Bijlage 1 Beleidskader duurzame energie opwek.pdf

BELEIDSKADER DUURZAME ENERGIE OPWEK APRIL 2023

VOORWOORD Bepaalde grondstoffen kunnen je land rijk en machtig maken. Een gemis aan grondstoffen maakt een land minder rijk of zelfs arm en afhankelijk. Veranderingen in deze verhoudingen - zoals de militaire aanval van Rusland op Oekraïne laat zien- kunnen grote effecten hebben op de economie en daarmee het welzijn van mensen. Toegang tot, en betaalbaarheid van energie zijn voor alle mensen van cruciaal belang. Een grote meerderheid van de internationale klimaatwetenschappers waarschuwt voor de effecten van onze afhankelijkheid van fossiele brandstoffen. De aarde warmt op en dat heeft nu al negatieve effecten op de levensomstandigheden in diverse landen. Later deze eeuw zullen deze effecten groter worden, ook in Nederland. Daarom hebben landen in VN-verband afgesproken daar iets aan te doen. Hier en nu In Meierijstad hebben we te maken met internationale, landelijke en provinciale wet- en regelgeving op het gebied van klimaat. Regionaal werken we samen op basis van een Regionale Energie Strate-

2 - Voorwoord

gie (RES). Deze gaat over het opwekken van duurzame energie, en daarover gaat dit beleidskader. In het coalitieakkoord van Meierijstad is afgesproken dat energiebesparing en zon op dak prioriteit hebben. Maar uiteindelijk redden we het niet met energiebesparing en zon op dak alleen; dat is niet genoeg. Ons energieverbruik is daarvoor te hoog, óók in de toekomst. Dus hebben we aanvullende energiebronnen nodig, zoals zon en wind op land. Natuurlijk volgen we landelijke ontwikkelingen op het gebied van kernenergie en windturbines op zee. Mogelijk dat op langere termijn politieke keuzes daarover weer effect hebben op onze lokale opgave. Omdat in Meierijstad de mogelijkheden van windturbines voorlopig beperkt blijven tot het project Veghel Wind(t), gaat de aandacht van dit beleidskader vooral uit naar zonneparken. De ontwikkeling van zonneparken zal in de komende jaren impact hebben op ons landschap, ook in het buitengebied van Meierijstad. En dat gaat veel mensen aan het hart, merk ik in de contacten met inwoners. Mensen

die in de directe omgeving wonen en deze mogelijk zien veranderen, mensen die recreëren in het buitengebied of actief zijn bij een natuurwerkgroep en mensen die werken in de agrarische sector die mogelijk landbouwgrond ingezet zien worden voor het opwekken van duurzame energie. De energietransitie heeft hier en nu zichtbaar effect op Meierijstad. Later De energietransitie strekt zich uit tot 2050. We hebben internationale, landelijke, regionale en lokale doelstellingen. Vaak wordt er daarbij gekeken naar 2030 en 2050. De grootste opgave lijkt pas na 2030 te liggen, maar om die opgave haalbaar te maken, moeten we wel nú beginnen. “Nu beginnen” is sowieso een wens die vaak terugkwam in de gesprekken die ik tijdens het participatieproces had met inwoners die zorgen hebben over klimaatverandering. Meestal zijn dat jonge mensen, die nog een lange toekomst voor zich hebben. De effecten van de energietransitie zullen met de jaren duidelijker worden. De hoeveelheid grondgebied die we moeten inzetten voor het opwekken van energie lijkt nu heel veel. Mogelijk wordt dat door landelijke besluitvorming, innovatie en/of technologische vooruitgang later minder, maar daar moeten we nu niet op gokken. De gevolgen van het eventueel niet behalen van doelstellingen zullen uiteindelijk ook in Nederland zich laten voelen. Mogelijk pas ruim na 2050.

Is Nederland voldoende beschermd tegen een forse stijging van de zeespiegel? Wij kunnen nu keuzes maken in het belang van de jeugd en in het belang van toekomstige generaties, zij kunnen zich alleen aanpassen aan de gevolgen. Elders In sommige landen op de wereld zijn de effecten van klimaatverandering nu al aan de orde van de dag. Eilanden in de Stille Oceaan die onder water dreigen te komen, enorme droogte in Afrikaanse

3 - Voorwoord

landen die de lokale voedselproductie in gevaar brengt met hongersnoden tot gevolg en hevige overstromingen zoals recent in Pakistan. Klimaatverandering kan ook grote stromen van immigratie teweegbrengen. Juist landen die niet of nauwelijks hebben bijgedragen aan klimaatverandering, omdat hun energieverbruik en uitstoot van CO2 veel lager is dan van landen als Nederland, betalen nu al de tol. Het is dan ook niet vreemd dat deze landen van de meest vervuilende landen solidariteit vragen door middel van financiële compensatie en snelle maatregelen tegen verdere achteruitgang. In de meeste grote landen in de wereld liggen ambitieuze klimaatplannen. De uitvoering daarvan staat soms op gespannen voet met economische en geopolitieke verhoudingen. Samen Hoeveel landen in regionaal of continentaal verband ook proberen autonoom te worden op het gebied van energievoorziening, in de wereld blijven alle landen samen van elkaar afhankelijk om de VN-doelstellingen te bereiken. Uiteindelijk kunnen we in Meierijstad niet de wereld behoeden voor klimaatverandering; We kunnen wel samen onze eerlijke bijdrage leveren. Inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en de gemeente samen. Met het beleidskader duurzame energie opwek bepalen we hoe wij denken op koers te blijven voor onze lokale ambities.

Dat vraagt hier en nu om uitleg van deze ambities, oog voor de weerstand die er soms is en zorgvuldig gebruik van onze ruimte. Maar het vraagt ook om het nemen van verantwoordelijkheid voor de belangen van mensen die elders of later leven. Menno Roozendaal Wethouder Werk, jeugd, kunst en cultuur en energie

SAMENVATTING INLEIDING (HOOFDSTUK 1) Dit beleidskader duurzame energie opwek is door de gemeente opgesteld om op een verantwoorde wijze te voldoen aan de ambitie om in 2050 CO2-neutraal te zijn en om aan de doelstellingen van 2030 te voldoen (zoals beschreven in de RES). In dit kader staan de richtlijnen en ambities voor verschillende vormen van duurzame energieopwekking, als basis om voortschrijdend te werken aan verdere uitwerking en uitvoering. Dit document dient twee doelen: (1) het onderbouwen van onze visie op de vormgeving (in ruimte en tijd) van de duurzame energie opwek (waaronder randvoorwaarden voor het realiseren van initiatieven) en (2) invulling geven aan onze opgave en doelstellingen. Ervaringen met de eerste tranche en voortschrijdend inzicht in de opgave en technieken vormden

4 - Samenvatting

de aanleiding voor dit nieuwe beleidskader. Dit beleidskader geeft de ambities aan in uitgangspunten voor de lange termijn en laat ruimte voor tussentijdse uitwerking in maatwerk, waardoor de werking ervan voor meerdere jaren is geborgd.

BELEIDSACHTERGROND (HOOFDSTUK 2) De verantwoordelijkheid voor het inrichten van de beschikbare ruimte in de gemeente ligt bij het lokale gemeentebestuur, maar daarbij moet het rekening houden met het ruimtelijk beleid van andere overheden en samenwerkingsverbanden, zoals het Rijk, de provincie en de RES-regio. In hoofdstuk 2 geven we dan ook een overzicht van de inhoud van deze beleidsstukken en de relevantie daarvan voor de duurzaamheidsopgave in Meierijstad.

AFBAKENING (HOOFDSTUK 3) Voor de gemeente Meierijstad is energiebesparing

de basis: energie die niet verbruikt wordt, hoeft ook niet opgewekt te worden. De gemeente wil in 2030 11% en in 2050 21% minder energie verbruiken. De totale toekomstige energievraag moet uiteindelijk voor 100% hernieuwbaar worden opgewekt. Dit betreft onder andere de hogere elektriciteitsvraag door het aardgasvrij maken van wijken in het kader van de warmtetransitie. Daarnaast is het een aandachtspunt deze vraag in te vullen met zo min mogelijk gebruik van de schaarse ruimte. Om te kunnen voldoen aan deze opgave zal, voor nu, voornamelijk worden ingezet op zonne-energie, waarbij gebruik wordt gemaakt van het principe van de zonneladder. De gemeente gaat daarnaast nog nader onderzoeken wat de potentie is van zonnepanelen op bijvoorbeeld reststroken en boven parkeerplaatsen.

AANPAK (HOOFDSTUK 4) Gedurende twee jaar is, in participatie, aan dit beleidskader gewerkt. We werkten in dit proces op drie sporen: een inhoudelijk spoor (technische en beleidsmatige overwegingen), een publiek spoor (participatie en communicatie) en een bestuurlijk spoor (betrekken van raadsleden). Wat in één spoor werd opgehaald was input voor het andere spoor en vice versa. De eerste fase richtte zich op de aanpak van het afwegingskader windenergie, waarbij vooral aandacht was voor het herwinnen van vertrouwen en het opstellen van de NRD. In fase twee ging het alleen nog over zonne-energie en brachten belangstellenden en belanghebbenden inbreng in voor het beleidskader. In de derde fase werd de inbreng vanuit de verschillende sporen inhoudelijk verder getrechterd en procesmatig verbreed door extra inzet te plegen op bijvoorbeeld het betrekken van jongeren. Deze aanpak heeft uiteindelijk tot dit beleidskader geleid.

OPGAVE (HOOFDSTUK 5) In dit hoofdstuk wordt een voorspelling gegeven van de duurzame energie die Meierijstad in 2050 zelf moet opwekken om aan de energieopgave te voldoen. De huidige elektriciteitsvraag is daarbij als vertrekpunt genomen en op basis van voorspellingen voor bijvoorbeeld bevolkingsgroei, nieuwe technieken, efficiënter gebruik van energie en

5 - Samenvatting

elektrificatie van warmte doorgerekend naar een geschat gebruik in 2050. Voor het realiseren van de opgave om dit gebruik te verduurzamen zijn twee scenario’s opgesteld: een lineair scenario en een scenario dat vlak start en met een sterk stijgende lijn eindigt (RES-scenario). De voorkeur gaat uit naar het lineaire scenario: door van meet af aan hoog in te zetten voorkomen we dat we de ambitie mogelijk niet halen door bijvoorbeeld uitval van initiatieven.

PARTICIPATIE (HOOFDSTUK 6) Goede participatie en communicatie is het startpunt als het gaat om nieuwe projecten voor het opwekken van duurzame energie binnen onze gemeente. Zo zorgen we dat de invulling van de duurzaamheidsopgave in samenspraak met belanghebbenden en belangstellenden gebeurt (procesparticipatie) en dat de baten zo veel mogelijk binnen de gemeentegrenzen blijven (financiële participatie). Voor de procesparticipatie wil de gemeente toegroeien naar (minimaal) een stimulerende en samenwerkingsrol en uiteindelijk zelfs naar een eigenaarsrol. Aan financiële participatie willen we vormgeven door het oprichten van een investeringsplatform, waarin ondernemers, inwoners en de gemeente samenwerken en samen investeren in initiatieven. Dit platform wordt later verder uitgewerkt.

ZONNE-ENERGIE: GRONDGEBONDEN ZON (HOOFDSTUK 7) Om de opgave energieneutraal te zijn in 2050 te realiseren, is het noodzakelijk dat de gemeente inzet op grondgebonden zon, naast de inzet die gepleegd moet worden op zon op dak en onbenut terrein en bebouwd gebied. Initiatieven voor grondgebonden zon kunnen op twee manieren worden ingediend: (1) via één van de tranches (2024 en 2026) en (2) als uniek initiatief. Deze inpassing van duurzame energie moet wel aan aanvullende voorwaarden voldoen (naast proces- en financiële participatie). Zo moeten initiatieven via de tranche onafhankelijk van de netwerkschaarste uit te voeren zijn, en moeten unieke initiatieven minimaal aan één van de volgende eisen voldoen: het moet (1)

een lokaal initiatief zijn van eigen ondernemers, (2) innovatieve meerwaarde bevatten of (3) 100% lokaal eigendom zijn. Bij unieke initiatieven is daarnaast een tweede omgevingstafel vereist, om zo het plan aan te scherpen.

ZONNE-ENERGIE: UITGANGSPUNTEN (HOOFDSTUK 8) De gemeente onderscheidt de volgende hoofduitgangspunten waar initiatieven aan moeten voldoen: · Landschap is leidend · Maatwerk per gebied · Locatiekeuze zon grondgebonden · Multifunctioneel ruimtegebruik · Maatschappelijke meerwaarde · Participatie is vereist · Minimaal 50% lokaal eigendom en lokaal investeringsplatform Voor elk van deze uitgangspunten wordt in hoofdstuk 8 een onderbouwing en formulering gegeven.

6 - Samenvatting

WINDENERGIE (HOOFDSTUK 9) Door radarverstoring en provinciale eisen zijn nieuwe grootschalige windturbineprojecten op dit moment niet op te zetten in de gemeente. Wel is er onderzoek gedaan naar de mogelijkheden en effecten van windturbines in vier zoekgebieden. Ondanks dat de Plan-Mer gepauzeerd is, worden deze onderzoeksresultaten wel overgenomen. · Zoekgebied 1: Wijboschbroek langs de Zuid-Willemsvaart/ N279 → ongeschikt · Zoekgebied 2: Rooise heide/Schijndelse heide ten westen van de Schijndelseweg → geschikt · Zoekgebied 3: Schijndelse heide ten oosten van de Schijndelseweg → beperkt geschikt · Zoekgebied 4: Het Lijnt langs de Zuid-Willemsvaart/N279 (4A en 4B) · Zoekgebied 4A: Het Lijnt, langs de Zuid-Willemsvaart / N279 – grondgebied Meierijstad → beperkt geschikt · Zoekgebied 4B: Het Lijnt, langs de Zuid-Willemsvaart / N279 – incl. grondgebied Laarbeek → ongeschikt

INHOUDSOPGAVE 1 Inleiding������������������������������������������������������������������������� 9 Aanleiding��������������������������������������������������������������������� 9 Doel������������������������������������������������������������������������� 9 Evaluatie beleidskader zon en wind en eerste tranche���������������������������������� 10 2 Beleidsachtergrond���������������������������������������������������������������� 11 Inleiding���������������������������������������������������������������������� 11 Rijksbeleid��������������������������������������������������������������������� 11 Provinciaal beleid���������������������������������������������������������������12 Regionaal beleid����������������������������������������������������������������13 Gemeentelijk beleid��������������������������������������������������������������13 Herijking����������������������������������������������������������������������14 3 Afbakening ���������������������������������������������������������������������15 Inleiding����������������������������������������������������������������������15 Besparing���������������������������������������������������������������������16 Huidige hernieuwbare opwek & opwek in aanvraag�������������������������������������17 Warmtetransitie�����������������������������������������������������������������18

Zonne-energie������������������������������������������������������������������18 4 Aanpak������������������������������������������������������������������������ 22 Proces: hoe hebben we het aangepakt?��������������������������������������������� 22 Fase 1: aanpak afwegingskader windenergie - maart 2021 - december 2021����������������� 23 Fase 2: van afwegingskader wind naar beleidskader duurzame energie opwek – februari 2022 – augustus 2022��������������������������������������������������������������������� 24 Fase 3: Beleidskader duurzame energie opwek – september 2022 – maart 2023�������������� 25

7 - Inhoudsopgave

5 Opgave������������������������������������������������������������������������ 27 Inleiding��������������������������������������������������������������������� 27 Huidige elektriciteitsvraag�������������������������������������������������������� 27 Doelstelling duurzame elektriciteit (de opgave)���������������������������������������� 29 Invulling opgave tot 2030�������������������������������������������������������� 29 6 Participatie��������������������������������������������������������������������� 33 Inleiding��������������������������������������������������������������������� 33 Financiële participatie����������������������������������������������������������� 35 7 Zonne-energie: grondgebonden zon�������������������������������������������������� 38 8 Zonne-energie: uitgangspunten ����������������������������������������������������� 42 9 Windenergie �������������������������������������������������������������������� 46 Inleiding��������������������������������������������������������������������� 46 Uitkomsten onderzoek Plan-MER (Milieueffectrapport)���������������������������������� 46 Radarverstoring���������������������������������������������������������������� 49 Normen geluid, slagschaduw en externe veiligheid������������������������������������� 49 Voorlopige conclusie ����������������������������������������������������������� 49 10

Bijlagen �����������������������������������������������������������������������51

8 - Inhoudsopgave

1 INLEIDING AANLEIDING De gemeente Meierijstad wil in 2050 CO2-neutraal zijn. Dit is vastgelegd in de duurzaamheidsvisie1. Hiervoor is in 2020 is de eerste stap gezet door het vaststellen van het beleidskader ‘De toekomst van zon en wind in Meierijstad.’ Daarnaast zijn er in het kader van de Regionale Energiestrategie (RES) afspraken gemaakt over de duurzame energie opwek binnen de regio en het aandeel dat elke gemeente daarin voor haar rekening moet nemen. Via de RES is dus ook de gemeentelijke opgave voor 2030 vastgelegd. Om op een verantwoorde wijze te komen tot een invulling van deze opgave, heeft de gemeente dit beleidskader duurzame energie opwek opgesteld. In dit kader staan de richtlijnen en ambities voor verschillende vormen van duurzame energieopwekking. Dit beleidskader dient als basis voor een verdere uitwerking en uitvoering, die plaatsvindt na vaststelling van dit document. Op deze manier wordt optimaal rekening gehouden met de hoge dynamiek in het vakgebied. Door daarnaast te werken met ambities kan er vooruitgelopen worden op gewenste ontwikkelingen. Een ambitie kan hoger

worden gesteld dan wat nu mogelijk is. Dit beleidskader is in samenwerking met verschillende betrokkenen vanuit de gemeente en de gemeenschap samengesteld.

DOEL Dit document dient twee doelen. Het bevat enerzijds een visie op hoe wij als gemeente duurzame energieopwekking willen vormgeven, in tijd en ruimte. Anderzijds geeft het voor de op dit moment bekende opwekvormen aan, op basis van welke ambities deze manieren van opwek gerealiseerd kunnen worden in Meierijstad. Belangrijk uitgangspunt is daarbij dat we de opwekopgave richting 2050 willen behalen met zo weinig mogelijk ruimtegebruik. Ook geeft dit beleidsstuk, op een relatief hoog abstractieniveau, invulling aan onze opgave en doelstellingen. Door op ambitieniveau keuzes te maken kan er voor meerdere jaren gebruik worden gemaakt van dit beleidskader. Afwegingskaders voor de uitvraag en realisatie van duurzame opwek kunnen op deze manier op maat worden gemaakt, waarbij we per afwegingskader bijvoorbeeld rekening kunnen houden met verschillende (thematische) focus en de, op dat moment gel-

1 http://docplayer.nl/105372472-Duurzaamheidsvisie-meierijstad-samen-werken-aan-een-duurzaam-meierijstad-in-2050.html 9 - 1 Inleiding

dende, wet- en regelgeving. Omdat kennis en inzichten op dit beleidsterrein snel wijzigen zou het vastleggen van afwegingskaders in dit beleidskader ervoor kunnen zorgen dat het beleidskader op moment van vaststelling al verouderde informatie bevat.

·

·

EVALUATIE BELEIDSKADER ZON EN WIND EN EERSTE TRANCHE De gemeenteraad heeft in 2020 besloten dat de ruimte voor 2 tranches, van elk 50 hectare aan zonneparken, beschikbaar zou worden gesteld. Bij de eerste tranche zijn 38 initiatieven ingediend, waarvan door de Commissie Omgevingskwaliteit 8 initiatieven als kansrijk zijn beoordeeld. 7 initiatieven zijn uitgenodigd om de plannen verder uit te werken. Daarmee was de 50 hectare ‘op papier’ volledig benut. Inmiddels (d.d. 21 maart 2023) heeft één initiatief een omgevingsvergunning en hebben twee initiatieven een aanvraag omgevingsvergunning ingediend. Het college heeft besloten twee principeverzoeken voor zonneparken niet verder in behandeling te nemen. Dit, omdat de plannen niet voldoen aan de eisen die de gemeente stelt aan burgerparticipatie. Eén principeverzoek is nog in behandeling. Bij een positief principebesluit kan dit initiatief een omgevingsvergunning aanvragen. Eén initiatief heeft zich teruggetrokken uit de eerste tranche zonneparken. De netcongestie heeft ervoor gezorgd dat de tweede tranche van 50 hectare is uitgesteld, onder andere om er voor te zorgen dat er op het net ruimte blijft voor opwek op grote daken. De geleerde lessen uit de eerste tranche, gecombineerd met de situatie met betrekking tot de transportcapaciteit waren reden voor een tussentijdse evaluatie in 2021.

De belangrijkste lessen die we trokken uit de eerste tranche zijn: · er is behoefte aan verdere uitwerking van het beleidskader, denk bijv. aan participatie en communicatie;

10 - 1 Inleiding

· · ·

er is behoefte om flexibel in te kunnen spelen op snelle en/of nieuwe technologische ontwikkelingen; de rol van de gemeente moet duidelijker zijn. In deze tranche had de gemeente een zuiver toetsende rol. Aan de voorkant is niet duidelijk aan initiatiefnemers en inwoners uitgelegd dat de gemeente deze rol op zich zou nemen en wat deze rol inhoudt. Dat zorgde voor onduidelijkheid over de rol van de gemeente. Initiatiefnemers en inwoners hadden andere verwachtingen over de invulling van deze rol; het is belangrijk de discussie over spreiding versus clustering te voeren; er is behoefte aan goede uitwerking van 50% lokaal eigendom; netwerkcapaciteit is een belangrijk aandachtspunt.

De evaluatie met de betrokkenen leverde daarnaast de volgende aanbevelingen op: · er moet een groep belanghebbenden betrokken worden bij het opstellen van het nieuwe kader; · tranches kunnen meer ingestoken worden op een specifiek doel; · geef een doorkijk richting 2050 en de opwekopgave van de komende 10-15 jaar; · koppel de energietransitie aan andere beleidsterreinen, maak een integraal programma buitengebied; · zoek in de tranche de samenwerking met buurgemeentes, netbeheerder en de regio. De lessen en aanbevelingen uit de evaluatie zijn meegenomen in dit nieuwe beleidskader.

2 BELEIDSACHTERGROND INLEIDING De doelstelling om CO2-neutraal te zijn in 2050 heeft een grote impact op de fysieke leefomgeving. De ontwikkeling van wind- en zonneparken vraagt meer ruimte dan de huidige energievoorziening. Daarmee is de transitie naar duurzame manieren van energieopwekking ook een transitie van onzichtbare fossiele energiebronnen naar zichtbare duurzame energiebronnen. De beschikbare ruimte is schaars. Hoe om te gaan met deze beschikbare ruimte is de verantwoordelijkheid van het lokale bestuur (gemeente). Daarbij moet de gemeente rekening houden met het ruimtelijk beleid van hogere overheden, zoals Rijk en provincie. Dit hoofdstuk beschrijft het ruimtelijk beleid van deze overheden voor de, op dit moment beproefde methoden voor het opwekken van duurzame energie: wind- en zonneparken.

RIJKSBELEID Het gemeentebeleid valt onder het rijksbeleid Het rijksbeleid werkt op die manier ook door in dit beleidskader. Dit beleid is met name vastgelegd in

het Klimaatakkoord. Klimaatakkoord Om de doelen te halen uit het Klimaatakkoord van Parijs, heeft Nederland gewerkt aan een nationaal Klimaatakkoord. Hierin zijn doelen gesteld voor de vermindering van de CO2 uitstoot met 55 procent in 2030. Om dit doel te behalen, is afgesproken dat er windturbines op zee worden geplaatst en dat er daarnaast ook wordt ingezet op hernieuwbare energie op land. Voor dat laatste is een doelstelling afgesproken van 35 terrawattuur (TWh) in 2030. Deze doelstelling is vastgelegd in de Klimaatwet2. Deze 35 TWh ligt ook aan de basis voor de RES-opgave tot 2030. Op basis van onderzoek3 blijkt echter al dat de elektriciteitsvraag naar alle waarschijnlijk hoger zal zijn in 2030 dan becijferd. De vraag naar duurzame opwek is daarmee ook groter dan de 35 TWh. Nationale Omgevingsvisie (NOVI) De Nationale Omgevingsvisie (NOVI) is de langetermijnvisie van het Rijk op de toekomstige inrichting en ontwikkeling van de leefomgeving in Nederland.

2 De doelstellingen staan in de klimaatwet, in het klimaatakkoord is met maatschappelijke partijen afgesproken welke inhoudelijke maatregelen hiervoor worden genomen 3 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2022/04/22/rapport-alles-uit-de-kast-eindrapportage-werkgroep-extra-opgave 11 - 2 Beleidsachtergrond

Er zijn veel verschillende opgaven die in samenhang bekeken moeten worden. De overgang naar duurzame energie is er daar één van, aangezien deze veel ruimte in beslag gaat nemen. De NOVI geeft weer voor welke uitdagingen we staan, wat daarbij de nationale belangen zijn, welke keuzes we maken en welke richting we meegeven aan decentrale keuzes. Vanuit de energietransitie hanteert de NOVI de volgende uitgangspunten: · we maken de energie-infrastructuur geschikt voor duurzame energiebronnen en reserveren daarvoor ruimte; · we passen duurzame energie in met oog voor de kwaliteit van de omgeving en combineren deze zo veel mogelijk met andere functies. Denk hierbij aan zonnepanelen op daken en het clusteren van windturbines. De NOVI geeft ook invulling aan de motie Dik-Faber. Deze motie gaat in op de zonneladder. In hoofdstuk 3 is toegelicht hoe de gemeente hiermee om gaat.

PROVINCIAAL BELEID Voor het gemeentelijk beleid voor duurzame energie is ook de Provinciale Omgevingsvisie van belang. Deze omgevingsvisie wordt nader uitgewerkt in de Energieagenda van de provincie. Interim Omgevingsvisie (POVI) In de Omgevingsvisie geeft de provincie Noord-Brabant aan te streven naar een energie neutrale samenleving in 2050. Ook streeft de provincie naar tenminste 50% duurzame energieopwekking binnen de eigen provinciegrenzen, in 2030. Om dit te bereiken zet de provincie enerzijds fors in op het besparen van energie en anderzijds op het opwekken en gebruiken van duurzame energie. Hierbij wordt ingezet op een mix van bronnen, waarvan zonne- en windenergie op dit moment de belangrijkste pijlers zijn.

Voor de periode tot 2030 zet de provincie in op het mogelijk maken van zoveel mogelijk zon- en windprojecten, mits deze vallen binnen de gestelde ruimtelijke spelregels. Draagvlak en sociale randvoorwaarden zijn daarbij belangrijke uitgangspunten. Beleid zonneparken provincie (IOV) en (OV) De provincie hanteert voorwaarden voor de ontwikkeling van zonneparken. Dit beleid is te vinden in de interim omgevingsverordening (IOV)4 en de omgevingsverordening (OV) 5. De laatstgenoemde treedt, tegelijkertijd met de Omgevingswet (1 januari 2024) in werking. De provincie hanteert de zonneladder zoals in de verordening omschreven en stelt daarnaast enkele ruimtelijke voorwaarden. Zo moet het zonnepark inpasbaar zijn, is maatschappelijke meerwaarde vereist en moet het zonnepark zijn afgestemd met de regio en de netbeheerder. Daarnaast moet het zonnepark na afloop van de vergunningstermijn verwijderd worden en moet het gebied in de bestaande toestand teruggebracht worden. De vergunning voor een zonnepark geldt voor ten hoogste 25 jaar. Als er na 25 jaar nog geen alternatieve opwekmethoden zijn die minder ruimtegebruik vragen en/ of die op een andere locatie zijn geplaatst is het mogelijk dat er hernieuwde aanvragen voor zonneparken e.d. gedaan worden om aan de opwekbehoefte van energie te voldoen.

De provincie eist tijdelijke vergunningverlening door provincie en gemeenten omdat het hierdoor onder andere mogelijk is een verplichting tot verwijdering op te nemen. Was er gekozen voor een bestemmingswijziging dan was dit niet mogelijk geweest. Energieagenda provincie Noord-Brabant Gelijktijdig met de Omgevingsvisie is ook de nieuwe Energieagenda 2019-2030 vastgesteld door de Provinciale Staten. 6 Deze energieagenda is een nadere uitwerking van het energiebeleid van de provincie Noord-Brabant. Dit is al op hoofdlijnen in

4 https://www.brabant.nl/-/media/615ba53a347141e3bd066967bcb42288.pdf 5 https://noordbrabant.bestuurlijkeinformatie.nl/Agenda/Document/0b3f0874-c342-4149-9c19-1e6c80224dd4?documentId=ed15e1270480-49b2-8230-80d0da5a6649&agendaItemId=556f84ee-a31c-46d6-90b0-044d6d5df83c 6 Energieagenda 2019-2030, provincie Noord-Brabant, 14 april 2021. Geraadpleegd van: https://www.brabant.nl/handlers/SISModule/downloaddocument.ashx?documentID=1014356 12 - 2 Beleidsachtergrond

de Omgevingsvisie (POVI) beschreven. In de energieagenda zijn concrete doelen benoemd voor wat betreft het opwekken van elektriciteit. De provincie wil in 2030 24,4 TWh (88 PJ) opwekken uit zonneen windenergie.7

REGIONAAL BELEID Voor het gemeentelijkbeleid voor het opwekken van duurzame energie is naast provinciaal beleid ook regionaal beleid van belang. Dit betreft dan voornamelijk de Regionale Energie Strategie (RES). Voor de gemeente Meierijstad is dit de Regionale Energie Strategie Noordoost-Brabant oftewel de RES NOB. Deze RES is door de gemeenteraad vastgesteld. RES NOB In de RES 1.0 voor Noordoost Brabant (NOB) is de opgave tot 2030 opgebouwd uit twee verschillende delen: · het hernieuwbaar opwekken van een deel van het huidige elektriciteitsverbruik8. Dit is circa 1 ·

TWh (3,6 PJ), en; het hernieuwbaar opwekken van de extra 0,6

TWh (2,2 PJ) elektriciteitsvraag die verwacht wordt als gevolg van onder andere het elektrificeren van een deel van de warmtevoorziening en elektrisch rijden. Dat betekent dat de Regio NOB in 2030 1,6 TWh hernieuwbare elektriciteit gaat bijdragen. Dat is 4,6% van de totale doelstelling van Nederland in 2030 (35 TWh), zoals benoemd in het Klimaatakkoord.

GEMEENTELIJK BELEID Duurzaamheidsvisie In de Duurzaamheidsvisie is vastgelegd dat de gemeente Meierijstad in 2050 CO2-neutraal wil zijn, door een combinatie van energiebesparing, duurzame energieopwekking en compensatie van de CO2-uitstoot. Voor de kortere termijn (2025) heeft de gemeente de ambitie om 20% van het totale energieverbruik in Meierijstad duurzaam op te wekken. Op dit moment is het percentage hernieuwbare energie zo’n 8 procent.9

1 terawattuur (TWh) staat gelijk aan 1.000 GigaWattuur (GWh), 1.000.000 megawattuur (MWh) of 1 miljard kilowattuur (kWh). Een Nederlands huishouden gebruikt op dit moment jaarlijks gemiddeld ongeveer 2.500 kilowattuur elektriciteit. In de toekomst zal dit waarschijnlijk meer worden omdat er steeds meer elektrisch verwarmd gaat worden. In dit beleidskader wordt daarnaast de eenheid terajoule (TJ) veel gebruikt, omdat dit aansluit bij hoe de RES NOB haar opgave heeft bepaald. Hiervoor is gekozen omdat het in deze eenheid makkelijker is om verschillende vormen van energie (zoals elektriciteit en warmte) met elkaar te vergelijken. Dit is van belang omdat de warmtevraag in de toekomst steeds meer impact heeft op de totale elektriciteitsvraag. 1TJ staat gelijk aan 31.600 m3 aardgas. Een gemiddeld huishouden in Nederland gebruikt ongeveer 1.200 m3 aardgas per jaar. 1 TJ staat dus gelijk aan het aardgasgebruik van ongeveer 26 huishoudens. 1 TJ staat ook gelijk aan 277.778 kWh, ongeveer het elektriciteitsgebruik van 110 huishoudens. Kader 2.1 Uitleg terwattuur en terajoule

7 http://www.waarstaatjeprovincie.nl/Paginas/Milieu/Duurzame%20Energie.aspx 8 nota bene: in 2050 moet 100% van het elektriciteitsgebruik hernieuwbaar zijn. 9 https://klimaatmonitor.databank.nl/dashboard/dashboard/hernieuwbare-energie 13 - 2 Beleidsachtergrond

Beleidskader ‘’De toekomst van zon en wind in Meierijstad’’ In 2019 heeft de gemeente een beleidskader opgesteld voor het opwekken van duurzame energie door zon en wind. Voor zonneparken bevat het rapport een concreet afwegingskader. Voor wind beperkt het zich tot een globale verkenning naar kansrijke gebieden. Voorliggend beleidskader is een vervanging van het beleidskader uit 2019. Toekomstvisie Meierijstad De gemeente Meierijstad heeft nog geen afdoende ruimtelijk of omgevingskader voor het (grootschalig) opwekken van windenergie. De oude structuurvisies van de voormalige gemeenten Schijndel, Sint-Oedenrode en Veghel voorzagen nog niet in dit aspect van klimaatmitigatie en energietransitie. De huidige gemeente Meierijstad heeft nog geen nieuwe toekomstvisie10 opgesteld. Integrale gebiedsontwikkeling In het landelijk gebied spelen veel belangen. Daarnaast zijn er een aantal, daaraan gerelateerde, beleidsontwikkelingstrajecten in uitvoering. Zo is op dit moment nog niet zeker op welke wijze de transitie van de agrarische sector een plaats krijgt in de toekomstvisie van Meierijstad. Duidelijk is wel dat de ‘ruimteclaims’ in het gehele landelijk gebied van de gemeente groot zijn.

Er spelen veel vraagstukken (meer ruimte voor wonen, bedrijventerreinen, nieuwe natuur, natuur inclusieve landbouw etc.) en transitieopgaven en daarnaast zijn er maatschappelijke behoeften en initiatieven, waaronder bijvoorbeeld de vraag naar bepaalde woonvormen, die een rol spelen. Tegelijkertijd is er weinig ruimte voor nieuwe initiatieven zonder dat dit ten koste gaat van andere belangen: er is een schaarse ruimteclaim.

Om tot besluitvorming te komen is het daarom van noodzakelijk om integraal naar het gebied te kijken en een integrale afweging te maken. In de nieuwe toekomstvisie wordt daarom een integrale visie voor verschillende deelgebieden opgenomen. Omdat de opgave voor duurzame energie ook een claim legt op de ruimte en het grondgebied van de gemeente, naast de andere ruimteclaims die er liggen, wordt dit meegenomen in het traject van de toekomstvisie. In deze toekomstvisie wordt de integrale afweging, met inachtneming van alle bestaande en toekomstige ruimteclaims, gemaakt voor het grondgebied van Meierijstad.

HERIJKING Sinds de vaststelling van “De toekomst van zon en wind in Meierijstad” zijn de ontwikkelingen op het gebied van duurzame opwek zeer snel gegaan. Om hier in de toekomst op in te kunnen (blijven) spelen, herijkt de gemeente haar energiemix iedere twee jaar. Zo blijft de gemeente evalueren en leren en houdt de gemeente sturing op de voortgang van de duurzame opwek binnen de gemeentegrenzen. In deze herijking van de energiemix worden dan ook nieuwe inzichten rondom opwek en ervaringen bij nieuwe initiatieven in en buiten de gemeente meegenomen. Als deze herijking van de energiemix ook aanleiding geeft tot de herijking van dit beleidskader wordt dit opgepakt. Zo kunnen technologische ontwikkelingen en andere belangrijke ruimtelijke ontwikkelingen meegenomen worden in het beleid en de duurzame opgave van de gemeente.

10 Deze toekomstvisie is tegelijk de Omgevingsvisie aansluitend bij de nieuwe Omgevingswet. 14 - 2 Beleidsachtergrond

3 AFBAKENING INLEIDING De basis voor de gemeente is energiebesparing. Energie die niet verbruikt wordt, hoeft namelijk ook niet opgewekt te worden. De energie die nog wel nodig is, moet uiteindelijk 100% hernieuwbaar worden opgewekt, met zo min mogelijk gebruik van de schaarse ruimte. Met duurzame energie of hernieuwbare energie bedoelen we energie waarover de mensheid voor onbeperkte tijd kan beschikken; en waarbij, door het gebruik ervan, het leefmilieu en de mogelijkheden voor toekomstige generaties niet worden benadeeld. In dit rapport ligt qua hernieuwbare opwek daarom de focus op energie uit zon en wind. Deze vormen zijn ook de vormen van hernieuwbare opwek met, op dit moment, de grootste ruimtelijke impact en mogelijkheden voor gemeentelijke sturing. Om de opgave11 voor duurzame energie op een zorgvuldige manier in te vullen, stelt de gemeente

eisen aan de verschillende vormen van opwek van duurzame energie. Onderstaand zijn de voorlopige kaders uitgewerkt voor de huidige voorziene technieken hiervan. Bij een herijking worden deze technieken kritisch beschouwd en worden eventuele nieuwe beschikbare technieken toegevoegd. Op dit moment voorziet de gemeente in beleid voor windenergie en zonne-energie. Zoals al eerder omschreven heeft de Rijksoverheid ook invloed op de opgave. De keuzes die daar, en op provinciaal niveau worden gemaakt, hebben grote impact op de wijze waarop je als gemeente de opwekopgave in kunt vullen. Tot aan 2030 liggen deze kaders vast binnen de RES’en maar voor de periode na 2030, dus de periode tot aan 2050, nog niet. De keuzes die daarover nog gemaakt worden kunnen leiden tot andere uitgangspunten dan de uitgangspunten die we nu hanteren.

11 Deze opgave voor 2050 is doorgerekend in een update van de energiemix. Deze berekening is toegevoegd als bijlage en wordt verder uitgelegd in hoofdstuk 5. 15 - 3 Afbakening

Dit beleidskader heeft betrekking op hernieuwbare energie. In het geval van onze gemeente gaat dit over zonne-energie en windenergie. In dit beleidskader gaan we niet specifiek in op geothermie en andere vormen van warmte. Dit is al geadresseerd in de Transitievisie Warmte. Vanuit de energiemix zien we ook een invulling van de restvraag in groen gas. In de gemeente Meierijstad is er bijvoorbeeld potentie voor mestvergisting. Deze techniek is echter niet 100% hernieuwbaar, aangezien er dierlijke mest voor nodig is als grondstof. Mestvergisting wordt daarom niet meegenomen in het beleidskader als hernieuwbare energie maar wordt opgepakt in een apart spoor in samenwerking met de ZLTO. Ook kernenergie en wind op zee zijn niet opgenomen in dit beleidskader. Dit heeft er mee te maken dat de inzet van deze vormen van energieopwekking niet onder de bevoegdheid van de gemeente vallen, maar onder die van de rijksoverheid. Daarnaast zijn er opwekvormen zoals zonne-energie op gevels die op dit moment nog in de kinderschoenen staan. Deze vormen van opwek zijn nog niet meegenomen op dit moment. De gemeente gaat wel actief onderzoeken wat de mogelijkheden zijn voor bijvoorbeeld zon op gevels en zon boven parkeerplaatsen. De gemeente staat ervoor open om deze nieuwe technieken in pilotvorm op te pakken. Kader 3.1 Andere vormen van energie

BESPARING Zoals aangegeven zet de gemeente allereerst in op besparing. Alle energie die wordt bespaard hoeft immers ook niet opgewekt te worden. In lijn met de RES zet de gemeente in op een besparingsopgave van 11% in 2030 en 21% in 2050. Deze besparing is al meegenomen bij het bepalen van de opgave in 2030 en 2050. We houden deze besparingsdoelstelling vanuit de RES aan. Deze is actueler en gebaseerd op wat er op dit moment technisch-/ economisch haalbaar is. Dit is dus voortschrijdend inzicht ten opzichte van de eerder gestelde ambitie in de gemeentelijke duurzaamheidsvisie. Bij de besparingsdoelstelling kijkt de gemeente zowel naar besparing op de elektriciteitsvraag als op de warmtevraag. Omdat de warmtevraag voor een groot deel elektrisch ingevuld moet worden, liggen beide onderwerpen in elkaars verlengde. De gemeente richt zich in haar besparingsaanpak op de volgende onderwerpen: · inzet op bewustwording door middel van voorlichting en campagnes;

16 - 3 Afbakening

· ·

· ·

aansluiting bij besparingsaanpak van de Transitievisie Warmte; zelf het goede voorbeeld geven door energiebesparing in gemeentelijke gebouwen en openbare voorzieningen; werkzaamheden rondom besparing in het kader van energiearmoede; het uitvoeren van het Nationaal Isolatie Programma (NIP).

De gemeente zet daarnaast in op het informeren, stimuleren en ondersteunen van bewoners die hun woning willen verduurzamen. Deze aanpak is zowel gericht op individuele eigenaren, als op groepen van bewoners (bijvoorbeeld een energiecoöperatie), woningcorporaties en hun huurdersorganisaties en ontwikkelaars en bouwers. In 2020 werkte de gemeente bijvoorbeeld met cadeaubonnen voor energiebesparing voor eigenaren van oudere woningen.

Het beleid van de rijksoverheid drukt een grote stempel op de uitvoering. Vanuit het Rijk zijn in korte tijd veel nieuwe regelingen gestart om een versnelling in de uitvoering mogelijk te maken. In de praktijk is deze ambitie echter niet altijd (direct) te realiseren door al bestaande wet- en/of regelgeving en door gebrek aan capaciteit om zaken versneld uit te kunnen voeren. Als gemeente blijft onze inzet erop gericht de besparingsopgave te realiseren. Kader 3.2 Beleid rijksoverheid

Daarnaast zet de gemeente een verduurzamingslening in voor particulieren en ondernemers. Zoals aangegeven heeft de gemeente een Transitievisie Warmte opgesteld voor de warmtetransitie. Hierin zijn per wijk of dorp warmteplannen opgenomen.12

HUIDIGE HERNIEUWBARE OPWEK & OPWEK IN AANVRAAG Op dit moment (peiljaar 202113) wordt er in Meierijstad ongeveer 370 TJ (0,1 TWh) opgewekt via zonnepanelen op daken14 . Er zijn al twee bestaande initiatieven voor zonneparken: Korenstreep en een teelt-ondersteunende voorziening nabij Olland. Daarnaast zijn er vanuit de eerste tranche aan

Totale energievraag

zonne-energie op land een viertal initiatieven in ontwikkeling in verschillende fases (d.d. 27-3-2023). Deze zonneparken hebben een gezamenlijke oppervlakte van ongeveer 29 hectare en wekken na realisatie circa 90 TJ (0,025 TWh) duurzame zonne-energie op. Omdat het merendeel van deze initiatieven nog geen definitieve vergunning heeft is realisatie van deze parken nog niet gegarandeerd. Verder is de planning om in 2023 vier vergunde windturbines te realiseren in Veghel, met een gezamenlijk vermogen van 12 MW. Omgerekend leveren deze turbines circa 150 TJ (0,042 TWh) aan duurzame energie op. Volgens de planning worden deze vier windturbines in 2024 in gebruik genomen.

Totale elektriciteitsvraag

7,6% 13,2%

92,4%

Bekende hernieuwbare energie

Bekende hernieuwbare elektriciteit

Niet hernieuwbare energie

Niet hernieuwbare elektriciteit

86,8%

Figuur 3.1 Totale energievraag en totale elektriciteitsvraag Bron: berekening RVO (Klimaatmonitor, 13 maart 2023)

12 https://www.meierijstad.nl/duurzaamheid/Alle_onderwerpen/Aardgasvrij/Aanpak_eerste_aardgasvrije_wijken_van_Meierijstad 13 Dit zijn de meest recente bekende cijfers en zijn daarom als uitgangspunt genomen. De cijfers over 2022 zijn op dit moment nog niet beschikbaar. 14 Klimaatmonitor, 4 oktober 2022: https://klimaatmonitor.databank.nl/dashboard/dashboard/hernieuwbare-energie 17 - 3 Afbakening

Ten opzichte van de huidige totale energievraag van de gemeente bestaat op dit moment ongeveer 8%15 uit hernieuwbare energie, dus inclusief bijvoorbeeld groen gas maar nog exclusief de vier windturbines die hierboven zijn genoemd. Ten opzichte van de huidige elektriciteitsvraag bestaat ongeveer 13% uit hernieuwbare elektriciteit. Op basis van de data is het niet mogelijk hierbij aan te geven welk deel hiervan voor particulier gebruik is en welk deel voor grootschalig gebruik.

WARMTETRANSITIE De gemeente Meierijstad onderzoekt de mogelijkheden om alle wijken en buurten in de gemeente aardgasvrij te maken. Dit is de uitvoering van de afspraak die alle gemeenten hebben gemaakt in het Klimaatakkoord. Het doel is dat in 2050 alle gebouwen in Nederland een duurzame warmtevoorziening hebben en er geen gebruik meer wordt gemaakt van aardgas. Hoe we dit in Meierijstad gaan doen en hoe we dit onderzocht hebben is opgeschreven in het rapport ‘De Transitievisie Warmte’. Hierin zijn in eerste instantie twee wijken naar voren gekomen die in aanmerking komen voor een verdere uitwerking. Op dit moment werken we aan de stappen richting een wijkuitvoeringsplan. Belangrijkste voorwaarde is dat de alternatieve warmtevoorziening betrouwbaar, haalbaar, betaalbaar en duurzaam is. Gevolgen warmtetransitie voor elektriciteitsopgave Als in 2050 alle gebouwen verwarmd dienen te worden met een duurzame warmtevoorziening moet een groot deel van de verwarming plaats vinden door middel van elektrische energie via onder andere warmtepompen. Daardoor heeft de warmtetransitie een flinke impact op de totale elektriciteitsopgave in 2050, zo valt op te maken uit de conclusies van de Transitievisie Warmte van de gemeente. De consequenties hiervan voor de elektriciteitsvraag zijn verder uitgewerkt in hoofdstuk 5, waarin we verder ingaan op de opgave.

ZONNE-ENERGIE Inleiding De opwekking van energie uit zon kent vele verschijningsvormen. Zo zijn zonnepanelen zowel op daken als op gronden toe te passen. Het ruimtelijke kader (zie hoofdstuk 7) richt zich specifiek op grootschalige, grondgebonden zonneparken, omdat deze ook de meeste ruimtelijke impact hebben. Dit betekent niet dat de gemeente het belang van zon op dak of andere locaties niet inziet. Deze moeten uiteindelijk zoveel als mogelijk vol komen te liggen. In deze paragraaf gaan we daar verder op in. Beleid zon op dak De gemeente zet zoveel mogelijk in op zon op dak. Door voorlichting te geven stimuleren we dit zowel voor inwoners als voor bedrijven. De gemeente kan op dit moment inwoners en ondernemers niet verplichten om zonnepanelen op daken te leggen: daarvoor mist wetgeving. De rijksoverheid wil dat nieuwe gebouwen met een dakoppervlak van 250m2 of meer, vanaf 2025 verplicht worden vol gelegd met pv-panelen of zonnecollectoren. Deze verplichting geldt ook bij ingrijpende renovaties. Wanneer dit juridisch mogelijk gemaakt is, zal de gemeente hierbij aansluiten. Bij bestaande woningen is op dit moment nog niets bekend over een verplichting. De gemeente heeft daarnaast ook afspraken gemaakt met woningcorporaties en de gemeente stelt leningen beschikbaar om sneller tot realisatie te komen.

Als we kijken naar de totale opwek via zonnepanelen op daken, staat de gemeente Meierijstad op dit moment in de top drie van gemeentes binnen de provincie Noord-Brabant16. En in de top twee als het gaat om opwek op bedrijfsdaken.

15 Zie voorgaande voetnoot 16 Bron: CBS Zonnestroom: opgesteld vermogen *voorlopige cijfers 2022 18 - 3 Afbakening

OPGESTELD VERMOGEN ZON OP DAK (Q2, 2022) Top 20 gemeentes in Noord-Brabant 250

204

200

135

132

88

Figuur 3.2 Opgesteld vermogen zon op dak

Als gemeente pakken we op dit moment dus alle mogelijkheden op om zon op dak te stimuleren. Naast de duurzaamheidslening kijken we wat we nog meer kunnen doen om zon op dak verder te stimuleren. Gezien het feit dat we als gemeente mensen (nog) niet kunnen verplichten, kijken we naar mogelijkheden in de vorm van voorlichting en/ of in communicatie om zo mensen te wijzen op de voordelen en mogelijkheden. Dit doen we samen of door onze ketenpartners.

19 - 3 Afbakening

Totaal opgesteld vermogen

30

45 29

eur

27

n-L

32

t

34

52

46

Ette

Bak el Deu rne

38

53

Gem

er t-

wijk

Wa al

orst ash

n ere Som

Oss

ck

nen

bos

Cra

gen er to

don

ch

k Cuij 's-H

dv an

Lan

l

dho ven

Ein

daa sen Roo

da Bre

d

ijk erd Mo

sta ierij Me

Tilb

urg

38

Opgesteld groot vermogen (>15 kWp) op dak

60

57

hou

59 49

49

ster

50

Oo

56

50

0

68

67

60

60

ber ge

75

der

76

76

ze

80

Hal

82

nhe

83

107

Ber

100

102

na

97

118

111

Alte

134

Ma

150

158

150

Zonneladder Naar aanleiding van de motie Dik-Faber17 is de zonneladder opgenomen in het rijksbeleid. Ook in het provinciale beleid en de RES komt de zonneladder terug. De zonneladder is als volgt opgebouwd: 1. Op daken van gebouwen 2. Op onbenutte terreinen in bebouwd gebied 3. Zonnepanelen in landelijk gebied met de voorkeur voor functiecombinaties De gemeente Meierijstad onderschrijft het gedachtegoed van de zonneladder en hanteert deze ook. Zo is de maximale potentie voor zon op dak al meegenomen in het bepalen van de totale opgave. Daarnaast is er gekeken naar zonnepanelen boven parkeerplaatsen en in snelwegbermen (zie onder-

staand kader). Hiermee kan de totale energieopgave echter bij lange na niet ingevuld worden. Om toch aan de totale energieopgave te kunnen voldoen wordt er daarom ook naar grondgebonden zonnepanelen in het buitengebied gekeken. Het is goed om te weten dat de zonnelader een voorkeursvolgorde weergeeft en geen volgtijdelijkheid inhoudt van de realisatie van zonprojecten. Oftewel, niet alle voor zonnepanelen geschikte daken hoeven eerst vol te liggen voordat er zonneparken gerealiseerd mogen worden. Dit is in lijn met het provinciale en rijksbeleid. Daarnaast is in een recente gerechtelijke uitspraak bevestigd dat de gemeente de zonneladder goed toepast in lijn met de provinciale verordening.18

ZONNELADDER

1. 2. 3.

Zonnepanelen op daken van gebouwen

Zonnepanelen op onbenutte terreinen in bebouwd gebied

Zonnepanelen in landelijk gebied met de voorkeur voor functiecombinaties

Figuur 3.3 Zonneladder

17 https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/duurzame-energie/documenten/kamerstukken/2019/08/23/beantwoording-moties-dik-faber-over-een-zonneladder-als-nationaal-afwegingskader-bij-inpassing-van-zonne-energie 18 https://uitspraken.rechtspraak.nl/#!/details?id=ECLI:NL:RBOBR:2023:620&pk_campaign=rss&pk_medium=rss&pk_keyword=uitspraken 20 - 3 Afbakening

In navolging van de zonneladder heeft de gemeente op hoofdlijnen al geïnventariseerd wat de mogelijke potentie van zonnepanelen boven parkeerplaatsen en van zonnevelden op bermen en reststroken langs de A50 zou kunnen zijn. Daardoor hebben we nu een eerste indicatie van mogelijke potentie. In onderstaande tabel is dit weergegeven.

ONDERWERP

POTENTIE IN TJ

PERCENTAGE TOTALE OPGAVE 2050 (4.557 TJ)

Zon boven parkeerplaatsen

54

1,2 %

Zon langs de A50

68

1,5 %

De gemeente gaat verder onderzoek uitvoeren om deze data te verfijnen. Zo gaan we onderzoeken hoeveel reststroken we precies hebben en of deze geschikt zijn voor zonnepanelen. Ook gaan we inventariseren wat de mogelijkheden voor en haalbaarheid van zon boven parkeerplaatsen en andere verharde oppervlakken is. Want, hoewel deze plaatsen mogelijk slechts kunnen voorzien in een klein percentage van de totale opgave, zorgen ze er wel voor dat we minder zonnepanelen in het buitengebied nodig hebben. We willen dus kijken hoe we de potentie van zon boven parkeerplaatsen en op reststroken zo optimaal als mogelijk benutten. De gemeente heeft hierbij de intentie de vervolgonderzoeken op te pakken samen met relevante stakeholders als ZLTO De Meierij en POM. Daarnaast is door de gemeente bij Rijkswaterstaat een aanvraag ingediend voor een inventarisatie van de mogelijkheden van zonne-energie langs de snelweg (OER traject). Kader 3.3 Potentie zon boven parkeerplaatsen en zon langs de snelweg

21 - 3 Afbakening

4 AANPAK Het beleid voor duurzame energie opwek dat wij in dit beleidskader beschrijven, is tot stand gekomen gedurende een proces dat in twee jaar is doorlopen. In dit hoofdstuk beschrijven we op hoofdlijnen hoe dit proces er uit zag. Voor een uitgebreidere omschrijving van de participatie verwijzen wij naar het Participatieproces beleidskader duurzame energie opwek Gemeente Meierijstad.

·

PROCES: HOE HEBBEN WE HET AANGEPAKT? Om te komen tot een gedragen beleid voor de opwek van duurzame energie werkten we in 3 fases, die we in de volgende sporen verdeelden: We hebben gedurende deze etappes drie sporen gevolgd: · Inhoudelijk spoor: Om de opgave te bepalen is eerst de toekomstige energievraag in 2050 bepaald. Voor het windenergiedeel is daarna een planMER opgesteld. Voor zon is het bestaande afwegingskader als basis genomen en aangepast en geüpdatet waar nodig. Tezamen met de input vanuit het publieke spoor vormt dit de inhoud voor het nieuwe

22 - 4 Aanpak

·

beleidskader duurzame energie opwek Meierijstad. Publiek spoor: Discussies over zon en wind verzanden nogal eens in een gepolariseerd debat. Dat doet geen recht aan de vele, vaak genuanceerde meningen die er zijn. Om daar zicht op te krijgen en input te vergaren voor het beleidskader richtten we een participatieproces in waarbij er ruimte was voor iedereen om op een passende manier deel te nemen. In dit participatieproces doorliepen we verschillende fases. In Participatieproces beleidskader duurzame energie opwek Gemeente Meierijstad is de aanpak van het publieke spoor verder beschreven. Bestuurlijk spoor: het beleidskader duurzame energie opwek wordt door de gemeenteraad vastgesteld. De raadsleden zijn van 2021 t/m 2023 meerdere keren geïnformeerd over het proces, de voortgang en de bevindingen.

Hieronder geven we een korte samenvatting van het proces dat we hebben doorlopen om te komen tot dit beleidskader.

FASE 1: AANPAK AFWEGINGSKADER WINDENERGIE - MAART 2021 DECEMBER 2021

gaand hieraan heeft de NRD (Notitie Reikwijdte en Detailniveau) ter inzage gelegen (van 1 augustus-30 september 2021), waarin de te onderzoeken onderwerpen in het planMER zijn toegelicht. Daarnaast zijn er meerdere kennissessies geweest om input over de NRD op te halen.

Inhoudelijk spoor We zijn in maart 2021 gestart met het opstellen van het beleid voor duurzame energie opwerk. In maart 2021 leek dat in eerste instantie alleen te gaan over een beleidskader voor windenergie: het afwegingskader voor het opwekken van zonne-energie was al opgesteld in ‘De toekomst van zon- en wind in Meierijstad’ en werd gestart met een evaluatie. Voor het windenergiedeel is in deze fase een planMER met bijhorende onderzoeken opgesteld. Vooraf-

Publiek spoor Naast de eerste inhoudelijke onderzoeken zijn we in deze fase gestart met de uitwerking van een aanpak voor communicatie en participatie. Hiervoor gebruikten we de Routekaart Windenergie die die gemeente in het najaar van 2020 heeft opgesteld als basis.

For m bel uleren eid ska conc lend ept er

r kad e ngs Het afw egi

n

On de pro rzoek jec tpa opties r tic ipa ties Bou w afw stene egin n vo o gsk ade r r

eke rzo nde euo Mili

inw one Consu rs n lt .a.v atiero inh . uitko nde oud m elijk sten spo or bes proje Op c tp pre tie ar ken me ticipa s t in t won ie ers

Eer st

ec me ommu t om n won icatie end en Par ticip toe tsen atieaa n bij inw pak one rs

Participatie spoor

On de par rzoek ticip e atie n

Afb a ond kening erzo eks g

Aft De

rap

Aan

Inhoudelijk spoor

De

bes

ted

ing

ebi ede n Uitv oer ond ings erzo plan nen eke n

SCHEMATISCHE ROUTEKAART

Bestuurlijk spoor

Informeren Richting en aandachtspunten

Voorfase

Informeren Richting en aandachtspunten

Besluit Vaststellen uitvoeringsplannen

Fase 1

Fase 2 Beleidsvorming

Figuur 4.1 Schematische Routekaart windenergie

23 - 4 Aanpak

Informeren Toelichting afwegingskader

Fase 3

Besluit Vaststellen afwegingskader

In ‘De toekomst van zon en wind in Meierijstad’ heeft de gemeente een aantal zoekgebieden aangewezen waar de opwek van windenergie eventueel mogelijk zou zijn. Deze zoekgebieden zijn destijds tot stand gekomen zonder dat belanghebbenden en belangstellenden hier goed in gehoord zijn. De activiteiten in deze eerste fase van de participatie waren er dan ook vooral op gericht om hierover met inwoners in gesprek te gaan en met hen eerste inzichten op te halen voor het afwegingskader. We startten fase 1 met een digitale stakeholderanalyse met het kernteam. Op basis van deze stakeholderanalyse is de aanpak voor fase 1 verder aangescherpt. In fase 1 organiseerden we verschillende activiteiten. Gebiedstafels We organiseerden vier gebiedstafels voor de omwonenden van de zoekgebieden: · 19 april 2021: Rooise Heide/Schijndelse Heide ten westen van de Schijndelseweg · 20 april 2021: Schijndelse Heide ten oosten van de Schijndelseweg · 22 april 2021: Wijboschbroek · 28 april 2021: Het Lijnt langs de Zuid-Willemsvaart/N279 In verband met de geldende coronamaatregelen vonden deze gebiedstafels digitaal plaats. Op 17 mei 2021 werd daarnaast een algemene informatieavond georganiseerd, om ook inwoners die niet direct in de nabije omgeving van een potentieel zoekgebied te informeren en mee te nemen in het proces.

Kennistafels Omdat veel inwoners graag meer wilden weten over het onderzoek dat in het inhoudelijke spoor wordt gedaan, organiseerden we twee kennistafels: · 5 juli 2021: Kennistafel NRD · 14 juli 2021: Kennistafel Energiemix. Tijdens deze eerste ronde gebiedstafels werd duidelijk dat er bij veel inwoners nog vragen leefden over de totstandkoming van de zoekgebieden.

24 - 4 Aanpak

Dat, gecombineerd met de onderzoeken in het inhoudelijk spoor, heeft ertoe geleid dat het najaar van 2021 gebruikt is om meer inzicht te krijgen in de technische aspecten voor het afwegingskader. Informatieavonden NRD · 9 september 2021: Inloopavond ter inzagelegging NRD · 23 november 2021: Digitale informatieavond naar aanleiding van ingediende zienswijzen Bestuurlijk spoor De gemeenteraad is op 7 april 2021 geïnformeerd over de initiële aanpak tijdens een raadsinformatieavond.

FASE 2: VAN AFWEGINGSKADER WIND NAAR BELEIDSKADER DUURZAME ENERGIE OPWEK – FEBRUARI 2022 – AUGUSTUS 2022 Inhoudelijk spoor De onderzoeken uit het planMER gaven conclusies over de geschiktheid van de verschillende zoekgebieden. Uit de radaronderzoeken bleek echter dat er op dit moment geen grootschalige windturbines geplaatst lijken te kunnen worden. De conclusies zijn meegenomen in het beleidskader. Daarna is inhoudelijk met name gefocust op het uitwerken van de kaders voor zonne-energie. Publiek spoor In 2022 besloot de gemeente Meierijstad niet alleen te kijken naar het afwegingskader voor windenergie, maar ook het al bestaande afwegingskader voor zonne-energie te herijken. Dit betekent dat vanaf nu, in de participatie beide manieren van duurzame energieopwekking behandeld zouden worden. Webinar Op 19 april 2022 organiseerden we een Webinar. Tijdens de avond informeerden we inwoners over de scope van het gecombineerde afwegingskader zon en wind, de achtergrond van de verduurzamingsopgave, de achtergrond van de huidige afwegingskaders, en het proces.

Evaluatie bijeenkomst voortraject zonne-energie Om te leren van het voorgaande traject voor zonne-energie, organiseerden we op 16 mei een evaluatie- en informatiebijeenkomst over zonne-energie in Meierijstad. Thematafels In mei 2022 werd duidelijk, door het rapport van TNO, dat windenergie op dit moment geen optie is in Meierijstad. De gemeente bracht hierover op 24 mei 2022 een persbericht naar buiten. Voor de participatie betekende dit, dat we de aanpak moesten herzien en dat het in de participatie alleen nog maar zou gaan over zonne-energie. Op 24 mei 2022 organiseerden we de startbijeenkomst van de thematafels. De startbijeenkomst werd gevolgd door twee thematafels: · 14 juni 2022 Thematafel: energiemix en de landschappelijke inpassing · 21 juni 2022: Thematafel participatie en lokaal eigendom. Ter afronding van deze ronde thematafels werd op 12 juli 2022 een Hoofdtafel georganiseerd. Week van de Duurzame energie Om een grotere groep inwoners te bereiken, werd van 23 juni tot en met 2 juli 2022 de week van de Duurzame Energie georganiseerd. Deze week bestond uit de volgende onderdelen: · 24 juni 2022: Gesprekken tijdens weekmarkt Sint-Oedenrode · 25 juni 2022: Gesprekken tijdens weekmarkt Schijndel · 28 juni 2022: Digitaal Vragenuur · ·

30 juni Veghel – Gesprek op weekmarkt 23 juni t/m 2 juli 2022: Online enquête. Om extra aandacht te genereren voor de vragenlijst en ook om meer input te krijgen vanuit inwoners, vond er gelijktijdig een digitale peiling plaats op Facebook en Instagram.

Bestuurlijk spoor Op donderdag 13 januari is de raad, in de commissie ruimte, bijgepraat over de stand van zaken met betrekking tot het afwegingskader. Op 16 maart

25 - 4 Aanpak

2022 vonden er vervolgens gemeenteraadsverkiezingen plaats in Nederland. Op vrijdag 13 mei vond er daarom een informatiemiddag voor de nieuwe raad plaats, om hen te informeren over de energiemix en het afwegingskader dat we aan het opstellen zijn. De nieuwe raad is daarnaast door het college geïnformeerd over de uitkomsten van het radar-onderzoek door TNO. Een afvaardiging van de raad is daarnaast uitgenodigd om op 12 juli aan te sluiten bij de Hoofdtafel. Zo kregen zij uit de eerste hand mee waar tijdens de thematafels over gesproken is. Ook werd zo duidelijk welke argumentatie en dilemma’s ergens aan ten grondslag lagen

FASE 3: BELEIDSKADER DUURZAME ENERGIE OPWEK – SEPTEMBER 2022 – MAART 2023 Inhoudelijk spoor Van 3 oktober 2022 tot en met 14 november 2022 lag het Plan-MER ter inzage. In deze periode konden door iedereen zienswijzen ingediend worden. De zienswijzen zijn vervolgens beantwoord en daar waar nodig heeft dit tot aanpassingen in het planMER geleid. In deze fase is de eerste uitwerking van de kaders voor zonne-energie besproken in het publieke spoor. Op basis daarvan zijn er aanpassingen doorgevoerd die geleid hebben tot het stuk zoals het er nu uitziet. Tegelijkertijd kwamen we ook tot de conclusie dat we nu nog niet alles uit konden werken. Een aantal onderwerpen zoals lokaal eigendom en locatiekeuzes zullen in een later stadium verder uitgewerkt worden Publiek spoor Informatieavonden · 17 oktober 2022: inloopavond Plan-MER · 28 februari 2023: Digitale informatieavond Duurzame energie opwek

Reflectiegroep Alle belanghebbenden en belangstellenden die in fase 2 deel hebben genomen aan de thematafels, zijn in december benaderd met de vraag of ze zitting wilden nemen aan de reflectiegroep. Het grootste deel van de deelnemers gaf hier gehoor aan. Met hen organiseerden we de volgende bijeenkomsten: · 17 januari 2023: Reflectiegroep 1financiële participatie · 14 februari 2023 Reflectiegroep 2, landschappelijke inpassing. · 28 maart 2023 Reflectiegroep 3, opstellen reflectie Design Challenge Om ook de stem van de jongere inwoners (tussen 18 en 35 jaar) van Meierijstad mee te nemen in het beleid, is tussen eind februari en 15 maart een Design Challenge georganiseerd. De Design Challenge bestond uit een fysiek invulboekje (de design post) en een viertal sessies: · 6 maart – digitale focusgroep · 7 maart – fysieke focusgroep · 8 maart – digitale focusgroep · 9 maart – digitale focusgroep. De design challenge werd afgesloten met een bijeenkomst op 15 maart, waar de deelnemers aan de verschillende sessies met elkaar en met de wethouder in gesprek konden over de opbrengsten.