B8b Bijlage 1 - RNOB Koersnotitie - Transitie landbouw op dreef.pdf

Transitie Landbouw op dreef Koersnotitie RNOB Transitie Landbouw 2022-2030 Juni 2022; Versie 3.0

1

Uitgangspunten

Oplossingsrichtingen

Aanpak

Activiteiten

Voorwoord Het landschap van de regio Noordoost-Brabant wordt mede vormgegeven door de agrarische ondernemers. Of het nu de agrarische bebouwing, de akker, het vee in de weide of de dreef is die dit verbindt, gezamenlijk zijn zij de zichtbare contouren in ons landschap. De druk op de fysieke ruimte is enorm, ons landschap verandert. Net als dat de maatschappelijke verwachtingen veranderen. Met deze koersnotitie schetsen wij de richting waarop landbouw in de regio zich ontwikkelt en de activiteiten die wij als overheden in de regio daarop ondernemen. Transitie is naast een beweging die voor verandering staat, vooral ook een synoniem voor een beweging met richting zonder begin en einde. De transitie is al lang geleden ingezet en onomkeerbaar. We zijn dus al een periode ‘op dreef’. Maar we moeten ons ook beseffen, dat we ons bewegen naar een streep op de horizon. Die is niet altijd helder, zoals een stip aan de horizon, maar we weten wel welke kant we op willen. Op het moment dat we de streep naderen wordt deze steeds helderder. Maar kijken wij naar de horizon, dan zien wij de nieuwe uitdagingen weer als een streep verschijnen. We blijven in beweging. Samen; overheden en agrarische ondernemers! Met een duidelijk perspectief. Dat treft u aan in deze koersnotitie. 2

Uitgangspunten

Oplossingsrichtingen

Aanpak

Activiteiten

Inhoudsopgave Inleiding

4

Uitgangspunten

6

Coalitieakkoord 2021-2025

7

Ministerie LNV

8

Provincie Noord-Brabant

9

RNOB

10

Regionale kaders

11

Algemene uitgangspunten

12

Oplossingsrichtingen

13

Wat is er nodig

14

Hoe gaan we dat doen

15

Integrale regionale benadering

16

Integrale gebiedsbenadering

17

Integrale samenwerking

19

Activiteiten

20

Lopende activiteiten

21

Aanvullende activiteiten

22

Realisatie organiseren

23

Operationele samenwerking

24

Capaciteit RNOB

24

Communicatie

25

3

Uitgangspunten

Oplossingsrichtingen

Aanpak

Activiteiten

Inleiding De Koersnotitie ‘Transitie Landbouw op dreef’ is opgesteld als leidraad en leidmotief voor het handelen op het gebied van landbouw van de samenwerkende gemeenten en waterschappen in RNOB. Het geeft de richting aan waarnaar Noordoost-Brabant zich ontwikkelt op het gebied van landbouw en op welke wijze de regio dat gaat faciliteren en wil gaan realiseren. Daarbij kunnen wij de transitie landbouw niet los zien van de transitie in het landelijk gebied. Doel van de koersnotitie Wij streven naar een helder handelingsperspectief

beeld de toekomst tegemoet treden. Dat betekent

verschillende bevoegdheden. Daarnaast zijn er

voor de betrokken overheden, agrarische

dat we op basis van de gezamenlijke ambities,

diverse verbanden waarin de betrokken overheden

ondernemers en andere direct betrokkenen, zodat

visie en missie vertrekken. Voor onze regio zijn

samenwerken, ook bovenregionaal. Met deze

zij gezamenlijk de transitie van landbouw naar

dat het beleidskader Landbouw en Voedsel van

koersnotitie maken wij het voor onze partners

kringloop landbouw inzetten. Bij kringloop

de provincie Noord-Brabant, de visie van LNV, het

inzichtelijk hoe wij, gemeenten en waterschappen

landbouw zijn bodem en water de leidende

nationaal beleid en het EU beleid. In de wetenschap

van deze regio, in de samenwerking stappen als het

onderleggers. Het type bodem geeft aan wat er

dat de RNOB, maar ook andere relevante partijen

gaat om de transitie landbouw.

wel of niet mogelijk is in het betreffende gebied.

in de landbouwtransitie, niet beschikken over

De koersnotitie moet niet gezien worden als

Bijvoorbeeld op zandgronden is andere landbouw

onbeperkte middelen, tijd en kennis maken

investeringsagenda, programma, beslisboom of

mogelijk dan op kleigronden. De weg naar kringloop

wij keuzes om wel een heldere en realistische

besluitmodel. Dat ligt bij de individuele overheden.

landbouw is onomkeerbaar en kent duidelijke doel.

verwachting te scheppen. Daarin houden wij waar

Wel geven wij in deze koersnotitie aan waarin RNOB

Dit geeft agrarischeondernemers de mogelijkheid

mogelijk rekening met de investeringscylus van de

gezamenlijk optrekt en nadrukkelijk de krachten

een belangrijkebijdrage te leveren en te blijven

ondernemer.

en kennis bundelt. Met het termijn van deze

leveren aan het verbeteren van de leefbaarheid in

koersnotitie (2022-2030) beschrijven wij vooral hoe

de breedste zin van het woord. Tevens leggen we

Rollen en verantwoordelijkheden

wij naar deze periode kijken. Waar nodig stelt de

met deze koersnotitie de thema’s vast waarop wij

Uiteraard kennen de verschillende overheden

Bestuurlijke Kopgroep Transitie Landbouw RNOB

de koers uitzetten. Wij willen vanuit een realistisch

(provinciaal, gemeentelijk en waterschappen)

deze koersnotitie bij.

4

Uitgangspunten

Oplossingsrichtingen

Aanpak

Activiteiten

Vervolg Inleiding

Regionaal samenwerken Binnen RNOB zijn er meerdere programma’s

Leeswijzer

en deelprogramma’s zoals Transitie Landbouw.

“Transitie Landbouw op dreef” start met de

Vanuit de regionale ambitie en opgaven komen

Met deze koersnotitie geven wij vanuit het

uitgangspunten. Een verwijzing naar de visie

we tot de oplossingsrichtingen en beoogde

deelprogramma ‘Transitie Landbouw’ aan welke

van het ministerie LNV en het Beleidskader

activiteiten. We sluiten af met een grove

leidraad en met welk leidmotief wij participeren

Landbouw & Voedsel van de provincie

doorkijk naar de aankomende jaren, waarin

in de overige (deel)programma’s. Dit draagt ons

Noord-Brabant. Daarop aansluitend de

wij via de reguliere werkplan en jaarplan

inziens bij aan een betere afstemming, meer

Uitvoeringsagenda Landbouw en Voedsel en

systematiek de koersnotitie effectueren en de

efficiëntie en meer congruente ontwikkeling voor

Uitvoeringsagenda Mest van de provincie

transitie landbouw gaan realiseren.

de diverse (deel)porgramma’s. En daarmee de

Noord-Brabant.

impact die wij als RNOB realiseren.

In deze koersnotitie kijken wij als regionale overheden vooral naar de ontwikkeling van de agrarische ondernemingen. Vanuit Transitie Landbouw RNOB willen wij helder zijn wat het handelingsperspectief voor de agrarische ondernemers is, wat dit betekent voor de omgeving, wat dit betekent voor de betrokken overheden en op welke wijze de overheden daarin gezamenlijk, binnen de samenwerking van RNOB, vorm aan geven. Aan deze koersnotitie worden concrete acties en activiteiten toegevoegd die vanuit betrokken organisaties zijn aangedragen of die de betrokken organisaties wensen op te starten.

5

Uitgangspunten

Oplossingsrichtingen

Aanpak

Activiteiten

Uitgangspunten

6

Uitgangspunten

Oplossingsrichtingen

Aanpak

Activiteiten

Coalitieakkoord 2021-2025 aar, Omzien naar elk ar vooruitkijken na de toekomst Co ali tie ak ko or

en Ch ris ten Un

vooruitkijken naar de toekomst’ wordt de Transitie Landbouw als integraal onderdeel van het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) gezien. Daarmee zet het Kabinet de lijn om integraal maatschappelijke opgaven

d 20 21 – 20 25

VV D, D6 6, CD A

In het coalitieakkoord ‘Omzien naar elkaar,

aan te pakken via (bestaande) gebiedsgerichte

ie

aanpakken (GGA). Een voorbeeld van een gebiedsgerichte aanpak is de NOVI tafel als verbindende en 21 15 de ce mb er 20

escalatietafel. In onze regio is dat NOVI de Peel. Binnen NOVI de Peel werken de overheden (nationaal, provinciaal, waterschappen en lokaal) samen als één overheid. Naast het ‘ontschotten’ van rijksmiddelen en provinciale

COALITIEAKKOORD | Klik hier voor de link

middelen geeft het Kabinet aan te streven naar een klimaatfonds en stikstoffonds die van essentieel belang zijn.

7

Uitgangspunten

Oplossingsrichtingen

Aanpak

Activiteiten

Ministerie LNV VISIE LNV | Klik hier voor de link

REALISATIEPLAN LNV | Klik hier voor de link

Realisatieplan Visie LNV Op weg met nieuw perspectief Omschakeling naar kringlooplandbouw in 2030 is nodig om de landbouw, tuinbouw en visserij nieuwe perspectieven te geven. Het is een omschakeling van voortdurende verlaging van de kostprijs van producten naar voortdurende verlaging van het verbruik

Landbouw, natuur en voedsel: waardevol en verbonden

van grondstoffen en een zorgvuldig beheer van bodem, water en natuur. Het Realisatieplan bevat de beleidsinzet die deze omschakeling stimuleert.

Nederland koploper kringlooplandbouw in 2030

Nederland als koploper in kringlooplandbouw WAT DOET HET BELEID • Bevorderen precisielandbouw en innovatie op boerenerf GEZAMENLIJK KRINGLOOPLANDBOUW

• Meer experimenteerruimte bieden

CONCREET MAKEN

• EU-beleid (waaronder GLB) richten op kringlooplandbouw

• Gezonde bodem is de basis

• Overheidsgrond benutten voor omschakeling

• Dierlijke mest voorop

• Via samenwerking reststromen benutten

• Voedselresten als veevoer

• Boer belonen voor duurzaam produceren

• Voedselproductie verbetert natuur,

• Belemmerende regels rond mest en afval wegnemen

milieu en klimaat • Samenwerking in de regio en agroketens

• Korte ketens ondersteunen

WAT IS ER NODIG?

• Goed verdienvermogen ondernemers • Kennis en innovatie van hoog niveau • Voortbouwen op internationale voorsprong • Landbouw en natuur verbonden • Waardering voor voedsel en agrarisch ondernemers • Stimulerende wet- en regelgeving

8

Uitgangspunten

Oplossingsrichtingen

Aanpak

Activiteiten

7

BRABANTS BELEIDSKADER LANDBOUW EN VOEDSEL 2030 • PROVINCIE NOORD-BRABANT

Provincie Noord-Brabant Figuur 1.1 De Brabantse landbouw en voedselketen 3.0

DE BRABANTSE VOEDSELKETEN 3.0

BELEIDSKADER LANDBOUW & VOEDSEL 2030 | Klik hier voor de link UITVOERINGSAGENDA LANDBOUW & VOEDSEL 2030 | Klik hier voor de link UITVOERINGSAGENDA MEST | Klik hier voor de link

IS IN 2030 IN AL ZIJN DIVERSITEIT SLIM, WAARDEVOL, CIRCULAIR EN VERBONDEN

SLIM

WAARDEVOL

Precies en datagedreven

DIGITALISERING

innovatiefactoren zie pagina 75

HIGHTECH EN ARTIFICIËLE INTELLIGENTIE

Meer toegevoegde waarde, andere producten en diensten

UITGANGS MATERIALEN

PRIMAIRE PRODUCTIE

VERWERKING

DISTRIBUTIE

RETAIL EN FOODSERVICE

CONSUMENT

LIFESTYLE EN PERSOONLIJKE GEZONDHEID

KLIMAAT, BIODIVERSITEIT EN ECOLOGIE

CIRCULARITEIT

BIOBASED ‡ NONFOOD

MAATSCHAPPELIJKE EN ECODIENSTEN

CIRCULAIR

VERBONDEN

Gebaseerd op kringlopen, geen verspilling

Leefbaarheid en verbinding tussen schakels onderling en maatschappij

9

Uitgangspunten

Oplossingsrichtingen

Aanpak

Activiteiten

Richting 2030! • Samen sterker • Samen loont • Samen moet • Samen kan • Samen meer en beter • Omgaan met veranderingen: gezamenlijke opgaven • Als uitvloeisel van de regioreis

Sterke MKB en familiebedrijven

Groot organiserend vermogen

Gunstige ligging F O V O A D L L E Y

Leentje buur

Noordoost-Brabant “Een slimme, veerkrachtige regio, op weg naar een circulaire economie. Een regio

Vier agenda’s ‘Richting 2030’

1

goed is. Een regio waarin stad en platteland in balans zijn, elkaar waarderen en elkaar ook nodig hebben. Een regio met sterke steden met een menselijke maat en een leefbaar platteland dat aan de basis staat van een duurzame, slimme en maatschappelijk houdbare voedselproductie.”

2

3

E R E G

O IN P R A

Afstemmen

Bevolking

inwoners 650 duizend

4

Bruto Regionaal Product

euro 27 miljard

Subregionale diversiteit

waarin ruimte blijft om te pionieren. Waarin hard wordt gewerkt en het leven nog steeds

R T

Een mozaiek aan landschappen

B

Onze ambitie voor de regio

N P

O

R T

RNOB

Werkgelegenheid

banen 330 duizend

Bescheiden

OVERHEDENAGENDA Samenwerking tussen gemeenten en waterschappen

Veeteelt van oudsher groots

• Focus op mobiliteit en ruimte,

Nationaal op de 6de plaats (van 40 regio’s)

leefomgeving en vestigingsklimaat

AGRIFOOD CAPITAL AGENDA Samenwerking tussen ondernemers, kenniswereld en overheden • Focus op innovatiekracht, sterke bedrijven en talentontwikkeling

NOORDOOST BRABANT WERKT!

Agrifood

als economisch stuwende factor. En ook ...

Samenwerking tussen ondernemers, onderwijs, sociale partners en overheden • Focus op een veerkrachtige arbeidsmarkt

Ambitie Bestuurlijke Kopgroep Transitie Landbouw “Op weg naar een toekomstbestendige

ONDERNEMERSLIFT+ Samenwerking tussen ondernemers, onderwijs en overheden • Focus op starters en doorstartende bedrijven

High Tech

ICT en data

Logistiek

Zakelijke dienstverlening

Van boer tot bord

voedselproductie die bijdraagt aan een goed woon-, werk- en leefklimaat in het buitengebied (zonder het streven naar een emissievrije veehouderij los te laten)”.

Een regio die snel verandert ...

Regioagenda die aansluit op lokale agenda’s ... Verduurzamen mobiliteit Circulariteit Energietransitie

Transitie in de landbouw

Energietransitie

Global goals

Arbeidsmarkt Klimaat Natuur en landschap

Klimaatverandering

10

Uitgangspunten

Oplossingsrichtingen

Aanpak

Activiteiten

Regionale kaders MAATSCHAPPELIJKE RESULTATEN

REGIONALE SAMENWERKING

DE AGRARISCHE ONDERNEMER

De kwaliteit van bodem, lucht en water moet

We kunnen dit als individuele overheden

Een helder handelingsperspectief voor de

significant verbeteren.

en regio niet alleen. In gezamenlijkheid met

agrarische ondernemer is noodzakelijk.

Transitie landbouw moet bijdragen aan een gezonder leefmilieu in de gehele regio. De transitie van landbouw en daarmee het landelijk gebied is urgent. Actie is nu noodzakelijk; beter nu starten dan wachten op een definitieve oplossing. Naast ecologie en economie moet ook de maatschappelijke ontwikkeling mee genomen worden. Het is van belang om te verbinden. De opgaven in landbouw moeten we verbinden met de opgaven Blauw (water opgave) en Groen

andere regio’s, de provincie & nationale overheid heeft RNOB de overtuiging dat dit wel gaat lukken. Binnen de regio trekken we gezamenlijk op, maar er blijft ruimte om lokaal andere keuzes te maken.

Transitie landbouw moet de agrarische ondernemer ruimte geven om te ondernemen en een gezond verdienmodel te kunnen genereren. Regionaal is er ruimte voor kleinschalige lokaalgerichte landbouw activiteiten en

Op regionaal niveau wordt enkel georganiseerd

grootschalige (inter)nationaal gerichte

wat op lokaal niveau niet georganiseerd kan

landbouw activiteiten.

worden of lokaal inefficiënt is.

Alle landbouw activiteiten zijn gericht op een

De in te zetten maatregelen moeten leiden tot

blijvende ontwikkeling naar meer duurzame

minder overheidstaken en -werkzaamheden.

kringloop landbouw, desgewenst in samenhang

(biodiversiteit en klimaat opgave) en Rood

Niet alles kan overal. Het moet via de

(stedelijke opgave). Landbouw kan hier een

gemeentelijke omgevingsvisie helder zijn waar

verbindende schakel in zijn.

welke ruimte is voor agrarische activiteiten

met andere circulaire porcessen/opgaven.

en voor welke agrarische activiteiten in het bijzonder (gebouw- vs grondgebonden; natuurinclusief vs techniek gedreven). De rol van de regio moet per activiteit duidelijk en helder zijn; trekkend, verbindend, platform of kennisdelen.

11

Uitgangspunten

Oplossingsrichtingen

Aanpak

Activiteiten

Algemene uitgangspunten De uitdagingen zijn complex. Er zijn geen

Zorg voor voldoende capaciteit en kennis: dat

eenvoudige oplossingen. Gebiedsgericht werken

vraagt naast voldoende krachten vooral ook om

(GGA), door ontwerpend onderzoeken, helpt

bundeling van krachten. Tevens om slimmer

om deze complexiteit te vereenvoudigen entot

werken en efficiënter organiseren.

concrete oplossingen te komen.

De diversiteit is groot. De “gemiddelde agrarische

De voorliggende complexe opgaven vragen van

ondernemer” bestaat niet. Er is niet één richting.

de overheid en de agrarische ondernemers

Houd rekening met maatwerk en veel casussen.

om lef te tonen, vertrouwen en duidelijkheid (betrouwbaar en voorspelbaar zijn), rust (kom

De regio legt de focus bij transitie landbouw

uit de waan van de dag) en daadkracht.

op de regionale overheid en de agrarische

De transitie landbouw is vooral ook een transitie van het landelijk gebied, naast innovatie in de agrarische sector.

ondernemers. Om de transitie landbouw te realiseren is een transitie van de gehele keten noodzakelijk, maar de regio heeft enkel direct invloed op de ontwikkeling van de regionale en

Wij gaan uit van transparantie. Iedereen aan

lokale overheden en de agrarische ondernemers

tafel en openheid. Het is lastig, maar nodig. GGA

in de regio. Vanuit AgriFood Capital lopen er ook

geeft die mogelijkheid. Iedereen in zijn/haar

programma’s die invloed hebben op de keten.

waarde laten. Enkel in gesprek met koepels en

Daarin heeft RNOB een participerende rol.

vertegenwoordigers is niet de oplossing. Regionaal vooral inzetten op opgaven die je als individuele overheden niet alleen kunt oplossen of realiseren. De bestuurlijke intentie is in ieder geval het bundelen van kennis, capaciteit en middelen, naast het organiseren van ambtelijke en bestuurlijke doorzettingskracht.

12

Uitgangspunten

Oplossingsrichtingen

Aanpak

Activiteiten

Oplossingsrichtingen

13

Uitgangspunten

Oplossingsrichtingen

Aanpak

Activiteiten

Wat is er nodig? We moeten doen wat nu nodig is, niet enkel

Naast economische en ecologische innovatie is

profileren.

ook de sociale innovatie van belang, samen aan

Lange termijn uitdagingen zijn geen excuus

de slag (je hebt alle partijen nodig).

voor korte termijn acties. “Start small, start

Heb aandacht voor agrarische ondernemers die

now.” Er is niet één oplossing, het is een

‘doorontwikkelen’ (op een andere basis), niet

ontwikkeling naar steeds beter.

alleen aandacht voor de ‘stoppers’.

•

Pak eigen (regionale en/of lokale) regie.

•

Transitie landelijk gebied heeft een doorlooptijd van circa 30 jaar. Benader het als een ‘Deltaprogramma’.

Vanuit de regio is een stevige lobby en public affairs strategie nodig ten behoeve van de transitie landbouw en de belangen & behoeften van de overheden en de agrarische ondernemers. Experimenteer met circulaire landbouw op regionale schaal in de volle breedte van de

Heb aandacht voor het verschil in de subregio’s, allen verdienen hun aandacht en hebben een eigen dynamiek. Gebruik NOVI de Peel als De tafel waar overzicht is met betrekking tot de diverse projecten en programma’s en als escalatietafel in de samenwerking met alle overheden bij gebrek aan een ‘deltaprogramma’.

Kennis delen en ontwikkelen is essentieel om

Bundelen van capaciteit en middelen is

te blijven innoveren op de vlakken ecologie,

noodzakelijk om tot realisatie te komen.

economie en maatschappij. Laten we vooral ook leren van de fouten die er worden gemaakt.

agrarische sector (Veehouderij vs. teelten,

Bundel kennis en expertise vanuit de

grond- vs gebouwgebonden agrarische

ambtelijke organisaties op regionaal niveau.

ondernemingen).

De complexiteit vraagt naast de huidige

Ontwikkel een Toolbox die breed en

generalistische kennis en expertise, vooral

openbaar bereikbaar is. Een Toolbox waarin

om specifieke kennis en expertise die op

kennis, werkwijzen & werkvormen en

het gewenste moment in het betreffende

voorbeeldcasussen beschuikbaar zijn om op het

gebiedsproces kan worden ingezet.

gebied van gebiedsprocessen en landbouw te

Deel de geleerde lessen.

innoveren.

14

Uitgangspunten

Oplossingsrichtingen

Aanpak

Activiteiten

Aanpak

15

Uitgangspunten

Oplossingsrichtingen

Aanpak

Activiteiten

Integrale regionale benadering ...vraagt om integrale oplossingen Heb aandacht voor de verschillende belangen

De beschikbare capaciteiten in de regio zijn

(bodemkwaliteit, verdienmodel, etc.) en de

beperkt en het verloop is groot. Door integraal

daarbij behorende investeringsagenda’s en

samen te werken, behalen we efficiëntie, bieden

investeringscycli.

we meer continuïteit en werken we aan een

In de regio is de transitie landbouw gekoppeld aan de transitie landelijk gebied en daarmee

basis waarin deze capaciteiten zich ook kunnen blijven ontwikkelen.

verbonden aan de opgaven van natuur,

Complexiteit van vergunnen, kaders, beleid

omgeving, economie, wonen en water.

en handhaven leiden tot het handelen naar

Met de Regio Deal Noordoost Brabant ‘Nu aan de slag voor goed leven, fijn wonen en anders werken’ heeft de regio de koppeling gelegd tussen de verschillende opgaven. Een groot aantal projecten binnen deze Regio Deal dragen bij aan de transitie landbouw. Met de Gebiedsgerichte Aanpak (GGA) benaderen wij de uitdagingen in het betreffende

de waan van de dag. De regio wil sturen op de gewenste output en op werkelijke realisatie van bijvoorbeeld emissies. Dat moet leiden naar meer innovatieruimte en meer sturen op ontwikkeling. De transitie van het landelijk gebied vraagt integraal oplossingen voor vrijgekomen agrarische gronden en bebouwingen (VAB’s).

gebied integraal. Met deze koersnotitie geven

Transitie Landbouw vraagt ook om ontwikkeling

wij de richting aan voor de transitie landbouw in

in de AgriFood keten. Dat vereist een

die aanpak.

gezamenlijke aanpak van de regio (focus op de agrarische sector) met de provincie (ontwikkelen van de keten staat in beleidskader) en AgriFood Capital (bijvoorbeeld het programma AgrifoodInnovation).

16

Uitgangspunten

Oplossingsrichtingen

Aanpak

Activiteiten

Integrale gebiedsbenadering Wat kan waar? RNOB inventariseert de keuzes die de lokale

Natuurontwikkeling gebieden

overheden zelf maken. Deze bundelt de regio tot

De nadruk ligt vooral op de natuurwaarde van

één regionale kaart waarop zichtbaar is waar wat

het betreffende gebied. Uiteraard zijn er andere

kan. Per gemeente wordt aangegeven waar welke

activiteiten mogelijk, maar deze bekrachtigen

agrarische activiteit kan worden ondernomen.

het natuurlijke karakter van dit gebied.

Binnen de regio stemmen wij dit met elkaar af om een duidelijk regionaal overzicht uit te kunnen

Beekdalen en Maas gebieden

dragen.

In deze gebieden ligt het accent op water, zoals waterberging, waterbuffering en waterbeheer.

Op basis van gebiedswaarden, zoals:

De overige activiteiten leveren daaraan een

• bodemkenmerken en water

bijdrage.

• natuurwaarden • geografische kenmerken

Agrarische gebieden

• verstedelijkingsopgaven

In deze gebieden ligt de focus op agrarische activiteiten die bodem gebonden zijn. Uiteraard

onderscheiden wij vanuit transitie landbouw vier

met oog voor de overige ruimtelijke en

gebiedstypologieën, te weten:

maatschappelijke opgaven. Stedelijke gebieden Naast de woon-, industrie- en infrastructurele druk liggen in deze gebieden ook de energie opgaven en de opgaven om agrarische ondernemingen, die gebouw gebonden agrarische activiteiten ondernemen, hier te situeren.

17

Uitgangspunten

Oplossingsrichtingen

Aanpak

Activiteiten

Vervolg Integrale gebiedsbenadering

De gezamenlijke overheden binnen RNOB geven

Uiteraard zijn er ook plekken waar aan wordt

per gebied aan welke agrarische activiteiten

gegeven dat er geen mogelijkheid is voor

daarin mogelijk zijn. In het rapport van Splendid

agrarische activiteiten.

‘Typeringen voor kringlooplandbouw’ worden de verschillende activiteiten beschreven, namelijk:

In de aankomende periode werkt RNOB aan een duiding van de verschillende typen kringloop

Natuurinclusieve kringlooplandbouw

landbouw. Met name welke randvoorwaarden

1

Extensieve akkerbouw

noodzakelijk zijn en welke typerende kenmerken

2

Extensieve veeteelt

horen bij de verschillende typen. Wetende dat

3

Gemengde bedrijven

de agrarische ondernemers niet enkel gaan

Intensieve grondgebonden kringlooplandbouw 4

Precisielandbouw

5

Intensieve gewasteelt met reststromen

6

Intensieve melkveehouderij

7

Intensieve hokdierbedrijven met veevoerproductie

kiezen voor de een of andere, maar dat het veelal zal gaan om mengvormen van deze typen. Tevens brengen wij in kaart welke grondtypen, grondwaterstanden, klimaateigenschappen, etc., kortom gebiedstypologiën, waar zijn. Deze geven, met de uitgewerkte bedrijfstypologieën, inzicht op de vraag; ‘waar kan wat?’. Hiermee hebben de individuele gemeente de beschikking over

Hoogtechnologische, niet-grondgebonden

informatie t.b.v. hun omgevingsvisie en dat kan

kringlooplandbouw

binnen de gebiedsgerichte aanpak per gebied de

8

Agropark met nadruk op dierlijke productie

agrarische ondernemers helpen bij het maken

9

Agropark met nadruk op tuinbouw

van hun individuele keuzen.

SPLENDID! TYPERINGEN VOOR KRINGLOOPLANDBOUW | Klik hier voor de link Typeringen voor kringlooplandbouw

Brochure gemaakt voor de eerste SPLENDID Workshop

18

Uitgangspunten

Oplossingsrichtingen

Aanpak

Activiteiten

Integrale samenwerking Werken vanuit één overheid en betrekken van partijen Het is van essentieel belang te handelen

NOVI de Peel is een goed verband om als

en communiceren als één overheid. Dat is

escalatietafel en overzichtstafel te fungeren ten

makkelijker gezegd, dan gerealiseerd.

behoeve van het werken vanuit één overheid. Een directe betrokkenheid vanuit de diverse

Binnen de regio is een stevige verbinding tussen de

geledingen van de regio is en blijft gewenst.

waterschappen en gemeenten. De samenwerking

Het NPLG (Nationaal Programma Landelijk Gebied)

binnen transitie landbouw is effectief en

biedt de mogelijkheid om op gebiedsniveau als

intensief. Van belang is daarin meer samen te

één overheid op te trekken. Wij zetten nadrukkelijk

werken met betrokken partijen als NGO’s en

in op meer NPLG middelen en gebiedsprocessen

belangenorganisaties. Dat kan vooral binnen

in de regio Noordoost-Brabant.

de GGA’s van grote meerwaarde zijn. Door deze betrokken partijen actief te benaderen en te

Ook ten behoeve van ondermijning en

informeren kan de gezamenlijke uitvoeringskracht

ontwikkeling van niche markten (zoals bloemen,

en daarmee de realisatie van de transitie landbouw

bomen, heesters, paardenhouderij, etc.) is het van

worden gerealiseerd.

belang om te werken vanuit één overheid en het betrekken van betrokken partijen. Ondermijning

Bovenregionale en provinciale samenwerking mag

vraagt om een eenduidige en consequente

intensiever en beter afgestemd worden. Het BOTL

benadering, maar ook om goede afstemming

(Bestuurlijk Overleg Transitie Landbouw) is hiervoor

om vroegtijdig trends en ontwikkelingen waar te

een goed instrument. Op uitvoering (tactisch en

nemen en daar snel op te kunnen participeren.

operationeel niveau) is meer samenwerking nodig.

Om ook nichemarkten van de agrarische

Samenwerken in expertiseteams of taskforces is

ondernemers goed mee te nemen in de

effectief gebleken. Maar de druk op ambtelijke

activiteiten en strategische keuzes is het

capaciteit maakt wel dat hierin veelvuldig andere

betrekken van kennisdragende en betrokken

prioriteiten worden gesteld ten nadele van het

vertegenwoordigers van belang.

werken als één overheid.

19

Uitgangspunten

Oplossingsrichtingen

Aanpak

Activiteiten

Activiteiten

20

Uitgangspunten

Oplossingsrichtingen

Aanpak

Activiteiten

Lopende activiteiten Bijlage 1* van ‘Inventarisatie activiteiten Transitie

Tevens is er synergie te realiseren in

Er zou meer gebruik gemaakt kunnen worden

Landbouw in RNOB’ geeft de lopende activiteiten

samenwerking met andere regio’s in Noord-

van relevante betrokken partijen, zoals NGO’s

in januari 2022 binnen de regio weer die bijdragen

Brabant en met de provincie Noord-Brabant.

en belangenorganisaties. Tevens zou er meer

aan de Transitie Landbouw. Deze zijn samengevat

De eerste ervaringen uit de samenwerking

aandacht voor gezondheid, sociale innovatie en

op het hiernaast getoonde kwadrant. Wetende dat

om te komen tot de Uitvoeringsagenda

draagvlak voor agrarische ondernemers mogen zijn.

dit nooit volledig is en aan verandering onderhevig,

Landbouw en Voedsel helpen daarbij.

geeft het wel een beeld van de huidige activiteiten.

Sectoraal landbouw en voedselbeleid, eventueel gebiedsgericht faciliteren

Uit de Inventarisatie kunnen wij concluderen: • Dat we aardig op dreef zijn. We zien activiteiten op regio-, gemeentelijk en gebiedsniveau. • Tevens zien we een positieve balans tussen de

REGIONALE KETENKRACHT

vier kwadranten. In ieder kwadrant worden meerdere activiteiten ondernomen. Er lijkt echter weinig samenhang in te zitten. De verschillende activiteiten zijn niet op de hoogte van elkaars bestaan. Daardoor kan geen synergie wordt gerealiseerd. Opgedane kennis en ervaring worden niet of onvoldoende gedeeld. Grote complexe activiteiten, zoals

Natuurinclusieve landbouw en ketens, regionale markt bedienen

INTERNATIONALE KETENKRACHT Innovatieve landbouw en ketens, internationale markt bedienen

ACTIVITEITEN

NATUUR INCLUSIEVE LANDBOUW

MODERNE KRINGLOOP LANDBOUW

bijvoorbeeld proeftuinen en proefstallen of capaciteitsvraagstukken, worden op regionaal niveau opgepakt, maar zijn er nog onvoldoende. De Regio Deal heeft deze wel aangejaagd.

Integraal gebiedsgericht beleid, landbouw en voedsel als onderdeel

* Bijlage op te vragen via secretariaat@RNOB.nl

21

Uitgangspunten

Oplossingsrichtingen

Aanpak

Activiteiten

Aanvullende activiteiten OP KORTERE TERMIJN

OP MIDDELLANGE TERMIJN

OP LANGERE TERMIJN

Rekening houden met en participeren op een

Inzet van een grondfonds.

Ontwikkelen van experimenteer- en innovatie

afname van het aantal veehouders. Prioriteren van GGA’s waar vanuit Transitie Landbouw de capaciteit op wordt ingezet.

Meten is weten; ontwikkelen meetnetwerken en gebruik maken van data t.b.v. inzicht. Verbinding met innovatie in de keten en

ruimte voor veehouderij (AgroProefstal). Realisatie van Agroparken, waar gebouwgebonden agrarische activiteiten worden geclusterd.

Ontwikkelen Routekaart:

landbouw via AgriFood Capital. Op 4 niveaus

•

Voldoende capaciteit en flexibiliteit om

wordt dit ontwikkeld:

Ontwikkelen van een instrumentenkoffer die in

handhaving (bijv. mogelijk 850 pasmeldingen,

•

Bedrijfsniveau / bouwstenen; technieken en

te zetten is bij de transitie Landbouw en GGA’s

thematische ontwikkelingen.

waar Transitie Landbouw dominant is.

mogelijke uitspraak beweiden en bemesten) en vergunning aanvragen te realiseren. •

•

Bedrijfssystemen niveau;

Ontwikkelen van werkprocessen op basis van

bedrijfsoverstijgende ontwikkelingen

scenario’s voor de aankomende periode.

zoals gezondere of betere bedrijfsvoering, de samenhang tussen technieken en

Regionale kaart ontwikkelen met inzicht in ‘Wat kan waar?!’ (regionale omgevingsvisie landbouw).

thematische ontwikkelingen. •

Gebiedsniveau; samenhang tussen

Ontwikkelen van Expertise- of Transitieteam

verschillende bedrijven en interactie met de

Landbouw.

omgeving.

Ontwikkelen lobby en public affairs strategie met provincie onder andere t.b.v. juridische volhoudbare keuzes en toetsbare systemen.

•

Ketenniveau; de consument, retail en verwerkingsbedrijven die invloed hebben op de agrarische ondernemer.

Proactief in gesprek met agrarische ondernemers zoals bijv. het voeren van keukentafelgesprekken en inzet team ondersteuningsnetwerk. Breder inzetten op een gezonder leefmilieu door onderzoek GGD Hart van Brabant en Louis BolkInstituut naar andere gemeenten uit te bereiden. 22

Uitgangspunten

Oplossingsrichtingen

Aanpak

Activiteiten

Realisatie organiseren

23

Uitgangspunten

Oplossingsrichtingen

Aanpak

Activiteiten

Operationele samenwerking Van belang is om vanuit de bestuurlijke kopgroep en de ambtelijke kopgroep Transitie Landbouw

Capaciteit RNOB

de koers vast te houden en uit te dragen naar de

Expertise-/Transitieteam Landbouw

diverse activiteiten, als ook binnen de diverse GGA’s en reguliere gemeentelijke besluitmomenten. Het

Huidige capaciteit (op week basis)

Kennis bundelen op regionaal schaalniveau

is van belang deze koersnotitie als leidraad en

RNOB:

in een team. Met aandacht voor de

leidmotief daarin mee te nemen.

• 16 uur regisseur

onderwerpen:

• 4 uur secretaris

• Ruimtelijk instrumentarium

Middels het jaar- en werkplan leggen de bestuurlijke

• 4 uur projectondersteuning mest

• Grondbeleid/grondruil/grondbank

en ambtelijke kopgroep de operationele afspraken

• 2 uur strateeg

• Kavelruil/onteigenen • Groenblauwe diensten

en activiteiten per jaar vast. Hierin worden telkens de prioriteiten gesteld en de capaciteit- en

Kernteam:

• Compensatieregelingen

middelenverdeling aangegeven.

• 2 uur per week à 4 vertegenwoordigers

• Transitiemogelijkheden/nieuwe

Het nog te ontwikkelen Expertise- of Transitieteam

Gewenste capaciteit

Landbouw bestaat uit vertegenwoordigers vanuit de

• Expert-/ Transitieteam

betrokken RNOB organisaties. Waar mogelijk ook

• Aanvulling lobby capaciteit

provincie. De teamleden voldoen aan een nog op te

• Aanvulling communicatie

verdienmodellen

stellen profiel. Zij zijn oproepbaar en inzetbaar bij specifieke vragen. Gemeenten zijn ‘eigenaar’: Coalition of the willing. RNOB en Omgevingsdienst Brabant Noord faciliteren.

24

Uitgangspunten

Oplossingsrichtingen

Aanpak

Activiteiten

Communicatie Communicatie doel

Communicatie strategie

Het activeren van lokale en regionale over-

Veranderstrategie en public affairs strategie

heden, agrarische ondernemers en betrokken

voeren de boventoon. De ontwikkelrichting

partijen om de transitie van landbouw naar

van de verandering staat hierin centraal. Er

kringlooplandbouw te realiseren.

wordt niet gesproken over een eindpunt, maar een beweging naar steeds beter en blijven verbeteren om te komen tot een landbouwsysteem dat geen negatieve

Communicatie doelgroep • Bestuurders, raden en ambtenaren in de regio Noordoost-Brabant • Agrarische ondernemers

gevolgen heeft voor haar omgeving en volledig regeneratief is. Ondersteund door participatiestrategie en ambassadeursstrategie (Will Michels) die partijen oproept actief deel te nemen.

• Betrokken partijen bij transitie landelijk gebied • Via gemeenten de inwoners van Noordoost-Brabant • Provinciale en nationale overheden

Dit realiseren wij door: • Bestaande kanalen te gebruiken van RNOB, AgriFood Capital en de betrokken overheden. • Kernboodschap als basis te gebruiken. • In de communicatie de opgaven, waar landbouw voor staat, te koppelen aan een handelingsperspectief en concrete voorbeelden. • Kleine praktische voorbeelden koppelen aan grote opgaven. • Successen en leermomenten te delen. • Concreet en kort beschrijven van inspirerende voorbeelden met een ondersteunend beeld. 25

Uitgangspunten

Oplossingsrichtingen

Aanpak

Activiteiten

Colofon Versie:

3 Vastgesteld op

Juni 2022 Onder verantwoordelijkheid van

Bestuurlijke kopgroep Transitie Landbouw RNOB Auteurs

Angelique Hermens Bart van de Staak Jeroen Achten Jules Goris Peter Broekmans Sander Groenen Ton Cornelissen Opmaak

Wunderbar Visuele Communicatie Beeldmateriaal

VisitBrabant Pexels Contactadres

RNOB secretariaat@RNOB.nl 073 - 720 08 48 www.RNOB.nl

26