brengen.
Een praktische, inspirerende en beeldende handreiking
Denk hierbij aan gemeentes, vogelbescherming,
die inwoners en ontwikkelaars moet stimuleren om
ecologen, ontwikkelaars en Waterschap Aa en Maas.
maatregelen te nemen die ten goede komen aan de
Waterschap heeft het project “Stad als spons” waar ze
natuur. Er wordt hierin praktisch en simpel aangegeven
met gemeentes toewerken naar een klimaatrobuust
wat klimaatadaptief en natuurinclusieve maatregelen
bebouwd gebied waarbij hemelwater zoveel mogelijk
inhouden en wat men zelf kan doen.
wordt vastgehouden en geïnfiltreerd.
21
Planning Maand
1
2
3
4
5
6
7
Activiteit 1 Voorbereiding en startoverleg Voorbereiding en startoverleg Activiteit 2 Onderzoek beschikbare informatie Onderzoek subsidiemogelijkheden Beschikbare informatie regio NOB Doornemen bestaande handreikingen Activiteit 3 Participatietraject Participatie met de regio Activiteit 4 Opstellen handreiking Opstellen handreiking Concept handreiking delen Activiteit 5 Definitief en communicatie Ophalen en verwerken terugkoppeling Presenteren / delen handreiking Opstellen en delen communicatiestrategie TABEL 2: Planning
Kosten en financiering Naar schatting: € 5.000,- voor externe begeleiding indien nodig. Daarnaast € 2.000,- uit het RNOB budget voor het aantrekkelijk vormgeven van de flyer of infographic in de huisstijl.
22
7
BOSSENSTRATEGIE
De RNOB wil samenwerken aan de uitvoering van
biodiversiteit kan worden gerealiseerd of versterkt.
meer bos passend is? (doelsoorten bekend?
de Brabantse Bossenstrategie, die de provincie
Tevens kan hiervoor de provinciale kaart met
Koppelkansen? Lopende projecten? Andere
Noord- Brabant in 2020 heeft vastgesteld. Hierin
Zoekgebieden Bos voor gebruikt worden.
waarden, zoals bijvoorbeeld cultuurhistorie/
spreekt de provincie 2 ambities uit: 1.
2.
archeologie? Hoe realistisch zijn mogelijke
De ontwikkeling van 13.000 ha nieuw bos
7.1 Regionaal bod bossenstrategie
locaties bijv. i.v.m habitats beschermde
vóór 2030. Dit komt neer op 50 tot 65 miljoen
Voorstel is om gezamenlijk de provinciale ambitie te
soorten, andere bestemmingen/ functies in het
bomen en een oppervlakte ter grootte van
vertalen naar een regionaal bod met het
gebied?) Hoe zit het met eigendom gronden van
de gemeente Breda. Een groot deel van het
aantal ha bos en logische plekken (gezien vanuit
deelnemende partijen? Wat is er beschikbaar?
nieuwe bos (circa 8.000 ha) wordt gerealiseerd
biodiversiteit, landschap, natuur in en om
binnen het Natuurnetwerk Brabant. De
bebouwd gebied, klimaat). Want niet ieder landschap
moeten we in zijn algemeenheid regelen?
overige 5.000 hectare wordt daarbuiten
leent zich voor bos- of boomaanplant
En welke deelprojecten kunnen we specifiek
aangelegd.
en ook om andere redenen is bosaanplant soms niet
benoemen (die we bij de actualisatie van dit
Het klimaatbestendig maken van 60.000
mogelijk (b.v. vanwege archeologische
hectare bestaand bos voor 2050. Dat is een
waarden of waterbelangen).
enorme opgave en daarom is deze ambitie
Hierbij wordt samen naar
opgeknipt in delen. In 2030 is 20.000 ha, in
gemeentegrensoverschrijdende en misschien zelfs
Beoogd resultaat
2040 is 40.000 hectare en in 2050 is 60.000
regiogrensoverschrijdende mogelijkheden gekeken.
»
3.
Uitvoeringsprogramma meenemen.) 4.
hectare bos gerevitaliseerd.
Een uitvoeringsprogramma met planning maken.
Een visie in de vorm van een kaart met zoekgebieden en beknopte tekstuele uitleg.
Activiteiten Afstemming en samenwerking is nodig om ervoor
Realisatiestrategie op hoofdlijnen: wat
1.
»
Inventariseren bij provincie, waterschap en per
Een regionaal bod met een looptijd en middelen voor 10 jaar.
te zorgen dat nieuw bos ontstaat, passend in het
gemeente: wat is de opgave, waar ligt bestaand
landschap. Ook vanuit het oogpunt van biodiversiteit
bos en waar zijn alle bosaanplantlocaties in
visie te komen, inclusief uitvoeringsprogramma
en vanwege de waterdoelen is regionale aanpak
ontwikkeling, waar zien we kansen voor meer
(wie doet wat wanneer) en planning. (Dit is dat
wenselijk, aangezien bosaanplant ongunstig kan zijn
bomen?
een nieuw project in een volgende versie van het
voor bepaalde soorten, zoals weide/akkerlandvogels.
2.
»
Analyseren: SWOT-analyse opstellen. In welke
Op basis van de nulmeting GBDA kan bepaald worden
landschappen/ waar past meer bos? En waar
waar bos vanuit het oogpunt van landschap en
biet? Wat weten we al van die gebieden waar
Een Plan van Aanpak hoe tot uitvoering van de
UP.) »
Een projectorganisatie om het plan van aanpak uit te voeren en te monitoren/evalueren.
23
Projectorganisatie en capaciteit
»
Organiseren van “Vinger- aan-de-pols-
Trekker: gemeente Vught, buddy gemeente Boxtel (of
momenten” m.b.t. de voortgang van het project
vice versa, dit moet nog worden besloten en is mede
in de looptijd van 10 jaar.
»
Plan van aanpak en organisatie voor de uitvoering opgezet: gereed Q4 2025
»
Uitvoering: looptijd 10 jaar.
afhankelijk van de beschikbare capaciteit binnen de gemeenten).
Benodigde capaciteit, uitgaande van een benodigde
Kosten en financiering
Aan de projectgroep zullen een vertegenwoordiger
tijd van 6 maanden:
Visiekaart met tekst (eenvoudig) door een bureau:
van provincie en waterschappen deelnemen.
»
Trekker: 3 maanden 4 uur/week; 3 maanden 4
€ 10.000,-. Voorstel om kosten te dekken via regionaal
uur/maand.
ontwikkelgeld.
»
Organiseren van enkele bijeenkomsten met andere gemeentes en de provincie en
»
waterschappen voor het verzamelen van de
Buddy: 2 maanden 2 uur/week; 4 maanden 2 uur/maand.
Uitvoering: PM (afhankelijk van visiekaart en uitvoeringsprogramma).
benodigde informatie. Ter voorbereiding heeft
»
Projectgroepleden: 6 maanden 4 uur/maand
elke gemeente tijd nodig om eigen situatie
»
Werkgroep N en L leden: 3 maanden 12 uur/
te inventariseren. Afhankelijk van hoe goed
maand; 3 maand 4 uur.
informatie intern op orde is, zal dit meer of »
minder tijd kosten.
Participatie
Uitbesteden van de kaart met teksten en
Terreinbeherende Organisaties (TBO’s),
selecteren en begeleiden van een bureau die deze
grondeigenaren.
maakt. »
»
»
Organiseren van een bijeenkomst met alle
Planning
gemeenten, provincie en opdrachtnemer om de
»
Start: zsm zodra basisgegevens nulmeting
grote lijnen op kaart te zetten.
GBDA (2.1) beschikbaar zijn en gezien het
Iedere gemeente moet zelf voor de interne
feit dat gemeentes nu al aanvragen aan het
behandeling van (tussen)producten zorgen
voorbereiden zijn voor de subsidieregeling van
en de vaststelling ervan indien nodig. De
Q4 2024. Deze gebieden moeten meegenomen
projectorganisatie verzamelt alles en neemt actie
worden als ontwikkelgebied en onderdeel het
waar nodig en voor het vervolg.
bod.
Plan van aanpak voor de uitvoering van de kaart
»
Echter is op dit moment vanwege benodigde
maken, in samenspraak met alle gemeentes en
capaciteit van projecttrekker/buddy de vroegst
andere betrokkenen.
mogelijke datum Q2 2025.
24
8
KENNIS DELEN
Kennis delen is een belangrijk doel binnen de
»
Aanpak en resultaten nulmeting en nota
»
De werkgroep komt 4 keer per jaar fysiek bijeen.
gezamenlijke Agenda Natuur en Landschap.
biodiversiteitsonderzoek (gemeente Land van
De inhoudelijke invulling wordt elke bijeenkomst
Er staan praktijkvoorbeelden genoemd in
Cuijk en gemeente Vught).
door iemand anders opgepakt, afhankelijk van
Wat kunnen we leren van gebiedsprocessen
het onderwerp op de agenda. De vorm van de
voorbeelden van hoe verder invulling te geven
als Dommeldal en het werken aan robuuste
bijeenkomst wordt ook aangepast afhankelijk van
aan regionale ambities te verzamelen via
verbindingen als Herperduin-Keent en
de agenda.
het GOB, de provincie, Brabants Landschap
voorbeelden rondom gemeente Den Bosch.
voorafgaande hoofdstukken. Verder zijn
(Coördinatiepunt Vrijwillig Landschapsbeheer,
»
»
Groenloket), waterschap en gemeenten. »
8.1 Werkgroep kennisdelen Iedere gemeente in de RNOB neemt zitting in de
»
werkgroep kennisdelen. In deze werkgroep houden we elkaar op de hoogte van ontwikkelingen en
»
best practices die relevant zijn voor de regio of buurgemeenten. Ook is de werkgroep een plek waar
»
»
Daarnaast zet de werkgroep een online
Thema water en bodem sturend (effect) met het
Sharepointpagina op waar relevante
waterschap.
informatie wordt verzameld. Deze online
Gebiedsontwikkeling in het kader van verruimde
pagina is toegankelijk en aanpasbaar voor alle
mogelijkheden van omgevingsvisies.
werkgroepleden.
Voorbeelden van bestemmingsplannen met
»
2 keer per jaar organiseert de regisseur Natuur
voorwaarden voor groenere tuinen.
en Landschap met de collega regisseurs Transitie
Normen rondom klimaat/biodiversiteit in de
Landbouw, transitie landelijk gebied en klimaat
omgevingsverordening (gemeente Den Bosch).
adaptatie een themabijeenkomst.
Groennorm: klimaatadaptief bebouwde
we elkaar inspireren. Daarnaast maken we ruimte
omgeving, onderzoek gemeente Oss waarin
Beoogd resultaat
om rond specifieke thema’s (o.a. gebiedsgericht
verschillende instrumenten met elkaar zijn
»
werken, robuuste verbindingen en biodiversiteit)
vergeleken.
leden van de ambtelijke werkgroep Natuur en
Visie wonen in het buiten gebied (gemeente
Landschap van de RNOB op de hoogte zijn van
samen te komen met collega’s die zich bezighouden
»
met aanpalende opgaven.
Het duo van regisseur en buddy zorgt dat alle
relevante ontwikkelingen.
Vught). »
Het eerste resultaat is een compacte notitie op
Relevante onderwerpen zijn:
Activiteiten
basis van de inventarisatie van wensen en ideeën,
»
»
inclusief een jaarplanning.
Uitwisseling praktische zaken: waar loop je
De regisseur N&L van de RNOB met een buddy
tegenaan? tips? tricks?
uit de werkgroep zorgen voor de inventarisatie
»
Europese/ rijks/ provinciale wetgeving.
van wensen en ideeën, de jaarplanning en het
»
Subsidieregelingen.
plannen van de bijeenkomsten.
»
Het volgende resultaat is een ingerichte Sharepointpagina.
25
Projectorganisatie en capaciteit De regisseur N&L samen met een buddy. Tijdens de
Voorbeeldproject om van elkaar te leren
bijeenkomsten verwachten we aanwezigheid van alle
Gebiedsproces Dommelvallei
Projectorganisatie en capaciteit
Dommelvallei is direct verbonden aan Kampina
Trekker (gemeente Boxtel): er is financiering
Participatie
(N2000) via landgoederenzone Vught-Boxtel-Sint-
vanuit RNOB (NOVEX-Puzzelen met ruimte) voor
Waar mogelijk en van toegevoegde waarde nodigen
Michielsgestel (ten noordoosten en noorden van
een kwartiermaker.
we relevante partners en stakeholders uit.
Boxtel) en via (N2000-waardig) De Scheeken-
deelnemende partijen.
Kuppenbunders-De Mortelen (ten oosten en
Planning
Planning
zuiden van Boxtel). Het betreft grondgebied van
»
De werkgroep kennisdelen start vanaf oktober 2024.
de gemeenten Boxtel, Sint-Michielsgestel, Vught en Meierijstad (en Best en Oirschot).
2e/3e kwart 2024: inhoudelijke startnotitie/ PVA door kwartiermaker.
»
4e kwart 2024: onderschrijven inhoudelijke startnotitie door betrokken partijen door
Kosten en financiering Geen aanvullende financiering nodig buiten ureninzet.
Beoogd resultaat
ondertekening convenant en inrichten
Eventuele locaties en sprekers kunnen vanuit het
Herstel biodiversiteit, realiseren doelstellingen
gebiedsorganisatie.
RNOB budget gefinancierd worden.
BPLG, bieden van perspectief voor (stoppende)
»
Vanaf 1e kwart 2025: ontwikkelen gebiedsvisie
agrariërs en het leefbaar houden van het
en uitvoeringsprogramma met begroting en
buitengebied in de bufferzones. In combinatie
dekking en start gebiedsproces.
met onder meer de groen-blauwe dooradering en robuuste landschapselementen ontstaat een vitaal, toekomstbestendig buitengebied met behoud van het waardevolle karakter dat aantrekkelijk is voor de eigen bewoners, maar ook voor toeristische bezoekers.
26
9
FINANCIERING EN INZET
9.1 Financiering
Voor eventuele aanvullende middelen nodig om dit
Voor realisatie van het uitvoeringsprogramma is
uitvoeringsprogramma uit te voeren, werken we
financiering nodig. Het budget van de regisseur RNOB
met de regionale afspraken en verdeelsleutel voor
voor Natuur en Landschap is € 40.000,- voor 2024,
financiering, zoals beschreven in het convenant
en € 40.000,- voor 2025. Dit is niet toereikend om
(artikel 10) en onlangs geadviseerd door de BCG
met al het bovenstaande aan de slag te gaan. Zoals
(Regiodag 20 juni 2024).
Verdeling waterschappen/gemeentes Waterschappen
6,5%
Gemeentes
93,5%
Verdeling
Per organisatie
Inwoners (Bron: CBS 1-1-23)
Aa en Maas
4,5%
De Dommel
2%
Bernheze
4,8%
32.263
Boekel
1,7%
11.163
Verdeelsleutel:
‘s-Hertogenbosch
23,7%
158.753
- 6,5% waterschappen, waarvan Aa en maas 70% /
Land van Cuijk
13,6%
91.423
Maashorst
8,8%
58.934
Meierijstad
12,5%
83.715
Oss
14,1%
94.437
Boxtel
5%
33.748
St. Michielsgestel
4,5%
30.135
projecten GBDA en bossenstrategie is er een kans
Vught
4,8%
32.113
om hier middelen vanuit de provincie voor aan
Totaal
100%
626.684
tabel 3 laat zien, kunnen we een goede start maken, of hebben cofinanciering in de aanbieding voor
Tabel 2 geeft het voorstel voor de verdeling van de
aanvullende financiering.
aanvullende kosten. Uitgangspunt voor de verdeling vormt het samenwerkingsconvenant van de RNOB
In een werkgroep financieringskansen (zie 9.3) gaan
(artikel 10):
we de aanvullende financieringsmogelijkheden in
»
beeld. Aangezien we met dit uitvoeringsprogramma bijdragen aan het realiseren van verschillende doelen
De Dommel 30%
van Provincie en Rijk hopen we aanspraak te maken
- 93,5 % gemeentes, verdeling gemeentes op
op middelen vanuit de verschillende provinciale programma’s. (zie bijlage 2 voor een overzicht van mogelijke financieringsbronnen). Voorstel is om op basis van dit uitvoeringsprogramma een bod aan de provincie te doen. Voor wat betreft de
inwoneraantal »
Maatwerk als andere partijen ook willen aanhaken.
te vragen. Idealiter maken we een ‘regiopot’ van met ontwikkelgeld. Daarmee kunnen discussies
TABEL 3: Financiële verdeelsleutel voor programmakosten
over wie wat betaalt en hoe dat verdeeld wordt en bijbehorende vertragingen voorkomen worden.
27
Capaciteit
Werkgroep financieringskansen
De regisseur trekt deze werkgroep, en werkt samen
Daarnaast is er inzet nodig van zowel betrokken
De mogelijkheden voor financiering zijn divers.
met een deelnemende gemeente, het waterschap en
ambtelijk collega’s in de werkgroep Natuur en
Ook doen er zich regelmatig nieuw kansen voor.
de provincie.
Landschap als hun collega’s. (N.b. op dit moment is
Om hier goed grip op te krijgen, maken we een
bij verschillende deelnemende partijen onvoldoende
kleine werkgroep om de kansen voor (aanvullende)
capaciteit beschikbaar om dit UP uit te gaan voeren.)
financiering van onze projecten scherp in beeld te
Hieronder een overzicht van de geschatte benodigde
brengen en houden.
inzet en benodigde financiering per project.
Project
Trekker
Inzet8
Kosten
Looptijd
Afhankelijk van de beschikbaarheid van benodigde data
€ 7.000,- tot € 13.000,- per gemeente
Q4 2024-2025
Verkenning pilot Maashorst (o.v.) groenblauwe dooradering
Trekker: 60 uur Buddy: 24 uur
Voor de verkenning nog niets
Q4 2024-2025
Leidraad Landschappelijke inpassing
Bernheze
n.t.b.
€ 30.000,-
2024 (nu) Oplevering Q1 2025
Handreiking robuuste Bernheze verbindingen
n.t.b.
€ 10.000,- tot € 15.000,-
2025
2 uur per week per deelnemende gemeente
Volgt uit analyse met stakeholders
2024-2025
Boekel 4 uur per week, 16 uur voor de projectgroepleden en 8 uur per deelnemende gemeente
€ 5.000,- voor externe begeleiding. 2000,- uit het RNOB budget voor vormgeving
2024
Zie voetnoot9
Visiekaart met tekst (eenvoudig) door een bureau: € 10.000,-
2025
€ 4.000,- voor locaties, sprekers, catering
doorlopend
Nulmeting GBDA Bernheze
Regionale NNB in combinatie met ONNB
Land van Cuijk
Handreiking natuurinclusief Boekel en klimaatadaptief bouwen Regionaal bod bossenstrategie
voorstel Vught met Boxtel
Werkgroep kennisdelen Regisseur RNOB Werkgroep Regisseur RNOB financieringskansen
Ureninzet regisseur en deelnemers werkgroep Ureninzet regisseur en deelnemers werkgroep
Totaal ingeschatte kosten (excl. Nulmeting GBDA)
de trekker meer tijd kost dan de projectgroepleden. Maar ook de overige deelnemende gemeenten kost het wat tijd. Vaak zal informatie verzameld moeten worden door een medewerker N en L, stukken gelezen en besproken moeten worden en aan wethouder/ college moeten worden voorgelegd. In de specifieke projectplannen wordt de inzet nader gespecificeerd. 9 • Trekker: 3 maanden 4 uur/week; 3 maanden 4 uur/maand
doorlopend € 76.000,-
8 Voor ieder project geldt dat het
• Buddy: 2 maanden 2 uur/week; 4 maanden 2 uur/maand • Projectgroepleden: 6 maanden 4 uur/ maand • Werkgroep N en L leden: 3 maanden 12 uur/maand; 3 maand 4 uur
Beschikbaar budget 2024-2025 € 80.000,-
28
1
BIJLAGE: DEFINITIES
Robuuste verbindingen
EVZ’s
Naast de realisatie van de oorspronkelijke
De ecologische verbindingszones vormen een
Ecologische Verbindingszones (EVZ’s) van het
essentiële bouwsteen van het Natuurnetwerk
NNN, zijn robuuste verbindingen nodig. Robuuste
Nederland (en dus ook Natuur Netwerk Brabant).
verbindingen kunnen ‘puur natuur’ zijn, maar ook
Door groene verbindingen te leggen tussen de
een meer integrale, multifunctionele invulling
natuurgebieden zorgen zij ervoor dat dieren
krijgen zoals bijvoorbeeld verbindingen door of
en planten niet geïsoleerd raken. Ecologische
langs agrarisch gebied via agrarische natuur en
verbindingszones worden aangelegd met een
natuurinclusieve landbouwbedrijven. Robuuste
minimale breedte van 25m om het migreren van
verbindingen zijn in sommige gevallen mensvrije
dieren en planten tussen natuurgebieden en de
zones al de biodiversiteit/ soorten dat nodig hebben,
uitwisseling van genen mogelijk te maken.
maar kunnen ook verbindingen zijn waar mensen gebruik van kunnen maken (bijvoorbeeld langs een
Agrarische natuur
recreatief wandel- of fietspad). Het gaat ook om
Agrarische natuur verwijst naar de integratie
robuust in de zin van passend in het landschap: Het
van natuur en landbouwpraktijken. Het is een
streven is om de verbindingen zo robuust mogelijk
benadering waarbij boeren en landbouwers zich
te laten zijn, tussen de 50 en 2000 meter. In praktijk
inzetten voor het behoud en de bevordering van
zal dat lastig zijn en is 20 meter in ieder geval een
biodiversiteit en natuurlijke ecosystemen op hun
ondergrens. Naast robuuste verbindingen is ook
landbouwgronden. Dit houdt in dat agrarische
een netwerk van ‘stepping-stones’ of fijnmazige
activiteiten worden uitgevoerd met aandacht voor
verbindingen in de vorm van hagen, houtwallen,
het behoud van natuurlijke habitats, wilde dieren
sloten, beken en andere landschapselementen
en plantensoorten. Agrarische natuur past in
(groenblauwe dooradering) belangrijk voor kleinere
bovengenoemde vormen van landouw.
soorten en om dat robuuste verbindingen soms lastiger te realiseren zijn.
29
2
BIJLAGE: MOGELIJKE FINANCIERINGSBRONNEN
Voor realisatie van het uitvoeringsprogramma is
ontwikkelfonds heeft onvoldoende middelen voor
aandragen voor brede plattelandsontwikkeling,
financiering nodig. Onderstaand geeft een eerste
de financiering van het NNB zoals ingetekend op
klimaat, milieu, water en biodiversiteit in de
overzicht van mogelijke financieringsbronnen,
de kaart. Het is daarom belangrijk om concrete
Brabantse Peel.
deze lijst is dut niet uitputtend. Voor het
plannen voor de nog te realiseren verbindingen zo
uitvoeringsprogramma moet verder worden uitgezocht welke mogelijkheden passend zijn.
»
Provinciaal »
https://www.brabant.nl/loket/subsidies/op-thema/ subsidies-natuur-en-landschap
»
»
Met het (Landelijk) Programma Natuur wordt
Subsidie voor initiatieven die bijdragen aan
tot 2030 vooral gefocust op de stikstofgevoelige
het vergroten van de biodiversiteit, ofwel de verscheidenheid in dieren en planten.
natuurgebieden. »
Subsidie biodiversiteit
Stimuleringsregeling landschap
»
Subsidie klimaatbestendige maatregelen
De Stimuleringsregeling Landschap is een regeling
Subsidie voor klimaatbestendige maatregelen voor
landschap.
van provincie, gemeenten en waterschappen
gebouwen.
Water en Bodem Noord-Brabant
in Noord-Brabant om landschapsbeheer door
Provinciale subsidie gericht op activiteiten die
particuliere grondeigenaren te stimuleren.
Subsidie voor initiatieven op het vlak van recreatie,
GLB
watergebonden archeologie, cultuurhistorie en/of
en het Deltaplan Hoge Zandgronden.
Landschapselementen (professionele aanleg en
educatie.
BPLG
beheer door ANV/collectieven) zijn te financieren
De eerste tranche gelden vanuit het BPLG richten
vanuit het GLB.
Waterschap de Dommel
LEADER
»
zich met name op ‘no-regret’ maatregelen
»
Waterschap Aa en Maas
Programma natuur
Overzicht van provinciale subsidies op natuur en
bijdragen aan uitvoeren van de Kaderrichtlijn water »
snel mogelijk in te dienen bij het GOB.
»
»
»
Subsidie recreatie-educatie-participatie
Subsidie biodiversiteit
met als doel biodiversiteitherstel van Natura
LEADER is een Europese subsidieregeling voor een
Subsidie voor initiatieven die bijdragen aan
2000-gebieden. Om aanspraak te doen op deze
programmatische aanpak voor de versterking van
het vergroten van de biodiversiteit, ofwel de
middelen moet aangetoond kunnen worden dat
het platteland. Een belangrijk uitgangspunt is dat
verscheidenheid in dieren en planten.
activiteiten bijdragen aan dit doel.
mensen in het gebied zelf invulling geven aan wat
Groen Ontwikkelfonds Brabant
belangrijk is voor de leefbaarheid in hun gebied.
Subsidie voor klimaatbuffers voor extreme
»
Subsidie klimaatbuffer
NOVEX de Peel
weersomstandigheden door het veranderende
particulieren, ondernemers en overheden bij
De subsidie is bedoeld als cofinanciering voor
klimaat.
het realiseren van nieuwe natuur. Het groen
projecten die inwoners, verenigingen en bedrijven
Groen Ontwikkelfonds Brabant (GOB) ondersteunt
»
30
Brabants Landschap »
Erven Plus Erven plus richt zich op natuurrealisatie rondom erven.
»
Subsidieregeling Natuur Noord- Brabant Voor herstel en aanleg van kleine landschapselementen bestaat de Subsidieregeling Natuur Noord-Brabant. De regeling is bedoeld voor de aanleg van beplantingen met inheemse soorten, poelen en natuurvriendelijke oevers. Ook voor herstel van cultuurhistorische landschapselementen kan subsidie worden aangevraagd.
Van Gogh Nationaal Park »
Van Gogh Nationaal Park Van Gogh Nationaal Park is een brede beweging van overheden, organisaties, instellingen, bedrijfsleven en toerisme in Brabant. Samen met inwoners en burgerinitiatieven zetten we ons in voor de versterking van de natuur en het landschap.
31
3
BIJLAGE: LIJST MET AFKORTINGEN
BMF
Brabantse Milieu Federatie
BPLG
Brabants Programma Landelijk Gebied
EVZ(’s)
Ecologische Verbindingszone(s)
GBDA
groenblauwe dooradering
GGA
Gebiedsgerichte Aanpak
IVN
Instituut Voor Natuurbeschermingseducatie
(Instituut voor Natuureducatie en Duurzaamheid)
KPI
Kritische Prestatie Indicator
N2000
Natura 2000
NPLG
Nationaal Programma Landelijk Gebied
NNB
Natuurnetwerk Brabant
NNN
Natuurnetwerk Nederland
NOVEX
Nationale OmgevingsVisie EXecutiekracht. Programma
NOVEX is in het leven geroepen om het uitvoeren van
al het nationale beleid met een effect op de ruimtelijke
inrichting van Nederland te verbeteren.
NP
Nationaal Park
ONNB
Ondernemend Natuurnetwerk Brabant
RNOB
Regio Noordoost Brabant
SMART
Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Relevant en Tijdgebonden
SWOT
Strength, Weakness, Opportunities, Treaths
TBO(’s)
Terreinbeherende organisaties
ZLTO
Zuidelijke Land en Tuinbouw Organisatie
32
33
Uitvoeringsprogramma Natuur en landschap | september 2024