Bijlage 1. Toekomstvisie Meierijstad

In 2040 hebben we de verbinding met het hoger onderwijs en wetenschappelijk

Op veel vlakken in de agrifood en maakindustrie lopen we voorop.

onderwijs nog verder versterkt. Met als doel om vernieuwingen als artificiële intelligentie (AI), robotica en toegevoegde realiteit of Augmented Reality (AR) een plek te geven

Meierijstad heeft op tijd gekozen om onderwijsmaatregelen te nemen.

binnen en buiten de campus.

Hierdoor is haar bovenlokale economische positie gehandhaafd en interessant gebleven voor talent. Meer inzet op jeugd en talent betekent een sterkere

Arbeidsmarkt

aanwezigheid van hoger onderwijs in Meierijstad. Ook is een stap extra

Alle inwoners van Meierijstad moeten kunnen meedoen in een inclusieve, duurzame

mogelijk door bijvoorbeeld campusachtige woonvormen voor leerlingen en

en toekomstbestendige arbeidsmarkt. Bij inclusief hoort ook aandacht voor goede

studenten. Onder de streep is een sterker onderwijsmilieu goed voor de

omstandigheden voor (tijdelijke) internationale werknemers.

sociaaleconomische vitaliteit van Meierijstad.

Vooral door krapte op de arbeidsmarkt heeft het bedrijfsleven samen de schouders eronder gezet in Meierijstad. Hierdoor hebben inwoners toegang tot passend werk.

36

4.6

Mobiliteitstransitie: beter bereikbaar via weg en water en een boost voor de fiets en het OV

Vanwege groei van de kernen en met name Veghel-stad hebben we in 2040 flink geïnvesteerd in de lokale en regionale bereikbaarheid van Meierijstad. Meierijstad staat sterk in verbinding met de omgeving door de N279 (noordwesten-zuidoosten) en de A50 (noord-zuid). Ook hebben we een onderliggend wegennet voor het lokale verkeer. Inwoners zijn vooral in de stad Veghel minder afhankelijk van de auto doordat we hoogwaardig openbaar vervoer hebben aangelegd, mobiliteitshubs hebben gerealiseerd, parkeermaatregelen hebben getroffen en een uitgebreid en kwalitatief hoogwaardig fietsroutenetwerk hebben aangelegd.

“Nu in Meierijstad nog grote waarde wordt gehecht aan een eigen auto op de oprit, is dat nog moeilijk voor te stellen. Maar denk aan de potentie aan ruimte die in de toekomst vrijkomt!” - Raad van Verbeelding.

A50 en verbindingswegen

Zuid-Willemsvaart

De A50 blijft in 2040 een

In 2040 is de waterweg de Zuid-Willemsvaart nog steeds economisch waardevol voor

belangrijke mobiliteits-as.

bulkgoed en containervervoer. Dit komt door de aansluiting op de rivier de Maas bij

Daarnaast is het een belangrijke

’s-Hertogenbosch, met een doorgang naar de Rotterdamse haven.

ontwikkel-as voor regionale ontwikkelingen tussen Nijmegen en Eindhoven. De

Onze positionering van de Zuid-Willemsvaart heeft in 2040 geleid tot meer

aanpassing van (en verbindingen met) de snelweg A50

watergebonden bedrijfsactiviteiten. Vervoer over de Zuid-Willemsvaart heeft daarmee

zijn hiervoor onoverkomelijk geweest. Het verhogen van de capaciteit van

geholpen bij de verduurzaming. En bij afname van transport en logistiek over de

de snelweg heeft geleid tot een goede afwikkeling van het verkeer met de juiste

weg van en naar Meierijstad.

aansluitingen. Ook is de Bus Rapid Transit (BRT) gerealiseerd van Eindhoven naar Veghel.

37

Langs het Duits Lijntje hebben we tussen Boxtel, Schijndel en Veghel een nieuwe fietsroute voltooid. Dit hele gebied is in 2040 getransformeerd in een gebied waar natuur, recreatie, kunst, en erfgoed samenkomen.

Mobiliteitshubs In de kleinere kernen hebben we lokale hubs voor deelmobiliteit ingericht. Ook zijn er voorzieningen voor op- en overstappen op meerdere vormen van (openbaar) vervoer. Deze mobiliteitshubs zorgen voor een nog lagere parkeerdruk in de centra van de grote kernen. Ook zorgen ze voor een betere ontsluiting van de Noordkade

Beter bereikbaar

en Veghel centrum met het openbaar vervoer.

In de eerste jaren na vaststelling van deze toekomstvisie werd de route CorridorRembrandtlaan-Udenseweg heringericht voor BRT, is de doorfietsroute Veghel-

We ondersteunen en stimuleren de mobiliteitstransitie ook met het aanleggen van

Eindhoven langs Rembrandtlaan-Corridor aangelegd en is ook de verkeersafwikkeling

goede fietsverbindingen tussen de kernen. Daarnaast stimuleren we thuiswerken of

voor het (vracht)autoverkeer op deze route verbeterd. De capaciteitsuitbreiding van

reizen buiten de spits. In de spits accepteren we dat we op sommige momenten in de

de N279 is conform afspraken met onze regionale partners een goede, kostbare

file staan. Door medewerking van Rijk, provincie en regio heeft deze mobiliteitstransitie

en leefbare oplossing gebleken, waar we trots op mogen zijn. Regionale en lokale

succesvol bijgedragen aan de verstedelijking. Daarbij behouden we kwaliteit van

ambities zijn hierin verweven.

leefomgeving.

Daarna ging onze blik op de infrastructuur na 2040. In 2040 kun je door innovatieve

Verkeers- en geluidshinder en verkeersveiligheid

vormen van (openbaar) vervoer altijd binnen een kwartier vanuit Veghel naar Den

We hebben de afgelopen jaren geïnvesteerd in maatregelen om de verkeers- en

Bosch of Eindhoven reizen. Met de aanleg van een Noordelijke Randweg Veghel

geluidshinder te verminderen. Zo hebben we verkeersarme zones gemaakt in het

hebben we het centrum van Veghel meer autoluw ingericht.

centrum van de kern Veghel. Dit hebben we ook gedaan in de andere drie grote kernen Schijndel, Sint-Oedenrode en Erp, en bij scholen. Zo ontstaan prettige woon-

Voor een veilige verkeersafwikkeling hebben we de hoofdwegen in Sint-Oedenrode

en schoolomgevingen.

heringericht. Ook hebben we de capaciteit van de Noordelijke Randweg vergroot. In Schijndel hebben we aanvullende infrastructuur gerealiseerd. Daarnaast hebben we

Het stimuleren van langzaam verkeer zoals de fiets draagt bij aan de verkeersveiligheid

bestaande wegen opnieuw ingericht. Dit ging samen met het toevoegen van woningen.

in Meierijstad. Dit doen we ook door het aanleggen van snelheidsremmende

Het heeft bijgedragen aan de leefbaarheid en een veilige verkeersafwikkeling van

maatregelen zoals extra verkeersdrempels. Daarnaast leggen we veilige en goed

de kern.

verlichte fietspaden aan.

38

multifunctioneel grondgebruik toe. Dit combineren van functies passen we ook toe bij nutsvoorzieningen zoals elektriciteitsmasten en telecom. We hebben daarnaast geïnvesteerd in een zo breed mogelijke innovatieve energiemix. Hierbij sluiten we van tevoren geen enkele vorm uit.

Energiemix Naast zonne-energie hebben we gekozen voor warmte-uitwisseling, groengas, aardwarmte, windenergie en elektrolyse. Daarnaast bekijken we

4.7 Energiesysteem van de toekomst: een hoogwaardige en robuuste energievoorziening

wat een aansluiting op het waterstof leidingnetwerk Delta Rhine Corridor voor Meierijstad kan betekenen. En naar versterkte inzet op de ‘backbone waterstofnetwerk’ van de Gasunie. Door deze proactieve houding kan een aansluiting leiden naar een extra voorziening van fossielvrije energie. We zien de hele breedte van de energiemix daarom als kans voor een sterker

De steeds gestegen energiebehoefte heeft aanpassingen gevraagd aan het

vestigingsklimaat voor nieuwe bedrijvigheid. Maar vooral als extra factor voor een

traditionele energiesysteem. Door regie te voeren op het energiesysteem hebben we

aantrekkelijk ondernemingsklimaat voor (behoud van) de bedrijven die Meierijstad

gezorgd voor een betaalbaar, stabiel, toekomstbestendig duurzaam energiesysteem.

nu heeft.

Inwoners en bedrijven kunnen hierop vertrouwen. In 2040 kennen we geen netcongestie meer en zijn we over naar een fossielvrije economie. Gemeente, inwoners en het

Dat brengt ook veel onderzoek en nieuwe kansen met zich mee. De ruimte voor

bedrijfsleven werken nauw samen. Dit heeft geleid tot optimaal sturen en faciliteren

windenergie via de gebruikelijke turbines is in 2025 bijvoorbeeld uiterst beperkt. Dit

van lokale duurzame energieopwek en -afname.

komt door luchtverkeersverstoring van de militaire vliegbasis Volkel. Geothermie kan ook voor een groot deel niet vanwege de aanmerking als waterwingebied en andere

De looptijd van de energietransitie richt zich op 2050. In 2040 liggen we goed

boorbeperkingen. Het potentieel voor kernenergie in Meierijstad is onvoldoende

op koers voor het halen van de doelstellingen. We voeren deze energietransitie in

gebleken door onder andere het ontbreken van voldoende koelwater. We hebben

Meierijstad uit met een zo laag mogelijke ruimtevraag.

zorgvuldige verkenningen uitgevoerd om de ruimtelijke impact van de energietransitie beperkt te houden.

Zonne-energie We kunnen op eigen grondgebied alleen energieneutraal worden als we ruimte bieden

Uitwisseling van energie

aan zonne-energie. Zonneparken zijn onmisbaar voor de lokale energieopwek omdat

Hoe kleiner de afstand tussen de opwek en afname van energie, hoe efficiënter.

maar 40% van de opwek via zon-op-dak mogelijk is. Naast zon op daken hebben

Daarom hebben we onderzocht welke mogelijkheden er ondergronds lagen voor

we daarom in het buitengebied ruimte gemaakt voor zonnevelden. Hierbij passen we

capaciteitsverhoging en -efficiëntie van de energie infrastructuur.

39

Bij nieuwe ontwikkelingen hebben we extra rekening gehouden met ruimte en inpassing van een sterk energieopwekkend bedrijf. Dit hebben we ook gedaan bij herstructurering van onze huidige werklocaties en andere ruimtelijke ontwikkelingen. Zo hebben we lokale efficiënte energie-uitwisseling gestimuleerd tussen bedrijven. Dit verloopt via een lokaal collectief energienetwerk (een energiehub), waarbij we energie binnen Meierijstad (her)gebruiken. Bovendien is de samenwerking met de MRE nodig geweest voor een hoog moderne, duurzame werklocatie. Hierbij stond een fossielvrije energieproductie en -distributie centraal. Het kan met deze slimme oplossingen nog steeds zo zijn dat we niet genoeg energie uit eigen opwek halen. Daarom importeren we energie van buiten onze gemeente door het hoofdnet. Maar onze ambitie blijft een afhankelijkheid van maximaal 1/3 van het hoofdnet.

Energiebesparing Door duurzame aanpassingen hebben inwoners en bedrijven in Meierijstad veel bespaard op hun energieverbruik. Er zijn individuele besparingsdoelen voor woningbouw, bedrijfsleven, woningcorporaties en publiek energieverbruik. Zoals openbare verlichting en maatschappelijk vastgoed. Denk aan woningen voorzien van minimaal energielabel B en het installeren van energiezuinige LED-verlichting. Het verbeteren van isolatie in gebouwen en huizen en het gebruik van slimme thermostaten. Daarnaast is er de eis om nieuwe woningen energie- en netneutraal te bouwen. We zijn ook blijven investeren in zonnepanelen. Als Meierijstadse samenleving hebben we een groot verschil gemaakt in energieefficiëntie en milieubewustzijn.

40

4.8

Agrarische sector: ruimte voor een vitaal en agrarisch buitengebied

Deze verbreding in de landbouw is heel belangrijk. Ze zorgt voor vitale bedrijven, een leefbaar platteland in Meierijstad en een rijke samenleving.

In het buitengebied van Meierijstad staat het produceren van voedsel nog steeds

Ons buitengebied omvat meer dan alleen agrarische functies en -ondernemingen.

centraal. De strategische rol van voedsel blijft ook in 2040 belangrijk. Voor onze

Hier hoort ook natuur, recreatie, de verschillende landschappen, hun bodem- en

zelfvoorzienendheid en het onderscheidend vermogen van Meierijstad. We zijn zuinig

waterkenmerken en bepaalde woonvormen bij.

op onze agrarische grond waar duurzame landbouw en ondernemerschap verder opbloeien.

De verstedelijkingsopgaven, de klimaatadaptatie en energietransitie hebben veel ruimte gevraagd. Deze ruimte bleek niet te passen in de huidige bebouwde ruimte

Met duurzaam bedoelen we onder andere dat de landbouw zich heeft aangepast.

van Meierijstad. Hierdoor is een deel van het landelijk gebied getransformeerd naar

Aangepast aan de beschikbaarheid van (grond)water, bodemgesteldheid, energie

andere functies. We hebben daarbij zo goed mogelijk recht gedaan aan

en grondstoffen zonder deze verder uit te putten. Dit zien we ook aan de sterke

landschappelijke kernkwaliteit en de belangen van de agrarische sector.

technologische innovatie in deze sector. Hierdoor hoeft het produceren van voedsel niet meer alleen in het buitengebied plaats te vinden, maar kan dit ook in de

Op gebiedsniveau zijn concrete keuzes gemaakt over welke functies we wel of

kernen of op bedrijventerreinen plaatsvinden.

niet toevoegen in het landelijk gebied én op welke manier. Hierbij hebben we

drie

ontwikkelrichtingen

aangehouden.

Voor

het

landelijk

gebied

Meierijstad is als grote agrarische gemeente trots op haar boeren. Die behalve gezond

onderscheiden we: de primaire agrarische gronden, tussengebieden tussen

en lekker voedsel produceren, ook bijdragen aan recreatie, toerisme, zorg voor

agrarisch en natuur en tussengebieden tussen agrarisch en de kernen.

jong en oud, verkoop aan huis en energielevering.

Primaire agrarische gronden Het grootste deel van het buitengebied van Meierijstad bestaat uit agrarisch gebied. Voor primaire agrarische grond is de landbouwfunctie de belangrijkste landschappelijke en economische drager gebleven. De grote diversiteit aan verschillende sectoren is nog steeds aanwezig. Het behouden van de landbouwgronden is onmisbaar voor de voedselvoorziening. De agrarische sector draagt bij aan verdere versterking van ons agrifood ecosysteem. Samen met een groot aantal andere bedrijfssectoren. De kracht van dit systeem zit in alle schakels. Dit biedt boeren De agrarische sector is koploper in duurzaamheid en vernieuwing: een proeftuin voor

een

nieuw

en

agro-ondernemerschap.

toekomstbestendig perspectief en draagt bij

Er zijn wel de nodige ontwikkelingen geweest. Van nieuwe vormen van hoog-

aan een betere balans in ons

technologische landbouw tot innovatieve vormen van kringlooplandbouw. Ook was

buitengebied.

op een paar plekken een goede combinatie mogelijk tussen duurzame energie en landbouw. Woningbouw heeft alleen in de bebouwingslinten plaatsgevonden. Bijvoorbeeld op plekken waar boeren zijn gestopt en stallen zijn gesloopt.

Tussengebied tussen agrarisch en de kernen In dit tussengebied zijn meerdere gebieden ‘verkleurd’ van landbouw naar stedelijke

Tussengebied tussen agrarisch en natuur

functies. Wonen en werken, recreatie, ruimte voor waterberging en klimaatopgaves

In dit tussengebied gaan de agrarische sector, biodiversiteit en klimaatadaptatie

en natuur hebben hier nadrukkelijk de ruimte gekregen. Stoppende boeren hebben

heel goed hand in hand. Meerdere boeren hebben de omslag gemaakt naar

hun grond verkocht, of hebben hulp gekregen in de omslag naar andere functies.

natuurinclusieve landbouw. Zij zijn agrarisch natuurbeheerder, of dragen bij aan

Bijvoorbeeld een zorgboerderij, bijzondere woonvormen of recreatie. Of een klein

de taak om meer water te bergen. Ook is er ruimte voor combinaties met andere

bedrijf voor een beginnende ondernemer uit Meierijstad die geen plek op een

functies, vooral gericht op recreatie.

bedrijventerrein kan vinden.

Woningbouw heeft alleen in de bebouwingslinten plaatsgevonden. Bijvoorbeeld op

We hebben niet afgewacht wat hogere overheden opleggen. We hebben ruimte

plekken waar boeren zijn gestopt en stallen gesloopt. In dit natuurlijk buitengebied is

geboden aan onze gevarieerde en duurzame agrarische sector én aan de versterking

plaats ontstaan voor andere (nieuwe) bedrijfsvormen en verdienmodellen. Hier is ook

van andere opgaven. Het resultaat is een vitaal en gemengd buitengebied waar we

recreatie en ‘een blokje om’ vanuit de kernen mogelijk. Kortom, in deze tussengebieden

waardevolle (hoogproductieve) landbouwgronden beschermen. Tegelijk is er ruimte

wordt synergie gevonden tussen primaire landbouw en functieverandering.

voor functieverandering, andere ontwikkelingen en robuuste natuurgebieden.

42

4.9

Klimaatadaptatie en biodiversiteit: verbonden en klimaatadaptief

“Een van de grote kwaliteiten van Meierijstad is misschien wel dat het geen stad is in de klassieke zin van het woord. Overal dringen natuurgebieden en prachtige rivierdalen tot in de kernen door “ – Raad van Verbeelding.

In Meierijstad hebben we de beekdalen van de Aa, Dommel en de Leijgraaf beschermd en verder versterkt. Ze hebben de ruimte gekregen. Ook zijn we in dit gebied heel terughoudend met nieuwe (woning)bouwontwikkelingen. We hebben hierdoor meer ruimte voor waterberging. Daarnaast houden we bewust delen van de beekdalen vrij als overstromingsgebied.

Verbinden van natuur Door uitbreiding en versterking van onze natuurgebieden is het groene karakter van ons buitengebied aanzienlijk versterkt. Ons landschappelijk erfgoed hebben we hierdoor beschermd. Ook hebben we natuurgebieden beter met elkaar verbonden. Dit hebben we gedaan met de aanleg van nieuwe natuur en door veranderend agrarisch gebruik. Het gaat onder andere om de groene parels Het Hurkske, Het Lijnt en de Eerdse

Bergen.

Maar

ook

Wijbosch

Broek,

De

Aabroeken,

Geerbosch,

Diependaal, Lieseind, de Geelders en Gemonde, Schijndelse en Rooise heide, het Dommeldal tussen Sint-Oedenrode en Boxtel, het Dommeldal bij Breugel en het Vresselse Bos zijn waardevolle landschappen en natuurgebieden. Het gaat hierbij dus ook om de verbindingen met de natuur buiten onze gemeentegrenzen. Deze verbindingen hebben veel bijgedragen aan meer biodiversiteit en sterk verbeterde klimaatbestendigheid. Naast natuurgebieden valt daarbij ook te 43

denken aan agrarische gronden die door middel van weidevogelvriendelijk

Groene en landschappelijke inrichting

graslandbeheer

In Veghel-stad en de andere drie grote kernen is een groene en landschappelijke

naast

hun

agrarische

functie

ook

dienst

doen

als

weidevogelgebieden voor het vergroten van de biodiversiteit.

inrichting ook een vast onderdeel. In de steeds warmer wordende zomers zorgen de toegevoegde bomen en waterelementen voor verkoeling. En in natte perioden vangen

Naast de natuurlijke en klimaatadaptieve functie van deze natuurontwikkeling heeft

groene daken, sloten en wadi’s de (overmatige) regenval op. Zo heeft het naast de

dit ook een positieve bijdrage geleverd aan de luchtkwaliteit en het welzijn van

positieve impact op het welzijn en het ontmoeten van de inwoners onderling ook

onze inwoners en bezoekers. Vergroening heeft niet alleen plaatsgevonden in het

een cruciale bijdrage geleverd aan het terugdringen van hittestress en wateroverlast.

landelijk gebied, ook in de kernen is verdichting of verstedelijking samengegaan met

Hierdoor is hittestress in 2040 geen probleem meer. Ook zijn alle kernen gemiddeld

vergroening. Er zijn klimaatbestendige wijken ontstaan waar het fijn oud worden is.

koeler dan ze in 2025 waren.

Het landelijk gebied heeft naast de waardevolle agrarische functie die zo belangrijk is voor ons agrifood-ecosysteem ook een natuurlijke functie. Door de innovatie in de agrarische sector en het stimuleren van natuurinclusieve landbouw in de tussengebieden ontstaat er een grotere verwevenheid van beide functies. Hierdoor is in ons buitengebied ruimte voor een toename van de biodiversiteit en klimaatadaptatie. Zoals het faciliteren van de waterbergingsopgaven en bos- en natuurontwikkeling vanuit de CO2-compensatieopgaves in het bedrijfsleven. Er zijn plekken waar landbouwgrond plaats heeft gemaakt voor de aanleg van natuur. Met als doel bestaande natuurgebieden robuuster te maken of met elkaar te verbinden. ‘Snippergroen’ hebben we hiermee voorkomen. In 2040 hebben we hierdoor 25% meer groenblauwe structuren. De gebiedsindeling geeft helderheid in passende ontwikkelingen. Dit is goed geweest voor flora en fauna, maar ook voor inwoners en bezoekers. Zij kunnen gebruik maken van de relatieve rust en groene leefomgeving binnen Meierijstad. Want onze gemeente staat ook bekend om haar recreatieve, robuuste, groene parels en onze

Bij nieuwe (woningbouw)ontwikkelingen in alle andere kernen hebben we ook genoeg

waardevolle cultuurhistorie. Het recreatieve fiets- en wandelnetwerk in onze natuur

groen toegevoegd. De landschappelijke kwaliteit van het buitengebied tasten we

zorgt ervoor dat inwoners en bezoekers hier in alle rust kunnen vertoeven. In 2040

niet aan door vooral te kiezen voor inbreiding. De groene buffers tussen de kernen

hebben we daarnaast een natuur- en recreatieplas waar recreatie, biodiversiteit en

als onderdeel van het kenmerkende Meierijstadse landschap houden we hiermee

klimaatopgaven samenkomen. Het is allemaal binnen handbereik.

in stand.

44

Klimaatrobuust ontwikkelen Het inrichtingsprincipe water en bodem sturend is leidend bij de locatiekeuze van nieuwe gebiedsontwikkelingen, conform landelijk en provinciaal beleid. Hiermee kijken we aan de voorkant welke locaties geschikt zijn voor welke ruimtelijke ontwikkelingen, waardoor we de leefbaarheid en de effectiviteit van de gebiedsinrichting vergroten naast dat we de impact op het klimaat verkleinen.

4.10

Gezonde en veilige leefomgeving: een sterk groen raamwerk voor ontmoeten en het bevorderen van gezondheid

We hebben meer aandacht voor groen en bewegen in de openbare ruimte. Dit stimuleert ontmoeting en de sociale cohesie op buurt- en wijkniveau. In de kern Veghel hebben we de inbreidingslocaties gecombineerd met het planten van bomen. Ook hebben we openbaar groen aangelegd in en rond het centrum. Hierdoor is er een aangenaam woon- en leefklimaat ontstaan. Ook in en rond de andere kernen ligt de nadruk voor landschap en biodiversiteit op meer groen op loopafstand. Nieuwe gebiedsontwikkelingen combineren we met een sterk groen raamwerk. De mensen ontmoeten elkaar bij sportvoorzieningen en komen samen om te sporten of te bewegen op sportveldjes en sportplekken in de groene zones van de wijken. De vergroening van de leefomgeving en het uitnodigen om te sporten en bewegen heeft een positieve bijdrage op het welzijn van onze inwoners. Ook de luchtkwaliteit hebben we verbeterd. Dit komt door natuurontwikkeling en vergroening in de kernen, de aandacht voor biodiversiteit en de verduurzaming in de agrarische sector. Ook de bodem- en waterkwaliteit

Als hiervan wordt afgeweken, is dat altijd op basis van een zorgvuldige

zijn sterk verbeterd. Daarbij hoort ook de toekomstige beschikbaarheid van schoon en

overweging, waarbij we de gevolgen van onze keuze niet afwentelen naar andere

gezond drinkwater. Door klimaatverandering krijgen we meer te maken met extremer

gebieden, partijen of toekomstige generaties.

weer. Dit heeft gevolgen voor de beschikbaarheid van ons drinkwater. We hebben de druk op onze waterbronnen verminderd door duurzaam waterbeheer. Maar ook door efficiënt

Alle ontwikkelingen in Meierijstad met betrekking tot wonen, openbare ruimte

watergebruik door onze huishoudens, bedrijven en de agrarische sector.

en infrastructuur hebben een bijdrage geleverd aan klimaatmitigatie en – adaptatie en biodiversiteit. Dan gaat het om anders bouwen. Bijvoorbeeld door

De eisen en normen voor luchtkwaliteit en milieu vormen vaak een spanningsveld met

het maken van groene daken, hangende tuinen, gescheiden rioleringen en

het belang van onze sterke economische en regionale positie. Door de extra druk van de

opvang van eigen regenwater. Maar ook door de openbare ruimte anders in te

MRE hebben we nog meer technische oplossingen onderzocht. Hiermee willen we onze

richten. Bijvoorbeeld met wadi’s, waterbergingen en biodiverse bermen. Vooral bij

omgevingsveiligheid verbeteren. En de kwaliteit van onze leefomgeving behouden en

nieuwe en te herstructureren werklocaties zijn watermaatregelen belangrijk.

beschermen. We voldoen aan de wettelijke normen voor geluid, luchtkwaliteit en geurhinder.

45

4.11

Democratische transitie: bestuurlijk leiderschap in verbinding met de gemeenschap

Besturen langs de meetlat van brede welvaart Het

realiseren

van

de

Toekomstvisie

vraagt

veel

van

bestuur

en

gemeentelijke organisatie. Daarbij is brede welvaart het uitgangspunt. We toetsen deze brede welvaart jaarlijks met een monitoringssysteem en rapporteren daarover jaarlijks aan de gemeenteraad. Daarbij gaat het om het opnieuw vinden van de juiste balans tussen de verschillende belangen. We streven naar een gematigde groei, waarbij het welzijn van alle inwoners centraal staat. Er zijn

Participatie

constant keuzes te maken, bijvoorbeeld over het gebruik van grond, de

geeft directe

beschikbare financiële middelen en menskracht. Daarom moeten bestuurders

zeggenschap en

scherpe keuzes maken en prioriteiten stellen. De Toekomstvisie geeft de richting

maakt democratie

aan en de Brede Welvaartsmonitor laat zien welke effecten de keuzes hebben op

concreter. Ons bestuur

verschillende gebieden. De vierjaarlijkse coalitieprogramma’s bepalen het beleid

streeft naar toegankelijkheid

van de gemeente voor de korte termijn.

voor alle inwoners, maatschappelijke organisaties en bedrijven. Deze

Meierijstad in verbinding met de gemeenschap.

kan soms op gespannen voet staan met

Ons bestuur denkt dat sterke, solidaire en weerbare gemeenschappen belangrijk

bestuurskracht en regievoering.

zijnvoor de toekomst. Daarom gaat de gemeente vanaf 2025 in alle werkgebieden

Ons bestuur maakt volop gebruik van de kennis en expertise in de

werken aan het versterken van de kracht van de inwoners en het verminderen van de

samenleving. De specifieke (gebieds-)kennis van ondernemers zoals de agrariërs

rol van de overheid.. Het versterken van de eigen inwoners wordt een belangrijk doel.

of inwoners van de verschillende kernen. Bij ruimtelijke inrichtingsvraagstukken is

De gemeente wil zorgen voor een zorgzame gemeenschap, waarbij het bedrijfsleven

deze (gebieds-)kennis van meerwaarde. Zo maximaliseert Meierijstad het oplossend

actief meewerkt. De gemeente zal zich steeds meer richten op die inwoners die de

vermogen bij de transities.

meeste hulp nodig hebben en op een veilige en gezonde omgeving voor iedereen. De gemeente Meierijstad beseft dat voor de uitvoering van de Toekomstvisie veel

Leidende rol voor benaderbaar bestuur met respect voor perspectieven uit de samenleving

inwoners, ondernemers en organisaties/instellingen nodig zijn. Daarbij is participatie

Met de schaalsprong die Meierijstad heeft gemaakt blijft ons bestuur benaderbaar

het middel om hen betrokken te houden.

en dichtbij. Er is voortdurend proactief ingespeeld op de veranderingen die zich voordeden. Normen en waarden waren altijd belangrijk in Meierijstad en daaraan is

46

vastgehouden. De publieke moraal is hoog en dat heeft zijn vruchten afgeworpen. Het

de Metropoolregio Eindhoven/Brainport. De schaalsprong die daar noodzakelijk

bestuur is transparant gebleven en het vertrouwen van de samenleving is gegroeid.

was, is niet afgewacht, maar gezien als een kans. Dat heeft ertoe geleid dat een

Meierijstad bestuurt en handelt met lef. Zeker omdat Meierijstad voor belangrijke

Toekomstvisie. Het versterken van de brede welvaart voor de inwoners van Meierijstad

uitdagingen staat. De belangrijkste uitdagingen waar Meierijstad voor staat zijn onder

stond daarbij steeds centraal. Meierijstad heeft zich ook gericht op de samenwerking

andere de schaalsprong van Veghel, het versterken van de sociale basis en zorgzame

in Noordoost-Brabant en met de regio Nijmegen. De betere bereikbaarheid heeft

wijken, het ontwikkelen van een vitaal buitengebied en de focus op onze economische

nieuwe kansen voor samenwerking opgeleverd in een euregionaal stedelijk netwerk.

hotspot en een veerkrachtige arbeidsmarkt.

De grenzen tussen RNOB en MRE zijn in de loop van de jaren vervaagd. Daarom

versnelling is opgetreden in het aanpakken en realiseren van de ambities uit de

spreken we in dit verband liever van Oost-Brabant. Dit is ingewikkeld en maakt transities op veel beleidsterreinen noodzakelijk. Hiervoor is een duidelijke leiding en goede regie nodig. Ook moeten we belangen goed afwegen,

Bouwen aan vertrouwen

prioriteren (waar geven we voorrang aan) en keuzes maken.

Ons bestuur draagt bij aan het algemene vertrouwen van onze inwoners in de overheid.

Ons gemeentebestuur neemt hierin een leidende rol en doet dit met respect voor

En in het bijzonder aan het vertrouwen in de gemeente. Dit doet zij door een betrouwbaar

de perspectieven uit de samenleving. Er is een goede samenwerking tussen het

bestuur te zijn (‘afspraak is afspraak’) en voorbeeldgedrag te laten zien. Daarnaast

gemeentebestuur (college en raad) en haar partners. Zoals maatschappelijke

door effectief samen te werken met haar partners zoals maatschappelijke organisaties,

organisaties, ondernemers en inwoners. Ons bestuur begeeft zich tussen maatschappelijke

ondernemers en inwoners. Ook het handelen van de burgemeester binnen de openbare

organisaties, ondernemers en inwoners.

orde en veiligheid hoort hierbij. Ons bestuur is bekwaam, betrouwbaar en betrokken. Zij is een zichtbare cultuurdrager

Anders gezegd: het bedrijfsleven ziet de overheid als ‘mogelijkmaker” met het

en cultuurmaker. Ze heeft oog voor diversiteit in college en raad. Ook werkt ze met

uitgangspunt: “Het kan WEL in Meierijstad”. Volgens het Platform Ondernemend

het principe ‘niets over ons zonder ons’. Het bestuur betrekt, waar er ruimte is voor

Meierijstad kan dit door ambitie te laten zien, vernieuwing te omarmen en voorop te

inbreng, doelgroepen bij beleid en uitvoering. Hierbij stuurt ze er actief op dat iedereen in

lopen. Daarnaast kan dit door kansen en uitdagingen integraal op te pakken. Door

Meierijstad zoveel mogelijk mee kan doen. Verbindende participatie en een benaderbaar

duidelijke kaders te stellen voor besluitvorming en keuzes te maken. En door gebruik te

bestuur past daarbij.

maken van de kennis en kracht van het bedrijfsleven.

Leiderschap in de regio en met medeoverheden

“Mensen doen niet alles meer hetzelfde of zoals het hoorde, maar kiezen

De maatschappelijke opgaven houden niet op bij de gemeentegrens. In de

elke keer opnieuw wat de nieuwe samenleving vraagt. Hetzelfde zijn op zich

afgelopen 15 jaren heeft Meierijstad, dat alleen al door de ligging onderdeel is

is niet langer een meerwaarde, juist het anders durven zijn met elkaar laat

van het ‘daily urban system’ (een stedelijk netwerk, waarbinnen veel mensen wonen,

de nieuwe stad groeien in geluk’’ – Atlas van Verbeelding.

werken en zich bewegen), met belangstelling gekeken naar de ontwikkelingen binnen

47

5

Doorwerking en uitvoering van de Toekomstvisie

Om de ambities van de Toekomstvisie 2040 te kunnen realiseren moeten we keuzes maken. We moeten beleid (verder) ontwikkelen en projecten uitvoeren. Uiteindelijk zullen deze ambities in de organisatie hun doorvertaling krijgen in andere instrumenten. Zoals omgevingsprogramma’s en het omgevingsplan. De keuzes die nodig zijn gaan over wat er van de gemeente verwacht mag worden (rol en organisatie). Daarnaast waar belanghebbenden, inwoners en andere partners aan kunnen bijdragen. En aan welke zaken we voorrang geven (prioriteiten). Dat vraagt om een actieve rol van de gemeente. Hierbij nemen we meer regie op ontwikkeling. Maar we werken ook intensief samen met regio’s, belanghebbenden, het bedrijfsleven en onze inwoners. Deze toekomstvisie staat voor een koers die logisch volgt op de eerste twee bestuursperiodes van Meierijstad. En een koers die met deze toekomstvisie krachtiger geworden is. Dit vraagt om meer dan alleen een vertaling in de opeenvolgende collegewerkprogramma’s tot 2040.

48

Daarom gaan we in dit hoofdstuk verder in op: de rolbepaling van de gemeente na het vaststellen van deze Toekomstvisie, hoe we omgaan met de effecten van de OER_beoordeling en met monitoring en actualisatie van deze visie.

Rolbepaling van de gemeente Sinds de geboorte van Meierijstad doen we alles samen, met inwoners en in de regio. Met deze Toekomstvisie pakken we daarop door. Bij de uitvoering van de Toekomstvisie past de gemeente verschillende vormen van sturing toe. In figuur 5.1 noemen we vier vormen waarop we als gemeente kunnen sturen. We kunnen de nadruk leggen op het behalen van resultaten of op het creëren van randvoorwaarden. Ook maken we verschil in het betrekken van de samenleving bij de ambities van de gemeente. Figuur 5.1: Kwadrantenmodel met vormen van overheidssturing (eigen bewerking Royal

We hebben alle rollen nodig. De rollen vullen elkaar aan en kun je ‘stapelen’.

HaskoningDHV gebaseerd op Van der Steen et al. (20215)).

Zo zullen we aan de ene kant door regels sturen op voldoende betaalbare

Toekomstvisie ervoor zorgen dat deze aspecten alleen maar nog verder

woningen. Tegelijkertijd faciliteren we gewenste initiatieven vanuit de markt en

onder druk komen te staan. Het is belangrijk om te zorgen dat bij het realiseren

samenleving. En werken we actief samen met de regio, ontwikkelaars en

van onze ambities uit de Toekomstvisie altijd de beoordeling en adviezen uit het

woningbouwcoöperaties aan woningbouwprojecten.

OER randvoorwaardelijk meegenomen worden in de ontwikkelingen..

De rol van de gemeente is dus afhankelijk van de opdracht. We kiezen de rol of rollen die het meest effectief zijn voor het behalen van de doelen en ambities

Monitoring

van de Toekomstvisie. Dus sturing waar nodig en faciliteren waar het kan.

We letten erop of we de ambities en doelen uit de Toekomstvisie halen.

Dat

noemen

we

monitoring.

Monitoring

doen

we

onder

Effecten OER-beoordeling

andere

De beoordelingen uit het OER-proces lopen als een rode draad door de

effectrapportage).

opgaves die voortkomen uit de Toekomstvisie. Extra aandacht is nodig voor het

kunnen

controleren

mitigeren van negatieve effecten of het opstellen van randvoorwaardes om te

groeien.

Ook

komen tot positieve effecten. Aspecten die in de ‘Foto van de Leefomgeving’ al

P&C-cyclus helpen ons hierbij. Voor de

slecht scoren zijn onder meer enkele gezondheids- en milieuaspecten. Zonder

Daarnaast loopt het versterken van de brede welvaart als een rode draad

voldoende mitigerende maatregelen kan de realisatie van de ambities uit deze

door de integrale ambities uit deze Toekomstvisie.

aan

de

de

hand

Hierin of

staat

we

als

van een

ons

OER

(Omgevings-

beoordelingskader waarmee we

gemeente

de

goede

richting

op

toekomstige (omgevings)programma’s en de jaarlijkse korte

en

de

lange

termijn.

49

Langs de meetlat van de brede welvaart monitoren we daarmee ook actief de

Daarom zien we de Toekomstvisie als een dynamisch document. Hierbij gaan we er

voortgang van het realiseren van onze ambities.

in ieder geval vanuit dat we de Toekomstvisie vier jaar na vaststelling bijstellen. Het actualiseren van de Toekomstvisie kan door bijvoorbeeld het toevoegen van

Actualisatie

een nieuw onderwerp of ambitie. Of door het geven van duidelijkere kaders op een

De Toekomstvisie is gericht op de lange termijn. Een groot deel van de

bepaald onderwerp. Hieruit kan ook volgen dat we een programma moeten

ontwikkeling wordt beïnvloed door externe factoren, zoals politieke veranderingen,

aanpassen of opstarten.

ondernemerschap en nieuwe wetgeving. Hierdoor kunnen we niet voorspellen hoe Meierijstad er in 2040 precies uit zal zien. Wel is het mogelijk dat nieuwe ontwikkelingen vragen om een aanpassing van de Toekomstvisie.

50

6

Verantwoording

6.1

Verhaallijnen voor de toekomst

In de totstandkoming van deze toekomstvisie hebben we ervoor gekozen om vier verhaallijnen op te stellen. Deze zijn gebasseerd op de bouwstenen die in de eerdere fases zijn opgehaald. De vier verhaallijnen bestaan uit een beschrijving en een verbeelding van een mogelijke toekomst van Meierijstad. Deze verhaallijnen zijn ‘de randen van het speelveld’. Dat betekent dat het soms uitersten zijn, en soms dus ook best extreem. De verhaallijnen waren een hulpmiddel om na te denken over de toekomst van onze gemeente en de keuzes die we kunnen maken. Enkele hoofdpunten per verhaallijn zijn: –

Verhaallijn Blij in de Meierij: de kleine kernen draaien op een sterke gemeenschapszin met zorg voor elkaar en omkijken naar elkaar. Het buitengebied biedt ruimte voor biodiversiteit en agrariërs (met nevenfuncties). Actief burgerschap en een actief verenigingsleven is nodig om de voorzieningen open te houden.

–

Verhaallijn Eigentijdse Makers: Als netwerkstad zijn de voorzieningen verspreid over de verschillende kernen. Dus er wordt sterk ingezet op een goede onderlinge infrastructuur. Het buitengebied staat in dienst van de duurzame agrarische sector en biedt ruimte voor productielandschap voor de maakindustrie. We zetten in op

51

innovatie van kennis en talent binnen de maakindustrie en de agrifood sector. –

–

6.2

Twee scenario’s en hun effecten

Verhaallijn Groots Genieten: Veghel wordt een regionale stad en biedt ruimte voor betaalbare woningen voor elke doelgroep uit binnen- en buitenland. Door

Op basis van de vier verhaallijnen zijn er vervolgens twee realistische scenario’s

in te zetten op inbreiding in plaats van uitbreiding blijft het buitengebied groots

opgesteld. Hierin komen de hoofdopgaves en de kernkwaliteiten van de gemeente

en groen. Hier voert groen en recreatie de boventoon. Om de schaalsprong

terug. Voor deze twee scenario’s is ook een Omgevingseffectrapportage (OER)

te maken zijn grootschalige investeringen nodig in hoogwaardig openbaar

uitgevoerd. Het doel van de OER is het inzichtelijk maken van de effecten op de

vervoer en auto infrastructuur.

omgeving, en of de ambities uit de toekomstvisie worden gehaald. Het OER is

Verhaallijn Bruisend werkcluster: Meierijstad biedt regionaal ruimte voor wonen,

een hulpmiddel

werken en ondernemen. De groei van het bedrijfsleven inclusief de logistieke

Toekomstvisie te komen.

om

tot

een

goed

afgewogen

en

goed

onderbouwde

sector en opslag/overslag krijgt de ruimte en wordt actief gestimuleerd. De agrarische sector krijgt een hoog technologisch karakter, heeft meervoudig

In scenario 1 is Meierijstad beperkt gegroeid en ligt de focus op de landschappelijke

ruimtegebruik en staat onder andere in dienst van natuurbeheer. Groei vindt

kwaliteit, de diversiteit aan kernen en hun gemeenschapskracht. Dit sluit ook aan bij

plaats door zowel inbreiding als uitbreiding in de grote kernen. Hierbij gaan de kleine kernen op in de grote kernen. Het buitengebied worden groene/blauwe longen tussen de grote kernen. Door het gesprek te voeren met interne en externe stakeholders over deze verhaallijnen, zijn de verhaallijnen verder aangescherpt. De stakeholders gaven aan wat hen aansprak in de verschillende verhaallijnen en wat er nog miste.

Figuur 6.1: Verhaallijnen van de toekomst.

Zoekgebied uitbreiding kernen

Groene longen in en rond de kernen

Verstedelijking grote kernen

Optimalisatie (snel)fietsnetwerk

zorgen voor elkaar/omkijken naar elkaar

Robuuste natuurgebieden verbinden

Regionale toeristische en recreatieve aantrekkingskracht

cultuur en verenigingsleven in elke kern

Versterken en uitbreiden beekdalen

Natuurinclusief agrarisch gebied

kleinschalige energieopwekking/energieopslag verspreid door de gemeente (indicatief)

Figuur 6.2: Scenario 1.

52

de bevindingen uit de ‘Foto van de Leefomgeving’ (onderdeel van de OER) waaruit

zoals vraag- en aanbod van werklocaties en (duurzame)mobiliteit achterblijven.

blijkt dat aspecten zoals ‘maatschappelijke deelname’ en ‘sociale veiligheid’ hoog

Daarnaast bleek dat een passend woningaanbod en -behoefte een aandachtpunt is.

scoren. Dit scenario zorgt voor behoud en versterking van deze kwaliteiten. Omdat dit scenario uitgaat van beperkte groei en verstedelijking ligt ook de nadruk op de

Op basis van deze twee scenario’s is het voorkeursalternatief opgesteld dat voorligt.

versterking van de landschappelijke kwaliteit. Dat is een kernkwaliteit maar volgens

Het voorkeursscenario bevat elementen uit zowel scenario 1 als scenario 2 en

de foto van de leefomgeving moet hier wel blijvend aandacht naar uitgaan.

aanvullingen en aanscherpingen. Dit is het resultaat van stakeholderconsultaties en van bestuurlijke keuzes. Het voorkeursalternatief past binnen de eerder vastgestelde

In scenario 2 is Meierijstad meer gegroeid en in de grote kernen meer verstedelijkt. In

bandbreedte van de twee scenario’s.

dit scenario ligt de focus op de agrifood en de maakindustrie, de geografische ligging en de culturele hotspots. Dit sluit aan bij de foto van de leefomgeving waaruit blijkt dat de gemeente goed scoort op werkgelegenheid, maar dat gerelateerde aspecten

Figuur 6.3: Scenario 2.

53

Ehealth: Gebruik van informatie- en communicatietechnologie (ICT) om gezondheid en gezondheidszorg te ondersteunen of te verbeteren Energietransitie: De overgang van een energiesysteem gebaseerd op fossiele energiebronnen naar een energiesysteem gebaseerd op duurzame en CO2neutrale energiebronnen. Dit betekent de overgang van het gebruik van kolen,

Verklarende woordenlijst

olie en gas naar onder andere het gebruik van zon, wind en water als bron van energie. Faciliteren: Mogelijk maken Fysieke leefomgeving: De ruimte waarin we wonen, werken en recreëren Gemeenschap: Samenleving of een groep mensen die samenleeft Geothermie: Warmte die diep in de aarde is opgeslagen om energie op te

Actualiseren / actualisatie: Aanpassen aan de situatie van dit moment

wekken of gebouwen te verwarmen

Accommodaties: Een plaats waar mensen kunnen verblijven zoals een hotel of

Hoogwaardige maakindustrie: De bedrijfstak die zich bezighoudt met de

een buurthuis

productie van complexe en innovatieve goederen door middel van handmatige

Agrifood: De bedrijfstak die zich bezighoudt met de productie, verwerking,

arbeid, machines en industriële processen

distributie en consumptie van voedsel en landbouwproducten

Infrastructuur: Systemen die nodig zijn voor het functioneren van een

Ambitie: Een wens om iets te bereiken

samenleving bijvoorbeeld infrastructuur voor energie of voor wegen

Basisvoorzieningen: Voorzieningen die minimaal noodzakelijk zijn zoals zorg en

Innovatief/innovatie: Vernieuwen

onderwijs

Integraal / integrale tekst: In onderlinge samenhang

Beleid: Een bundeling van regels en documenten

Laagdrempelig: Makkelijk te krijgen of te bereiken

Biodiversiteit: Omvat alle soorten planten, dieren en micro-organismen, maar

Laaggeletterdheid: Moeite hebben met lezen en schrijven

ook de genetische variantie binnen die soorten en de variatie aan ecosystemen

Klimaatadaptatie: Maatregelen waarmee de negatieve effecten van

waarvan ze deel uitmaken

klimaatverandering worden beperkt.

CO2-reductie: Het verminderen van de uitstoot van kooldioxide (CO2), een

Leefbaarheid: De mate waarin een omgeving geschikt is om in te wonen en te

belangrijk broeikasgas dat bijdraagt aan klimaatverandering

leven

Divers / Diversiteit: Verschillend of variërend

Mobiliteit / Mobiliteitshub: Een plek waar verschillende vervoersvormen

Domein: Een specifiek vakgebied binnen de gemeentelijke organisatie,

samenkomen en waar je kan overstappen van het ene vervoerstype op een

bijvoorbeeld het sociaal domein, het economisch domein of het fysiek domein

ander vervoerstype.

Ecosysteem (economisch): Bedrijven of sectoren die economisch met elkaar

MRE: MetropoolRegioEindhoven

verweven zijn

54

Multifunctioneel: Iets dat meerdere (gebruiks)functies heeft, bijvoorbeeld een gebouw of een stuk grond Ondersteuning: Hulp Openbare ruimte: Ruimte die voor iedereen toegankelijk is Participatie: Meedoen, actief deelnemen Perspectief: Standpunten, een bepaalde kijk hebben op Preventie: Voorkomen dat iets gebeurt Publiek: Iets dat toegankelijk is voor iedereen Recreatie / recreëren: Activiteiten ter ontspanning, plezier en vermaak RNOB: Regiogemeenten in Noordoost Brabant Ruimtebeslag: Het gebruiken van een stuk grond Samenleving: Gemeenschap Sanitair: Voorzieningen die worden gebruikt voor hygiëne en gezondheid Stimuleren / stimulans: Een prikkel, iets dat aanzet tot actie of bepaald gedrag Strategie: Plan SWOT-analyse: Inzichtelijk maken van sterke en zwakke punten, kansen en bedreigingen Toegankelijk: Makkelijk bereikbaar Toekomstbestendig: Omgaan met alle veranderingen die er in de toekomst komen Toekomstvisie: Een inspirerend beeld voor de toekomst van in dit geval de gemeente Meierijstad Transitie: Overgang of verandering Verstedelijking: Proces waarbij steeds meer mensen in stedelijke gebieden gaan wonen Voorzieningen: Diensten en faciliteiten die beschikbaar zijn om in de behoeften van mensen te voorzien Water bergen: Water vasthouden of opslaan Werkgelegenheid: De beschikbaarheid van banen

55