Bijlage 1 Uitvoeringsprogramma biodiversiteit 2023-2026

Uitvoeringprogramma biodiversiteit 2023-2026 Versie: definitief 21 november 2023

Inhoud Inhoud ....................................................................................................................................................2 1.

Inleiding ..........................................................................................................................................4 Afbakening en uitgangspunten .......................................................................................................4 Benodigde capaciteit en budget .....................................................................................................5 Leeswijzer .......................................................................................................................................5

2.

Speerpunt 1 - Behoud, verbetering en beheer van gemeentelijk groen ........................................6 Actiepunten ....................................................................................................................................6

3.

1.

Uitgangspunten voor biodiversiteit opnemen in Leidraad Inrichting Openbare Ruimte ...6

2.

Uitgangspunten voor biodiversiteit opnemen in Groenbeleidsplan ..................................6

3.

Uitbreiden van de groene kaart ..........................................................................................7

4.

Maatregelen voor specifieke zeldzame soorten .................................................................7

Speerpunt 2 – Versterken groenblauw netwerk .............................................................................8 Actiepunten ....................................................................................................................................8

4.

1.

Kleinschalige landschapselementen behouden en verbinden............................................8

2.

Natuurlijke oevers aanleggen .............................................................................................9

3.

Faunavoorzieningen aanleggen ..........................................................................................9

4.

Biodiversiteit opnemen in bodembeleid ............................................................................9

Speerpunt 3 – Natuurinclusief bouwen ........................................................................................10 Actiepunten ..................................................................................................................................10

5.

1.

Natuurinclusief bouwen en inrichten bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen ..................10

2.

Natuurinclusieve maatregelen bij bestaand gemeentelijk vastgoed ................................10

Speerpunt 4 – Natuurinclusieve landbouw...................................................................................11 Actiepunten ..................................................................................................................................11

6.

1.

Stimuleren van ecosysteemdiensten ................................................................................11

2.

Biodiversiteit stimuleren op pachtgronden ......................................................................11

3.

Ondersteunen vergaande vormen natuurinclusieve landbouw .......................................12

Speerpunt 5 - Duurzame en klimaatadaptieve maatregelen ........................................................13 Actiepunten ..................................................................................................................................13 1.

Biodiversiteit opnemen als thema binnen de Energietransitie ........................................13

2.

Kennis vergroten over biodiversiteit binnen klimaatadaptieve maatregelen ..................13

3. Aandacht vergroten voor biodiversiteit bij het nemen en beheren van duurzame maatregelen..............................................................................................................................13 4. 7.

Stimuleren van natuurlijke klimaatadaptieve maatregelen .............................................14

Speerpunt 6 - Vergroening particulier terrein ..............................................................................15

Zaaknummer

2456902

Pagina

2 van 24

datum 21 november 2023

Actiepunten ..................................................................................................................................15

8.

1.

Inwoners stimuleren om hun tuin biodivers te vergroenen .............................................15

2.

In gesprek blijven met inwoners .......................................................................................15

3.

Biodiversiteit bevorderen op bedrijventerreinen .............................................................15

4.

Private initiatieven tot natuurontwikkeling ondersteunen ..............................................16

Monitoring ....................................................................................................................................17 Gidssoorten ..................................................................................................................................18

9.

Participatie en communicatie .......................................................................................................19 Samenwerkingspartners ...............................................................................................................19 Speerpunt 1 - Behoud, verbetering en beheer van gemeentelijk groen ......................................19 Speerpunt 2 – Versterken groenblauw netwerk ..........................................................................19 Speerpunt 3 – Natuurinclusief bouwen ........................................................................................20 Speerpunt 4 – Natuurinclusieve landbouw ..................................................................................20 Speerpunt 5 – Duurzame en klimaatadaptieve maatregelen .......................................................20 Speerpunt 6 – Vergroening particulier terrein .............................................................................20

10. Financiële consequenties ..............................................................................................................22 11. Ureninzet buiten reguliere formatie .............................................................................................24

Zaaknummer

2456902

Pagina

3 van 24

datum 21 november 2023

1. Inleiding In september 2022 heeft de gemeenteraad het Biodiversiteitsbeleid vastgesteld. Dit beleid, ontwikkeld met oog voor de groeiende urgentie van biodiversiteitsbehoud en ecologische stabiliteit, is een belangrijke stap in de richting van het waarborgen van een veerkrachtige en bloeiende leefomgeving voor huidige en toekomstige generaties. Het biodiversiteitsbeleid richt zich op 6 speerpunten die elkaar onderling versterken. Het eerste speerpunt benadrukt het behoud, de verbetering en het beheer van het gemeentelijke groen. Groene ruimten vormen niet alleen de longen van onze leefomgeving, maar ook de thuisbasis van een gevarieerd ecosysteem van planten en dieren. Het tweede speerpunt, gericht op het versterken van het groenblauwe netwerk, is erop gericht bebouwd gebied en land met natuur en water te verbinden. Alle diersoorten zijn afhankelijk van migratie om te overleven. Verbonden groenstructuren vergemakkelijken deze migratie en zijn nodig voor het stimuleren van biodiversiteit en een ecologische veerkracht. Speerpunten drie en vier, richten zich op natuurinclusief bouwen en natuurinclusieve landbouw. Met de acties uit het uitvoeringsprogramma zetten we stappen naar meer harmonie met de natuur in de bouw- en landbouwsector.

Het besef groeit dat biodiversiteit en klimaatadaptatie onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn; het beschermen van lokale biodiversiteit kan ook bijdragen aan het vergroten van de weerbaarheid van de gemeente tegen de gevolgen van klimaatverandering. In speerpunt vijf, duurzame en klimaatadaptieve maatregelen, is hier aandacht voor. Speerpunt zes richt zich op vergroening van particulier terrein. Ook particulieren hebben een rol in het creëren van een biodiverse omgeving. Denk hierbij aan tuinen maar ook een groot gedeelte van de bedrijventerreinen is particulier bezit. Bij de speerpunten uit het biodiversiteitsbeleid horen ook actiepunten en budget. Daarvoor is een Uitvoeringsprogramma opgesteld dat voortbouwt op het Biodiversiteitsbeleid 2022-2030. In het uitvoeringsprogramma staan de acties benoemd waarmee we aan de gang gaan om de ambities per speerpunt te bereiken. De omschreven acties vormen het eerste startpunt om biodiversiteitsherstel te realiseren, maar vormen geen uitputtend geheel. Om het einddoel te bereiken kunnen nieuwe, niet omschreven acties worden opgepakt. Tweejaarlijks wordt het uitvoeringsprogramma geëvalueerd.

Afbakening en uitgangspunten Dit uitvoeringsprogramma vormt een praktische leidraad voor het realiseren van de ambities van het Biodiversiteitsbeleid 2022-2030. Het beschrijft acties op hoofdlijnen die gericht zijn op de zes speerpunten, elk cruciaal voor het versterken van de biodiversiteit in onze gemeente. De samenhang tussen deze speerpunten vormt de sleutel tot het bereiken van onze doelen. Dit uitvoeringsprogramma bevat het begin van onze inspanningen om de biodiversiteit te behouden en versterken. De kennis, ontwikkelingen en samenwerkingsmogelijkheden op het gebied van biodiversiteitsbehoud en -verbetering blijven ontwikkelen. Om hierop in te spelen blijven we openstaan voor aanpassingen en toevoegingen aan dit programma om ons uiteindelijke doel te bereiken. Het is daarmee een dynamisch document. Jaarlijks evalueren we de actiepunten en

Zaaknummer

2456902

Pagina

4 van 24

datum 21 november 2023

bijbehorende budgetten. Indien nodig actualiseren we de begroting en acties in 2026, op basis van de evaluatie en de werkelijke kosten.

Benodigde capaciteit en budget In het biodiversiteitsbeleid is benoemd dat er extra budget en capaciteit nodig is voor de uitvoering van het programma. Budget is geregeld in de begroting en capaciteit is geborgd in de nieuwe duurzaamheidsorganisatie. Naar verwachting is de benodigde capaciteit in 2024 ingevuld. Indien het niet lukt om de vacatures volledig in te vullen dan schuiven er acties uit 2024 door naar 2025 en later.

Leeswijzer Dit uitvoeringsprogramma is gestructureerd rond de zes speerpunten die in het Biodiversiteitsbeleid zijn vastgesteld. Elk hoofdstuk behandelt een specifiek speerpunt en beschrijft de acties die worden ondernomen om dat speerpunt te bevorderen. Hoofdstuk 8 beschrijft de monitoringsmethoden per speerpunt. Bij ieder speerpunt werken we samen met partners en communiceren we met stakeholders en we informeren over de acties die opgenomen zijn, dit staat in hoofdstuk 9 beschreven. De financiële consequenties zijn samengevat in hoofdstuk 10. De extra ureninzet, bovenop de reguliere formatie, om de acties goed uit te kunnen voeren is opgenomen in hoofdstuk

Zaaknummer

2456902

Pagina

5 van 24

datum 21 november 2023

2. Speerpunt 1 - Behoud, verbetering en beheer van gemeentelijk groen Actiepunten 1. Uitgangspunten voor biodiversiteit opnemen in Leidraad Inrichting Openbare Ruimte Betere structuur aanbrengen in bestaand en nieuw groen Bermen, gazons, oevers, bomen(lanen), heesters, hagen, parken, paden en sierplantsoen maken onderdeel uit van de gemeentelijke groenstructuur. Bij realisatie van nieuw groen of bij aanpassing van bestaand groen toetsen we standaard of het mogelijk is om meer structuur in groen aan te brengen, met name in verticale (hoogteverschillen) als horizontale zin (verbinding met andere groene elementen). We stellen de gedragscode soortenbescherming vast en werken volgens de gedragscode soortenbescherming van de gemeente. Toepassen diverse beplantingen We brengen structureel meer diversiteit aan in de toegepaste plantsoorten, ook binnen de bebouwde kom. Bij beplantingskeuzes hanteren we een ‘inheems, tenzij’-aanpak. De soortkeuze op een plek wordt bepaald aan de hand van veel verschillende eigenschappen. Uitgangspunt is “de juiste soort op de juiste plaats met de juiste inrichting”. We nemen factoren als droogte- en hittebestendigheid, bestendigheid tegen aantastingen (bijv. eikenprocessierups, essentaksterfte etc.) en schaduwwerking mee in de afweging.

Verlichting Wetenschappelijke onderzoeken wijzen erop dat behoud en bescherming van duisternis, zeker in gebieden met een hoge biodiversiteit of met zeldzame soorten, altijd beter is dan tijdelijke of gedimde verlichting. Het is daarom cruciaal om bij de verdere verledding van (openbare) verlichting lichtplannen te screenen op ecologisch kwetsbare zones en op de verbindingen tussen die gebieden. We gaan na waar verlichting mogelijk overbodig is of waar via maatwerk (tijdelijk dimmen, doven, bewegingssensors, aangepaste lichtkleur, etc.) de impact op de omgeving beperkt kan worden zonder de veiligheid in geding te brengen. 2. Uitgangspunten voor biodiversiteit opnemen in Groenbeleidsplan Werken aan basiskennis biodiversiteit en werken volgens gedragscode gemeenten We werken aan het op peil houden van de basiskennis biodiversiteit in de eigen organisatie en we stellen de gedragscode soortenbescherming vast werken volgens de gedragscode soortenbescherming gemeenten. Opnemen in groenbeleidsplan: ecologisch bermbeheer We zoeken naar mogelijkheden binnen het maaibeleid om de berm ecologisch te beheren. Met ecologisch bermbeheer geven we meer ruimte aan de natuurlijke processen, door minder vaak en gefaseerd te maaien (niet alles tegelijk). Als er toch gemaaid wordt, is aandacht voor het afvoeren van het maaisel belangrijk. Dit moet een aantal dagen na het maaien plaatsvinden.

Op deze manier kunnen insecten het maaisel nog verlaten voordat het wordt afgevoerd en krijgen zaden de kans om te rijpen en af te vallen. Met het afvoeren van het maaisel worden nutriënten afgevoerd. Het effect is dat de bodem schraler wordt en de vegetatie bloemrijker en gevarieerder. Dit heeft weer een positief effect op insecten en vogels en vele andere soorten. De afwisseling met ruigtekruiden is ook positief voor de biodiversiteit. Veel ruigtekruiden zijn namelijk waardplanten voor natuurlijke vijanden van

Zaaknummer

2456902

Pagina

6 van 24

datum 21 november 2023

de eikenprocessierups. Bloemen zijn vooral positief voor insecten die nectar nodig hebben. Bij ecologisch bermbeheer houden we rekening dat de functie en veiligheid van wegen en fiets- en wandelpaden niet belemmerd worden. Beheersing invasieve exoten Invasieve exoten zijn planten- en diersoorten die hier van oorsprong niet voorkomen en schadelijk zijn voor de natuur of de leefomgeving. Er zijn in Nederland veel uitheemse planten- en diersoorten. Slechts een klein deel daarvan is schadelijk en wordt tot de invasieve exoten gerekend. We hebben op dit moment al een actief bestrijdingsprogramma voor de Aziatische duizendknoop en de Grote waternavel (samen met het WS) De bestrijding van deze en andere invasieve soorten werken we uit in het groenbeleidsplan en het bosbeheerplan. Bestrijding ziekten en plagen Naast invasieve exoten, kunnen ziekten en plagen ook voor grote overlast zorgen. De bestrijding van plagen is soortafhankelijk. Een robuuste groenstructuur en grote soortenrijkdom (biodiversiteit) leidt over het algemeen tot een resistentie van plagen, dankzij het grotere aantal natuurlijke vijanden dat aanwezig is. Door de biodiversiteit te verhogen dragen we bij aan bestrijding van ziekten en plagen. Historisch groen erfgoed Groene landschapselementen zijn aangegeven op de Groene kaart van de gemeente en de landelijke atlas groenerfgoed.

We willen meer kennis krijgen van kleine historische elementen in het buiten gebied. Dit brengen we beter in kaart en borgen we door de Groene Kaart te actualiseren. Zandpaden Het aantal zandpaden in Nederland neemt af. Zandpaden zijn kenmerkend voor het landschap en dragen bij aan de beleving daarvan. Daarnaast vervullen zandpaden een rol in het behoud van de biodiversiteit in de gemeente, waaronder het bieden van nestgelegenheid voor zandbijen en opwarmlocaties voor reptielen. Ook voor struweelvogels en kleine zoogdieren vormen de zandpaden en aanliggende bermen een belangrijk leefgebied. Het uitgangspunt van de gemeente wordt dan ook 'niet verharden, tenzij zeer zwaarwegende reden'. We inventariseren de zandpaden, beoordelen deze op functie en kwaliteit en maken daarbij altijd een goede afweging bij het verharden van zandpaden in het buitengebied. Een aantal zandpaden krijgt een beschermde status als zandpad en wordt als zodanig langdurig behouden. Het beheer van de zandpaden werken we uit in het groenbeleidsplan en in het uitvoeringsprogramma groenblauwe structuren. 3. Uitbreiden van de groene kaart Inventarisatie uitvoeren waardevolle elementen voor biodiversiteit We voeren een inventarisatie uit naar de waardevolle elementen in onze gemeente, die bijdragen aan biodiversiteit. Deze elementen voegen we toe aan de Groene Kaart.

Groene Kaart koppelen aan een groenstructurenkaart We koppelen de Groene Kaart aan een groenstructurenkaart, waar ook ecologische waarden aan worden toegevoegd. Deze kaart wordt een basis voor het omgevingsplan. 4. Maatregelen voor specifieke zeldzame soorten

Zaaknummer

2456902

Pagina

7 van 24

datum 21 november 2023

Opstellen monitoringsplan We bepalen of het zinvol is om rekening te houden met specifieke doelsoorten, die nog niet door wetgeving beschermd worden.

Speerpunt 1 - Behoud, verbetering en beheer van gemeentelijk groen Middelen 2023 2024 2025 2026 75.00 75.00 75.00 75.00 0 0 0 0 Ureninzet buiten reguliere formatie Structureel Incidenteel Actie

Uitvoering in 2023 2024 2025 2026

Uitgangspunten voor biodiversiteit opnemen in Leidraad Inrichting Openbare Ruimte Uitgangspunten voor biodiversiteit opnemen in Groenbeleidsplan Uitbreiden van de groene kaart Maatregelen voor specifieke zeldzame soorten Monitoring (opstellen plan en uitvoering) Basiskennis biodiversiteit en werken volgens gedragscode

X X X

X X X X X X

X X X X X X

X X X

3. Speerpunt 2 – Versterken groenblauw netwerk Actiepunten 1. Kleinschalige landschapselementen behouden en verbinden Groene kaart uitbreiden met kleine landschapselementen en beleidsregels opstellen We willen deze elementen beschermen, maar hebben nog geen compleet beeld waar ze liggen in onze gemeente. We inventariseren daarom eerst waar de kleine landschapselementen liggen in Meierijstad en leggen deze vast op de Groene Kaart. Wat daar namelijk nog niet op staat, zijn landschapselementen die zo klein, smal of oud zijn dat ze niet (meer) op kaart staan. Het opstellen van beleidsregels, waaronder beheer, is stap twee. Mogelijkheden agroforestry in Meierijstad onderzoeken Binnen het project Brabants Bodem van Van Gogh Nationaal Park richt één van de deelprojecten zich op kleine landschapselementen en agroforestry. Bij agroforestry worden landbouwgewassen of grasland gecombineerd met bomen en struiken voor de productie van o.a. noten, fruit en biomassa. Bomen bieden schaduw voor grazend vee en een habitat voor natuurlijke plaagbestrijders, ze binden CO2 en versterken de bodemstructuur en houden water vast. Het landschap wordt aantrekkelijker door de aanplant van meer bomen, struiken en hagen.

Deelnemende boeren die zelf met agroforestry aan de slag willen worden vanuit het project ondersteund door middel van advies, het opstellen van een inrichtingsplan en een tegemoetkoming in de financiële investering van het aanleggen van de bomen. We onderzoeken of we dit project ook in Meierijstad vorm kunnen geven. De kosten voor het maken van een plan en het aanplanten bedragen ca. 6.000 euro per bedrijf.

Zaaknummer

2456902

Pagina

8 van 24

datum 21 november 2023

2. Natuurlijke oevers aanleggen Nieuwe en heringerichte oevers standaard natuurvriendelijk maken Bij nieuwe aanleg creëren we, waar mogelijk, natuurvriendelijke oevers. Dit is goedkoper in beheer en een grote plus voor de biodiversiteit. In dit biodiversiteitsbeleid leggen we dit vast als standaard. Bij herinrichting leggen we oevers zoveel waar mogelijk natuurvriendelijk aan. Voor de realisatie van natuurvriendelijke oevers werken we samen met het waterschap. Natuurvriendelijke oever verplicht stellen bij nieuwbouw en nieuwe projecten Bij nieuwbouw en nieuwe projecten stellen we, indien van toepassing, het aanleggen van natuurvriendelijke oevers verplicht, inclusief het reserveren van de benodigde ruimte voor deze oevers. Dit borgen we in het omgevingsplan. 3. Faunavoorzieningen aanleggen Kaart met gemeentelijke faunaknelpunten actualiseren en prioriteren & checklist maken We actualiseren de kaart met faunaknelpunten op gemeentelijke wegen. We maken inzichtelijk wat de urgentie/prioriteit is en welke kosten zijn verbonden aan de beoogde oplossing. Ook maken we een standaard checklist die gevolgd wordt bij onderhoud of herinrichting van wegen.

Faunaknelpunten direct aanpakken bij onderhoud of inrichting wegen Bij onderhoud of herinrichting van gemeentelijke wegen (natuurlijke momenten) waar faunaknelpunten bekend zijn volgens de kaart van de provincie, leggen we direct een faunavoorziening aan. Dit maakt onderdeel uit van de totale projectkosten. Voor het aanleggen of aanpassen van faunavoorzieningen zodat dieren makkelijk over kunnen steken bij gemeentewegen, kan subsidie worden aangevraagd. 4. Biodiversiteit opnemen in bodembeleid Biodiversiteit in nieuwe bodembeleid In het huidige bodembeleid wordt biodiversiteit niet meegenomen. In toekomstig bodembeleid onderzoeken we hoe het behouden en versterken van biodiversiteit mee kunnen nemen. Speerpunt 2 – Versterken groenblauw netwerk

Ureninzet buiten reguliere formatie Actie Kleinschalige landschapselementen behouden en verbinden Natuurlijke oevers aanleggen Faunavoorzieningen aanleggen Biodiversiteit opnemen in bodembeleid

Zaaknummer

2456902

Pagina

9 van 24

Middelen 2023 2024 2025 2026 30.000 30.000 30.000 Structureel Incidenteel 105 Uitvoering in 2023 2024 2025 2026 X X X X X X X X X X X X

datum 21 november 2023

4. Speerpunt 3 – Natuurinclusief bouwen Actiepunten 1. Natuurinclusief bouwen en inrichten bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen Leidraad voor natuurinclusieve maatregelen bij ruimtelijke ontwikkelingen We werken een leidraad uit om natuurinclusieve maatregelen bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen te waarborgen. We onderzoeken de mogelijkheden om hierbij een kansenscan uitgevoerd door een erkend ecologisch adviesbureau verplicht te stellen. Deze kansenscan kan onderdeel zijn van de reguliere ecologische quickscan die al voor ieder project gedaan wordt. Deze leidraad geldt zowel voor projectontwikkelaars als voor de gemeente zelf en de woningcorporaties. Onderzoeken mogelijkheden minimale budgetverplichting voor realisatie natuurinclusieve maatregelen bij ruimtelijke ontwikkelingen We onderzoeken de mogelijkheden om een minimale budgetverplichting voor de realisatie van natuurinclusieve maatregelen vast te stellen. Hiermee waarborgen we dat genoemde kansen ook daadwerkelijk worden gerealiseerd. We leggen dit vast in het omgevingsplan. 2. Natuurinclusieve maatregelen bij bestaand gemeentelijk vastgoed Onderzoek mogelijkheden voor natuurinclusief bouwen bij gemeentelijk vastgoed We onderzoeken welke natuurinclusieve maatregelen er genomen kunnen worden bij het bestaand gemeentelijk vastgoed.

Bij het nemen van natuurinclusieve maatregelen kijken we ook naar mogelijkheden voor het afkoppelen van gemeentelijk vastgoed en andersom. Jaarlijks budget vaststellen voor natuurinclusiever maken bestaand gemeentelijk vastgoed De gemeente stelt een jaarlijks budget vast om bestaand gemeentelijk vastgoed natuurinclusiever te maken. Hiervoor laten we ons adviseren om de beste maatregelen te nemen. We sluiten zoveel mogelijk aan bij natuurlijke momenten. Aan de hand van het budget wordt jaarlijks bepaald welke maatregelen genomen worden. Speerpunt 3 – Natuurinclusief bouwen

Middelen 2023 2024 25.00 15.00 0 0 Structureel 50 Uitvoering in 2023 2024

Ureninzet buiten reguliere formatie Actie Natuurinclusief bouwen en inrichten bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen Natuurinclusieve maatregelen bij bestaand gemeentelijk vastgoed

Zaaknummer

2456902

Pagina

10 van 24

X

X X

datum 21 november 2023

2025 2026 15.00 15.00 0 0 Incidenteel

2025

2026

X X

X X

5. Speerpunt 4 – Natuurinclusieve landbouw Actiepunten 1. Stimuleren van ecosysteemdiensten Biodiversiteitsmonitor Melkveehouderij (BBM) voortzetten tot 2030 Eén van de projecten binnen Brabants Bodem is deelname aan de landelijke Biodiversiteitsmonitor Melkveehouderij (BBM). Deelnemende agrarische ondernemers krijgen een vergoeding voor de maatregelen die zij treffen, zoals weidegang, minder gebruik van stikstofkunstmest en gewasbeschermingsmiddelen, en groenblauwe dooradering. In Meierijstad nemen nu 27 melkveehouderijen hieraan deel. De ervaringen zijn tot nu toe positief. Samen met de deelnemende melkveehouderijen en ZLTO bekijken we hoe we een verdiepingsslag kunnen maken om de biodiversiteit verder te versterken en deelnemers aan dit project kunnen uitbreiden. Ook weidevogelbeheer staat hier op de agenda. Stimuleringsmaatregelen voor biodiversiteit onderzoeken Aansluitend bij de verdiepingsslag naar biodiversiteit bij melkveehouderijen in de actie hierboven benoemd, stimuleren we alle agrariërs in Meierijstad om bij te dragen aan biodiversiteitsherstel. Samen bekijken we waar kansen liggen, waaraan behoefte is en maken we afspraken om biodiversiteit te versterken. Agroforestry stimuleren Zie speerpunt 2 actiepunt 1 Kleinschalige landschapselementen behouden en verbinden. 2.

Biodiversiteit stimuleren op pachtgronden Inrichten akkerranden op geschikte percelen op pachtgronden Kruidenrijke en bloemrijke akkerranden dragen bij aan de biodiversiteit (insecten), verbetering waterkwaliteit en zichtbaarheid in het landschap. Daarnaast zijn akkerranden interessant voor agrariërs omdat het bijdraagt aan natuurlijke plaagbestrijding en bestuiving van gewassen. In het pachtbeleid 2023-2025 zijn de volgende uitgangspunten voor de aanleg van akkerranden opgenomen: De akkerranden worden aangelegd op percelen waarbij het netto door de agrariër te gebruiken oppervlak groter is dan 1 hectare; De akkerrand wordt ingezaaid met een voorgeschreven mengsel; De agrariër betaalt het netto te gebruiken perceel en legt de akkerrand aan en onderhoudt deze. Met deze werkwijze dragen, in het kader van samenwerking, zowel de agrariërs als de gemeente bij aan de totstandkoming en instandhouding van de akkerranden. De aanleg en het onderhoud van de akkerranden worden in de betreffende pachtovereenkomsten opgenomen, alsook dat zal worden toegezien op de nakoming ervan. Over de ingezaaide akkerrand betaalt de agrariër geen pacht, de gederfde inkomsten bedragen 5.000 per jaar. Behoud van kleine landschapselementen op pachtgronden In 2023 maken we een start met het inventariseren en documenteren van kleinschalige landschapselementen (zie speerpunt 2).

In het nieuw op te stellen pachtbeleid in 2025, nemen we de verplichting op voor behoud van kleinschalige landschapselementen welke aangegeven zijn op de Groene Kaart.

Zaaknummer

2456902

Pagina

11 van 24

datum 21 november 2023

Maatregelenpakket voor pachtbeleid vanaf 2026 In samenwerking met ZLTO werken we een maatregelenpakket uit, waardoor duurzaam ondernemen/pachten gestimuleerd wordt. Een belangrijk aandachtspunt is het terugdringen van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. Dit moet onderdeel uitmaken van een brede, integrale aanpak om de biodiversiteit te verbeteren. 3. Ondersteunen vergaande vormen natuurinclusieve landbouw Positieve grondhouding richting agrarische ondernemers Zowel bestuurlijk als ambtelijk wordt voor ondernemers die zich inspannen voor biodiversiteit net een stap extra gezet in het begeleiden en behandelen van bijvoorbeeld een initiatief. Dit is vooral een verandering van houding en gedrag, die blijvend aandacht behoeft binnen het ambtelijk apparaat. Speerpunt 4 – Natuurinclusieve landbouw

Ureninzet buiten reguliere formatie Actie Stimuleren van ecosysteemdiensten Biodiversiteit stimuleren op pachtgronden Ondersteunen vergaande vormen natuurinclusieve landbouw

Zaaknummer

2456902

Pagina

12 van 24

Middelen 2023 2024 10.000 35.000 Structureel 50 Uitvoering in 2023 2024 X X X X X X

datum 21 november 2023

2025 2026 35.000 35.000 Incidenteel 230 2025 X X X

2026 X X X

6. Speerpunt 5 - Duurzame en klimaatadaptieve maatregelen Actiepunten 1. Biodiversiteit opnemen als thema binnen de Energietransitie Biodiversiteit als eis bij duurzame opwek energie Biodiversiteitsbehoud of -compensatie nemen we op als eis in het afwegingskader voor de opwekking van duurzame energie. 2. Kennis vergroten over biodiversiteit binnen klimaatadaptieve maatregelen Uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie opstellen We stellen een integraal uitvoeringsprogramma voor klimaatadaptatie op. De gemeenteraad gaf hiervoor opdracht in januari 2022. Op de bedrijventerreinen zijn we al gestart met het samenwerkingsproject Grote Oogst. (Stads)ecoloog inhuren of in dienst nemen Om biodiversiteit de juiste deskundige aandacht te geven in de gemeentelijke plannen en in de toetsing van plannen van initiatiefnemers is meer kennis van biodiversiteit nodig. Daarom nemen we een (stads)ecoloog in dienst, of huren deze capaciteit structureel in. Deze houdt zich bezig met biodiversiteit in alle gebiedstypen en alle gebiedsontwikkelingen in Meierijstad. Met structurele, professionele inzet moet de discussie intern beter op gang komen over het belang van biodiversiteit bij allerlei ingrepen. En zo moet er meer aandacht komen voor de kansen en alternatieven, om het werk zo uit te voeren dat de biodiversiteit behouden blijft of toeneemt. 3.

Aandacht vergroten voor biodiversiteit bij het nemen en beheren van duurzame maatregelen Kennis vergunningverleners, projectleiders en beheerders vergroten Meierijstad heeft een checklist biodiversiteit voor de vergunningsverleners. Deze brengen we beter en structureel onder de aandacht bij de vergunningverleners. Tevens zal de checklist bij projectleiders en beheerders biodiversiteit onder de aandacht worden gebracht. Hoe zij rekening kunnen houden zij rekening houden met biodiversiteit in hun werk, door o.a. te werken volgens gedragscode soortenbescherming gemeentes. Flora- en faunaonderzoek opnemen in vergunningcheck omgevingswet Bij de vergunningcheck in het DSO (omgevingswet) bouwen we een controlevraag in of initiatiefnemers een flora-en fauna onderzoek moeten laten uitvoeren. Als het niet vergunningsplichtig is geven we tips, bijvoorbeeld door een website, hoe inwoners kunnen bijdragen aan biodiversiteitsherstel. We voeren een gemeentebreed onderzoek uit naar het voorkomen van (beschermde) soorten ten behoeve van een ontheffing Wet Natuurbescherming Bij iedere ruimtelijke ontwikkeling moet onderzoek gedaan worden naar flora en fauna, met in het bijzonder de wettelijk beschermde soorten, en de mogelijke negatieve effecten daarop. De wet natuurbescherming gaat uit van een algemene zorgplicht en een verbod op verstoren van bepaalde beschermde soorten in het bijzonder.

Ook bij kleine ruimtelijke ontwikkelingen, zoals het isoleren van woningen, is een quick scan flora en fauna verplicht. Op basis daarvan en een eventueel nader onderzoek wordt bekeken of een ontheffing bij de

Zaaknummer

2456902

Pagina

13 van 24

datum 21 november 2023

provincie aangevraagd moet worden. Om verder te kunnen met de verduurzamingsopgave van de gemeente en woningcorporaties, is een gemeentebreed onderzoek, een soortenmanagementplan (SMP), nodig. De kosten van een SMP liggen hoog. Daarom start de gemeente met het opstellen van een SMP voor een aantal kernen in Meierijstad. Vanuit het rijk is een subsidieregeling aangekondigd voor het uitvoeren van een SMP. We houden voor het uitvoeren van het SMP nauw contact met de provincie en woningcorporaties en werken samen waar mogelijk. 4. Stimuleren van natuurlijke klimaatadaptieve maatregelen Voorlichting inwoners over biodiversiteit bij verduurzaming woning of tuin We communiceren proactief hoe inwoners rekening kunnen houden met het behoud en verbetering van de biodiversiteit als zij duurzame maatregelen in en rondom hun woning treffen. We maken dit onderdeel van de brede voorlichting over biodiversiteit. Zie verder speerpunt 6. Ondernemers stimuleren tot biodiverse inrichting gebouw en terrein We stimuleren ondernemers om te kiezen voor een klimaatadaptieve en biodiverse inrichting. Zie verder speerpunt 6.

Speerpunt 5 – Duurzame en klimaatadaptieve maatregelen

Ureninzet buiten reguliere formatie Actie Biodiversiteit opnemen als thema binnen de Energietransitie Kennis vergroten over biodiversiteit binnen klimaatadaptieve maatregelen Aandacht vergroten voor biodiversiteit bij duurzame maatregelen Stimuleren van natuurlijke klimaatadaptieve maatregelen

Zaaknummer

2456902

Pagina

14 van 24

Middelen 2023 2024 60.000 Structureel 50 Uitvoering in 2023 2024 X X

2025

2026

Incidenteel 25 2025

2026

X

X

X

X

X X

X X

X X

X X

datum 21 november 2023

7. Speerpunt 6 - Vergroening particulier terrein Actiepunten 1. Inwoners stimuleren om hun tuin biodivers te vergroenen Goede voorbeeld geven De gemeente zet in op biodiversiteitsbehoud- en herstel in de openbare ruimte en in gebiedsontwikkeling (zie alle andere speerpunten). Daarover communiceren we regelmatig. Dit wordt uitgewerkt in een communicatiekalender Voorlichting De vele inwoners die bereid zijn om hun tuin groener en biodiverser te maken ontbreekt het vaak aan kennis van de juiste planten en combinaties. We zetten in op voorlichting op basis van een communicatiekalender en eventueel voorlichting, in samenwerking met partners. Daarin nemen we voorlichting aan ondernemers mee. Onderdeel van de voorlichting is ook het verwijzen naar regionale en landelijke subsidiemogelijkheden. We sluiten hierbij aan op de communicatiekalender vanuit het PWR. Voorlichting op scholen We inventariseren de behoeften van de scholen in onze gemeente voor een lesprogramma over biodiversiteit en ontwikkelen deze in samenwerking met scholen en andere betrokken partijen. Subsidie voor klimaatadaptatieve maatregelen voortzetten De subsidieregeling die de waterschappen samen met de provincie uitvoeren voor klimaatadaptieve maatregelen op particulier terrein zetten we voort. Zodat we inwoners ook financieel ondersteunen.

Binnen die subsidieregeling moet voldoende aandacht zijn voor biodiversiteitsbehoud en herstel, in de voorlichting en de subsidie-eisen. 2. In gesprek blijven met inwoners Natuur- en landschapsorganisaties een rol geven in biodiversiteitsbehoud en herstel We zoeken nadrukkelijker de samenwerking op met natuur- en landschapsorganisaties als verlengstuk van de gemeente om het gesprek met inwoners te blijven voeren. Over het belang van biodiversiteit en de mogelijkheden om daar zelf aan bij te dragen. Buurtadviseurs bespreken biodiversiteit in de wijk Enthousiaste inwoners die ideeën hebben om hun wijk biodiverser te maken, ondersteunen we waar mogelijk. De beste ingang daarvoor zijn de buurtadviseurs en de fondsen die er zijn voor wijkverbetering. De buurtadviseurs worden intern geholpen door de stadsecoloog en het werkatelier Openbaar Gebied. 3. Biodiversiteit bevorderen op bedrijventerreinen Project Grote Oogst voortzetten De bedrijventerreinen in Veghel zijn door de provincie geselecteerd (als 1 van 13) om meer toekomstbestending te worden op basis van de criteria energie, klimaatadaptatie, stikstof en circulariteit. Daarbij werken provincie, gemeente, POM, Rabobank en waterschap Aa en Maas samen in het deelproject klimaatadaptatie. Het project heeft tot doel om op basis van een overall plan maatregelen te treffen in het openbaar gebied in combinatie met

Zaaknummer

2456902

Pagina

15 van 24

datum 21 november 2023

maatregelen op private terreinen en gebouwen. Enkele voorbeelden zijn herstel van bomenstructuren, aanleg van biodiverse hagen en kruidenvelden, aanleg van wadi's, groene daken en parkeerplaatsen. Ook ommetjes moeten het gebied ontsluiten en een aangenaam werkklimaat bevorderen. 4. Private initiatieven tot natuurontwikkeling ondersteunen Onderzoek naar wenselijkheid opzetten gebiedsfonds voor natuurontwikkeling Steeds meer initiatiefnemers willen een bijdrage leveren aan natuurontwikkeling. Een gebiedsfonds kan mogelijk al deze geldstromen bundelen en daarmee concrete projecten financieren. Een gebiedsfonds gaat over meer dan alleen biodiversiteit, maar ook over klimaatadaptatie en CO2-reductie. Speerpunt 6 – Vergroening particulier terrein

Ureninzet buiten reguliere formatie Actie Inwoners stimuleren om hun tuin biodivers te vergroenen In gesprek blijven met inwoners Biodiversiteit bevorderen op bedrijventerreinen Private initiatieven tot natuurontwikkeling ondersteunen

Zaaknummer

2456902

Pagina

16 van 24

Middelen 2023 2024 40.000 35.000 Structureel 600 Uitvoering in 2023 2024 X X X X X X X X

datum 21 november 2023

2025 2026 35.000 35.000 Incidenteel

2025 X X X X

2026 X X X X

8. Monitoring Meting

Meetmethode & meetinstrument

Speerpunt 1 - Behoud, verbetering en beheer van gemeentelijk groen Situatiebeoordeling Afname van het aantal invasieve exoten Databank NDFF Afname van ziekten en plagen Ontvangen meldingen Ontwikkeling van de vegetatie van ecologisch beheerde bermen en -terreinen Eigen waarnemingen Waarnemingen partners Speerpunt 2 - Versterken groenblauw netwerk Toename aantal natuurlijke oevers Situatiebeoordeling Afname aantal faunaknelpunten Databank BGT Toename aantal kleine landschapselementen Situatiebeoordeling Gemeentelijke kaart Situatiebeoordeling Gemeentelijke kaart Speerpunt 3 - Natuurinclusief bouwen Aantal uitgevoerde kansenscans Tellen Aantal toegepaste maatregelen bij ruimtelijke ontwikkelingen n.t.b. Uitgevoerde maatregelen bij gemeentelijk vastgoed Speerpunt 4 - Natuurinclusieve landbouw Aantal ha pachtgronden Pachtkaart Aantal ha akkerranden Data vanuit STILA Aantal aanvragen STILA en wat er gerealiseerd is Speerpunt 5 - Duurzame en klimaatadaptieve maatregelen Aantal deelnemers aan acties vanuit ‘Operatie Steenbreek’ Tellen Aantal oorspronkelijke initiatieven die bijdragen aan Data vanuit Operatie biodiversiteit Steenbreek Aantal initiatieven met aanvullingen van de specialist voor biodiversiteit n.t.b. Hoeveelheid groen op onze bedrijventerreinen Speerpunt 6 - Vergroening particulier terrein Gedownloade voorbeelden Website

Zaaknummer

2456902

Pagina

17 van 24

datum 21 november 2023

Meetfrequentie jaarlijks 4 jaarlijks

X X X

X X X

X X X X (3 jaar) X X

X X X X X

Gidssoorten De toestand van de biodiversiteit en natuur kan soms goed afgelezen worden aan de toestand van gidssoort. Een gidssoort is een soort die representatief is voor de natuur of biodiversiteit in een bepaald landschapstype. Gidssoorten geven een indicatie over het effect van het beleid. Blijft de populatie van een gidssoort stabiel, of neemt deze toe, dan is het beleid waarschijnlijk succesvol geweest. Nemen de populatie van een gidssoort af, dan schiet het beleid vermoedelijk tekort. Hierbij dient uiteraard wel rekening gehouden te worden met het gegeven dat een en ander afhankelijk is van de type maatregelen, de omvang van de maatregelen en/of de tijdsduur. Per gebiedstypologie zijn hieronder de gidssoorten aangegeven. In principe wordt voor deze monitoring gebruik gemaakt van gegevens uit de NDFF. Daar waar sprake is van een andere bron of aanvullende bronnen wordt dit vermeld bij de betreffende gebiedstypologie.

Zaaknummer

2456902

Pagina

18 van 24

datum 21 november 2023

9. Participatie en communicatie Samenwerkingspartners In de uitvoering van de acties uit dit uitvoeringsprogramma zoeken we de samenwerking op met verschillende partners om meer positieve impact te maken. De partners met wie we structureel werken aan biodiversiteit bestaan uit: Waterschappen Aa en Maas en de Dommel ZLTO (Zuidelijke Land- en Tuinbouworganisatie) Platform Natuur en Landschap Meierijstad Woningcorporaties Area Wonen en Woonmeij POM (Platform Ondernemend Meierijstad) Met de genoemde partners bestaan al samenwerkingsverbanden en structurele overlegstructuren. Voor de doorvertaling van de acties uit dit uitvoeringsprogramma sluiten we zo veel mogelijk aan bij de bestaande structuren.

Speerpunt 1 - Behoud, verbetering en beheer van gemeentelijk groen Participatie Bij het maken van het uitvoeringsprogramma betrekken we lokale stakeholders zoals Platform Natuur en Landschap, ZLTO en POM. Binnen de gemeente zijn verschillende natuurverenigingen en -werkgroepen actief, die verenigd zijn in het Platform Natuur- en Landschap Meierijstad. Deze organisaties beschikken over veel kennis over bijvoorbeeld de toestand en veranderingen in aantallen van soorten van het buitengebied en het agrarisch landschap. Deze informatie is waardevol. De gemeente heeft een samenwerkingsconvenant met het platform, waarbij het uitwisselen van informatie omtrent o.a. biodiversiteit vastgelegd zijn. Communicatie Bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen, infrastructurele projecten of herinrichtingen van de openbare ruimte betrekken we omwonenden en andere belanghebbenden. We dagen hen uit om mee te denken over de inrichting van het groen in hun eigen buurt. Ecologisch (berm)beheer zorgt voor een andere uitstraling van het openbaar groen. Hiermee zetten we als gemeente een voorbeeld; niet alles hoeft strak aangeharkt te zijn. Via de standaard communicatiekanalen van de gemeente communiceren we regelmatig waarom we deze keuzes maken.

Speerpunt 2 – Versterken groenblauw netwerk Participatie We werken nauw samen met verschillende partners om ons doel te bereiken. Met de agrarische sector werken we vooral samen bij inventarisatie en maatregel activiteiten, zoals het aanleggen van verbindingszones. Daarnaast onderhouden we samenwerkingsverbanden met de Waterschappen en werken we samen met de Provincie Noord-Brabant om onze inspanningen te versterken. Communicatie Met de betrokken (uitvoerings)partners communiceren we op inhoudelijke onderwerpen.

Zaaknummer

2456902

Pagina

19 van 24

datum 21 november 2023

Een deel van de publiekscommunicatie wordt al verzorgd door partners zoals de waterschappen en de provincie. Daar waar algemene toelichting nodig is op gemeentelijke acties gebruiken we de bestaande kanalen van de gemeente, zoals de duurzaamheidswebsite. Communicatie over locatiespecifieke maatregelen van de gemeente, zoals de aanleg van een natuurvriendelijke oever of het aanpakken van een faunaknelpunt, richten we op specifieke doelgroepen zoals omwonenden.

Speerpunt 3 – Natuurinclusief bouwen Participatie We werken samen met projectontwikkelaars en woningcorporaties om ons doel te bereiken. Communicatie We treden vroegtijdig in contact met projectontwikkelaars, woningbouwcorporaties en informeren de gebruikers van (gemeentelijk) vastgoed wanneer nodig.

Speerpunt 4 – Natuurinclusieve landbouw Participatie Bij het opzetten van acties om tot natuurinclusieve landbouw te komen werken we samen met ZLTO, VGNP en de provincie. Waar mogelijk vervult het Platform Natuur en Landschap een rol. Communicatie We communiceren actief over de goede voorbeelden die er al zijn en over waarmee we bezig zijn. Ook communiceren we actief over hoe we natuurinclusieve landbouw op onze pachtgronden realiseren.

Speerpunt 5 – Duurzame en klimaatadaptieve maatregelen Participatie We werken samen met partners zoals provincie Noord-Brabant, de waterschappen Aa en Maas en de Dommel, initiatiefnemers en Platform Natuur en Landschap. Communicatie Een deel van de publiekscommunicatie wordt al verzorgd door partners zoals de waterschappen en de provincie. Daar waar algemene toelichting nodig is op gemeentelijke acties gebruiken we de bestaande kanalen van de gemeente, zoals de duurzaamheidswebsite. We zoeken ook naar nieuwe partners, zoals hoveniers en tuincentra. Als gemeente communiceren we proactief over verschillende acties. Hierbij gebruiken we de gemeentelijke kanalen. Communicatie over specifieke maatregelen voor de verbetering van een initiatief, loopt via het proces van de intake- en omgevingstafel en vergunningsaanvragen.

Speerpunt 6 – Vergroening particulier terrein Participatie Bij de totstandkoming van het beleid konden inwoners via een digitale vragenlijst aangeven wat zij belangrijke maatregelen vinden en wat de gemeente moet en kan doen voor biodiversiteitsherstel. Er waren specifieke vragen over de aanpak in de openbare ruimte, de woonomgeving en wat mensen zelf kunnen en willen doen. De resultaten uit de vragenlijst zijn verwerkt in het beleid. We benaderen natuur- en vrijwilligersorganisaties en het POM om hen te betrekken bij de uitwerking van de acties. We stimuleren inwoners om hun leefomgeving te vergroenen.

Zaaknummer

2456902

Pagina

20 van 24

datum 21 november 2023

Communicatie We communiceren actief over acties via de gemeentelijke kanalen en we stimuleren het gesprek over biodiversiteit. Ook verschillende natuur- en vrijwilligersorganisaties spelen een rol bij de communicatie. Communicatie over specifieke maatregelen voor de verbetering van een initiatief, loopt via het proces van de intake- en omgevingstafel en vergunningsaanvragen.

Zaaknummer

2456902

Pagina

21 van 24

datum 21 november 2023

10.

Financiële consequenties

Speerpunt 1 - Behoud, verbetering en beheer van gemeentelijk groen

Middelen 2023 2024 2025 2026 50.000 75.000 75.000 75.000

Acties Uitgangspunten voor biodiversiteit opnemen in Leidraad Inrichting Openbare Ruimte Uitgangspunten voor biodiversiteit opnemen in Groenbeleidsplan Uitbreiden van de groene kaart Maatregelen voor specifieke zeldzame soorten Monitoring (opstellen plan en uitvoering) Werken volgens gedragscode gemeente Basiskennis biodiversiteit en werken volgens gedragscode Speerpunt 2 – Versterken groenblauw netwerk

Middelen 2023 2024 2025 2026 30.000 30.000 30.000

Acties Kleinschalige landschapselementen behouden en verbinden Natuurlijke oevers aanleggen Faunavoorzieningen aanleggen Biodiversiteit opnemen in bodembeleid Speerpunt 3 – Natuurinclusief bouwen

Middelen 2023 2024 2025 2026 25.000 15.000 15.000 15.000

Acties Natuurinclusief bouwen en inrichten bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen Natuurinclusieve maatregelen bij bestaand gemeentelijk vastgoed Speerpunt 4 – Natuurinclusieve landbouw

Middelen 2023 2024 2025 2026 10.000 30.000 30.000 30.000

Acties Stimuleren van ecosysteemdiensten Biodiversiteit stimuleren op pachtgronden Ondersteunen vergaande vormen natuurinclusieve landbouw

Zaaknummer

2456902

Pagina

22 van 24

datum 21 november 2023

Speerpunt 5 – Duurzame en klimaatadaptieve maatregelen

Middelen 2023 2024 60.000

Acties Biodiversiteit opnemen als thema binnen de Energietransitie Kennis vergroten over biodiversiteit binnen klimaatadaptieve maatregelen Aandacht vergroten voor biodiversiteit bij duurzame maatregelen Stimuleren van natuurlijke klimaatadaptieve maatregelen Speerpunt 6 – Vergroening particulier terrein

Middelen 2023 2024 25.000 25.000

2025

2026

2025 25.000

2026 25.000

Acties Inwoners stimuleren om hun tuin biodivers te vergroenen In gesprek blijven met inwoners Biodiversiteit bevorderen op bedrijventerreinen Private initiatieven tot natuurontwikkeling ondersteunen Totaal 2023 2024 2025 2026 Ingezet 175.000 175.000 175.000 175.000

Zaaknummer

2456902

Pagina

23 van 24

datum 21 november 2023

11.

Ureninzet buiten reguliere formatie Structureel

Speerpunt 1 - Behoud, verbetering en beheer van gemeentelijk groen Speerpunt 2 – Versterken groenblauw netwerk

Speerpunt 4 – Natuurinclusieve landbouw Speerpunt 5 – Duurzame en klimaatadaptieve maatregelen Speerpunt 6 – Vergroening particulier terrein TOTAAL

Zaaknummer

2456902

75 30 50 50

Speerpunt 3 – Natuurinclusief bouwen

Pagina

24 van 24

Incidenteel

50

30 200 25

500 100 1.750

360

datum 21 november 2023