CConstaterende datMeierijstad
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 omgevingsplan - behorende bij antwoord vraag 7 van HIER - Handreiking kwalitietsverbetering landschap

Commissie Ruimte, Economie en Bedrijfsvoering 17 september 2026, gemeente MeierijstadBij agendapunt: Technische vragen wijziging omgevingsplan Meierijstad (5e wijzigingsronde)16.041 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

1 Handreiking kwaliteitsverbetering landschap Regio Noordoost Brabant | 19 augustus 2025

3 2 Handreiking kwaliteitsverbetering landschap Regio Noordoost-Brabant opdrachtgever: Maartje van Lieshout, RNOB inhoudelijk opdrachtgever: Esther Rutten datum: 19 augustus 2025 documentnaam: 2427_Handreiking kwaliteitsverbetering landschap auteur: Maud Lansu, Verhoeven | de Ruijter Eefje van Daesdonk. Orbis Bronvermelding foto voorzijde: Brabants Landschap Handreiking kwaliteitsverbetering landschap voor: • Gemeente Bernheze • Gemeente Boekel • Gemeente Boxtel • Gemeente ‘s Hertogenbosch • Gemeente Land van Cuijk • Gemeente Maashorst • Gemeente Oss • Gemeente Sint-Michielsgestel • Gemeente Vught Tip voor beste weergave Open dit bestand in Adobe Acrobat en stel het beeld in op ‘weergave van twee pagina’s’ en ‘voorblad weergeven’ voor de beste weergave van het document. Dit pdf bestand is interactief. Met een muisklik op de onderstreepte tekst wordt u doorverwezen naar pagina’s in dit document. Bronvermelding foto: Gemeente Vught 3

5 4 Inhoudsopgave (interactief) 4 6 Het landschap van Noordoost-Brabant 32 Landschapstypen 32 Beplantingslijst 33 Overzicht landschapstypen 34 Regiokaart met landschapstypen 36 Uitgewerkte landschapstypen 38 5 Berekening landschappelijke kwaliteitsverbetering 4 Landschappelijke inpassing 26 Maatwerk 26 Soorten erven 27 Richtlijnen per landschapstype 27 Het kleinschalige erf 29 Het grootschalig bedrijfserf 30 3 Spelregels 20 Spelregels voor landschappelijke inpassingsplan 20 Spelregels voor landschapsplan 21 Vereisten landschappelijk inpassingsplan en/of landschapsplan 22 Tips om uw plan nog beter te maken 23 Zekerstelling uitvoering 24 Aanvullende regels en aandachtspunten 25 2 Wat is kwaliteitsverbetering landschap? 12 Landschappelijk inpassing en landschappelijke kwaliteitsverbetering 14 Drie categorieën ontwikkelingen 16 Planmatige ontwikkelingen 18 1 Inleiding 8 Aanleiding en doel 8 Leeswijzer 9 Stappenplan 10 7 Landschapselementen 66 Bijlage 1. Uitsnede landschapskaart per gemeente Bijlage 2. Checklist Bijlage 3. Categorie indeling Bijlage 4. Rekenmodel Bijlage 5. Normbedragen Bijlage 6.

Beplantingslijst Brabants Landschap 7 6 Overzicht van deelnemende gemeenten Gemeente Maashorst Gemeente Land van Cuijk Gemeente Boekel Gemeente Oss Gemeente Bernheze Gemeente Vught Gemeente Boxtel Gemeente Sint-Michielsgestel Gemeente ‘s Hertogenbosch 9 8 Aanleiding en doel Ruimtelijke ontwikkelingen in het landelijk gebied zijn van invloed op de natuur- en landschapswaarden en daarmee op de aantrekkelijkheid van de leefomgeving en de gezondheid van de mensen die in het gebied wonen. Een aantrekkelijke en gezonde leefomgeving vraagt om een goed evenwicht waarin samenleving en natuur en landschap elkaar versterken. Daarom heeft de provincie Noord-Brabant in de Omgevingsverordening vastgelegd dat ontwikkelingen in het landelijk gebied gepaard moeten gaan met een fysieke verbetering van de landschappelijke kwaliteit van het gebied of de omgeving. Dit kan plaatsvinden in de vorm van een daadwerkelijk fysieke kwaliteitsimpuls, of in de vorm van een financiële bijdrage die elders wordt ingezet voor kwaliteitsverbetering van het landschap. De gemeenten in de regio Noordoost-Brabant willen een gezamenlijke handreiking voor initiatieven in het landelijk gebied. De handreiking sluit aan op de het provinciale kader kwaliteitsverbetering landschap.

De handreiking biedt initiatiefnemers ondersteuning en inspiratie bij het opstellen en uitwerken van de regeling Kwaliteitsverbetering Landschap of bij toepassing van de regeling maatwerk met als doel omgevingskwaliteit. Daarnaast dient deze voor de gemeenten als toetsingskader voor landschappelijk inpassingsplannen en landschapsplannen. Daar waar gemeenten afwijkende kaders of aanvullende voorwaarden stellen, is dit vertaald in een gemeente-specifieke versie van deze regionale handreiking. 1. Inleiding Wat betekent dit voor u? U heeft plannen om nieuwbouw, een bedrijfsuitbreiding, een nieuwe functie of een andere ontwikkeling in het landelijk gebied te realiseren. Hiervoor is een ruimtelijke procedure nodig en hierbij vraagt de gemeente om een landschappelijke inpassing en/of landschappelijke kwaliteitsverbetering. Deze handreiking helpt u bij de uitwerking van uw landschappelijk inpassingsplan of landschapsplan. Leeswijzer In de handreiking beschrijven we in hoofdstuk 2 wat kwaliteitsverbetering landschap is. Hierbij maken we onderscheid tussen landschappelijke inpassing en landschappelijke kwaliteitsverbetering. We beschrijven de verschillende categorieën ruimtelijke ontwikkelingen waarop landschappelijke inpassing en kwaliteitsverbetering van toepassing is en gaan in op planmatige ontwikkelingen in het landelijk gebied.

Hierna beschrijven we in hoofdstuk 3 de spelregels voor het landschappelijk inpassingsplan en het landschapsplan. Hierbij geven we tips om te komen tot een kwalitatief goed plan. In hoofdstuk 4 beschrijven we hoe een erf met landschappelijke kwaliteit kan worden ontwikkeld. En in hoofdstuk 5 beschrijven we de spelregels voor de berekening van de landschappelijke kwaliteitsverbetering (tegenprestatie). In hoofdstuk 6 beschrijven we de verschillende landschapstypen die voorkomen in de regio Noordoost-Brabant. Per landschapstype beschrijven we de karakteristiek, het streefbeeld, de voorkomende landschapselementen en richtlijnen voor inpassing van het erf. Tot slot is per landschapstype een beplantingslijst met voorkomende beplanting opgenomen. Hoofdstuk 7 geeft een verdieping op de toepasbare landschapselementen. Hierbij is aangegeven in welk landschapstype de betreffende elementen thuis horen. Op basis van het stappenplan op de volgende pagina’s kunt u stap voor stap uw plan uitwerken van idee tot uitvoering. hierbij is steeds een verwijzing opgenomen naar de hoofdstukken en pagina’s waar u meer informatie kunt vinden over de betreffende stap. Aan het begin van elk hoofdstuk geven we in een tekstkader (zoals deze) aan wat er in het hoofdstuk staat beschreven en hoe u dit als initiatiefnemer kunt lezen.

Op deze manier weet u direct welke onderdelen voor uw wel of niet van belang zijn. 11 10 U begint met een verkenning van uw wensen en de mogelijkheden op uw locatie. Hierbij kunt u zich laten begeleiden door een adviesbureau. In de hierop volgende uitwerking van uw plannen past u de regeling Kwaliteitsverbetering Landschap of de maatwerkregeling met als doel omgevingskwaliteit toe. Hierover leest u meer in hoofdstuk 2 van deze handreiking. VERKENNING EN UITWERKING VAN UW PLAN STAP 1STAP 2STAP 3 Voor niet-planmatige ontwikkelingen in het landelijk gebied worden drie categorieën ont- wikkelingen onderscheiden, deze worden toegelicht op pagina 16 en in bijlage 3. Uw gemeente bepaalt in welke categorie uw ontwikkeling valt. Hoe dat werkt vind u in het schema op pagina 17. Op basis hiervan weet u of u een inpassingsplan of een landschapsplan moet gaan opstellen. Wanneer sprake is van een planmatige ontwikkeling is de regeling Kwaliteitsverbetering Landschap ook van toepassing, maar wordt de benodigde tegenprestatie op een andere manier vastgesteld. Hierover leest u meer op pagina 19 en het schema op pagina 20. IN WELKE CATEGORIE VALT UW ONTWIKKELING? Op basis van de spelregels in hoofdstuk 3 bereid u het landschappelijk inpassingsplan of landschapsplan voor uw ontwikkeling voor.

Hierbij voert u een zorgvuldige landschapsanalyse uit waarvoor u gebruik kunt maken van de landschapstypekaart en beschrijving van het landschapstype in hoofdstuk 5. Als uw gemeente specifieke kaders heeft voor uw locatie, ontvangt u die van de uw gemeente. Het is raadzaam om hierover in gesprek te gaan met uw gemeente. LANDSCHAPSANALYSE STAP 4 Op basis van de landschapsanalyse en de informatie uit hoofdstuk 5 (voor de inrichting van uw erf) en hoofdstuk 6 (voor uw landschapstype) bepaalt u op welke wijze uw ontwikkeling landschappelijk wordt ingepast en gaat bijdragen aan de kwaliteit van het landschap. U kunt in hoofdstuk 7 inspiratie opdoen over de landschapselementen die toegepast kunnen worden. Kijk hierbij nogmaals naar hoofdstuk 3 voor de spelregel waaraan uw landschappelijke inpassings- of landschapsplan moet voldoen. Hierbij staan tips om uw plan nog beter te maken en vergeet ook niet de aanvullende regels en aandachtspunten even door te lezen! BEPALEN VAN DE LANDSCHAPPELIJKE INRICHTING Het landschappelijk inpassingsplan of landschapsplan is onderdeel van de ruimtelijke onderbouwing van uw plannen. Uw landschappelijk inpassingsplan of landschapsplan wordt hierbij beoordeeld door een landschapsdeskundige.

BEOORDELING INPASSINGSPLAN OF LANDSCHAPSPLAN STAP 6STAP 7STAP 8 Het landschappelijke inpassings- of landschapsplan wordt uiteindelijk in samenspraak met de gemeente planologisch verankerd om de uitvoering en het behoud ervan zeker te stellen. Hierover leest u meer op pagina 24 van deze handreiking. ZEKERSTELLING UITVOERING Na het doorlopen van de ruimtelijke procedure wordt een vergunning verleend en kunt u uw plannen realiseren. Voor de aanleg van de landschappelijke inrichting houdt u hierbij rekening met het plantseizoen (ongeveer van oktober tot en met maart). Nadat uw plannen volledig zijn gerealiseerd, voert de gemeente hierop een controle uit. Indien de plannen niet zijn uitgevoerd conform het landschappelijke inpassings- of landschapsplan kan hiertegen handhavend worden opgetreden. VERGUNNING EN HANDHAVING U laat een landschappelijke inpassings- of landschapsplan opstellen door een deskundig landschapsontwerper. Op pagina 22 is beschreven aan welke eisen uw plan moet voldoen. Wanneer sprake is van een landschappelijke kwaliteitsverbetering gaat u in uw landschapsplan in op de meerwaarde van de ontwikkeling en de hiervoor benodigde tegenprestatie. Hoe dit werkt is toegelicht in hoofdstuk 5. UITWERKEN LANDSCHAPPELIJKE INPASSINGS- OF LANDSCHAPSPLAN STAP 5 Stappenplan Hieronder vindt u een stappenplan dat u helpt om uw plannen te realiseren.

Hierbij is per stap toegelicht op welke pagina’s of in welke hoofdstukken u de benodigde informatie kan vinden.

13 12 2. Wat is kwaliteitsverbetering landschap? Het is belangrijk dat er een balans is tussen ruimtelijke ontwikkelingen en de kwaliteit van de omgeving. In het landelijk gebied is deze balans kwetsbaar. In principe zijn er in het landelijk gebied daarom alleen beperkt en onder voorwaarden ontwikkelingen toegestaan. Een belangrijke voorwaarde is dat de ontwikkeling bijdraagt aan het versterken van de omgevingskwaliteit. Hiervoor heeft de provincie Noord-Brabant de regeling Kwaliteitsverbetering Landschap uitgewerkt in de Omgevingsverordening. Deze regeling is verder uitgewerkt in een regionaal afsprakenkader voor de regio Noordoost-Brabant. De regeling is/wordt vertaald in de omgevingsvisies en -plannen van de gemeentes. Daarnaast is in de Omgevingsverordening een maatwerkregeling uitgewerkt met als doel omgevingskwaliteit te versterken bij het toevoegen van één of meerdere woningen in het landelijk gebied. Beide regelingen maken gebruik van een vergelijkbare benadering: waardebepaling van de ontwikkeling en onderbouwing van de landschappelijke tegenprestatie aan de hand van erkende normbedragen en concrete inrichtingsmaatregelen. Deze handreiking is specifiek bedoeld voor toepassing van de regeling Kwaliteitsverbetering Landschap, maar kan zeker ook richting geven aan de kwaliteitsverbetering van het landschap als onderdeel van de maatwerkregeling.

Een kwaliteitsverbetering van het landschap bestaat uit een landschappelijke inpassing en/of een landschappelijke kwaliteitsverbetering. In dit hoofdstuk geven we een toelichting op de provinciale regeling Kwaliteitsverbetering Landschap en leggen we uit wat het verschil is tussen landschappelijk inpassing en landschappelijke kwaliteitsverbetering. We maken voor ruimtelijke ontwikkelingen in het landelijk gebied onderscheid in drie categorieën ontwikkelingen. Op basis hiervan wordt duidelijk of u voor uw ontwikkeling kunt volstaan met landschappelijke inpassing of dat er een landschappelijke kwaliteitsverbetering nodig is. Landschappelijke inpassing dient plaats te vinden binnen het erf of direct hierop aansluitend. Voor de landschappelijke kwaliteitsverbetering geldt dat deze buiten het erf plaa tsvindt. Het erf is een ruimtelijk en landschappelijk ensemble waarin de gebouwen, beplanting en andere elementen een sterke onderlinge relatie hebben en een herkenbare eenheid vormen. Het heeft in principe de voorkeur de landschappelijke kwaliteitsverbetering in de (directe) omgeving van de ontwikkeling te realiseren. Hiervan kan gemotiveerd worden afgeweken. Bij- voorbeeld wanneer de kwaliteitsverbetering elders toegepast kan worden aansluitend aan natuur gronden of wanneer hiermee een ecologische verbindingszone gerealiseerd wordt.

Ook als in de omgeving van de ontwikkeling geen ruimte is voor landschappelijke kwaliteitsverbetering en/of dit onvoldoende kwaliteit oplevert, kan deze gerealiseerd worden op een locatie elders. Pas als dit niet mogelijk is kunt u een financiële storting doen in of met een storting in het landschaps- of groenfonds van de gemeente waar het initiatief plaats vindt. Bij storting in een dergelijk fonds neemt de gemeente de verplichting over en worden de middelen ingezet voor het versterken van natuur, landschap en biodiversiteit elders in de gemeente. De landschappelijke kwaliteitsverbetering komt altijd aanvullend op de landschappelijke inpassing. Voor de landschappelijke inpassing kan geen vrijstelling verkregen worden door te storten in een groenfonds of landschapsfonds. Bronvermelding foto: Gemeente Boekel 13 15 14 15 Landschappelijke kwaliteitsverbetering gebeurt buiten het erf Kleinschalig erf huidige situatie en locatie initiatief WAT IS LANDSCHAPPELIJKE INPASSING? Bij landschappelijke inpassing gaat het om het inpassen of inkleden van een gebouw of het gebruik van een locatie in het landschap, zodat het gebouw of de functie vanzelfsprekend onderdeel wordt van het landschap. Bij een inpassing wordt er rekening gehouden met de typische kenmerken en kwaliteiten van het landschap, bijv.

door middel van de aanplant van gebiedseigen beplanting in landschapselementen die in het betreffende landschap passen. Voor een landschappelijke inpassing wordt een landschappelijk inpassingsplan met een landschapsanalyse opgesteld, op grond waarvan de inrichting en het beheer worden onderbouwd. De keuzes van de inrichting van het erf en van de beplanting worden bepaald door het landschaps- type, het dagelijks gebruik van het erf en de aard en omvang van beoogde ontwikkeling. WAT IS LANDSCHAPPELIJKE KWALITEITSVERBETERING? De provincie Noord-Brabant schrijft in haar beleid voor dat bij een omvangrijkere ontwikkeling in het landelijk gebied een tegenprestatie hoort. De ontwikkeling dient dan gepaard te gaan met een investering in het landschap op basis van de economische meerwaarde van de betreffende ontwikkeling. Voor een dergelijke landschappelijke kwaliteitsverbetering wordt een landschapsplan met een landschapsanalyse opgesteld, op grond waarvan de inrichting en het beheer worden onderbouwd. De keuzes in de uitwerking van de landschappelijke kwaliteitsverbetering word bepaald door het landschaps-type en de aard en omvang van beoogde ontwikkeling. Als u landschappelijke kwaliteitsverbetering moet doen, hoort daar ook altijd landschappelijke inpassing (zie kader hierboven) bij.

Landschappelijke kwaliteitsverbetering gebeurt buiten het erf Grootschalig bedrijfserf huidige situatie en locatie initiatief HUIDIGE SITUATIE EN INITIATIEF Er is een initiatief voor een erf in het buitengebied. Dit kan een functionele wijziging zijn, een ander gebruik, of een ontwikkeling, bebouwing zoals een nieuwe schuur. : begrenzing erf. Het erf is een ruimtelijk en landschappelijk ensemble waarin de gebouwen, beplanting en andere elementen een sterke onderlinge relatie hebben en een herkenbare eenheid vormen. U heeft plannen voor een erf in het landelijk gebied. Hiervoor is een ruimtelijke procedure nodig en hierbij vraagt de gemeente om een landschappelijke inpassing en/of landschappelijke kwaliteitsverbetering. In de tekstblokken en afbeeldingen worden deze begrippen toegelicht. Landschappelijke inpassing gebeurt op en/of direct aansluitend op het erf Landschappelijke inpassing gebeurt op en/of direct aansluitend op het erf 17 16 Drie categorieën ontwikkelingen In principe is de regeling Kwaliteitsverbetering Landschap van toepassing op ruimtelijke ontwikkelingen buiten het bestaand stedelijk gebied. Maar omdat niet alle ontwikkelingen eenzelfde impact hebben op het landschap, wordt er onderscheid gemaakt in drie categorieën: Categorie 1 Ruimtelijke ontwikkelingen met nauwelijks tot geen landschappelijke invloed.

• Er is geen landschappelijke inpassing en/of landschappelijke kwaliteitsverbetering verplicht. De handreiking biedt inspiratie voor verbetering van het omliggende landschap. Categorie 2 Ruimtelijke ontwikkelingen met relatief weinig landschappelijke invloed én die van nature aan het buitengebied zijn gebonden of die plaatsvinden in daarvoor aangewezen gebieden. • Er is wel een landschappelijke inpassing (landschappelijk inpassingsplan) , maar geen landschappelijke kwaliteitsverbetering benodigd. Er is geen berekening van de benodigde investeringen nodig. • Doel is het inpassen of inkleden van een gebouw of het gebruik van een locatie in het landschap, zodat het gebouw of de functie vanzelfsprekend onderdeel wordt van het landschap dan wel geen afbreuk doet aan de landschappelijke kwaliteit van de omgeving. • Landschappelijke inpassing dient altijd te gebeuren binnen het erf of hierop direct aansluitend. Categorie 3 Ruimtelijke ontwikkelingen met een grotere invloed op het landschap dan de ontwikkelingen uit de twee eerste categorieën. • Er is zowel een landschappelijke inpassing als landschappelijke kwaliteitsverbetering benodigd met een landschapsplan inclusief landschappelijk inpassingsplan. • Een berekening dient gemaakt te worden van de benodigde investering voor de landschappelijke kwaliteitsverbetering.

Hierbij dient 20% van de waardestijging van de ontwikkeling geïnvesteerd te worden in het landschap. • De aanleg van landschapselementen ten behoeve van de kwaliteitsverbetering vindt plaats buiten het erf. Schema voor niet-planmatige ontwikkelingen in het landelijk gebied Voor verder informatie, zie bijlage 3 CATEGORIE 2 Vraagt niets Landschappelijke inpassing Landschappelijke inpassing + Landschappelijke kwaliteitsverbetering Groot Beperkt Geen CATEGORIE 3 Landschappelijk inpassingsplan landschappelijk inpassingsplan als onderdeel van het landschapsplan Welke impact heeft het initiatief op de omgeving? CATEGORIE 1 Voorbeeld van landschappelijke ingepast erf Voorbeeld kwaliteitsverbetering door struweelhaag

19 18 Planmatige ontwikkelingen In het landelijk gebied worden ook zogeheten ‘planmatige ontwikkelingen’ gerealiseerd. Met planmatige ontwikkelingen bedoelen we de meer omvangrijke en samenhangende stedelijke ontwikkelingen, zoals de realisatie van bedrijventerreinen, woongebieden, sportterreinen, infrastructuur en (grote) locaties voor duurzame energie middels zonnevelden of windturbines. Bij planmatige ontwikkelingen in het landelijk gebied moet ook invulling worden gegeven aan de regeling kwaliteitsverbetering landschap. Hiervoor geldt echter een afwijkende regeling om de benodigde investering te bepalen. Er worden verschillende soorten planmatige ontwikkelingen onderscheiden: • Infrastructuur. Bij de aanleg, uitbreiding of aanpassing van infrastructuur is de tegenprestatie maatwerk, waarbij de landschappelijke kwaliteitsverbetering integraal onderdeel is van de ontwikkeling. • Windturbines. De te leveren inspanning voor kwaliteitsverbetering van het landschap is bepaald op € 15.000 per megawatt opgewekt vermogen. • Zonneparken. Hierbij is de invulling van kwaliteitsverbetering landschap maatwerk. Hierbij dient ook aandacht besteed te worden aan de landschappelijke situatie wanneer na afloop van de (veelal tijdelijke) vergunning het zonnepark weer is ontmanteld. • Overige planmatige ontwikkelingen.

Hier is de invulling van de regeling Kwaliteitsverbetering Landschap maatwerk. • Stedelijke ontwikkeling (bijvoorbeeld woningbouw of bedrijventerrein). Hierbij is de basisinspanning voor de landschappelijke tegenprestatie bepaald op 1% van de uitgifteprijs per m² van de gronden. Dit kan worden gestort in een landschaps- of groenfonds of worden geïnvesteerd in een landschappelijke kwaliteitsverbetering buiten het (toekomstig) stedelijk gebied. Planmatige ontwikkeling Schema voor planmatige ontwikkelingen in het landelijk gebied Stedelijke ontwikkeling (bedrijventerrein, woongebied, e.d.) Infrastructuur Windturbines Zonneparken percentage per m2 uitgifteprijs bedrag per megawatt opgewerkt vermogen maatwerkmaatwerk opties storting groenfonds landschappelijke kwaliteitsverbetering buiten de planmatige ontwikkeling soorten planmatige ontwikkelingen kwaliteitsverbetering landschap op basis van: 21 20 Spelregels voor landschappelijk inpassingsplan De regio Noordoost Brabant hanteert de volgende spelregels voor landschappelijke inpassing: 1. Landschappelijke inpassing dient plaats te vinden binnen het erf of direct hierop aansluitend. Gestreefd wordt naar een inpassing van minimaal 10% van de totale oppervlakte van het erf. Hiervan kan gemotiveerd worden afgeweken. 2. De inpassing dient een waardevolle bijdrage te leveren aan de kwaliteit van het landschap. 3.

Bij de invulling van de landschappelijke inpassing dient u alle zijden van het erf te beoordelen op een kwalitatief goede inpassing in het landschap, dus ook als een uitbreiding maar aan één zijde plaatsvindt. Beplanting van de voortuin kan alleen tellen als landschappelijke inpassing als dit gebeurt met elementen die voldoen aan de definities in deze rapportage én bijdragen aan een passend groen vooraanzicht, blijkend uit de landschapsanalyse. Siertuininrichting is geen landschappelijke inpassing. 4. Bebouwing hoeft niet altijd in zijn geheel aan het zicht te worden onttrokken door brede beplantingen, dit is afhankelijk van het landschapstype en het karakter, de maat en schaal van de bebouwing. 5. Indien binnen het erf al vitale en landschappelijke erfbeplanting aanwezig is, mag deze worden meegenomen voor landschappelijke inpassing, mits deze bijdraagt aan de kwaliteit van de inpassing. 3. Spelregels Spelregels voor landschapsplan De regio Noordoost Brabant hanteert de volgende spelregels voor landschappelijke kwaliteitsverbetering: 1. Landschappelijke kwaliteitsverbetering is aanvullend op de landschappelijke inpassing en vindt altijd plaats buiten het erf. Het heeft in principe de voorkeur de kwaliteitsverbetering in de (directe) omgeving van de ontwikkeling te realiseren. Hiervan kan gemotiveerd worden afgeweken. 2.

Bestaande beplanting, bestaande poelen, paden en dergelijke kunnen geen onderdeel zijn van de landschappelijke kwaliteitsverbetering, tenzij het versterken van deze elementen leidt tot een verbetering van de kwaliteit en de landschappelijke waarden. Dit dient in het landschapsplan onderbouwd te worden, waarbij op de inrichtingstekening duidelijk onderscheid wordt gemaakt tussen bestaand en nieuw groen. 3. Landschappelijke kwaliteitsverbetering kan niet worden toegepast op gronden die in het Omgevingsplan al de aanduiding natuur hebben én als zodanig zijn ingericht. Landschappelijke kwaliteitsverbetering kan wel worden toegepast op gronden die al de aanduiding natuur hebben, maar nog geen natuurinrichting hebben. Alleen de inrichtingskosten mogen in dat geval worden meegerekend. 4. Op agrarische gronden aansluitend aan natuurgronden (al dan niet binnen het Natuurnetwerk Brabant) zorgt kwaliteitsverbetering voor een buffer voor de natuur en/ of een robuuste natuurverbinding. 5. Een waterbergingsvoorziening kan alleen worden meegenomen in de landschappelijke kwaliteitsverbetering wanneer het waarde toevoegt aan het landschap en de biodiversiteit. 6.

De volgende ontwikkelingen mogen onderdeel uitmaken van de landschappelijke kwaliteitsverbetering: • het toevoegen, versterken of herstellen van landschapselementen die een bijdrage leveren aan de versterking van de landschapsstructuur of de relatie stad-land; • het behoud of herstel van cultuurhistorisch waardevolle bebouwing of terreinen; • het wegnemen van verharding; • het slopen van (niet cultuurhistorisch waardevolle) bebouwing; • de realisering van het Natuurnetwerk Brabant of een ecologische verbindingszone; • het aanleggen van, openbaar toegankelijke, extensieve recreatieve mogelijkheden (bijvoorbeeld een picknickplek langs route, informatiepaneel of klaphekje voor een wandelpad door dierenweide). De waarde van deze onderdelen dient onderbouwd te worden in het landschapsplan. U heeft in beeld of voor uw initiatief een landschappelijk inpassingsplan of landschapsplan moet worden opgesteld. U kunt nu aan de slag met het uitwerken van uw landschappelijk inpassingsplan of landschapsplan. Dit dient altijd te worden opgesteld door een deskundig landschapsontwerper. In dit hoofdstuk is uitgewerkt welke spelregels gelden voor de landschappelijke inpassing en/of kwaliteitsverbetering van uw plannen en waar uw landschappelijk inpassingsplan of landschapsplan aan moet voldoen.

Hierbij geven we tips om uw plan nog beter te maken en gaan we in op de zekerstelling van de uitvoering en de aanvullende regels en aandachtspunten. 23 22 Vereisten landschappelijk inpassingsplan en/of landschapsplan Een landschappelijk inpassingsplan of landschapsplan: • dient opgesteld te worden door een deskundig landschapsontwerper. Een deskundig landschapsontwerper is iemand die aantoonbaar kennis en ervaring heeft op het gebied van landschapsontwerp. (Dit gaat dus verder dan tuinontwerp!) Kennis en ervaring blijken uit een gerichte opleiding bij bijvoorbeeld de HAS, Van Hall Larenstein of de Wageningen Universiteit; • is voorzien van een duidelijke inrichtingstekening waarop zowel de bestaande als nieuwe situatie (bebouwing) is aangeduid en die inzicht geeft in bestaande en nieuwe beplanting. De inrichtingstekening is schaalvast te printen, is geprojecteerd op een kadastrale ondergrond of op een luchtfoto met daarin verwerkte de kadastrale lijnen; • geeft op de inrichtingstekening tevens inzicht in welke elementen onderdeel zijn van de landschappelijke inpassing van het erf en welke onderdelen bijdragen aan de landschappelijke kwaliteitsverbetering; • is voorzien van een zorgvuldige onderbouwing op basis van een gedegen landschapsanalyse waarin wordt onderbouwd op welke wijze het plan aansluit op het landschapstype en de hierbij behorende kenmerken.

Hierbij wordt specifiek per locatie gekeken naar de bodem- en watereigenschappen, cultuurhistorie (check de historische kaarten op topotijdreis) en bijhorende thema’s (zoals ecologie, breuklijnen etc); • onderbouwt daarnaast op welke wijze wordt bijgedragen aan specifieke gebiedskenmerken zoals steilranden, (potentiële) wijstgronden of een landgoederen- zone (indien van toepassing); • is gebaseerd op een quickscan flora en fauna (indien van toepassing); • is voorzien van de afmetingen, soorten, plantmaten en plantafstanden voor elk van de opgenomen landschapselementen. Voor kruidenrijke grasland zijn zaailijsten opgenomen; • geeft inzicht in het beheer en onderhoud van de opgenomen landschapselementen; • (alleen in het geval van een landschapsplan) bevat een afzonderlijke bijlage met de berekening van de benodigde investering (minimaal 20% van de economische meerwaarde van de ontwikkeling) en de te leveren kwaliteitsverbetering (tegenprestatie). Tips om uw landschappelijke inpassings- of landschapsplan nog beter te maken • Kijk ter inspiratie ook eens op www.topotijdreis.nl om te kijken hoe het landschapsbeeld er vroeger uitzag en of er elementen, zoals zandpaden en perceelsrandbeplanting, terug te brengen zijn. • Belangrijk is dat de kwaliteitsverbetering landschap bijdraagt aan het verhogen van biodiversiteit.

Dit moet goed onderbouwd worden in het landschappelijk inpassingsplan of landschapsplan. • Een landschapsontwikkeling op een locatie grenzend aan natuur (bijvoorbeeld het Natuurnetwerk Brabant) kan een buffer vormen voor de natuur, bijvoorbeeld een mantel- zoom op de overgang tussen bos en agrarisch gebied. • Het is waardevol om bestaande natuur- of landschapselementen of ecologische verbindingszone te verbinden en de landschappelijke kwaliteitsverbetering te benutten om een robuust natuurnetwerk te realiseren. • Tuinplanten en beplanting die niet gebiedseigen is (bijvoorbeeld coniferen, laurier, bolacacia), zijn niet geschikt voor landschappelijk inpassing of kwaliteitsverbetering. Indien dergelijke beplanting aanwezig is, heeft het de sterke voorkeur deze te vervangen door inheemse soorten. In dat geval kan de beplanting meegenomen worden in het landschappelijk inpassingsplan of landschapsplan. Laat u bestaande, uitheemse beplanting staan? Dan legt u in uw toelichting uit waarom dat van grotere meerwaarde is dan vervanging door inheems materiaal. Bronvermelding foto: Gemeente ‘s Hertogenbosch 23 25 24 24 Zekerstelling uitvoering De landschappelijke inpassing en/of landschappelijke kwaliteitsverbetering moet worden aangelegd en duurzaam in stand worden gehouden. U mag die niet verwijderen.

Zekerstelling van landschappelijk inpassing op basis van categorie 2 gebeurt veelal met het landschappelijke inpassingsplan waarop de landschappelijke inpassing is weergegeven. Een dergelijk plan wordt dan als voorwaarde opgenomen in de te verlenen omgevingsvergunning en/of de inpassing krijgt een passende aanduiding in het omgevingsplan. Aanvullend hierop kan dit ook privaatrechtelijk verankerd worden in bijvoorbeeld een overeenkomst nadeelcompensatie. Zekerstelling van categorie 3 vraagt om een iets zwaarder regime. Dit kan bijvoorbeeld: • in een privaatrechtelijke overeenkomst met boetebeding; • met een passende aanduiding in het omgevingsplan; • door een kwalitatieve verplichting die notarieel wordt vastgelegd en wordt ingeschreven in het Kadaster; • met een voorwaardelijke verplichting in het omgevingsplan; • als voorwaarde opgenomen in de te verlenen omgevingsvergunning (met voorwaardelijke verplichting). Hierbij heeft het de voorkeur een combinatie van de hierboven genoemde toepassingen te hanteren. Wanneer u afwijkt van het vastgelegde landschappelijk inpassingsplan of landschapsplan kan de gemeente hierop handhavend optreden. Raadpleeg daarom altijd de gemeente als u voornemens bent om uw plan anders uit te voeren.

Aanvullende regels en aandachtspunten • Houd rekening met ruimte voor onderhoud van landschapselementen, bijvoorbeeld tegen de bebouwing aan en langs watergangen. Voor onderhoud langs watergangen dient de keur van het waterschap geraadpleegd te worden. • Oppervlaktes waar een zakelijk recht op overpad geldt kunnen geen deel uitmaken van de landschappelijke inpassing of kwaliteitsverbetering. • Landschappelijke kwaliteitsverbetering kan niet zonder toestemming plaatsvinden op gronden van derden. Hierbij dient de landschappelijke kwaliteitsverbetering in een overeenkomst vastgelegd en zeker gesteld te worden. Dit kan bijvoorbeeld van toepassing zijn bij het aanleggen van ecologische verbindingszones of bij andere landschappelijke samenwerkingsprojecten. • Bij een waardevermindering van de (functie)waarde is de eis voor landschappelijke inpassing onverminderd van kracht, maar is er geen aanvullende landschappelijke kwaliteitsverbetering van toepassing. Deze mag uiteraard ten alle tijden vrijwillig gerealiseerd worden. De handreiking dient hierbij als inspiratiekader. • Wanneer de benodigde investering buitenproportioneel blijkt, kan er maatwerk toegepast worden en kan er gemotiveerd afgeweken worden van de regeling voor landschappelijke kwaliteitsverbetering. Ook in deze gevallen is de eis voor landschappelijke inpassing onverminderd van kracht.

25 Bronvermelding foto: Gemeente Bernheze 24 27 26 In dit hoofdstuk beschrijven we twee typen erven die veel voorkomen in het landelijk gebied. Hiermee inspireren we u om de landschappelijke inpassing van uw erf te verbeteren. Wanneer uw erf niet precies overeenkomt met de beschreven typen, past u de uitgangspunten voor zover mogelijk en passend toe. Op deze manier kunnen ook nieuwe functies op bestaande erven en nieuwe erven voor bijvoorbeeld woningen op een goede manier landschappelijk ingepast worden. In hoofdstuk 5 zijn voor de verschillende landschapstypen aanvullende richtlijnen opgenomen voor het inpassen van uw erf. Geen erf lijkt op het andere en toch zijn er overeenkomsten. De ouderdom van het erf is van invloed op het uiterlijk, net zoals het huidige gebruik. Een erf dat nog volop in agrarisch gebruik is, ziet er anders uit dan een erf waar uitsluitend wordt gewoond. In alle gevallen is het van belang dat een erf past in het landschap door toepassing van gebiedseigen landschapselementen. In dit hoofdstuk wordt een handreiking gedaan hoe een erf met landschappelijke kwaliteit kan worden ontwikkeld. Maatwerk Omdat ieder erf anders is, is voor een goede landschappelijke inpassing altijd maatwerk nodig. Hoe dit wordt aangepakt moet zorgvuldig worden onderbouwd en beschreven in een landschappelijk inpassingsplan.

Uitgangspunt daarbij is dat de visuele invloed van ‘rode’ functies, zoals bebouwing en verharding, op de beleving van het buitengebied verzacht wordt of weg wordt genomen. Het erf hoeft hierbij niet volledig aan het zicht onttrokken te worden. Landschappelijke inpassing gebeurt met in acht neming van de karakteristieken van het landschap waar de ontwikkeling in ligt én van de karakteristiek en functionaliteit van de ontwikkeling zelf. 4. Landschappelijke inpassing Soorten erven In dit hoofdstuk worden twee soorten erven beschreven die in de regio Noord-Oost Brabant voorkomen: het kleinschalige erf en het grootschalige bedrijfserf. De beschrijvingen zijn bedoeld als inspirerende voorbeelden, voor de landschappelijke inpassing van het erf. Ze zijn niet bedoeld als blauwdrukken die overal op van toepassing zijn. Als het erf niet precies overeenkomt met de beschreven typen, kunnen de omschreven uitgangspunten alsnog dienen ter inspiratie en kunnen passende onderdelen worden overgenomen. Met deze inspiratie en uitgangspunten kunnen ook nieuwe functies op bestaande erven en nieuwe erven voor woningen op een goede manier landschappelijk ingepast worden. Richtlijnen per landschapstype Naast het soort erf, is het landschaptype waarin het erf ligt van invloed op hoe het erf landschappelijk ingepast moet worden.

Een traditioneel erf op een oude zandontginning ziet er anders uit dan een erf in een jonge veenontginning. In hoofdstuk 4 worden de landschapstypen en de kenmerken voor de erfinpassing per landschapstype uitgewerkt.

29 28 Inspiratie inpassing kleinschalige (boeren)erf Hagen en landschapsbomen passen het erf in Uitgangspunten van het kleinschalig erf 1. Een erf is een herkenbaar ensemble in het landschap en bestaat uit gebouwen, erfinrichting en beplanting. 2. Het hoofdvolume (boerderij) staat meestal georiënteerd aan de straat. De overige bouwwerken zijn gegroepeerd aan een gemeenschappelijke ruimte. 3. Een erf heeft één duidelijke hoofdentree / inrit. 4. Passende architectuur en een goede landschappelijke inpassing van het erf zorgen voor een ensemble werking van de gebouwen en landschapselementen. Er is een duidelijke samenhang, het gehele erf straalt een eenheid uit en het erf is landschappelijk omzoomd. 5. Een erf heeft een ‘voor-’ en ‘achtererf ‘: de ‘sierzijde’ en de ‘werkzijde’. De erfbeplanting aan de voorzijde bestaat uit de voortuin met sierbeplanting en/of gazon (beide geen onderdeel van de landschappelijke inpassing) en/of leibomen. 6. De zijkanten en achterzijde hebben een lossere aanplant, die kan bestaan uit verschillende gebiedseigen inheemse beplantingselementen: 7. De randen van het erf zijn groen ingericht, bij voorkeur zonder rasters, schutting of hekwerk of niet hoger dan 1 meter en van natuurlijke materialen, zoals kastanjehouten palen en hekken. Andersoortige hekwerken worden aan de buitenkant ingepast met bijvoorbeeld een struweel of (inheemse) haag.

- een geschoren heg - enkele solitaire landschapsbomen - een struweelhaag - een fruitboomgaard - een klein bosje - een houtsingel Een solitaire boom geeft contour aan het erf ----- : Contouren erf 1. Het kleinschalige erf Karakteristiek Het oude agrarische landschap in Brabant kent een specifieke opbouw van erven en bebouwing, zoals een langgevelboerderij of T-boerderij. Voor de inrichting van Brabantse erven gold in het algemeen: ‘het nut gaat voor de sier’ . Knip- en scheerhagen waren bijvoorbeeld bedoeld om het erf af te scheiden en in compartimenten op te delen. Hakhoutbosjes leverden brandstof voor de bakoven. Een solitaire boom op het erf diende als bliksemafleider. Er stonden verschillende fruitbomen, zodat een lange periode fruit voorhanden was. Walnoten en hazelaars leverden voedselrijke noten voor in de winter. Leibomen voor de boerderij dienden als zonnescherm. Kleine weitjes waren voor de (jonge) dieren. Later in de tijd kwam er meer bebouwing op het erf, zoals stallen en schuurtjes. Deze bebouwing kwam achter, en soms naast, de originele boerderij (het hoofdgebouw) te staan. Op de erfgrens stond erfbeplantingen, bijvoorbeeld een houtsingel of bomenrij, die beschutting bood tegen wind en zon. Een erf werd niet op een tekentafel ontworpen, het ontstond omdat er dingen nodig waren.

Dit zeer gevarieerde beeld van landschappelijke elementen karakteriseert het kleinschalig erf. Streefbeeld De meeste oorspronkelijke en kleinschalige erven liggen aan oude bebouwingslinten of in buurtschappen. Ze vertellen het verhaal van het ontstaan van het landschap. De oudere clusters hebben nog een sterke authenticiteit die door bewoners en recreanten enorm wordt gewaardeerd. Het zeer gevarieerde beeld van landschappelijke elementen draagt hier aan bij en dient behouden en versterkt te worden. Nieuwe ontwikkelingen dienen aan te sluiten bij dit kleinschalige en authentieke karakter. Indien er gebouwd wordt, is de opzet van een oud boerenerf, zoals een hoofdgebouw en daarachter de bijgebouwen, het uitgangspunt. 31 30 2. Het grootschalige bedrijfserf Karakteristiek In de vorige eeuw ontstonden grootschaligere erven. Bestaande erven werden als gevolg van schaalvergroting omvangrijker en in de nieuw ontgonnen gebieden werden ontginningsboerderijen gerealiseerd. Er werden in de loop van de tijd steeds grotere schuren en stallen achter de boerderij opgericht. Zij waren gegroepeerd aan een functionele binnenplaats en hadden één inrit (later vanuit logistiek oogpunt soms twee). Rondom de schuren werd soms robuuste erfbeplanting geplaatst, bijvoorbeeld een brede houtsingel of bomenrij. Streefbeeld De meeste grotere en bedrijfsmatige erven liggen in een grootschaligere landschap.

De stallen zijn groot. Het streefbeeld is stevige erfbeplanting, vaak haaks op de weg. Het onttrekt voor een deel de stallen en bedrijfsbebouwing uit het zicht. De bedrijvigheid hoeft niet geheel uit beeld te worden genomen, een rij bomen waaronder de stallen deels zichtbaar zijn kan passend zijn. Andere bedrijfsonderdelen, zoals betonnen kuilplaten, een waterbassin en verharding, worden wel zo veel mogelijk aan het zicht onttrokken. Het voorerf is voor de sier en mag een lossere uitstraling hebben. Sierbeplanting is geen onderdeel van de landschappelijke inpassing. Een groene omzoming, zoals een inheemse haag, is dat wel. Uitgangspunten grootschalige bedrijfserf 1. Een grootschalig erf is een herkenbaar ensemble in het landschap en bestaat uit gebouwen, erfinrichting en beplanting. Er is een duidelijke samenhang en het gehele erf straalt een eenheid uit. 2. Het hoofdvolume (boerderijwoning) is georiënteerd aan de straat. De stallen staan er achter. Bij nieuwe ontwikkelingen dient het erf zo compact mogelijk te blijven. 3. Nieuwe stallen dienen bij voorkeur op het achtererf gepositioneerd te worden. De positionering van de stallen volgen hierbij de lijnen van het landschap of staan haaks op de weg. Het erf wordt in de diepte en niet in de breedte uitgebreid. 4. Een erf heeft één duidelijke hoofdentree, enkel indien noodzakelijk is een tweede inrit mogelijk. 5.

Een goede landschappelijke inpassing van het erf betekent interactie van de bebouwing met het landschap. De bebouwing mag gezien worden, maar is niet beeldbepalend. 6. Een erf heeft een duidelijke ‘voor-’ en ‘achtererf ‘: de ‘sierzijde’ en de ‘werkzijde’. 7. De erfbeplanting aan de voorzijde bestaat uit de voortuin met sierbeplanting en/of gazon (beide geen onderdeel van de landschappelijke inpassing), omzoomd door een geschoren haag. Bij een brede voorruimte is een boomgaard, dierenweide of een bosje een goede aanvulling. 8. De zijkanten hebben een stevige aanplant. De achterzijde wisselt naar gelang de situatie. Mogelijk elementen: - een rij landschapsbomen in een strook kruidenrijk gras - een houtsingel: een struweelstrook met een groot aantal bomen - een fruitboomgaard op voor- of achterzijde - een klein bosje 9. De randen van het erf zijn groen ingericht, bij voorkeur zonder rasters, schutting of hekwerk of niet hoger dan 1 meter en van natuurlijke materialen, zoals kastanjehouten palen en houten hekken. Andersoortige hekwerken worden aan de buitenkant ingepast met bijvoorbeeld een struweel of (inheemse) haag. Inspiratie inpassing grootschalig erf Bomen en struweel passen erf in en maken een groen silhouette ----- : Contouren erf

33 32 Berekening benodigde investering Voor ruimtelijke ontwikkelingen in categorie 3 is sprake van een aanvullende landschappelijke kwaliteitsverbetering op basis van de waardestijging van de locatie. Hierbij dient tenminste 20% van de waardestijging geïnvesteerd te worden in landschappelijke kwaliteitsverbetering. Voor het berekenen van de waarde worden de waarden van de huidige en de toekomstige (gewenste) situatie vergeleken. Hiervoor worden gestandaardiseerde normbedragen voor de verschillende functies gebruikt. Deze normbedragen treft u aan in de bijlage. Deze normbedragen worden periodiek geïndexeerd en geactualiseerd Berekening landschappelijke kwaliteitsverbetering (tegenprestatie) Ook voor het berekenen van de tegenprestatie wordt gerekend met normbedragen. Voor de aanleg van landschapselementen wordt gerekend met de normbedragen uit de Stimuleringsregeling Landschap (StiLa). Daarbij worden de inrichtingskosten meegenomen plus beheerkosten voor een periode van maximaal zes jaar. Ook na deze periode dienen de landschapselementen in stand gehouden te worden, maar zijn de kosten voor het beheer voor rekening van de initiatiefnemer/grondeigenaar. Elementen waarvoor de Stila geen normbedrag kent, maar die duidelijk kunnen bijdragen aan de kwaliteit van het landschap kunnen met een offerte van een (groen)aannemer of leverancier worden beoordeeld.

Deze offerte dient dan toegevoegd te worden aan de berekening. Het gaat dan bijvoorbeeld om het behoud of herstel van cultuurhistorisch waardevolle gebouwen, het plaatsen van een picknickplek of het vervangen van gebiedsvreemde beplanting. De landschappelijke inpassing mag niet meegerekend worden voor het bepalen van de tegenprestatie in categorie 3. 5. Landschappelijke kwaliteitsverbetering In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de spelregels voor de berekening van de benodigde landschappelijke kwaliteitsverbetering. Dit betreft enerzijds de berekening van de benodigde investering op basis van de waardestijging en anderzijds de berekening van de tegenprestatie die geleverd moet worden. Aandachtspunten De benodigde investering en de tegenprestatie moeten altijd op hetzelfde moment berekend worden. Dus als er een nieuwe berekening van de investering is (bijvoorbeeld als gevolg van de aanpassing van het plan), moet ook de tegenprestatie opnieuw (met eventueel gewijzigde normbedragen) berekend worden. En als het landschapsplan wijzigt en opnieuw berekend moet worden, moet er ook een nieuwe vaststelling van de benodigde investering plaatsvinden. Kosten die niet bijdragen aan een fysieke verbetering van de omgevingskwaliteit mogen niet meegenomen worden in de berekening van de tegenprestatie. Dit zijn in elk geval: • Plankosten en legeskosten.

Dit zijn geen fysieke maatregelen die het landschap versterken. Invulling van de regeling kwaliteitsverbetering landschap is onlosmakelijk verbonden aan ontwikkelingen in het landelijk gebied. De legeskosten en kosten van een inpassings- of landschapsplan behoren tot de kosten van de ontwikkeling op zich. • Sloop van illegale bebouwing en sloop van bebouwing die is ingezet voor toepassing van de sloop-bonusregeling (waarmee bijvoorbeeld een grotere oppervlakte of inhoud van bebouwing gerealiseerd kan worden). • Milieumaatregelen zoals bodemsanering of het vervangen van asbestdaken. • Duurzaamheidsmaatregelen zoals warmtepompen, zonnepanelen, groene daken en waterberging (tenzij de waterberging zorgt voor een duidelijke verbetering van de landschappelijke kwaliteit). • Gesubsidieerde maatregelen (zoals maatregelen vanuit Stila of ErvenPlus). Met subsidie gerealiseerde landschapselementen kunnen niet meegenomen worden in de landschappelijke kwaliteitsverbetering. Ook als de financiering van de landschapselementen via Stila is afgerond (over het algemeen na zes jaar) kan deze geen onderdeel zijn van de landschappelijke kwaliteitsverbetering. Deze elementen worden dan beschouwd als bestaande beplanting of landschapselementen. • Grondwaardevermindering, inkomsten- en opbrengstderving en/of afschrijving van economische boekwaarden.

Deze waarden worden meegenomen in de berekening van de benodigde investering en kunnen niet meegerekend worden in de tegenprestatie. Dit wordt meegenomen in de berekening van de benodigde investering en kan niet opnieuw berekend worden in de tegenprestatie. • Investeringen in dierwelzijn. • Fietspaden of andere infrastructuur (met uitzondering van wandelpaden). 35 34 Landschapstypen De regio Noordoost-Brabant heeft verschillende landschappen die zich uiterlijk van elkaar onderscheiden. Zo zijn de landschappen op de zandgronden duidelijk anders dan de landschap- pen in het gebied dat onder invloed is van de Maas. Ook wanneer er verder wordt ingezoomd op deze gebieden, zijn er verschillen. Voor deze handreiking is de regio, op basis van divers landschapsbeleid, ontstaansgeschiedenis en fysische kenmerken, onderverdeeld in negen landschapstypen. Hiervoor is de naamgeving aangehouden, die ook gebruikt wordt in het provinciaal beleid (zoals in de Stimuleringsregeling Landschap). Er is een interactieve overzich t van de landschapstypen opgenomen. Hierna volgt een overzichtskaart van de regio Noordoost-Brabant met duiding van de landschapstypen. Verderop in dit hoofdstuk volgen de uitwerkingen per landschapstypen.

Deze geven per landschapstype een beschrijving van de karakteristiek, het streefbeeld, de hierin voorkomende landschapselementen, specifieke richtlijnen voor de landschappelijke inpassing van het erf en een beplantingslijst met de voorkomende soorten. Er staan bij elk landschapstype ter inspiratie enkele landschapselementen beschreven. In hoofdstuk 6 zijn alle mogelijke landschaps- elementen beschreven. 6. Het landschap van Noordoost-Brabant Voor uw landschappelijk inpassingsplan of landschapsplan is het van belang eerst te kijken in welk landschapstype uw locatie ligt. Dit kunt u zien op de kaart in dit hoofdstuk of in bijlage 1 (dit is een kaart op het niveau van de gemeente). Hierna beschrijven we per landschapstype de karakteristiek, het streefbeeld, enkele voorbeelden van de hierin voorkomende landschapselementen, specifieke richtlijnen voor de landschappelijke inpassing van het erf en een beplantingslijst met de voorkomende soorten. Hiermee inspireren we u om uw ontwikkeling op een goede manier landschappelijk in te passen en een waardevolle bijdrage te leveren aan de kwaliteit van het landschap. Als u weet in welk landschapstype uw locatie ligt, kunt u via een interactieve overzicht direct naar de juiste pagina’s. In hoofdstuk 6 worden de verschillende landschapselementen verder toegelicht.

Gemeentelijk beleid Aanvullend op de richtlijnen per landschapstype kan uw gemeente in ander beleid, zoals in een landschapsvisie of landschapsontwikkelingsplan, specifieke richtlijnen hebben voor uw locatie. Dit beleid kan worden opgevraagd bij de gemeente. Beplantingslijst Ieder landschap heeft zijn eigen specifieke beplantingssoorten die worden gebruikt bij de inrichting van erf en landschap, ook wel gebiedsspecifieke en inheemse beplanting genoemd. Het zijn soorten die voor de bewoners en gebruikers van nut zijn en die passen bij de groeiomstandigheden (bodem en water) van de plek waar ze aangeplant worden. Nieuwe beplanting moet daarbij aansluiten. Ter inspiratie zijn bij elk uitgewerkt landschapstypen de meest toegepaste beplantingssoorten opgenomen. Andere gebiedseigen soorten kunnen ook van toepassing zijn, ter inspiratie is hiervoor in bijlage 6 een uitgebreidere beplantingslijst van Brabants Landschap opgenomen. Voorwaardelijk is dat de soorten inheems zijn.

Overige randvoorwaarden bij de keuze van beplantingen: • het gebruik van ‘tuinsoorten’ en exoten als landschappelijke inpassing is niet wenselijk (voorbeelden van niet gewenste soorten: laurier, coniferen (thuja), forsythia, rhododendrons gekleurde cultivars en siergrassen); • minimale aanplantgrootte van een boom is 10-12 cm; • geen vormbomen, zoals een kubusbeuk of zuileik; • sluit aan bij de specifieke plek en omstandigheden, zoals bij wijstgronden of andere locaties met hoge grondwaterstanden. Hier moet er rekening gehouden worden met soorten die passen bij deze omstandigheden. Deze soorten zijn terug te vinden in de lijsten bij het landschapstype beekdallandschap en broekontginning. Aandachtspunten • Denk na over een goede mix van soorten, het gebruik van diverse soorten beplanting versterkt de biodiversiteit; • De meidoorn verspreidt bacterievuur. Er zijn bufferzones waar deze niet aangeplant mag worden. Check op: https:/ /www.nvwa.nl/onderwerpen/plantenziekten-en-plagen/ bacterievuur/bufferzones 37 36 Uiterwaarden* (niet verder uitgewerkt in dit kader) * De landschappen uiterwaarden en natuur liggen grotendeels in het Natuurnetwerk Brabant (NNB). Binnen het NNB zijn bijna geen ontwikkelingen mogelijk. Als u toch toestemming krijgt in deze gebieden iets te ontwikkelen, gelden daarvoor maatwerkvoorwaarden die de gemeente bepaalt.

De bovengenoemde landschappen zijn in deze handreiking niet verder beschreven. Natuur (zoals bos, natte natuur, heide en stuifzandlandschap)* (niet verder uitgewerkt in dit kader) Interactieve legenda Oeverwal Komgebied Beekdallandschap Broekontginning Oude zandontginning Jonge zandontginning Jonge veenontginning 39 38 Gemeente Maashorst Gemeente Land van Cuijk Gemeente Boekel Gemeente Oss Gemeente Bernheze Gemeente Vught Gemeente Boxtel Gemeente Sint-Michielsgestel Kaart met landschapstypen Voor een ingezoomde uitsnede per gemeente, zie bijlage 1. OV KG BO BL OZ JZ VO Uiterwaarden Oeverwal Komgebied Beekdallandschap Broekontginning Oude zandontginning Jonge zandontginning Veenontginning Natuur (bos, natte natuur, heide en stuifzandlandschap) UI NA Gemeente ‘s Hertogenbosch 41 40 Oeverwal Karakteristiek Een oeverwal is een hoger gelegen rug in het rivieren landschap, binnendijks of aan de dijk gelegen. Deze van nature hoge en droge plekken zijn de eerste locaties in het rivierenlandschap die in cultuur zijn gebracht. Hier liggen authentieke dorpen, buurtschappen, bebouwingslinten en enkele vestingstadjes. Kenmerkend voor dit kleinschalig en besloten landschap zijn: houtwallen, boomsingels, veel boomgaardjes, sporen van de strijd met het water en een afwisseling van kleine weides en akkers. De laatste eeuw is dit landschap door schaalvergroting minder goed herkenbaar geworden.

Streefbeeld landschap Behoud en versterk de karakteristieken van de oeverwal die zijn beschreven: • Koester het kleinschalige besloten landschap. Behoud en ontwikkel de onregelmatige, kleinschalige blokvormige verkaveling. Versterk deze met kavelrandbeplantingen, bijvoorbeeld een struweelhaag met meidoorn of knotbomen. Sloten komen voor in lagere delen. • Versterk de relatie tussen kernen en landschap, bijvoorbeeld met zichtlijnen tussen de kern en het komgebied, op kerktorens en molens. • Bescherm en versterk de typerende landschapselementen: boomgaarden en wielen. • Koester de hoogstamboomgaarden, de grotere boomgaarden liggen achter de boerderijen. Sporen van de strijd met water, zoals wielen, dijken, sijtwendes en stijlranden Herkenbare elementen van lang bewoond gebied, zoals zicht op een kerktoren of een kerkepad Struweelhaag Hakhout- of geriefhoutbosje Voorbeelden van landschapselementen* Hoogstamboomgaard Wandelpad over boerenland Bijv. kerkepad Het landschap kent veel opgaande beplanting, het is half open tot besloten Bomenrij Staan vooral loodrecht op de dijk Kenmerkend zijn de hoogstamboomgaarden Poel * Een uitgebreid overzicht van toepasbare landschapselementen, maatvoering en beheer is opgenomen in H7. 43 42 Grote afwisseling van landschapselementen Uitgangspunten inpassing erf • Grootschalige bebouwing en grote percelen passen niet in dit landschapstype.

• Het verkavelingspatroon wordt versterkt door erfgrensbeplanting, bijvoorbeeld een houtwal of een rij bomen op de kavelgrens. • Boeren(fruit)boomgaarden en moestuinen staan vaak aan de zijkant of voorkant van de boerderij. • Geriefhoutbosjes werden vroeger aangeplant voor houtvoorziening, Die staan vaak op overhoekjes en achterop het erf. • Een solitaire boom op het erf draagt bij aan de groene uitstraling van het erf- ensemble. Notenboom geeft contour aan het erf Oeverwal Soorten op het erf (Solitaire) boom Walnoot (Juglans regia) Kastanje (Aesculus) Es (Fraxinus excelsior) Zomerlinde (Tilia plathyphyllos) Hoogstamfruitbomen (meerdere opties) Hagen rondom het erf of om de tuin Veldesdoorn (Acer campestre) Meidoorn (Crataegus monogyna) * Hondsroos (Rosa canina) Liguster (Ligurstrum vulgare) Geriefbosjes Els (Alnus) Wilg (Salix) Gewone es (Fraxinus excelsior) Hazelaar (Corylus avellana) Soorten in het landschap* Solitaire bomen Knotwilg (Salix alba) Es (Fraxinus excelsior) Populier (Populus) Bomen in houtwallen en -singels Schietwilg (Salix alba) Zomereik (Quercus robur) Haagbeuk (Carpinus betulus) Zomerlinde (Tilia platyphyllos) Ruwe berk (Betula pendula) Veldesdoorn (Acer campestre Struweel(heg) houtwallen en -singels Meidoorn (Crataegus monogyna) Egelantier (Rosa rubiginosa) Gelderse roos (Viburnum opulus) Hondsroos (Rosa canina) Liguster (Ligurstrum vulgare) Hazelaar

(Corylus avellana) Kardinaalsmuts (Euonymus europaeus) Beplantingslijst * Soorten in het landschap en op de overgang naar het landschap, bijvoorbeeld een struweel op een erfgrens. Inspiratie Hoogstamfruitgaard bij (boeren)erf Hagen op erfgrens 45 44 Komgebied Karakteristiek Het komgebied is het poldergebied tussen de oeverwal en de zandgronden. De openheid en de grootschalige rationele verkaveling tekenen dit landschap. Typerend is de rechtlijnige opbouw van het landschap met een duidelijk ritme van sloten, wegen, erven en achterweteringen. De vestigingsplek van een dorp in het komgebied is vaak op een zandige verhoging zoals een donk of rivierduin. De open komgebieden zijn van groot belang voor weidevogels. In het landschap komen enkele historische (relicten van) eendenkooien voor. Weids en open landschap met zeer verre zichten Typische rationele verkaveling / slagenverkaveling. Duidelijke ritmiek in het landschap Grond is veel in gebruik als grasland, maar er zijn ook akkers Laanbeplanting Enkel langs hoofdwegen Natuurvriendelijke oever Bij sloten en weteringen Kruidenrijke perceelsrand Struweelrand Met name ruigtenkruiden Knotbomenrij Bij een erf of langs een weg Waterbergingsvoorziening I.c.m.

plas dras op laagste gronden Herbergt belangrijk foerageergebied voor akker- en weidevogels Streefbeeld landschap Behoud en versterk de historische karakteristieken van het komgebied die hiervoor zijn beschreven: • Behoud de rationele verkaveling en de karakteristieke openheid van het gebied. De openheid is ook van belang voor weidevogels. • Grootschalige opgaande beplanting in het landschap is niet wenselijk, onder andere vanwege de weidevogels. Naast een enkele solitair bosjes en knotwilgen in het open landschap, is vooral rondom de erven en langs wegen sprake van opgaande beplanting. • Ontwikkel slootkanten met natuurvriendelijke oevers en kruidenrijke grasranden. • Vergroot de aantrekkelijkheid van het gebied voor vogels met gevarieerde graslanden in combinatie met plas-dras gebieden op de laagste delen, zoals langs achterweteringen. Dat kan in combinatie met waterberging. • Koester historische landschapselementen zoals een eendenkooi. * Een uitgebreid overzicht van toepasbare landschapselementen, maatvoering en beheer is opgenomen in Voorbeelden van landschapselementen* H7. 47 46 Komgebied Erf omzoomd met erfbeplanting in een open komgebied Uitgangspunten inpassing erf • In dit landschap liggen functionele en grootschalige erven met meerdere schuren. • De erfbeplanting / windsingel biedt beschutting tegen de wind.

• Het formaat van de erfbeplanting past bij de maat en schaal van het landschap. • Het rationele verkavelingspatroon wordt versterkt door beplanting op de kavel- grens, bijvoorbeeld een rij knotbomen (wilgen en essen) of struweel. • Fruitboomgaarden aan de zijkant of voorzijde erf zijn mogelijk. Inspiratie Soorten op het erf (Solitaire) boom Walnoot (Juglans regia) Kastanje (Aesculus) Zomerlinde (Tilia plathyphyllos) Knotwilg (Salix alba) Hagen rondom het erf of om de tuin Gelderse roos (Viburnum opulus) Meidoorn (Crataegus monogyna) * Veldesdoorn (Acer campestre) Soorten in het landschap* Solitaire bomen Veldesdoorn (Acer campestre) Knotwilg (Salix alba) Linde (Tilia) Zomereik (Quercus robur) Populier (Populus) Fladderiep (Ulmus laevis) Bomen in houtwallen en -singels Gewone es (Fraxinus excelsior) Grauwe abeel (Populus x canescens) Zwarte els (Alnus glutinosa) Struweel(heg) houtwallen en -singels Meidoorn (Crataegus monogyna)* Egelantier (Rosa rubiginosa) Gelderse roos (Viburnum opulus) Hondsroos (Rosa canina) Liguster (Ligurstrum vulgare) Hazelaar (Corylus avellana) Rode kornoelje (Cornus sanguinea) Beplantingslijst * Soorten in het landschap en op de overgang naar het landschap, bijvoorbeeld een struweel op een erfgrens.

Natuurvriendelijke oeverErf omzoomd met erfbeplanting, bomen langs hoofdwegen 49 48 Beekdallandschap Karakteristiek Het beekdallandschap is het lager gelegen deel van het (dek)zandlandschap waar de afwatering van nature plaatsvindt via hoofd- en zijbeken naar de Maas. Van origine was het beekdal in gebruik als hooiland dat regelmatig overstroomde. De akkerbouwcomplexen liggen op de hogere gronden aan weerszijden (de flanken). Op de overgang naar de hoger gelegen gronden liggen (woon)erven en buurtschappen met erfbeplanting, geconcentreerd langs het lint. Beekdalen vormen belangrijke ecologische verbindingen tussen natuurgebieden en hebben een kleinschalig karakter. Door de opkomst van de grootschalige landbouw en verstedelijking zijn beekdalen veranderd en is het landgebruik intensiever geworden. Daardoor zijn de beekdalen kwetsbaar geworden en ligt er de opgave om de beekdalen voor de toekomst natuurlijker en klimaatrobuust te maken, zoals beekherstel. Streefbeeld landschap Behoud en versterk de (historische) karakteristieken van het beekdallandschap die hiervoor zijn beschreven: • Draag bij aan een kleinschalig landschap met veel variëteit, een afwisseling van kruiden- en faunarijke hooilandjes, houtsingels (els en wilg) en broekbosjes. • Versterk de natuurlijke meanderende loop van de beek met natuurvriendelijke oeverzones en overstromingsvlaktes (beekherstel).

Zorg voor een altijd stromend smal zomerbed. Zo krijgt water de ruimte en wordt ingezet op herstel van het watersysteem. • Greppelstructuur en slotenpatroon terug brengen of natuurlijk(er) inrichten. • Wegen die parallel aan de beek lopen worden aangezet met laanbeplanting. • Aanleg van poel. Op enige afstand van de beek om overstroming van beekwater te voorkomen. • Natuurwaarden in het beekdal krijgen prioriteit, worden gekoesterd en versterkt. Een goed ontwikkeld beekdal heeft een waterbergend vermogen Een beekdal is een kleinschalig landschap met grote diversiteit aan elementen Een vochtige bodem trekt veel verschillende planten en dieren aan Elzensingels en struweelhagen Rij knotbomen of griendjes Kruidenrijk grasland Kruidenrijk hooilandje Poel Natuurvriendelijke oever Oevers en overstromingvlaktes Broekbosje * Een uitgebreid overzicht van toepasbare landschapselementen, maatvoering en beheer is opgenomen in Voorbeelden van landschapselementen* H7. 51 50 Beekdallandschap Elzensingel op perceelrand Uitgangspunten inpassing erf • Grootschalige bebouwing en grote percelen passen niet in dit landschapstype. • De kleinschaligheid van het landschap vraagt een zorgvuldige landschappelijke inbedding van een (her)ontwikkeling. Elementen die toegepast kunnen worden zijn: elzensingels, broekbosjes (natte bosjes), struwelen, knotbomenrijen, hagen en laanbeplanting.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://meierijstad.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/f3ed1dfa-3bd9-45f7-ad5b-4b08e289d23a?agendaItemId=5ec6fba8-dbd5-4b19-aade-1626a74468eb