Beleidsnotitie Internationale werknemers in Meierijstad werk en verblijf in balans!
Tekst van het document
INTERNATIONALE WERKNEMERS IN MEIERIJSTAD WERK EN VERBLIJF IN BALANS!
SAMENVATTING De gemeente Meierijstad ziet internationale werknemers als een belangrijke schakel in haar economische ontwikkeling. Deze groep levert een waardevolle bijdrage aan diverse sectoren in onze mooie gemeente. Recente inzichten, praktijkervaringen en nieuwe wetgeving (zoals de aanbevelingen van de Commissie Roemer en de Wet goed verhuurderschap) geven aanleiding om het gemeentelijke beleid uit 2019 te actualiseren. In dit vernieuwde beleid staan vijf pijlers centraal, die gezamenlijk de basis vormen voor een integrale benadering van de thematiek rondom internationale werknemers. Meierijstad wil met dit beleid bijdragen aan een lokale samenleving waarin internationale werknemers, ondernemers én bestaande inwoners prettig kunnen verblijven en werken. Pijler 1: Participatie en beheer Bij nieuwe huisvestingslocaties wordt ingezet op vroegtijdige participatie. Initiatiefnemers en de gemeente gaan al in het beginstadium in gesprek met omwonenden en andere belanghebbenden. Dit gebeurt via de omgevingsdialoog en een eventuele informatieavond. Huisvesters zijn verantwoordelijk voor het aanstellen van een duidelijk aanspreekpunt voor omwonenden, de gemeente en andere instanties. Bij iedere huisvestingslocatie wordt een huisreglement en een beheerplan verplicht gesteld.
Pijler 2: Adequate registratie Om de zichtbaarheid en ondersteuning van internationale werknemers te verbeteren, zet de gemeente actief in op betere registratie. Er wordt gestart met een pilot waarbij internationale werknemers al op de eerste dag van aankomst ingeschreven worden in de Basisregistratie Personen (BRP). Daarnaast wordt onderzocht of (in de toekomst) groepsgewijze inschrijving of digitale inschrijving mogelijk is. Registratie vormt een vast onderdeel van het beheerplan bij huisvestingslocaties. Pijler 3: Sociaal en maatschappelijke verbondenheid In Meierijstad wordt veel waarde gehecht aan het welzijn van internationale werknemers. Het Work in NL-punt Noordoost-Brabant (WIN-punt Noordoost-Brabant) in Veghel speelt een actieve rol bij het vergroten van de sociale en maatschappelijke verbondenheid van internationale werknemers. Het Work in NL-punt Noordoost-Brabant (WIN-punt Noordoost-Brabant) werkt samen met partners in bijvoorbeeld het onderwijs en de zorg om, waar nodig, passende ondersteuning te bieden. Dakloosheid vormt hierbij eveneens een aandachtspunt. Pijler 4: Goede en voldoende huisvesting De gemeente Meierijstad zet in op het vergroten van het aantal huisvestingslocaties, met de nadruk op grootschalige locaties met een kwalitatief hoogwaardige uitstraling.
In deze beleidsnotitie wordt onderscheid gemaakt tussen een vijftal gebiedstypologieën waarvoor specifieke uitgangspunten gelden. Daarnaast is er sprake van verschillende huisvestingsvormen, elk met eigen planologische voorwaarden. Hoewel het initiatief voor nieuwe locaties bij marktpartijen ligt, is in de praktijk gebleken dat een pro-actievere rol van de gemeente in het voortraject een meerwaarde heeft. Pijler 5: Toezicht en handhaving De gemeente controleert huisvestingslocaties op basis van de vastgestelde gemeentelijke Uitvoerings- en Handhavingsstrategie (U&HS). Huisvesters moeten daarnaast voldoen aan de bepalingen van de Wet goed verhuurderschap, die huurders beschermt tegen misstanden en slechte leefomstandigheden. De gemeente ziet erop toe dat wetgeving correct wordt toegepast en dat overtredingen tijdig worden aangepakt. Tot slot wordt ingezet op een goede regionale afstemming, zodat toezicht en handhaving niet stopt bij de gemeentegrenzen. Internationale werknemers in Meierijstad: werk en verblijf in balans!
2
Internationale werknemers in Meierijstad: werk en verblijf in balans!
3
INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding
5
2. Definities en wijze van meten
11
3. De vijf pijlers
16
4. Evaluatie en monitoring
35
Bijlage 1: Afwegingskader
36
Bijlage 2: Richtlijn omgevingsdialoog
44
Bijlage 3: Richtlijn huisreglement
45
Bijlage 4: Richtlijn beheerplan
46
Bijlage 5: Contouren kernen en bedrijventerreinen
47
Bijlage 6: Beleidskaders en cijfers
59
Bijlage 7: Toezichtprotocol controle huisvesting internationale werknemers Meierijstad
67
Internationale werknemers in Meierijstad: werk en verblijf in balans!
4
1. INLEIDING 1.1 AANLEIDING De gemeente Meierijstad heeft de ambitie uitgesproken dat het de economische groei binnen haar gemeentegrenzen wil stimuleren en, daar waar mogelijk, wil faciliteren. Internationale werknemers, in het vorige beleid aangeduid als arbeidsmigranten, spelen hierin een belangrijke rol en zijn van groot belang voor de lokale en regionale economie. In de afgelopen jaren is de toestroom van, al dan niet tijdelijke, internationale werknemers landelijk sterk toegenomen. Deze groep vindt in Nederland een interessant arbeidsklimaat, ingegeven door de omstandigheden en voorzieningen in Nederland. Ook in de gemeente Meierijstad neemt deze toestroom elk jaar meer toe. Meierijstad behoort tot de top drie van grootste werkgemeenten voor internationale werknemers in Noord-Brabant. In onze gemeente met veel industrie, logistiek en land- en tuinbouw wordt intensief gebruikt gemaakt van internationale werknemers. Op basis van de nu beschikbare informatie wordt verwacht dat het aantal internationale werknemers dat naar onze regio komt nog verder zal groeien. De vraagstukken met betrekking tot internationale werknemers zijn complex. De groei van het aantal internationale werknemers vraagt om nog meer aandacht voor kwalitatief goede huisvesting binnen de gemeente Meierijstad.
Daarnaast is het van belang dat, in het kader van medemenselijkheid, naast huisvesting ook andere aspecten naar voren komen. Rondom de huisvesting van internationale werknemers spelen namelijk nog vele andere aspecten een rol, zoals handhaving, registratie, integratie en de relatie met de omgeving. In 2019 is de beleidsnotitie “Arbeidsmigranten, maak er werk van” vastgesteld. Door veranderende omstandigheden, praktijkervaringen, wetgeving en nieuw (landelijk) beleid zijn er nu, zes jaar later, verschillende redenen om dit beleid te herzien. 1.
Bevindingen van de Commissie Roemer: Deze landelijke commissie heeft ernstige misstanden vastgesteld in de werk- en huisvestingssituatie van internationale werknemers. De aanbevelingen richten zich op verbeteringen in registratie, huisvesting, integratie en regelgeving. Deze aanbe- velingen vormen nu de basis voor de gemeente Meierijstad om het beleid voor internationale werknemers te verbeteren en de voorgestelde maatregelen op lokaal niveau door te vertalen. In bijlage 6 is meer te lezen over de bevindingen van de Commissie Roemer.
Internationale werknemers in Meierijstad: werk en verblijf in balans!
5
2. Wet goed verhuurderschap: Deze nieuwe wetgeving is gericht op de bescherming van huurders tegen misstanden en slechte leefomstandigheden, en biedt een kader dat ook van toepassing is op de huisvesting van internationale werknemers. 3. Samenhang in het huidige beleid: Het huidige beleid focust zich voornamelijk op het ruimtelijk spoor, maar een integrale benadering die ook de sociale aspecten omtrent de huisvesting van internationale werknemers omvat, is noodzakelijk. Een bredere aanpak is nodig om ook aspecten zoals registratie, integratie, welzijn en handhaving te verbeteren. Dit beleid bouwt voort op de speerpunten uit 2019, maar structureert deze in duidelijke pijlers om de samenhang te versterken. 4. Discrepanties en onduidelijkheden in het afwegingskader: Het bestaande afwegingskader voor de huisvesting van internationale werknemers bevat verschillende inconsistenties en ondui- delijkheden die de effectiviteit van het beleid belemmeren. In deze herziening is tevens geprobeerd meer aandacht te geven aan belangrijke begripsdefinities die in het huidige beleid voor verwarring zorgden, om zo het beleid effectiever te maken. 5. Meer aandacht voor het voortraject: Uit recente huisvestingsinitiatieven is gebleken dat het belangrijk is om in een vroegtijdig stadium de dialoog met omwonenden en andere belanghebbenden te starten.
Vroegtijdige betrokkenheid en wederzijds begrip dragen bij aan acceptatie en vergemakkelijken de integratie van internationale werknemers in de omgeving. Het is daarom belangrijk om in te zetten op wederzijds begrip, duidelijke communicatie en laagdrempelig contact tussen alle betrokken partijen. Participatie is een gezamenlijke verantwoordelijkheid waarbij de inspanning van beide kanten moet komen: naast de inzet van de initiatiefnemer is ook de actieve betrokkenheid van omwonenden en andere belanghebbenden van essentieel belang. 6. Onjuiste registratie: Veel internationale werknemers staan niet correct geregistreerd. Het is van belang dit probleem aan te pakken en de registratie te verbeteren. Internationale werknemers zijn, zoals hierboven beschreven, van groot belang voor het bedrijfsleven in Meierijstad. Dit vraagt om een adequaat beleid dat zowel hun arbeidsomstandigheden, integratie alsmede hun huisvesting reguleert. Met dit beleid wil de gemeente Meierijstad duidelijke kaders creëren voor inwoners, internationale werknemers, werkgevers, uitzendorganisaties en huisvesters, en sturing geven aan zowel de eigen organisatie als (regionale) samenwerkingspartners. De gemeente Meierijstad beoogt een situatie waarin zowel de bestaande inwoners als nieuwe internationale werknemers prettig kunnen wonen, verblijven en werken.
Dit sluit aan bij de gemeentelijke Toekomstvisie, waarin “goede omstandigheden voor (tijdelijke) internationale werknemers” wordt benadrukt, en bij het Collegewerkprogramma 2023–2026, waarin “passende en menswaardige huisvesting voor onze internationale werknemers” als speerpunt is opgenomen. 1.2 DOEL De gemeente Meierijstad wil het beleid omtrent internationale werknemers optimaliseren en heldere kaders stellen voor de huisvesting van (tijdelijke) internationale werknemers. Dit beleid is een voortzetting van het beleid uit 2019 en wil zowel de huisvesting, het welzijn als de integratie van internationale werknemers verbeteren. Het doel van de gemeente is om: 1. Kwalitatief hoogwaardige huisvesting te realiseren, waarbij de nadruk ligt op grootschalige huisvesting; 2. De inschrijvingsgraad van internationale werknemers te verhogen, om beter inzicht te krijgen in hun huisvesting en hen gerichter te kunnen ondersteunen;
Internationale werknemers in Meierijstad: werk en verblijf in balans!
6
3. Het aantal klachten en bezwaren omtrent huisvestingslocaties te verminderen door betere controles en meer aandacht te besteden aan participatie met omwonenden en andere belanghebbenden; 4. Internationale werknemers beter te ondersteunen in hun integratie en sociale verbondenheid, om hiermee hun welzijn te vergroten. Deze beleidsnotitie is opgebouwd uit onderstaande vijf pijlers. Deze pijlers vormen het fundament om het hierboven genoemde doel te realiseren: 1. Participatie en beheer; 2. Adequate registratie; 3. Sociaal en maatschappelijke verbondenheid; 4. Goede en voldoende huisvesting; 5. Toezicht en handhaving. 1.3 AMBITIES Onderstaande ambities geven richting aan het bereiken van bovengenoemd doel. De ambities zijn gericht op het verbeteren van zowel de rol van de gemeente, de doorlooptijd van procedures, de kwantiteit en kwaliteit van de huisvesting alsmede de integratie van internationale werknemers. Hieronder worden de belangrijkste ambities uiteengezet: 1. Veranderende rol gemeente, van faciliterend naar actief betrokken: De rol van de gemeente verschuift van puur faciliterend naar een meer proactieve benadering. Dit betekent dat de gemeente niet alleen mogelijkheden biedt, maar ook actief participeert in het voortraject en monitoring van huisvestingsprojecten.
De gemeente zal een leidende rol spelen in het bepalen van beleid, het waarborgen van de naleving en het bevorderen van goede initiatieven. Door in een vroeg stadium een goede dialoog met omwonenden te houden, wordt geprobeerd begrip en vertrouwen rondom huisvestingslocaties te vergroten. De gemeente wil tevens een proactieve rol pakken bij de registratie van internationale werknemers. Tot slot wil de gemeente zelf potentiële locaties in kaart brengen. In de zoektocht naar geschikte locaties zal, naast de huisvesting van internationale werknemers, tevens aandacht worden besteed aan andere kwetsbare doelgroepen. 2. Integratie van ruimtelijke en sociaal-maatschappelijke kant: In deze beleidsnotitie laat de gemeente de harde (ruimtelijke ordening) en zachte kant (integratie en welzijn) van het beleid samen komen, in overeenstemming met de goede fysieke leefomgeving zoals bedoeld in de Omgevingswet. Dit betekent dat de focus niet alleen ligt op het (ruimtelijk) realiseren van huisvestingslocaties, maar dat ook aandacht besteed wordt aan de sociale en maatschappelijke factoren zodat internationale werknemers zich meer thuis en gewaardeerd voelen in Meierijstad. De gemeente Meierijstad sluit in deze beleidsnotitie, voor zover van toepassing voor de gemeente, aan bij de aanbevelingen van de Commissie Roemer.
Door de aanbevelingen van Roemer in onderhavig beleid te verweven, wil de gemeente een meer evenwichtige en humane aanpak realiseren in de huisvesting van internationale werknemers. 3. Belanghebbenden betrekken in een vroegtijdig stadium: Vroegtijdige betrokkenheid en wederzijds begrip dragen bij aan acceptatie en vergemakkelijken de integratie van internationale werknemers in de omgeving. Het is daarom belangrijk om in te zetten op wederzijds begrip, duidelijke communicatie en laagdrempelig contact tussen alle betrokken partijen. Participatie is een gezamenlijke verantwoordelijkheid waarbij de inspanning van beide kanten moet komen: naast de inzet van de initiatiefnemer is ook de actieve betrokkenheid van omwonenden en andere belanghebbenden van essentieel belang. Internationale werknemers in Meierijstad: werk en verblijf in balans!
7
4. Uitbreiding huisvestingen: In het voorgaande beleid heeft de gemeente de ambitie uitgesproken om 2.000-2.500 extra bedden voor internationale werknemers te creëren. Dit aantal is niet gehaald. Tot en met 2024 zijn ongeveer 1500 extra bedden vergund. Het aantal bedden zou, op basis van de cijfers uit bijlage 6, opgeschaald moeten worden. Gestreefd wordt om tot 2030 nogmaals 1500 extra bedden te realiseren. Daarbij wordt de aandacht hoofdzakelijk gericht op kwalitatief hoogwaardige huisvesting op grootschalige locaties. Het hierboven genoemde aantal is exclusief kleinschalige huisvesting in woningen. 5. Versnellen van de doorlooptijd van vergunningprocedures voor huisvesting: De gemeente wil de doorlooptijd van vergunningprocedures zo kort mogelijk te houden. Door de komst van de Omgevingswet zijn de interne processen geoptimaliseerd. Een goed doorlopen voortraject zorgt voor een snellere doorlooptijd bij de formele vergunningaanvraag. Hiervoor zijn een goede planning en duidelijke afspraken met initiatiefnemers, omwonenden en andere belanghebbenden van belang. 1.4 TOTSTANDKOMING EN WIJZIGINGEN TEN OPZICHTE VAN VOORGAANDE BELEIDSNOTITIE Dit beleid voor internationale werknemers is een voortzetting van het beleid dat in 2019 werd vastgesteld.
Dit nieuwe beleidsdocument bouwt voort op de uitgangspunten uit het eerdere beleid, maar is door hierboven genoemde omstandigheden herzien. Enkele specifieke aanpassingen ten opzichte van het beleid uit 2019 zijn: 1.
2.
3.
4. 5.
6.
7. 8.
De vijf pijlers: het kader rondom de huisvesting van internationale werknemers wordt gestructureerd rondom de hierboven genoemde vijf pijlers en richt zich op verschillende aspecten die in het beleid uit 2019 nog niet volledig waren uitgewerkt; Aanpassing van terminologie: in plaats van ‘arbeidsmigranten’ wordt in dit beleidsstuk gekozen voor de term ‘internationale werknemers’. Daarnaast wordt in het beleidsstuk zoveel mogelijk vermeden om de termen shortstay, midstay en longstay te gebruiken, zoals opgenomen in het voorgaande beleid. In plaats daarvan wordt gesproken van wonen (langdurig verblijf, vaak met de intentie op permanente vestiging) en logies (kortstondig verblijf); Huisvesting bij agrarische bedrijven: huisvesting is alleen mogelijk als het werknemers van het eigen bedrijf betreft. Het is niet de bedoeling om ‘hotelfuncties’ bij agrariërs te creëren. Aange- zien het aantal internationale werknemers fluctueert wordt wel de mogelijkheid geboden om in het laagseizoen de niet benodigde bedden aan te bieden voor de huisvestiging van internationale werknemers van andere lokale ondernemers.
Beoordeling hiervan is maatwerk; V(N)AB-locaties: Huisvestigingsmogelijkheden in vrijkomende (niet-) agrarische bedrijfsgebouwen zijn, onder voorwaarden en in bepaalde gebieden, opgenomen in het afwegingskader; Omgevingswet: Het procedurele aspect onder de Omgevingswet, die per 1 januari 2024 is inge- gaan, krijgt een duidelijke plek in dit nieuwe beleid. De optimalisatie van interne werkprocessen moet bijdragen aan het stroomlijnen en versnellen van huisvestingsprocedures; Algemene voorwaarden: er is een verduidelijking gemaakt in de algemene voorwaarden die bij elke vorm van huisvesting van toepassing zijn. Dit draagt bij aan meer uniformiteit en kwalitatief goede huisvesting; Grotere nadruk op participatie en beheer: De omgevingsdialoog, het beheerplan en contact met de omgeving hebben in onderhavig beleid een groter aandeel gekregen; Roemer: Deze beleidsnotitie geeft, voor zover van toepassing voor de gemeente, invulling aan de aanbevelingen uit het rapport “Geen tweederangs burgers” van de commissie Roemer.
Internationale werknemers in Meierijstad: werk en verblijf in balans!
8
1.5 TOEPASSINGSBEREIK Na de verschijning van het rapport Roemer is steeds meer discussie ontstaan over het gebruik van de term ‘arbeidsmigrant’. Deze term kan stigmatiserend overkomen en heeft in enkele gevallen een negatieve lading gekregen. Op het congres “Twee jaar na Roemer” is de term ‘internationale werknemers’ geïntroduceerd. Deze term kan verwarring oproepen omdat hier vaak ook expats onder worden geschaard. Daarom wordt er een onderscheid gemaakt tussen internationale kenniswerkers (expats) en internationale werknemers (de categorie die ook wel arbeidsmigranten of seizoenwerkers worden genoemd). Ook in het collegewerkprogramma 2023-2026 en de gemeentelijke Toekomstvisie wordt de term ‘internationale werknemer’ gebruikt. Er wordt er dan ook voor gekozen om in deze beleidsnotitie deze definitie aan te houden. Deze beleidsnotitie is van toepassing op internationale werknemers (niet zijnde internationale kenniswerkers) en richt zich uitsluitend op de huisvesting van internationale werknemers die op grond van een EU- ID-bewijs of paspoort of tewerkstellingsvergunning legaal werkzaam zijn in de gemeente Meierijstad of de aangrenzende regio. Het huisvesten van internationale werknemers wordt aangemerkt als logies of wonen. In gemeentelijk en provinciaal beleid wordt vaak nog onderscheid gemaakt tussen short stay, mid stay en long stay.
De Raad van State houdt zich echter niet aan dit onderscheid; huisvesting valt ofwel onder logies, ofwel onder wonen. In deze beleidsnotitie wordt daarom, in tegenstelling tot het voorgaande beleid, gekozen voor de termen logies en wonen. Door de toename van internationale werknemers in Nederland zijn de scheidslijnen tussen wonen en logies echter vervaagd. Bij het gebruik van een woon- of logiesvoorziening spelen twee belangrijke factoren een rol: de duur en de aard van het verblijf. In het rapport van Roemer (‘Geen tweederangs burgers’) wordt gesproken over de relatie tussen verblijfsduur en de behoefte aan kwaliteit en privacy van het verblijf. Logies wordt doorgaans geassocieerd met kort verblijf, terwijl wonen vaak met een langdurig of onbepaald verblijf wordt geassocieerd. Toch is dit onderscheid niet altijd even scherp te maken. Een scheidslijn ligt in de vraag of de gebruiker zijn of haar hoofdverblijf elders heeft. Als dat het geval is, kan het verblijf als logies worden beschouwd. Maar ook hierbij zijn kanttekeningen te plaatsen. De open grenzen, de toenemende flexibilisering van arbeidsrelaties en het groeiende aantal eenpersoonshuishoudens zorgen ervoor dat het vaak onduidelijk is wat als hoofdverblijf en wat als nevenverblijf wordt beschouwd. Omdat de situatie per geval kan verschillen, dient elk huisvestingsinitiatief op zijn eigen merites beoordeeld te worden.
Een gebouw dat als logies wordt gebruikt, kan namelijk dezelfde kenmerken vertonen als een woning. Het onderscheid tussen wonen en logies blijft dus in veel gevallen lastig te geven. Deze beleidsnotitie richt zich primair, maar niet uitsluitend, op internationale werknemers die voor een relatief korte periode (logies) in Nederland willen verblijven. Internationale werknemers die zich permanent willen vestigen (wonen) vallen (qua huisvesting) buiten het toepassingsbereik van dit beleid en dienen hun huisvesting te zoeken op de reguliere woningmarkt.
Internationale werknemers in Meierijstad: werk en verblijf in balans!
9
1.6 BELEIDSKADERS EN CIJFERS In bijlage 6 behorende bij dit stuk zijn, als achtergrondinformatie bij deze beleidsnotitie, de belangrijke beleidskaders met betrekking tot internationale werknemers opgesomd, waaronder de Europese, nationale, regionale en gemeentelijke richtlijnen. Met een aanzienlijke focus op de rapportages van de commissie Roemer en de nieuwe Wet goed verhuurderschap. Daarnaast biedt de bijlage statistische, cijfermatige achtergrondinformatie. 1.7 PROCESVERLOOP Er is geen sprake van volledig nieuw beleid, maar van een voortzetting en herijking van het bestaande beleid uit 2019. Deze actualisatie is tot stand gekomen in samenwerking met een klankbordgroep, waarin naast de gemeente ook werkgevers, huisvesters, uitzendbureaus, agrariërs en het Platform Ondernemend Meierijstad vertegenwoordigd zijn. Daarnaast heeft afstemming plaatsgevonden binnen diverse interne werkateliers. In het aangepaste beleid zijn zowel de meest recente wet- en regelgeving alsmede de aanbevelingen van de Commissie Roemer verwerkt. 1.8 LEESWIJZER Deze beleidsnotitie bestaat uit een viertal hoofdstukken. Hieronder volgt een korte uitleg van de indeling van het document. Hoofdstuk 1: Inleiding Dit hoofdstuk schetst de aanleiding voor de actualisatie van het voorgaande beleid.
Tevens wordt het belang van internationale werknemers voor de economische groei van de gemeente beschreven, evenals de noodzaak van een geïntegreerde aanpak voor huisvesting en integratie. Daarnaast worden het doel en de ambities van de gemeente beschreven. Hoofdstuk 2: Definities en wijze van meten In dit hoofdstuk worden de belangrijkste termen en begrippen uitgelegd die in de beleidsnotitie (en de bijbehorende bijlagen) worden gebruikt. Daarna is er aandacht voor de wijze van meten. Hoofdstuk 3: De vijf pijlers Dit hoofdstuk vormt de kern van het beleid en beschrijft de vijf pijlers waarop de gemeente haar aanpak baseert. Hoofdstuk 4: Evaluatie en monitoring In dit hoofdstuk wordt de evaluatie en monitoring van het beleid en van grootschalige locaties beschreven.
Internationale werknemers in Meierijstad: werk en verblijf in balans!
10
2. DEFINITIES EN WIJZE VAN METEN 2.1 DEFINITIES Internationale werknemer Een internationale werknemer is een economisch actieve migrant van tenminste 18 jaar, niet zijnde een internationale kenniswerker, afkomstig uit een ander land, die op grond van het paspoort of ander geldig reisdocument (alleen onderdanen van één van de lidstaten van de EU/EER of Zwitserland) of tewerkstellingsvergunning legaal in Nederland mag verblijven en hier, al dan niet tijdelijk, arbeid en inkomen verwerft. Een internationale werknemer heeft zijn of haar hoofdverblijf, alsmede het middelpunt van zijn of haar samenleving, niet in Nederland. Internationale kenniswerker Een migrant die hooggekwalificeerde arbeid verricht. Voor de toelating als kennismigrant gelden looneisen. Een andere benaming voor een internationale kenniswerker is expat. AKF-norm Agrarisch Keurmerk Flexwonen, verantwoordelijk voor de normering en kwalitatieve waarborging van huisvesting bij werkgevers in de agrarische sector die zelf werknemers in dienst hebben. AAB Adviescommissie agrarische bouwaanvragen. Bedrijfswoning Een woning die een functionele binding heeft met het bedrijf, waar de woning bij hoort. Deze woning maakt vaak deel uit van een bedrijfscomplex of een agrarisch bedrijf en de bewoning ervan is noodzakelijk om te bedrijfsactiviteiten goed te laten verlopen.
De bewoner heeft een directe band met de bedrijfsvoering, zoals een beheerder of eigenaar van het bedrijf. Bedrijventerrein Het geheel aan gebouwen en terreinen ten behoeve van bedrijven en industrie, inclusief toevoerwegen, tussengelegen water etc. De contouren van de bedrijventerreinen zijn te vinden in bijlage 5.
Internationale werknemers in Meierijstad: werk en verblijf in balans!
11
Bouwperceelgrens De grens van een bouwperceel, een aaneengesloten stuk grond, waarop ingevolge de regels zelfstandige, bij elkaar behorende bebouwing is toegelaten. Bouwvlak Een geometrisch bepaald vlak, waarmee gronden zijn aangeduid, waar ingevolge de regels bepaalde gebouwen en bouwwerken, geen gebouwen zijnde, zijn toegelaten. Buitengebied De landelijke gebieden die geen deel uitmaken van het stedelijk gebied of een bedrijventerrein. Delen van het buitengebied zijn aangemerkt als de zone ‘nabij bedrijventerreinen’ of ‘kernrandzone’. Het buitengebied wordt gekenmerkt door open landschappen, landbouwgronden, natuurgebieden en verspreide bebouwing. Buitenplanse omgevingsplanactiviteit (Bopa) Een omgevingsvergunning als bedoeld in artikel 5.1, eerste lid, onder a Omgevingswet. Burgerwoning Een woning die niet behoort bij een (agrarisch) bedrijf en derhalve niet kan worden aangemerkt als een bedrijfswoning maar bestemd is voor bewoning die niet is gekoppeld aan de uitoefening van een (agrarisch) bedrijf als hoofdfunctie. Het betreft woningen die in het tijdelijk deel van het Omgevingsplan zijn bestemd als woonbestemming of voor woonactiviteiten waarbij het wonen in een woning de hoofdfunctie op het perceel betreft.
Gebouwen met een tijdelijk karakter Gebouwen met een tijdelijk karakter zijn bouwwerken die bedoeld zijn om voor een vooraf vastgestelde, beperkte periode in gebruik te zijn. De bouwwerken zijn demontabel of verplaatsbaar van aard. Hoewel het om een nieuwe ruimtelijke ontwikkeling gaat, worden deze gebouwen niet beschouwd als permanente nieuwbouw vanwege hun beoogde tijdelijke functie en gebruiksduur. Denk bijvoorbeeld aan modulaire gebouwen of ‘tiny houses’. Grootschalige huisvesting Als er meer dan 50 internationale werknemers op één huisvestinglocatie verblijven, is er sprake van grootschalige huisvesting. Grotere woning Een grotere woning is een reguliere burgerwoning, plattelandswoning of (voormalige) bedrijfswoning waarvan de inhoud van het oorspronkelijke hoofdgebouw, exclusief aanbouwen, uitbouwen en bijgebouwen, groter is dan 750 kubieke meter (m2). Een voorbeeld van een grotere woning is een woonboerderij in het buitengebied. Hergebruik bestaand vastgoed Hergebruik van bestaand vastgoed betreft het opnieuw in gebruik nemen van bestaande gebouwen of delen daarvan, al dan niet na verbouwing of renovatie, voor dezelfde of een andere functie dan oorspronkelijk bedoeld. Dit kan onder meer gaan om transformatie of tijdelijke invulling.
Internationale werknemers in Meierijstad: werk en verblijf in balans!
12
Huishouden Een persoon, of groep personen die een (duurzame) gemeenschappelijke huishouding voert. Indien het huishouden uit twee of meer personen bestaat, betreft het een leefvorm of samenlevingsvorm met een continuïteit in de samenstelling en een onderlinge verbondenheid. Kenmerken van continuïteit in de samenstelling en een onderlinge verbondenheid zijn: • voor onbepaalde tijd samenleven; • een ieder neemt deel aan het gezinsleven, bijvoorbeeld samen eten en verdeling huishoudelijke taken; • eigen kamer, maar gemeenschappelijk sanitair, keuken en woonkamer; Kamerverhuur aan internationale werknemers valt in de meeste gevallen niet onder het begrip huishouden, omdat bij tijdelijke huisvesting in de meeste gevallen geen sprake is van continuïteit in de samenstelling en/of van duurzame onderlinge verbondenheid. Huisvestingslocatie Een specifieke locatie die bestemd en ingericht wordt voor het onderbrengen van internationale werknemers, en die voldoet aan de relevante wet- en regelgeving. Een huisvestingslocatie kan bestaan uit een of meerdere gebouwen of wooneenheden. Huisvester Degene die huisvesting biedt aan internationale werknemers. Kernrandzone Een zone van 250 meter buiten de contouren van het stedelijk gebied van Meierijstad, zoals opgenomen in bijlage 5, gelegen in het buitengebied. Kernrandzones vormen de overgang van het stedelijk gebied naar het buitengebied.
Kleinschalige huisvesting Als er 10 internationale werknemers of minder op één huisvestinglocatie verblijven, is er sprake van kleinschalige huisvesting. Logies Het bedrijfsmatig aanbieden van tijdelijk (nacht)verblijf, waarbij het kenmerk is dat de betreffende internationale werknemer het hoofdverblijf, alsmede het middelpunt van zijn of haar samenleving, buiten Nederland heeft. Middelgrote huisvesting Als er tussen 11 tot en met 50 internationale werknemers op één huisvestinglocatie verblijven, is er sprake van een middelgrote huisvestingslocatie. Nieuwbouw Het bouwen van een geheel nieuw bouwwerk op een locatie waar nog geen bestaand gebouw staat, of waar een eerder gebouw is gesloopt. Het betreft een volledig nieuwe constructie, niet zijnde een bouwwerk met een tijdelijk karakter (deze vallen onder de huisvestigingsvorm ‘gebouwen met een tijdelijk karakter’).
Internationale werknemers in Meierijstad: werk en verblijf in balans!
13
Ontwikkelrichting van het gebied De ontwikkelrichting van een gebied verwijst naar de visie voor de toekomstige ruimtelijke, economische en sociale ontwikkeling van dat gebied. Het definieert de gewenste koers van het gebied met betrekking tot landgebruik, infrastructuur, voorzieningen, landschap, milieu, en de interactie tussen functies zoals wonen, werken, recreatie en mobiliteit. Plattelandswoning Een plattelandswoning is een voormalige agrarische bedrijfswoning die door derden, die geen functionele binding hebben met het bedrijf, mag worden bewoond. In de beleidsnotitie wordt een plattelandswoning als een reguliere burgerwoning beschouwd. RNI Registratie Niet-Ingezetenen, een systeem welke gegevens bevat over mensen die niet (meer) in Nederland wonen, maar wel te maken hebben met de Nederlandse overheid. SNF-norm Stichting normering Flexwonen (SNF), verantwoordelijk voor de normering en kwalitatieve waarborging van huisvesting van internationale werknemers. Stedelijk gebied Het samenstel van bebouwing voor wonen, dienstverlening, bedrijvigheid, detailhandel en horeca, en de daarbij behorende openbare of sociaal-culturele voorzieningen en infrastructuur. De 13 kernen van Meijerijstad vallen onder het stedelijk gebied en de contouren hiervan zijn in bijlage 5 opgenomen.
Tijdelijke huisvesting Een vorm van verblijf die voor een vooraf vastgestelde periode wordt toegestaan, zonder de intentie van permanent gebruik. In het geval van huisvesting voor internationale werknemers kan onder voorwaarden een tijdelijke vergunning worden afgegeven voor een maximale duur van 20 jaar, afhankelijk van het initiatief. Deze termijn geldt vanaf het moment dat de omgevingsvergunning onherroepelijk is tot het moment dat het perceel of gebouw weer in de oorspronkelijke staat is teruggebracht. Tijdelijke vergunning Een vergunning die voor een bepaalde termijn wordt afgegeven, met een duidelijk omschreven einddatum. Vervangende nieuwbouw Het proces waarbij een (verouderd of afgeschreven) gebouw wordt gesloopt en vervangen door een nieuw gebouw op dezelfde locatie. Bij vervangende nieuwbouw worden per saldo geen extra m3 gerealiseerd. Vrijkomende agrarische bedrijfsbebouwing (VAB) Gebouwen binnen een agrarische bouwvlak die niet langer voor agrarische doeleinden worden gebruikt.
Internationale werknemers in Meierijstad: werk en verblijf in balans!
14
Vrijkomende niet-agrarische bebouwing (VNAB) Leegstaande of niet langer gebruikte gebouwen die oorspronkelijk geen agrarische functie hadden, maar een niet-agrarische functie. Werkgever De ondernemer die, op basis van een arbeidsovereenkomst, internationale werknemers in eigen dienst heeft. Wet BRP Wet Basisregistratie Personen, ook wel het bevolkingsregister genoemd. Woning Een (gedeelte van een) gebouw dat dient voor de huisvesting van één afzonderlijk huishouden. Wonen Het gehuisvest zijn in een woning. Zone ‘nabij bedrijventerreinen’ Een zone van 250 meter buiten de contouren van de bedrijventerreinen van Meierijstad, gemeten vanaf de rand van de contour ‘bedrijventerrein’. De zone ‘nabij bedrijventerrein’ kan alleen gelegen zijn in het buitengebied. In verband met de ruimtelijke impact is het essentieel dat de inrit/toegang (ontsluiting) van de huisvestingslocatie ontsloten wordt op de directe infrastructuur waar ook het bedrijventerrein gebruik van maakt. 2.2 WIJZE VAN METEN Zone ‘nabij bedrijventerreinen’ De zone van 250 meter buiten de contouren van een bedrijventerreinen, gemeten vanaf de rand van de contour ‘bedrijventerrein’, zoals opgenomen in bijlage 5. De zone ‘nabij bedrijventerrein’ kan alleen gelegen zijn in het buitengebied.
Kernrandzone Een zone van 250 meter buiten de contouren van het stedelijk gebied van Meierijstad, gemeten vanaf de rand van de contour, zoals opgenomen in bijlage 5. Een kernrandzone kan alleen gelegen zijn in het buitengebied. 75 meter tussen huisvestingslocaties De kortste afstand tussen twee huisvestingslocaties, te meten van rand bouwvlak tot rand bouwvlak tussen twee huisvestingslocaties. Indien een bouwvlak ontbreekt dan geldt de bouwperceelgrens.
Internationale werknemers in Meierijstad: werk en verblijf in balans!
15
3. DE VIJF PIJLERS Het beleid van de gemeente richt zich op onderstaande vijf pijlers die cruciaal zijn voor een inclusieve aanpak van de thematiek rondom internationale werknemers. 1. 2. 3. 4. 5.
Participatie en beheer; Adequate registratie; Sociaal en maatschappelijke verbondenheid; Goede en voldoende huisvesting; Toezicht en handhaving.
De vijf pijlers zullen hieronder nader beschreven worden. 3.1 PARTICIPATIE EN BEHEER Hoewel er in zijn algemeenheid wordt erkend dat internationale werknemers een waardevolle bijdrage leveren aan de Nederlandse economie en van belang zijn voor de werkgelegenheid in Meierijstad, welke anders wellicht naar een andere regio of naar het buitenland zouden verdwijnen, ontstaan er vaak gevoelens van ongemak bij de huisvesting van internationale werknemers in de directe omgeving. Dit ongemak wordt deels veroorzaakt door negatieve berichtgeving in de media. Tegelijkertijd kunnen sociale en culturele verschillen, zoals gewoonten, normen en taalbarrières, tot spanningen leiden. De grote meerderheid van de internationale werknemers die hard werken en zich zo goed mogelijk proberen aan te passen aan hun nieuwe woonomgeving komt meestal niet in beeld. Een zo goed mogelijke relatie tussen internationale werknemers, huisvesters en de lokale bevolking is erg van belang bij het realiseren van een huisvestingslocatie. Vroegtijdige betrokkenheid en wederzijds begrip dragen bij aan acceptatie en vergemakkelijken de integratie van internationale werknemers in de omgeving. Het is daarom belangrijk om in te zetten op wederzijds begrip, duidelijke communicatie en laagdrempelig contact tussen alle betrokken partijen.
Hoewel het hierboven beschreven draagvlak voor een huisvestingslocatie niet afdwingbaar is, blijft het wel een belangrijk uitgangspunt. Participatie is een gezamenlijke verantwoordelijkheid waarbij de inspanning van beide kanten moet komen: naast de inzet van de initiatiefnemer is ook de actieve betrokkenheid van omwonenden en andere belanghebbenden van essentieel belang. Internationale werknemers in Meierijstad: werk en verblijf in balans!
16
Voor nieuwe huisvestingslocaties in Meierijstad, dienen in ieder geval de volgende richtlijnen te worden nageleefd: • De omgevingsdialoog; • Huisreglement; • Beheer en contact. Omgevingsdialoog Het betrekken van de directe omgeving is essentieel voor het succesvol realiseren van huisvestingslocaties. Daarbij is zorgvuldige communicatie van groot belang. De aanwezigheid en huisvesting van internationale werknemers zijn onderwerpen die soms sterke reacties kunnen oproepen. Zelfs wanneer huisvesting op een zorgvuldige manier tot stand komt, kunnen inwoners zich in hun belangen geraakt voelen of ervaren dat dit het geval is. Daarom is het van belang om in een vroegtijdig stadium de dialoog aan te gaan om eventuele misverstanden weg te nemen en waar mogelijk belangen op elkaar af te stemmen. Het bevorderen van maatschappelijke participatie kan bijdragen aan een beter begrip en een meer constructieve dialoog. Bij het betrekken van de omgeving rondom huisvesting ligt de verantwoordelijkheid niet alleen bij de gemeente. De huisvester heeft de primaire verantwoordelijkheid voor het aangaan van de dialoog met de omgeving en de beheer van het project. De omgevingsdialoog zorgt ervoor dat belangen, zorgen en bezwaren van omwonenden, wijk- en dorpsraden en andere belanghebbenden in een vroegtijdig stadium op tafel komen.
De gemeente Meierijstad ziet de omgevingsdialoog als een essentiële eerste stap in de planvorming. Wanneer relevant zal worden geadviseerd om de wijk- of dorpsraad te betrekken. De actuele eisen en richtlijnen voor de omgevingsdialoog, inclusief de vereisten voor verslaglegging, zijn te vinden in bijlage 2 van het beleid. Voor grootschalige initiatieven is de initiatiefnemer verplicht om een fysieke informatieavond te organiseren. Hierbij worden omwonenden en andere belanghebbenden uitgenodigd. Tijdens deze bijeenkomst worden de plannen toegelicht en krijgen de aanwezigen de gelegenheid om vragen te stellen en mogelijke zorgen kenbaar te maken. Ter ondersteuning en om te zorgen voor een goede afstemming met de gemeentelijke beleidskaders, zal indien nodig een medewerker of bestuurder van de gemeente aanwezig zijn om aanvullende informatie te verschaffen en te helpen bij het beantwoorden van vragen. Huisreglement Elke huisvestingslocatie in de gemeente Meierijstad moet vergezeld zijn van een huisreglement, dat specifiek gericht is op het voorkomen van overlast voor zowel internationale werknemers als omwonenden. Het huisreglement moet minimaal onderwerpen behandelen zoals het parkeren van voertuigen, geluidsoverlast, drugs- en alcoholgebruik en het omgaan met (zwerf)afval.
Naast deze onderwerpen moet het reglement ook regels bevatten over goed nabuurschap, handelen bij calamiteiten, brandveiligheid, het respecteren van de nachtrust en het ontvangen van bezoek. Het huisreglement moet bovendien duidelijk maken wie verantwoordelijk is voor het toezicht op de naleving van de regels en hoe deze persoon bereikbaar is voor huurders, omwonenden, politie en de gemeente Meierijstad. Het reglement moet goed zichtbaar zijn bij de in- en uitgang van de locatie en beschikbaar zijn in zowel het Nederlands als in de taal van de aanwezige bewoners. Verder dient het huisreglement altijd te verwijzen naar het Work in NL-punt Noordoost-Brabant (WIN-punt Noordoost-Brabant) voor aanvullende onafhankelijke ondersteuning en informatie over het wonen, werken en leven in Nederland/Noordoost-Brabant. Internationale werknemers in Meierijstad: werk en verblijf in balans!
17
Het huisreglement wordt een indieningsvereiste en wordt gekoppeld aan de omgevingsvergunning van de huisvestingslocatie. De actuele eisen en richtlijnen voor het huisreglement zijn te vinden in bijlage 3 van het beleid. Beheer en contact Bij alle huisvestingslocaties voor internationale werknemers dient, naast het verplichte huisreglement, ook een beheerplan te worden opgesteld. Dit beheerplan is essentieel om tijdens de ruimtelijke procedure te kunnen beoordelen hoe het toezicht en beheer op de locatie worden georganiseerd. Het doel van het beheerplan is om overlast voor zowel de te huisvesten internationale werknemers als de omwonenden te voorkomen. De huisvester van de locatie is verantwoordelijk voor het beheer van de huisvesting en het aanstellen van de beheerder. De beheerder houdt toezicht op het dagelijkse onderhoud en treedt op als contactpersoon voor zowel bewoners als omwonenden en instanties zoals de gemeente en hulpdiensten. Hoewel er voor elke huisvestingslocatie waar internationale werknemers worden gehuisvest een beheerplan wordt geëist wordt er, op basis van de schaalgrootte van de huisvestingslocatie, onderscheid gemaakt in het beheer. Hoe groter de huisvestingslocatie, hoe meer nadruk er dient te liggen op beheer.
De beheerder dient zorg te dragen voor de in- en uitschrijving van de gehuisveste internationale werknemers wanneer zij langer dan vier maanden in Nederland verblijven. Ook ziet de beheerder toe op hygiëne, brandveiligheid en de naleving van het huisreglement. Bij een wisseling van beheerder of wijziging van het beheerplan moet dit gemeld worden aan de gemeente. Voor elke locatie dient er een nachtregister te worden bijgehouden waarin de persoonlijke gegevens van de bewoners staan, evenals de data van aankomst en vertrek. Bij grootschalige locaties dient de huisvester een beheerder (of meerdere beheerders) aan te wijzen welke 24 uur per dag, 7 dagen per week aanwezig en bereikbaar is. Er moet altijd iemand aanwezig zijn die de Nederlandse, Duitse of Engelse taal beheerst, en bij voorkeur ook de moedertaal van de internationale werknemers. Bij grootschalige huisvestingslocaties wordt bovendien de oprichting van een klankbordgroep verplicht gesteld. Deze groep komt op regelmatige basis bijeen om feedback te verzamelen en eventuele problemen te bespreken en op te lossen. Het streven is om bij grootschalige initiatieven, na realisering van het plan, elke 2 tot 3 maanden een klankbordgroep-overleg te organiseren. Het beheerplan wordt een indieningsvereiste en zal worden gekoppeld aan de omgevingsvergunning van de huisvestingslocatie.
In bijlage 4 zijn de richtlijnen voor het beheerplan opgenomen.
HOE GAAN WE DIT BEREIKEN • De initiatiefnemer betrekt in een vroegtijdig stadium omwonenden, de gemeente en andere belanghebbenden door middel van een goede omgevingsdialoog en mogelijke informatieavond; • Huisvesters zorgen voor een goed aanspreekpunt voor omwonenden, gemeente en overige instanties; • Bij alle huisvestingslocaties is sprake van een huisreglement en een goed beheerplan.
Internationale werknemers in Meierijstad: werk en verblijf in balans!
18
3.2 ADEQUATE REGISTRATIE Een accurate registratie van internationale werknemers vormt, ook in Meierijstad, al geruime tijd een uitdaging. Praktijkervaringen laten zien dat sommige internationale werknemers jarenlang in Nederland verblijven zonder zich te registreren bij de gemeente waar zij feitelijk verblijven. Uit landelijk onderzoekt blijkt dat ongeveer 37% zich inschrijft. In andere gevallen melden internationale werknemers zich wel aan, maar vertrekken zij plotseling naar hun land van herkomst. Dit leidt tot een gebrek aan betrouwbare gegevens, wat de gemeente belemmert in haar administratie en toezicht. Dit gebrek aan gedetailleerde registratie bemoeilijkt het aanpakken van problemen zoals uitbuiting, fraude en andere misstanden. Veel internationale werknemers realiseren zich het belang van inschrijving niet en vinden het lastig om de weg naar de gemeente te vinden. Er zijn ook situaties bekend waarin werkgevers of huisvesters internationale werknemers niet helpen bij het inschrijven in de BRP, of zelfs actief verhinderen. Het belang van BRP-inschrijving reikt verder dan alleen de gemeente, ook voor de internationale werknemers zelf is het essentieel. Ze zijn vaak niet op de hoogte van de voordelen van inschrijving, zoals toegang tot DigiD, sociale voorzieningen en de mogelijkheid om woningzoekende te worden.
Om een beter inzicht te krijgen in de internationale werknemers die in de gemeente Meierijstad verblijven, kan de gemeente gebruikmaken van twee belangrijke instrumenten: 1. Verblijfsbelasting; 2. Basisregistratie Personen (BRP). Verblijfsbelasting (toeristenbelasting) Verblijfsbelasting (conform gemeentewet artikel 224 is de benaming toeristenbelasting, in de dagelijkse praktijk wordt in Meierijstad vaak het woord verblijfsbelasting gebruikt) is een belasting die betaald moet worden door iedereen die tijdelijke accommodatie aanbiedt aan personen die niet zijn ingeschreven in de Basisregistratie Personen (BRP) van de gemeente. Deze belasting geldt zowel voor zakelijke als privéovernachtingen. Ook internationale werknemers die tijdelijk in de gemeente verblijven, zijn onderhevig aan deze belasting. Verblijfaanbieders zijn wettelijk verplicht (artikel 438 wetboek van Strafrecht) om een nachtregister bij te houden waarin ze de gegevens van hun tijdelijke bewoners cq gasten registreren. De gemeente Meierijstad houdt toezicht op de naleving van de verblijfsbelasting, wat ook controles ter plaatse omvat. Tijdens deze controles wordt zowel het nachtregister als het aantal tijdelijke bewoners gecontroleerd.
Basisregistratie Personen (BRP) Voor internationale werknemers die tijdelijk in Nederland willen werken, is een BSN vereist, verkregen door inschrijving in de RNI (Registratie Niet-ingezetenen). De RNI is bedoeld voor personen die korter dan vier maanden in Nederland verblijven. Bij deze registratie worden het woonadres in het land van herkomst en het eerste verblijfadres in Nederland genoteerd. Vaak wordt het adres van de werkgever als verblijfadres opgegeven, wat betekent dat de gemeente geen inzicht heeft in het daadwerkelijke verblijfadres van de internationale werknemer. Daarom is inschrijving in de BRP van groot belang. Deze registratie geeft de gemeente inzicht in waar de internationale werknemers verblijven en hoelang zij in Nederland blijven. Internationale werknemers die langer dan vier maanden in Nederland blijven, zijn verplicht zich in te schrijven in de BRP op het adres waar zij verblijven. Hierdoor krijgen zij dezelfde rechten en plichten als andere inwoners van Nederland, wat de gemeente helpt om een volledig en accuraat overzicht van de gehuisveste internationale werknemers te behouden.
Internationale werknemers in Meierijstad: werk en verblijf in balans!
19
Oplossingsrichting Meierijstad Om de problematiek rondom registratie aan te pakken en de inschrijvingsgraad te verhogen, richt de gemeente zich op een aantal verbeterpunten. Allereerst wil de gemeente Meierijstad een actievere rol gaan spelen in het correct inschrijven van internationale werknemers en onderzoekt hoe de inschrijving (en uiteraard ook uitschrijving) kan worden verbeterd en laagdrempeliger kan worden gemaakt. Het doel is om zoveel mogelijk internationale werknemers vanaf dag één na aankomst in te laten schrijven in de BRP. In 2025 zal hiervoor een pilot worden opgestart. Als de pilot “inschrijving vanaf dag 1 bij aankomst” slaagt, dan zal de gemeente Meierijstad direct blijven inschrijven. In de toekomst kunnen er (mogelijk) nieuwe mogelijkheden voor inschrijving ontstaan. Hierbij kan gedacht worden aan groepsgewijze inschrijving of digitale inschrijving. Digitale inschrijving is op dit moment wettelijk (nog) niet toegestaan, de eerste inschrijving in de BRP moet fysiek plaatsvinden. Deze wetgeving kan in de toekomst echter veranderen. Ook is door de gemeente inschrijving op locatie onderzocht. De conclusie is dat inschrijving op het gemeentehuis, mede dankzij aanwezige en speciaal hiervoor aangeschafte voorzieningen, op dit moment nog leidt tot kwalitatief betere inschrijving. In- en uitschrijving van internationale werknemers blijft een dynamisch proces.
Het werkatelier Burgerzaken blijft continu zoeken naar manieren om inschrijving te verbeteren en werkt hierbij samen met de coördinator internationale werknemers van de gemeente. Ten tweede is verbeterde communicatie en ondersteuning voor internationale werknemers noodzakelijk. De gemeente Meierijstad probeert internationale werknemers beter te informeren over hun rechten en plichten, in hun eigen taal. Dit helpt hen het belang van BRP-inschrijving te begrijpen en hen bewust te maken van hun wettelijke verplichtingen, zodat ze de voordelen van registratie optimaal kunnen benutten. Het Work in NL-punt Noordoost-Brabant (WIN-punt Noordoost-Brabant) speelt hierin een belangrijke rol (zie ook de pijler ‘sociaal en maatschappelijke verbondenheid’). Bij huisvestingslocaties heeft de beheerder de taak om bewoners te informeren over hun verplichting zich in te schrijven bij de BRP wanneer zij het voornemen hebben om langer dan vier maanden in Nederland verblijven en waar nodig de inschrijving te faciliteren (zorgen voor vervoer naar het gemeentehuis en het regelen van een tolk). Deze voorwaarde maakt onderdeel uit van het verplichte beheerplan welke zal worden gekoppeld aan de omgevingsvergunning van de huisvestingslocatie. Ten slotte heeft de gemeente een taak om werkgevers en huisvesters te wijzen op hun verantwoordelijkheden in het registratieproces.
Effectieve samenwerking met uitzendorganisaties en werkgevers is cruciaal om het aantal BRP-inschrijvingen te verhogen. Dit vereist afspraken en samenwerking, bijvoorbeeld via het getekende convenant (zie bijlage 6). In de nieuwe Wet toelating terbeschikkingstelling van arbeidskrachten (Wtta) wordt een zorgplicht opgenomen voor uitzendbureaus om er mede voor te zorgen dat internationale werknemers goed ingeschreven staan in de Basisregistratie Personen (BRP). Dit was ook een belangrijk advies van de Commissie Roemer.
HOE GAAN WE DIT BEREIKEN: • De gemeente start met een pilot om zoveel mogelijk internationale werknemers op dag 1 na aankomst in te schrijven in de BRP; • Mogelijkheden voor groepsgewijze inschrijving of digitale inschrijving worden onderzocht; • Bij huisvestingslocaties wordt in- en uitschrijving onderdeel van het beheerplan.
Internationale werknemers in Meierijstad: werk en verblijf in balans!
20
3.3 SOCIAAL EN MAATSCHAPPELIJKE VERBONDENHEID Een belangrijk aspect van goed werkgeverschap is zorgdragen voor het welzijn van internationale werknemers. Werkgevers en uitzendbureaus spelen een cruciale rol in de integratie van internationale werknemers, zowel op de werkplek als daarbuiten. Het is essentieel dat werkgevers sociale activiteiten faciliteren die niet alleen op de werkvloer plaatsvinden, maar ook binnen de bredere gemeenschap. Daarnaast is het belangrijk dat internationale werknemers toegang hebben tot duidelijke en begrijpelijke informatie over bijvoorbeeld hun arbeidsvoorwaarden, scholingsmogelijkheden, gezondheidszorg en sociale voorzieningen in de regio. Daar wil ook de gemeente Meierijstad een duidelijke rol pakken. Hoewel inburgering voor internationale werknemers in Nederland geen wettelijke verplichting is, probeert de gemeente een actieve rol te spelen in het faciliteren van hun integratie. Het streven is om internationale werknemers een solide basis te bieden, waarna zij zelf op vrijwillige basis kunnen beslissen hoe zij verder willen bouwen aan hun integratie. Het Work in NL-punt Noordoost-Brabant (WIN-punt Noordoost-Brabant) speelt hierin een sleutelrol. Work in NL-punt Noordoost-Brabant (WIN-punt Noordoost-Brabant) In de praktijk blijkt dat veel internationale werknemers moeite hebben om hun weg te vinden binnen de Nederlandse samenleving.
Dit komt vaak doordat ze niet goed op de hoogte zijn van de beschikbare voorzieningen en vaak ook niet goed op de hoogte zijn van hun rechten en plichten. Hoewel velen van hen zelf proberen informatie te vinden via internet of via hun netwerk, vindt de gemeente het belangrijk om hen actief te begeleiden. Dit helpt hen niet alleen om zich beter wegwijs te maken in Meierijstad/Noordoost-Brabant, maar ook in Nederland als geheel. Bij het WIN-punt Noordoost-Brabant kunnen internationale werknemers in hun eigen taal terecht voor vragen en advies over het wonen, werken en leven in Nederland/Noordoost-Brabant. Het WIN-punt Noordoost-Brabant streeft naar een cultuur sensitieve benadering, omdat de relatie tussen burger en overheid per land en cultuur sterk kan verschillen. Niet iedereen heeft vanzelfsprekend vertrouwen in overheidsinstellingen. Bewustzijn van culturele verschillen helpt de consulenten van het WIN-punt Noordoost-Brabant om internationale werknemers sneller en beter van dienst te zijn en vergroot hun alertheid op mogelijke signalen van benadeling of uitbuiting. In 2024 heeft het WIN-punt Noordoost-Brabant circa 1200 internationale werknemers geholpen met advies en informatie over het wonen, werken en leven in Noordoost-Brabant/Nederland.
Zorgplicht en samenwerking met andere instellingen Gemeenten hebben, op basis van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), een zorgplicht ten aanzien van zelfredzaamheid en participatie ten behoeve van kwetsbare groepen in de gemeente. De huisvester dient zorg te dragen dat internationale werknemers een huisarts weten te vinden of weten hoe mogelijk zorg aan huis geleverd kan worden. Daarnaast zet de gemeente zich in om samenwerkingen op te bouwen met maatschappelijke instellingen voor de ondersteuning van internationale werknemers en hun gezinnen. Denk hierbij aan scholen, zorgverleners, kerken, verenigingen en wijkteams. Door actief samen te werken met deze partijen kan de gemeente Meierijstad de ondersteuning en integratie van internationale werknemers verder verbeteren en een toegankelijke, ondersteunende omgeving bieden waarin zij zich thuis kunnen voelen. Dakloosheid vormt hierbij eveneens een aandachtspunt. De coördinator internationale werknemers van de Gemeente Meierijstad en de consulenten van het WIN-punt
Internationale werknemers in Meierijstad: werk en verblijf in balans!
21
Noordoost-Brabant spelen hierbij een verbindende rol. Ten slotte kunnen internationale werknemers bij PIM Werkt terecht voor specifieke vragen. Pim Werkt is een mobiliteitscentrum waar iedereen (Meierijstad/Boekel/Bernheze), dus ook internationale werknemers, terecht kunnen voor vragen over werk en loopbaan. Doorstroom Naast de jaarlijkse toename van internationale werknemers, groeit ook het autonome inwonersaantal van Meierijstad. Deze demografische ontwikkelingen hebben gevolgen voor de woningvoorraad. In de Woonzorgvisie 2024 van Meierijstad is vastgelegd dat alle doelgroepen binnen de gemeente kwalitatief goed gehuisvest moeten worden. Door de huidige woningdruk is het echter niet realistisch om specifiek woningen te realiseren voor internationale werknemers die ervoor kiezen om zich voor langere tijd te vestigen. Wel is het van groot belang om deze groep zo goed mogelijk te ondersteunen bij hun participatie in de Nederlandse samenleving. Voor internationale werknemers die zich langdurig willen vestigen, zijn onder andere beheersing van de Nederlandse taal, kennis van lokale regels en cultuur, en toegang tot ontwikkelingsmogelijkheden van belang. Het Work in NL-punt Noordoost-Brabant (WIN-punt Noordoost-Brabant) speelt hierin een ondersteunende rol door informatie en voorlichting te bieden, zoals het belang van het inschrijven bij een woningcorporatie.
Bovengenoemde initiatieven en maatregelen moeten helpen om de verbondenheid en het welzijn van internationale werknemers te vergroten, zodat zij zich welkom en thuis voelen in Meierijstad en volwaardig kunnen deelnemen aan de samenleving. Dit geeft hen een toekomstperspectief waarin zij zich zowel persoonlijk als professioneel kunnen ontwikkelen.
HOE GAAN WE DIT BEREIKEN: • De gemeente biedt een informatiepunt over het wonen, werken en leven in NL/Noordoost-Brabant; • Werkgevers investeren in de kwaliteit van het werk en in de persoonlijke ontwikkeling van internationale werknemers; • De gemeente zet in op samenwerking met instanties t.b.v. onderwijs, zorg etc.
3.4 GOEDE EN VOLDOENDE HUISVESTING Goede en voldoende huisvesting van internationale werknemers is een belangrijk speerpunt van de gemeente Meierijstad. Er zijn momenteel te weinig geschikte locaties en de kwaliteit van bestaande huisvesting laat in sommige gevallen te wensen over. Bovendien zijn internationale werknemers vaak te afhankelijk van hun werkgevers voor hun woonruimte. De visie van de gemeente is dat iedere inwoner, inclusief internationale werknemers, op een gedegen en verantwoorde manier gehuisvest moet kunnen worden. Om misstanden te voorkomen en de situatie voor internationale werknemers te verbeteren, zijn er algemene voorwaarden in het beleid opgenomen. De algemene voorwaarden gelden voor alle huisvestingslocaties en zorgt ervoor dat alle locaties voldoen aan de minimumeisen voor kwaliteit en leefbaarheid. Voor de huisvesting van internationale werknemers gelden, naast de algemene voorwaarden, ook planologische specifieke voorwaarden. Het afwegingskader is te vinden in bijlage 1. Hieronder zal een nadere toelichting op de uitgangspunten en voorwaarden gegeven worden, zoals opgenomen in het kader.
Internationale werknemers in Meierijstad: werk en verblijf in balans!
22
3.4.1 Algemene voorwaarden Algemene voorwaarden (kwaliteit) Voldoen aan Wet- en Regelgeving Het initiatief dient te voldoen aan de geldende wet- en regelgeving, waaronder de Omgevingswet, het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) en het Besluit bouwwerken leefomgevings (Bbl). Dit omvat naleving van regels met betrekking tot de fysieke leefomgeving, zoals bouwvoorschriften, veiligheidsnormen en milieuregels. Deze regelgeving waarborgt dat de huisvesting bijdraagt aan een goede, gezonde en veilige fysieke leefomgeving voor zowel de internationale werknemers alsmede de omwonenden. Goed woon- en leefklimaat Er dient een goed woon- en leefklimaat te worden gegarandeerd voor zowel de omwonenden als de te huisvesten internationale werknemers. Dit betekent dat de huisvesting moet bijdragen aan een aangename en gezonde leefomgeving. Huisvestingslocaties dienen (onder andere) te voldoen aan de milieukundige aspecten externe veiligheid, geluid, lucht, bodem en geluid en volksgezondheid. In de Omgevingswet en het (tijdelijke) Omgevingsplan zijn de actuele uitgangspunten en normen opgenomen voor deze toetsing. Stedenbouwkundige-ruimtelijke structuur De bestaande stedenbouwkundige-ruimtelijke structuur van de omgeving mag door de komst van een huisvestingslocatie niet worden aangetast. Cultuurhistorische en esthetische waarden van het gebied dienen te worden gerespecteerd.
Een belangrijk uitgangspunt voor de gemeente Meierijstad is het maximaal benutten van bestaande (leegstaande) bebouwing. De gemeente geeft hiermee de voorkeur aan hergebruik van bestaande gebouwen boven nieuwbouw. Nieuwbouw wordt alleen overwogen als blijkt dat hergebruik van bestaande panden op een huisvestingslocatie niet haalbaar is. Met deze benadering wil de gemeente duurzaam en efficiënt omgaan met beschikbare middelen en infrastructuur. Natuurlijke en Landschappelijke Waarden De natuurlijke en/of landschappelijke waarden van de omgeving mogen niet worden aangetast. Dit betekent dat het initiatief moet worden geïntegreerd op een manier die respectvol is ten opzichte van de bestaande natuur- en landschapselementen van het gebied. Bij huisvesting in het buitengebied is een goede landschappelijke inpassing of kwaliteitsverbetering verplicht. Het huisvestingsinitiatief moet daarbij voldoen aan de regels en kaders voor landschappelijke inpassing zoals opgenomen in de ‘Handreiking Kwaliteitsverbetering’ van de gemeente. Veiligheid Huisvestingslocaties dienen te voldoen aan de geldende brandveiligheidsnormen en andere veiligheidsvoorschriften om een veilige woonomgeving te garanderen. Een van de pijlers van dit beleid is het zorgen voor een goede registratie van internationale werknemers in de Basisregistratie Personen (BRP).
Door een accurate en volledige registratie kan de gemeente effectiever toezicht houden en snel ingrijpen bij onveilige situaties.
Internationale werknemers in Meierijstad: werk en verblijf in balans!
23
Hygiëne en Gezondheid De huisvesting moet voldoen aan eisen op het gebied van hygiëne en gezondheid. Dit houdt in dat de accommodatie een gezonde leefomgeving moet bieden, met adequate sanitaire voorzieningen en een goede luchtkwaliteit. Daarnaast moet de huisvesting vrij zijn van gezondheidsrisico’s, zodat de bewoners in een veilige en gezonde omgeving kunnen verblijven. Verkeerskundige aspecten Bij het vestigen van een grote groep mensen op één locatie moet rekening worden gehouden met de verkeersbewegingen, de verkeersveiligheid en het aantal benodigde parkeerplaatsen. Het omliggende wegennet moet in staat zijn om de extra verkeersdrukte te verwerken. Voor het aantal benodigde parkeerplaatsen worden de geldende parkeernormen gehanteerd, zoals opgenomen in de gemeentelijke nota parkeernormen. Ontwikkelmogelijkheden omliggende percelen Bij de ontwikkeling van een nieuwe huisvestingslocatie moet zorgvuldig rekening worden gehouden met omliggende percelen. Het is van belang dat de planologische en milieutechnische ontwikkelmogelijkheden van deze percelen niet worden aangetast of belemmerd. Volwaardige, kwalitatieve huisvesting Er dient sprake te zijn van volwaardige huisvesting. De huisvestingslocatie moet beschikken over de primaire voorzieningen die voor kwalitatief goede huisvesting belangrijk zijn.