B6b Mijlpalen van Meierijstad 2017-2022_klein.pdf

M I J L P A L E N VA N M E I E R I J S T A D 2 0 1 7-2 0 2 2

E I N D E VA LU AT I E Meierijstad, de Kracht van Samen

INHOUD Voorwoord __________________________________________________________________3 Inleiding_____________________________________________________________________4 Samenvattende conclusies______________________________________________________5 Leeswijzer ___________________________________________________________________7 Financiële overzichten__________________________________________________________9 Continuïteit van bestuur - doorlopende zaken - overdrachtsdossier ____________________ 15 Centrale thema’s vertaald naar Programmalijnen__________________________________ 17 Bijlage 1: Programmalijnen_____________________________________________________ 19 Bijlage 2: Programma’s________________________________________________________ 35 0 Bestuur en ondersteuning___________________________________________________ 35 1 - Veiligheid�������������������������������������������������������������� 41 2 - Verkeer, vervoer en openbare ruimte���������������������������������������� 45 3 - Economie�������������������������������������������������������������� 49 4 - Onderwijs������������������������������������������������������������� 53 5 - Sport, cultuur en vrijetijdseconomie����������������������������������������� 57 6 - Sociaal domein��������������������������������������������������������� 64 7 - Volksgezondheid en milieu������������������������������������������������ 69 8

- Volkshuisvesting, ruimtelijke ontwikkeling, stads- en dorpsvernieuwingen ����������� 73 Bijlage 3: Samenstelling college en portefeuilleverdeling______________________________ 79

2

VOORWOORD Geachte leden van de gemeenteraad, Voor u ligt de Eindevaluatie van het collegewerkprogramma van Meierijstad: ’de Mijlpalen van Meierijstad’ (MvM). Onze conclusie is dat er in de afgelopen jaren veel is bereikt. De bestuurlijke ambities van de MvM liggen op koers. We kijken met trots terug op de eerste bestuursperiode van Meierijstad. Krachtig bestuur Door politiek/bestuurlijke ontwikkelingen wijzigde in 2019 ons college. Desondanks is het gelukt om een krachtig gemeentebestuur te blijven. Veel ontwikkelingen zijn in gang gezet, tal van projecten zijn gerealiseerd of verkeren in een fase van voorbereiding. De Kracht van Samen Wij hechtten vanaf het begin van deze bestuursperiode aan het belang van participatie en de kracht van de samenleving. De MvM zijn met grote betrokkenheid van de samenleving en partners tot stand gekomen. Wij hebben aandacht gegeven aan initiatieven en suggesties uit de samenleving en hebben de gemeenteraad betrokken bij het realiseren van de bestuurlijke ambities MvM. Hun trots is onze trots. Coronacrisis In maart 2020 werd de wereld ‘overvallen door het coronavirus’. De term ‘crisis’ duidt al op een hevige

impact die ook in Meierijstad veel gevolgen heeft gehad. Inwoners zijn ons ontvallen en velen lijden onder de naweeën van ‘long covid’. Veel ondernemers leden schade en binnen het gemeentehuis werden planningen opgeschort en kreeg de dienstverlening een impuls voor verdergaande digitalisering. De impact van corona is nog altijd actueel maar terugkijkend kunnen wij concluderen dat door de gemeente hier adequaat en voortvarend op is geacteerd. Eindevaluatie Het is aan de inwoners van Meierijstad en de gemeenteraad om te beoordelen of onze gezamenlijke inspanningen het beoogde resultaat hebben opgeleverd. Of zij ook tevreden en trots zijn op de bereikte resultaten. In de eindevaluatie gaan wij ook in op continuïteit, lopende zaken en de overdracht hiervan voor een volgende bestuursperiode. Woord van dank Zoals wij in de MvM iedereen, coalitie- en niet coalitiepartijen, het maatschappelijk middenveld, inwoners en ondernemers hebben bedankt voor hun bijdrage(n) bij het opstellen van de MvM, kijken wij nu dankbaar terug op de bereikte resultaten in de periode 2017-2021. Tot slot bedanken wij de ambtelijke organisatie voor hun inzet en ondersteuning. Het college van burgemeester en wethouders van Meierijstad 25 januari 2022 3

INLEIDING ‘Meierijstad zijn we samen!’, is de titel van de Mijlpalen van Meierijstad (MvM) voor de bestuursperiode 2017-2022. Hierin hebben wij de speerpunten van beleid en de ambities voor deze jaren aangegeven. Kaders voor de evaluatie MvM Op pagina 13 van de MvM staat (citaat): “De MvM is een dynamisch document. De MvM zijn geschreven vanuit de huidige situatie. Uiteraard kunnen zich ontwikkelingen voordoen die mogelijk tot een bijstelling van de bestuurlijke ambities leiden. Wij zullen de MvM in 2019 tussentijds evalueren en hierover rapporteren. Verder is het mogelijk dat er goede redenen zijn voor verschuiving in prioriteit, in jaar van uitvoering etc.” Eind 2019 hebben wij de rapportage ‘Tussentijdse evaluatie 2019’ opgesteld en met een raadsinformatiebrief aangeboden aan de gemeenteraad. Voor de Eindevaluatie zijn, behoudens bovenstaande opmerkingen, geen aanvullende kaders opgenomen. Verder rapporteren wij over de impact corona pandemie. Via de jaarlijkse Planning & Control cyclus is de gemeenteraad in de periode 2017-2021 periodiek geïnformeerd met kadernota’s, programmabegrotingen, berap’s en programmarekeningen en in detail geïnformeerd en gerapporteerd over beleidsvoornemens en de uitvoering daarvan.

Inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners kunnen hiervan kennis nemen en zijn zoveel mogelijk bij de voorbereiding en uitvoering actief betrokken overeenkomstig de uitgangspunten en werkwijze van en voor (burger)participatie. Maar meer en anders dan bij de ‘Tussentijdse evaluatie 2019’ zien wij de Eindevaluatie als een resultaat-verantwoording. Om die reden zijn in de bijlage 1, de Programmalijnen, als bij de Programma’s, bijlage 2, bij veel Mijlpalen concrete resultaten vermeld. Werkwijze In de Eindevaluatie wordt, anders dan bij de Tussentijdse evaluatie 2019, vooral terug gekeken. In de Eindevaluatie presenteren wij “wat hebben we daarvoor gedaan” over de jaren 2017 - 2021 van deze bestuursperiode. Voor Europa, Rijk, provincie en waterschappen gelden andere bestuursperioden. De bestuursakkoorden van deze organisaties hebben ook impact gehad op door het gemeentebestuur gemaakte keuzen. Ook zullen een aantal langlopende projecten en activiteiten die in de periode 2017-2021 in gang zijn gezet in de jaren hierna een vervolg krijgen of worden opgeleverd. De input voor de MvM is participatief tot stand gekomen. In deze bestuursperiode is door de ambtelijke organisatie en tijdens werkbezoeken van het college veel informatie van buiten opgehaald. Dit geldt voor zowel het geharmoniseerde als nieuw vastgestelde beleid en projecten.

Voor de eindevaluatie vinden wij een apart participatietraject hierdoor niet opportuun en onnodig belastend voor onze participanten. 4

SAMENVATTENDE CONCLUSIES In deze paragraaf geven we samenvattende conclusies ten aanzien van de programmalijnen en de programma’s. We beginnen echter eerst met de impact corona-pandemie. Daar kunnen we niet omheen. De impact van corona Begin 2020 werd de wereld geconfronteerd met een verstrekkende pandemie, het coronavirus. De maatschappelijke en financiële gevolgen van de coronacrisis zijn op nagenoeg alle beleidsterreinen voelbaar. De wijze waarop en de impact hiervan verschilt. Niet in alle gevallen is exact vast te stellen hoe groot de omvang van de geleden schade is. De crisis is eind 2021 nog steeds niet voorbij en er zijn nog altijd veel onzekerheden over het verdere verloop. Wij hebben de Gemeenteraad frequent, via 22 RIB’s in de periode maart 2020-december 2021, geïnformeerd over de landelijke– en lokale coronamaatregelen. Corona heeft ontegenzeggelijk gevolgen gehad voor het tempo van de realisatie van programmalijnen en programma’s. In een aantal gevallen heeft de beoogde beleidsuitvoering hierdoor vertraging ondervonden. Uiteraard hebben we waar mogelijk geprobeerd om dit te voorkomen. Samenvattende conclusie ten aanzien van de programmalijnen Het werken met programmamanagement heeft geleid tot een versnelling van het behalen van de doelen en bestuurlijke ambities.

Vanuit de complexiteit van de opgaves, ingrijpende externe gebeurtenissen zoals de COVID-pandemie kunnen we concluderen dat nog niet alle programmalijnen hun eindstation hebben bereikt. De conclusies per programmalijn zijn opgenomen in bijlage 1 bij dit document. Samenvattende conclusie ten aanzien van programma’s De belangrijkste conclusie na 5 jaar Mijlpalen van Meierijstad is dat alle Mijlpalen gerealiseerd dan wel in gang gezet zijn, respectievelijk opvolging hebben gekregen. De wettelijke opdracht om binnen 2 jaar na fusiedatum het beleid te hebben geharmoniseerd heeft daarbij als vliegwiel gefungeerd. Veel Mijlpalen hingen immers samen met harmonisatie van beleid. Het 4e en 5e jaar van Meierijstad was de focus op de uitvoering gericht van actielijnen en uitvoeringsprogramma’s, gekoppeld aan vastgesteld beleid. Veel is gerealiseerd, maar niet alles. Bij een aantal investeringen is er sprake van ‘onderhanden werk’. We noemen als voorbeeld: vervanging en onderhoud aan bruggen, wegen en rioleringen. Aan robuust groenblauw, verbouw politiebureau en nieuwbouw basisschool Petrus en Paulus. De oorzaak van de vertraging is divers en niet alleen corona-gerelateerd. Naast de Mijlpalen hebben we ook nieuwe onderwerpen, bijvoorbeeld voortvloeiend uit het Regeerakkoord, opgepakt. De Regio Deal en het Schone Lucht Akkoord zijn dergelijke onderwerpen. 5

Bij de programma’s zijn behaalde resultaten, voortgang en vooruitzichten opgesomd. Voor het nieuwe college geeft dit inzicht in dossiers die ook in de nieuwe bestuursperiode aandacht behoeven. Overige conclusies ten aanzien van MvM Op het terrein van regionale en landelijke positionering van Meierijstad zijn aansprekende resultaten behaald. Wij hebben veel energie gestoken in de naamsbekendheid van Meierijstad en het profiel van een krachtige gemeente. Meierijstad doet er toe in regionale- en landelijke netwerken en samenwerkingsverbanden. In bijlage 2, bij programma 0 Bestuur en ondersteuning, is dit uitgebreid beschreven. Zowel ambtelijk als bestuurlijk is de gemeente in veel overleggremia vertegenwoordigd, waaronder de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG), Platform middelgrote gemeenten (M50), Grote fusiegemeenten (H7), Brabantse middelgrote gemeenten (M7), Regio Noordoost Brabant (RNOB), Het Groene Woud (HGW), Van Gogh Nationaal Park (VGNP), Mozaïek Dommelvallei (MD) en de overige Verbonden Partijen. Participatie: Overeenkomstig de besturingsfilosofie is de harmonisatie van beleid, maar ook nieuw beleid en de uitvoering hiervan met veel verschillende partijen participatief tot stand gekomen. Deze meerwaarde op inhoud en proces heeft ook geleid tot een gedragenheid van visies, beleid en uitvoering.

Financieel trekken we de conclusie dat we op orde zijn en dat de gemeentelijke woonlasten voor Meierijstad voor één- en meerpersoonshuishouden lager zijn dan gemiddeld in Nederland en in omliggende Oost-Brabantse gemeenten.

6

LEESWIJZER Om te komen tot een eenduidig en congruent beeld sluit het evaluatiedocument zo veel mogelijk aan op de MvM. We starten met een financiële doorkijk. Hierna is de paragraaf “Continuïteit van bestuur - doorlopende zaken – overdrachtsdossier’ opgenomen. Gevolgd door een beschrijving van de vertaling van de 5 centrale thema’s in MvM naar de 8 programmalijnen van Meierijstad. In bijlage 1 zijn per programmalijn de resultaten beschreven. In bijlage 2 wordt per programma inzicht gegeven in de realisatie, voortgang en resultaten. Wij sluiten de Eindevaluatie in bijlage 3 af met twee perioden collegesamenstelling en portefeuilleverdeling (m.i.v. 19 januari 2017 en m.i.v. 27 mei 2019). Bijlage 1 (programmalijnen) Per programmalijn is gekozen om de volgende elementen uit te werken: xx De programmalijn start met de ambities. Die ambities zijn zoveel als mogelijk overgenomen/afgeleid van de centrale thema’s in MvM. xx Beschrijving van “Wat hebben we daarvoor gedaan” in de periode 2017 - 2021. xx Elke programmalijn sluit af met het onderdeel “Conclusies Mijlpalendocument”. Bijlage 2 (programma’s) De gekozen programma-indeling is overeenkomstig de MvM. Deze bestaat uit 9 (begrotings-)programma’s, waarbij per programma de volgende elementen zijn beschreven: xx Het programma start met de ambities. De ambities per programma zijn integraal overgenomen uit de MvM.

xx Ook het onderdeel “Wat wilden we bereiken” hebben we ongewijzigd overgenomen uit de MvM. xx Daarna volgt het onderdeel “Wat hebben we bereikt tussen 1-1-2017 en 31-12-2021” / “wat hebben we daarvoor gedaan”. Hierin hebben we per mijlpaal beschreven wat er in deze periode is gerealiseerd. In dit onderdeel evalueren we het onderdeel “Wat gaan we er voor doen?” uit de MvM. Waar dit het geval is geweest hebben wij bij de totstandkoming van visies, beleid en uitvoering een afstemming gehouden met stakeholders, inwoners, onderwijs, ondernemers enz. xx Ieder programma sluit af met het onderdeel “wat hebben we nog meer gedaan”. We hebben bij de programma’s immers, naast de Mijlpalen, ook andere onderwerpen opgepakt.

7

Wegingsproces hoe we tot keuzes zijn gekomen xx We kijken als uitgangspunt niet over deze bestuursperiode heen. Dat doen we alleen als de uitvoerings programma’s in de tijd doorlopen na de huidige bestuursperiode. xx Voor enkele programmaonderdelen, te weten duurzaamheid, omgevingswet en gezondheid, is primair aansluiting gezocht bij de hierover beschreven programmalijnen. In de betreffende programma’s wordt ook verwezen naar die programmalijnen. Hetzelfde geldt voor enkele mijlpalen met betrekking tot participatie en organisatieontwikkeling in programma 0 (Bestuur en ondersteuning). xx In programma 0 (Bestuur en ondersteuning) is in zijn algemeenheid beschreven hoe in deze bestuursperiode gewerkt is aan de naamsbekendheid van Meierijstad en het profiel van een krachtige gemeente. Bij diverse andere programma’s is dat geconcretiseerd. xx In het evaluatiedocument wordt net als in de MvM niet ingegaan op de reguliere werkzaamheden. Communicatie xx Het document Mijlpalen van Meierijstad 2017-2022, Eindevaluatie wordt ter kennisname voorgelegd aan de gemeenteraad. Het document zal ook worden geplaatst op de gemeentelijke website www.meierijstad.nl.

8

FINANCIËLE OVERZICHTEN In de mijlpalen van Meierijstad staan financiële doelstellingen (blz.14). Hieronder volgt een korte toelichting over de periode 2017 t/m 2021 per financiële doelstelling.

1. De algemene financiële huishouding is stabiel en meerjarig sluitend De algemene financiële huishouding is stabiel De algemene financiële huishouding is af te lezen uit de verplichte financiële kengetallen die we opnemen in de jaarlijkse begroting en jaarstukken. Voor de periode 2017 t/m 2022 hebben we deze kengetallen in een tabel gezet. Uit deze informatie is af te leiden dat de algemene financiële huishouding stabiel is. Na de tabel volgt een toelichting op de ontwikkeling van de kengetallen in de afgelopen periode. Begrotingsjaren

J2017

J2018

J2019

J2020

B2021

B2022

Netto schuldquote

82%

76%

55%

61%

60%

58%

Netto schuldquote gecorrigeerd

76%

72%

51%

58%

55%

55%

Solvabiliteit

33%

36%

34%

34%

29%

26%

Grondexploitatie

75%

70%

50%

52%

49%

30%

Exploitatieruimte

1%

0,8%

2,9%

-1,8%

0,1%

3,1%

Belastingcapaciteit

105%

95%

97%

94%

93%

*)

*) De jaarlijkse publicatie van COELO: “De atlas van de lokale lasten 2022” verschijnt in de loop van 2022. De schuldquoten geven de verhouding aan tussen schuldenlasten en het eigen vermogen. De schuldquoten zijn ten opzichte van 2017 gedaald met ongeveer 20%. Een schuldquote onder de 90% is volgens de signaleringswaarden van de provincie het minst risicovol. De solvabiliteit blijft rond de 30% schommelen. Dit is volgens de signaleringswaarden van de provincie een “neutraal” percentage.

9

Het kengetal grondexploitatie geeft de verhouding weer tussen boekwaarde van de grond en de totale (geraamde) baten. De boekwaarde van de voorraden grond is van belang, omdat we deze waarde moeten terugverdienen bij verkoop. Het geraamde kengetal voor 2022 is 30% en valt binnen de signaleringswaarde “neutraal” van de provincie. De structurele exploitatieruimte is t/m 2021 laag (tussen 0 en 1%), waarbij de realisatie van de jaren tot en met 2019 wel hoger scoort dan de begroting. Dit komt tot uitdrukking in een positief structureel jaarrekeningresultaat. Bij de begroting 2022 is de structurele exploitatieruimte hoger. Dit komt vooral door de toegekende extra rijksinkomsten jeugdzorg. Bij een nieuw collegeprogramma is aandacht voor de structurele exploitatieruimte wenselijk, zodat we eventuele toekomstige structurele tegenvallers beter kunnen opvangen. Het financieel kengetal belastingcapaciteit laat zien hoe hoog onze gemeentelijke totale woonlasten zich verhouden tot het landelijk gemiddelde. Vanaf 2018 zijn onze woonlasten lager dan het landelijk gemiddelde. Voor 2022 is dit nog niet bekend, omdat de jaarlijkse publicatie van COELO “De atlas van de lokale lasten” in de loop van 2022 verschijnt. De algemene financiële huishouding is meerjarig sluitend De begrotingen van Meierijstad zijn sinds de start van de gemeente in 2017 meerjarig sluitend.

Ze zijn door de provincie getoetst en akkoord bevonden. Hierdoor heeft Meierijstad vanaf 2018 repressief toezicht. Dit was in 2017 nog niet mogelijk omdat een fusiegemeente het eerste jaar nog onder preventief toezicht staat vanwege de wet Arhi. In de volgende tabel laten we het verloop van de structurele begrotingsresultaten zien. Bedragen x € 1.000 Begroting 2017 Begroting 2018 Begroting 2019 Begroting 2020 Begroting 2021 Begroting 2022

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

-291

1.814

2.797

3.868

450

447

1.167

859

-85

1.704

2.392

2.454

680

512

1.574

2.484

2.798

3.607

2.598

2.125

5.899

2.313

1.688

2025

1.114

De meerjarige begrotingsresultaten per begrotingsjaar schommelen in de loop van de tijd. Dit komt vooral door wijziging in de hoogte van de algemene uitkering en de vastgestelde ontwikkelambities. Zo was bij de begrotingsbehandeling 2017 het geraamde structurele resultaat voor 2020 nog € 3,9 miljoen. Bij de begrotingsbehandeling 2020 was deze gedaald naar € 680.000. Het omgekeerd gebeurde voor het begrotingsjaar 2021. Bij de begrotingsbehandeling 2018 was het geraamde structurele resultaat voor 2021 nog € 859.000. Bij de begrotingsbehandeling 2021 was dit gestegen naar € 2,8 miljoen. De septembercirculaire 2019 was positief. Toen is besloten om € 900.000 structureel te reserveren voor het opvangen van een mogelijk lagere algemene uitkering bij de herverdeling van het gemeentefonds. De herverdeling is nog steeds niet definitief en de reservering van € 900.000 is incidenteel vrijgevallen bij de begroting 2021 en 2022. Bij de jaarrekeningen 2017 en 2018 waren er overschotten. Daarom is in 2019 onderzocht of we structurele budgetten konden verlagen. Dit is vanaf begrotingsjaar 2020 gedaan en leverde een voordeel op van ruim € 2,0 miljoen. 10

2. De reservepositie en het weerstandsvermogen zijn op orde Bij de start van de gemeente Meierijstad is besloten de reservepositie te verstevigen. Dit was mogelijk door van 2017 t/m 2026 (2 collegeperioden) de dekkingsreserve kapitaallasten af te bouwen en de kapitaallasten volledig op te nemen in de exploitatiebegroting. Om dit te realiseren is in 2017 besloten de dekkingsreserve jaarlijks af te bouwen met € 3,5 miljoen en dit bedrag toe te voegen aan de algemene risico reserve. De kapitaallasten met dekking exploitatiebegroting stijgen hierdoor jaarlijks met € 175.000 per jaar. Toch wordt de dekkingsreserve kapitaallasten (zie de tabel hierna) niet helemaal afgebouwd, zoals destijds de bedoeling was. De € 3,5 miljoen per jaar was gebaseerd op de begrote stand van de dekkingsreserve op 1 januari 2017, namelijk € 31,5 miljoen. De werkelijke stand van de dekkingsreserve kapitaallasten was op 1 januari 2017 € 39,1 miljoen. Voor de ambities uit de MvM voor het jaar 2018 is € 3,5 miljoen onttrokken aan de algemene risicoreserve, voor de jaren 2019 t/m 2021 is dit € 1 miljoen. Bij de kadernota’s 2019 tot en met 2022 en bij afzonderlijke raadsbesluiten zijn extra middelen onttrokken aan de reserves. Hier tegenover staan stortingen bij de jaarrekeningen 2017 (€ 3,6 miljoen), 2018 (€ 4,7 miljoen), 2019 (€ 0,7 miljoen) en 2020 (€ 8,2 miljoen).

Het verloop van de reservepositie en het weerstandsvermogen is opgenomen in de volgende tabel. Bedragen x € 1.000.000

Begrotingsjaren

J2017

J2018

J2019

J2020

B2021

B2022

B2023

B2024

B2025

41

50

56

56

59

55

58

60

63

17

17

17

17

17

17

17

17

Reservepositie: Algemene Risicoreserve Algemene Reserve Risico GREX Bestemmingsreserve Sociaal Domein

11

11

14

10

6

6

5

5

5

Dekkingsreserve kapitaallasten

49

43

39

36

31

26

21

17

13

Weerstandsvermogen

1,1

1,3

1,4

1,6

1,1

1,6

1,6

1,6

1,6

Het weerstandsvermogen is uitgedrukt in de weerstandsratio (beschikbare weerstandscapaciteit gedeeld door benodigde weerstandscapaciteit). De gemeenteraad heeft bij de nota weerstandsvermogen vastgesteld dat de ratio minimaal 1,0 moet zijn. Het aanhouden van te veel reserves is geen doel op zich. Daarom is in de nota Weerstandsvermogen opgenomen dat bij het bereiken van een ratio van 1,4 (ruim voldoende) de raad kan besluiten middelen toe te voegen aan de algemene reserve vrij besteedbaar. Het gaat dan om middelen die niet nodig zijn voor het afdekken van risico’s. Hiermee ontstaat incidentele ruimte voor nieuwe ontwikkelingen.

11

3. Structurele lasten worden gedekt met structurele inkomsten Dit is een algemeen uitgangspunt wat voorgeschreven is vanuit de wetgeving. Hieraan voldoen wij vanaf 2017, wat tot uitdrukking komt bij de goedkeurende accountantsverklaring en de repressieve vorm van toezicht door de provincie.

4. De financiën van het sociaal domein beschouwen we als een gesloten systeem waarbij overschotten gereserveerd worden binnen een reserve sociaal domein. Incidentele tekorten die niet uit de reserve sociaal domein kunnen worden verevend met de algemene reserve. Het gesloten systeem is zo lang mogelijk in stand gehouden. In de loop van 2020 werd duidelijk dat de “gesloten kolom sociaal domein” zoals deze bij de start van Meierijstad was bedoeld niet meer houdbaar is. Het in stand houden van een gesloten systeem stuit op de regelgeving van de BBV en was steeds meer een kunstmatig systeem. Dat laatste kwam onder meer doordat in de Algemene Uitkering middelen voor het sociaal domein niet meer één op één herleidbaar waren. Aan de andere kant maakte budgettaire krapte in de jeugdhulp en Wmo (door o.a. het abonnementstarief) het ook noodzakelijk dat gemeenten structurele lasten realistisch ramen in hun begroting. In de begroting 2021 is de gesloten kolom sociaal domein l osgelaten. De bestemmingsreserve Sociaal Domein had 2 doelen namelijk het opvangen van tegenvallers in enig jaar en het kunnen dekken van pilots en projecten die een bijdrage leveren aan innovatie en preventie (transformatie) in het sociaal domein.

Het opvangen van tegenvallers met de bestemmingsreserve sociaal domein gebeurt vanaf 2021 niet meer, risico’s sociaal domein zijn begrotingstechnisch afgedekt binnen de algemene risico reserve. De bestemmingsreserve sociaal domein heeft vanaf de begroting 2021 het doel: Investeringen in het sociaal domein mogelijk te maken met betrekking tot transformatie, preventie en innovatie. Voor de inzet van deze bestemmingsreserve is een meerjarig bestedingsplan gemaakt. In grote lijnen hebben de (meerjarige) bestedingen betrekking op preventie en innovatie, leefgoed ontwikkeling, doorontwikkeling participatiebedrijf, leefbaarheid, wonen, onderwijs en laaggeletterdheid en inclusie.

5. We willen de gemiddelde belastingdruk zo min mogelijk laten toenemen. Belastingen worden wel trendmatig aangepast (CBS indexering). Alle fiscale woonlasten (OZB, rioolheffing en afvalstoffenheffing) van Meierijstad zijn vanaf belastingjaar 2019 volledig geüniformeerd. De tarieven zijn de afgelopen jaren trendmatig aangepast. Voorgenomen extra verhogingen van de tarieven OZB bovenop de trendmatige indexering heeft alleen plaatsgevonden voor 2021. In de andere jaren zijn deze niet doorgegaan. Ieder jaar brengt het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO) de Atlas van de lokale lasten uit. Daarin maakt het COELO per gemeente een analyse van de gemeentelijke fiscale woonlastendruk (OZB, rioolheffing en afvalstoffenheffing). Dat resulteert in een rangorde als het gaat om deze woonlastendruk. Nummer 1 kent de laagste woonlastendruk en nummer 370 kent dan de hoogste woonlastendruk. Voor belastingjaar 2021 heeft Meierijstad rangnummer 65 voor éénpersoonshuishoudens en rangnummer 71 voor meerpersoonshuishoudens. Uit het onderzoek belastingjaar 2021 is gebleken dat de gemeentelijke woonlasten van Meierijstad voor één- en meerpersoonshuishouden lager zijn dan gemiddeld in Nederland en in omliggende Oost-Brabantse gemeenten. 12

6. Subsidieverwerving Mijlpalen van Meierijstad In de Mijlpalen van Meierijstad 2017-2022 is waar inzicht bestaat over bijdragen van derden voor geplande investeringen in de begrote investeringsbedragen al rekening mee gehouden. Vanwege de grote ambities van Meierijstad sloten wij extra subsidiekansen voor Europese, Nationale en/of Provinciale bijdragen niet uit. In de afgelopen bestuursperiode hebben wij binnen de vastgestelde bestuurlijke mijlpalen onderzoek laten verrichten naar subsidiepotenties. In de MvM beschouwden wij eventueel (extra) te verwerven subsidies als ‘meevallers’. In 2017 is door de externe subsidiedeskundigen een subsidiescan uitgevoerd voor de programma’s MvM. Hierna volgt een analyse in hoeverre de geadviseerde mogelijkheden zijn benut, welke kansen onderbenut zijn gebleven en hoe is omgegaan met onverwachte situaties en kansen. Analyse resultaten subsidieverwerven In de subsidiescan is geconcludeerd dat vooral duurzaamheidsmaatregelen, investeringen in natuurontwikkeling, infrastructurele maatregelen en watergerelateerde projecten in relatie tot klimaatadaptatie het meest kansrijk zijn. Daarmee werden vooral voorgenomen ambities in programmalijn 2 verkeer, vervoer en openbare ruimte en programmalijn 8 volkshuisvesting, ruimtelijke ontwikkeling, stads- en dorpsvernieuwingen als ‘subsidie-kansrijk’ aangemerkt.

Daar waar mogelijk zijn de daarmee verband houdende regelingen benut. De meest omvangrijke en in de subsidiescan benoemde subsidiemogelijkheden betreffen projecten op de volgende terreinen: xx Verkeersveiligheid / Infrastructuur (Rijks- en provinciale bijdragen) xx Energietransitie (Rijksregelingen) xx Robuuste groenblauwe structuren (Europese, Rijks- en provinciale bijdragen) Daarnaast is vanuit subsidieverwerving ook geanticipeerd op nieuw ontstane mogelijkheden als gevolg van maatschappelijke ontwikkelingen, zoals de stikstofcrisis, coronacrisis en woningbouwcrisis. De meest omvangrijke subsidiestromen (Europese en Rijksbijdragen) hieromtrent hebben betrekking op de volgende projecten/activiteiten : xx Uitwerking van de regiodeal; xx Sanering varkenshouderijen xx Aanpak binnenklimaat in scholen xx Verdere ontwikkeling van hybride leeromgevingen (o.a. Chocoladefabriek + Circular Food Center en project LeefGoed in klooster Franciscanessen) xx Woningbouwprojecten (versnelling / huisvesting bijzondere groepen) Verder kan geconstateerd worden dat de advisering aan tientallen lokale maatschappelijke partners, onder meer tijdens het spreekuur van de subsidiedeskundigen, doelstellingen vanuit Mijlpalen van Meierijstad dichterbij heeft gebracht, al is deze bijdrage moeilijk te concretiseren.

Via maatschappelijk partner Waterschap de Dommel is een Europese subsidieaanvraag ingediend voor het verbreden van de Dommel in de kern Sint-Oedenrode. Dit subsidietraject levert eveneens een bijdrage aan de Mijlpalen van Meierijstad.

13

Een aantal omvangrijke subsidiemogelijkheden die in de subsidiescan zijn benoemd zijn (nog) onvoldoende benut en behoeven aandacht in de nieuwe bestuursperiode. Het betreft hier met name: xx Realisatie snelfietsroute Uden-Veghel (provinciale bijdrage) xx Maatwerk-afspraken met het Groen Ontwikkelfonds Brabant (in relatie tot het Meerjarenprogramma groenblauwe gebiedsontwikkelingen Meierijstad 2020-2027, bijvoorbeeld Mozaïek Dommelvallei, Zuidelijke zoetwatervoorziening Sint-Oedenrode en Duits lijntje)

Verworven subsidies Jaar

Toegekend subsidiebedrag

2017

€ 85.623

2018

€ 822.347

2019

€ 3.714.057

2020

€ 4.972.002

2021

€ 6.440.168

Totaal

€ 16.034.197

Conclusie

In 2017 en 2018 heeft subsidie verwerven zich hoofdzakelijk beperkt tot scans en analyses. Dit mede vanwege het in deze jaren harmoniseren van beleid en de voorbereiding van (grote) projecten. De stijgende lijn van opbrengsten laat zien dat de uitvoering van beleid en realisatie van projecten goed op gang is gekomen. Subsidies hebben een belangrijke stimulans gevormd voor projecten die bijdragen aan de programmalijnen binnen Mijlpalen van Meierijstad en daarnaast aan nieuw ontstane maatschappelijk doelstellingen, zoals het bestrijden van de nijpende problemen binnen de woningbouw. Mede door externe financiering is het gemeentelijk vastgoed verduurzaamd, is de verkeersveiligheid toegenomen en zijn wijken en wegen klimaatadaptief ingericht. In de komende periode zal het binnenklimaat in scholen verbeteren, aan de Noordkade The Chocolate Factory worden gerealiseerd, het Circular Food Center verder worden ontwikkeld en woningen versneld gerealiseerd. Recente maatschappelijke ontwikkelingen blijven aanleiding geven voor Europese, Rijks- en provinciale overheid om ook in de toekomst gewenste ontwikkelingen te stimuleren. Blijvende aandacht hiervoor is dan ook wenselijk.

14

CONTINUÏTEIT VAN BESTUUR - DOORLOPENDE ZAKEN - OVERDRACHTSDOSSIER In de MvM staat dat wij van meet af aan willen laten zien dat we een gemeentebestuur zijn dat tussen de inwoners staat. Dat participatie hoog in het vaandel staat en dat wij voortdurend van buiten naar binnen kijken en handelen. Maar ook dat wij een krachtig gemeentebestuur willen zijn dat sterk de ambitie heeft om woorden in daden om te zetten. De samenleving en partners van Meierijstad hebben recht op vertrouwen in de lokale overheid, dat naar hen wordt geluisterd, en dat afspraken worden nagekomen en dat de uitvoering van in gang gezet beleid wordt gecontinueerd. Op 16 maart 2022 worden de gemeenteraadsverkiezingen gehouden. Die vormen de opmaat voor een nieuwe gemeenteraad, coalitiebesprekingen en de vorming van een nieuw college van B&W.

Overdrachtsdocument Ca. 80% van de gemeentelijke taken betreft reguliere taken. Die taken zullen ‘going concern’ in de nieuwe bestuursperiode voortgaan. In de bijlagen 1 (Programmalijnen) en 2 (Programma’s) zijn onder de kopjes ‘Wat hebben we bereikt tussen 1-1-2017 en 31-12-2021’ de resultaten in de huidige bestuursperiode beschreven, alsmede welke onderwerpen doorlopen in de nieuwe bestuursperiode. Verder zullen wij zorgdragen voor een overdrachtsdocument dat na de verkiezingen basis kan zijn voor een soepele overdracht naar het nieuwe bestuur. Het overdrachtsdocument zal bestaan uit de volgende onderdelen: xx De oplegnotitie van juli 2021 van de ambtelijke organisatie over de ‘Strategische opgaven voor Meierijstad in de nieuwe bestuursperiode’. In de komende bestuursperiode staat de gemeente opnieuw voor belangrijke strategische keuzen. De toekomstige strategische opgaven zijn in kaart gebracht en op objectieve wijze, zonder politieke inkleuring, beschreven. De basis voor deze beschrijving is een verbijzondering van de trendstudie van Platform31 voor Meierijstad en een impactanalyse hiervan met en door de ambtelijke organisatie. De oplegnotitie is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het Directieteam, niet het college van B&W.

15

xx De kadernota 2022 en de programmabegroting 2022 inclusief meerjarenbegroting 2023-2025. xx Een geactualiseerd financieel overzicht waarin een update wordt gegeven van de gemeentelijke financiën. Dit betreft de ontwikkelingen na vaststellen van de programmabegroting 2022 over de: financiële ruimte, ontwikkelingen gemeentefonds, grondbedrijf en risico’s. xx Inventarisatie van onderwerpen die specifieke aandacht vragen. Dit zijn onderwerpen met een politiek-bestuurlijke en/of maatschappelijke en/of financiële afbreukrisico die beknopt inhoudelijk zullen worden toegelicht en zullen worden gerangschikt als te bespreken onderwerp voor de ‘coalitietafel’, een nieuw ‘collegeprogramma’ of de ‘collegetafel’. xx Globale impactanalyse regeerakkoord (hooflijnen). In de ‘Tussentijdse evaluatie 2019’ van de MvM zijn wij ingegaan op de effecten voor de bestuurlijke ambities van ons collegeprogramma ingevolge de trends en ontwikkelingen strategische opgaven van Rijk, Provincie, Waterschappen en regio RNOB. Die zijn nog onverkort van toepassing en worden niet herhaald in het overdrachtsdocument. Een uitzondering hierop vormt het nieuwe regeerakkoord ‘Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst’ dat op 15 december 2021 door de VVD, D66, CDA en ChristenUnie is gepresenteerd. Gemeenten zijn de eerste overheid die daarnaast belast wordt met uitvoering van rijksbeleid.

In het overdrachtsdocument zullen wij ingaan op de relatie en de impact van het regeerakkoord op de onderwerpen van Meierijstad die in de nieuwe bestuursperiode specifieke aandacht vragen.

16

CENTRALE THEMA’S VERTAALD NAAR PROGRAMMALIJNEN In de MvM zijn vijf leidende thema’s beschreven. Deze thema’s vormden de onderlegger voor de 9 programma’s en zijn leidende principes voor het integraal handelen van alle betrokken partners van Meierijstad. Participatie De basis is gezond vertrouwen in burgers en partners. Burger- en overheidsparticipatie passen we bewust toe zodat de burger maximaal betrokken wordt en zich betrokken voelt. We treden initiatieven van inwoners en ondernemers met openheid en enthousiasme tegemoet. Leefbaarheid Meierijstad biedt per kern voorzieningen op maat, afhankelijk van de vraag, behoefte en identiteit van de kern of wijk. Meierijstad stimuleert dat bedrijven in Meierijstad blijven en nieuwe bedrijven zich hier vestigen, dat jongeren hier naar school kunnen, stage- plekken krijgen en hier kunnen werken. Iedereen moet mee (kunnen) doen op een zo volwaardig mogelijke manier. Innovatie Innovatie is een veelomvattend begrip maar is niet per definitie iets technisch of materieels. Het is ‘op een andere manier kijken, samenwerken en ontwikkelen’. Het durven experimenteren en leren buiten de bestaande kaders van vandaag de dag. Met vertrouwen en lef werken aan een gezondere samenleving en het optimaliseren van lokale leefbaarheidsdoelen. Ook het ‘voorop’ lopen in een ontwikkeling zien wij als innovatie.

Duurzaamheid Meierijstad heeft een voorbeeldfunctie op het terrein van duurzaamheid en draagt dit actief uit. Duurzaamheid is een van de toetsstenen van alle beleid. Aandacht voor mens, milieu en klimaat, hergebruik van grondstoffen en zuinig omgaan met energie en financiële middelen. Gezondheid Wij zetten in op een gezonde leefomgeving. In Meierijstad gaan we uit van het begrip positieve gezondheid en zetten in op leefstijlverbetering.

17

De 8 programmalijnen van Meierijstad In de organisatiefilosofie is het werken met programmamanagement verankerd. De keuze voor de programmalijnen is gebaseerd op drie criteria: xx Er is een duidelijke verander- en versnellingsopgave; xx Er is sprake van een grote mate van complexiteit; xx De werkwijze om de (bestuurlijke) ambities te realiseren, heeft een tijdelijk karakter. De vijf thema’s zijn daarom vertaald in 8 programmalijnen: 1. Participatie 2. Leefbaarheid, 3. Innovatie, 4. Duurzaamheid, 5. Omgevingswet, 6a Sociaal domein, 6b Inclusie 7. Gezondheid 8. Organisatieontwikkeling. Programmalijn 6a “Sociaal Domein” is in 2019 overgedragen aan de lijnorganisatie. De activiteiten vallen nu binnen begrotingsprogramma 6 Sociaal Domein. Gebleken is dat de maatschappelijke vraagstukken met betrekking tot het “meedoen” van iedereen in Meierijstad een complexe veranderopgave is. Daarom heeft het college besloten om de programmalijn 6b “Inclusie” op te starten. Ook de programmalijn Innovatie is in 2020 omgezet en geïntegreerd in de programmalijnen Participatie en Organisatieontwikkeling. Voor elk van de programmalijnen is een coördinerend programmabestuurder aangewezen. De coördinerend programmabestuurder is verantwoordelijk voor het behalen van de gestelde ambities en doelen.

Doelbereik en ontwikkelingen Kenmerkend voor het werken aan de programmalijnen was dat deze allemaal een bijdrage leverden aan de bestuurlijke ambities en bijbehorende doelen. Versterkt door trends en ontwikkelingen buiten Meierijstad was de start van de programmalijnen wisselend; sommige programmalijnen hadden “de wind in de zeilen” qua internationale en nationale aandacht, denk aan duurzaamheid. En andere programmalijnen moesten lokaal worden ontwikkeld, denk hierbij aan onder andere leefbaarheid. Dit heeft invloed gehad op het doelbereik van de programmalijnen en de mate van omgevingsmanagement. Conclusies algemeen mijlpalendocument Het werken met programmamanagement heeft geleid tot een versnelling van het behalen van de doelen en bestuurlijke ambities. Vanuit de complexiteit van de opgaves, ingrijpende externe gebeurtenissen zoals de COVID-pandemie kunnen we concluderen dat nog niet alle programmalijnen hun eindstation hebben bereikt. Hoe dit is per programmalijn is opgenomen in bijlage 1 bij dit document.

18

BIJLAGE 1: PROGRAMMALIJNEN De programmalijnen hebben een tijdelijk karakter. Onderstaand volgt per programmalijn een toelichting over de periode 2017 - 2021 “wat hebben we daarvoor gedaan.”

1. PROGRAMMALIJN PARTICIPATIE Ambitie

Samen maken we Meierijstad. Een samenleving en organisatie die op elkaar zijn ingespeeld en de kaders kennen. Daarom werkt Meierijstad samen met inwoners, organisaties, ondernemers en verenigingen om innovatieve en creatieve antwoorden te geven op maatschappelijke vraagstukken. Verbinden, experimenteren en leren horen daarbij. Deze samenwerking gaat uit van een goed en gelijkwaardig partnerschap op basis van wederzijds vertrouwen. Participatie is gemeengoed en uit zich in diverse vormen die een meerwaarde opleveren. Meierijstad werkt vanuit de samenleving en past (burger-)participatie bewust toe. Beleidsvoorbereidingen, het tot stand komen van visies en discussies vinden plaats in en met de samenleving. “We investeren in de kracht van de samenleving en hebben oog voor de menselijke maat”. Deze quote uit de besturingsfilosofie van Meierijstad is van toepassing bij de ambitie voor de programmalijn Participatie. Wat hebben we bereikt tussen 1-1-2017 en 31-12-2021

“wat hebben we daarvoor gedaan” xx We hebben de afgelopen periode de lijn van “participeren en leren” ingezet. Dat deden we langs de drie sporen van ‘cultuur maken & instrumenten ontwikkelen’, ‘versterken van wat er is’ en het ‘samen leren’. Activiteiten en interventies doen we via deze drieslag. We werkten hierbij samen met de gemeenteraad, college, ambtelijke organisatie, inwoners en organisaties. xx De fractievoorzitters hebben in februari 2019 ingestemd met het voorstel burgerparticipatie. In dit voorstel is opgenomen dat de gemeenteraad – samen met college en organisatie – gaat experimenteren en leren met zogenaamde “startgesprekken”. Startgesprekken gaan over het (beleids)participatie proces van (complexe) vraagstukken. In de periode 2019-2020 zijn startgesprekken gevoerd over Mobiliteitsvisie, Hondenuitlaatbeleid en Landschap- en natuurvisie. Tijdens een tussenevaluatie in 2020 hebben de fractievoorzitters besloten verder te experimenteren met de startgesprekken. Er hebben sindsdien nog startgesprekken plaatsgevonden voor Uitdaagrecht, WarmteTransitieVisie en Kunst & Cultuur nota. Eind 2021 zijn we gestart met de evaluatie op de startgesprekken en in 2022 is besloten over het vervolg van de startgesprekken participatie. xx Voor het onderwerp Uitdaagrecht van de programmalijn Participatie heeft begin 2021 een startgesprek met de gemeenteraad plaatsgevonden.

Na het gesprek is gestart met het traject van experimenteren en leren op dit onderwerp. xx We zijn deelnemer geweest in het onderzoek ‘verstandig verder met participatie.’ Dit onderzoek was een initiatief van Berenschot in samenwerking met de stichting IKPOB en de Erasmus Universiteit Rotterdam en er deden in totaal acht overheidsorganisaties (ook waterschappen en provincie) mee aan dit onder zoek. De onderzoekers hebben gekeken naar hoe participatie gaat, en wat en hoe er geleerd kan worden. De “lessen” uit het onderzoek hebben we vertaald naar de drieslag ‘cultuur maken & instrumenten ontwikkelen’, ‘versterken van wat er is’ en het ‘samen leren’. Medio 2021 is de publicatie “Leren in participatieland” verschenen waarin de onderzochte participatieprocessen van Meierijstad zijn opgenomen.

19

xx In vervolg op het onderzoek door Berenschot hebben we het proces Maatschappelijke Initiatieven ontwikkeld waarin het proces voor Uitdaagrecht ook een plaats krijgt. Het proces Maatschappelijke Initiatieven zorgt voor een heldere werkwijze binnen de ambtelijke organisatie waar de initiatiefnemer alleen maar voordeel bij heeft. Het proces is in 2021 intern getoetst. In 2022 is gestart met de implementatie van het proces. xx Corona heeft een versnelling gegeven in het ontwikkelen van digitale participatie. We werken aan een juiste balans / mix van digitale en fysieke participatie (online – offline participatie). In 2021-2022 is er gewerkt aan een digitaal participatieplatform op de website van de gemeente Meierijstad. xx Vanuit de programmalijn werkten we samen aan andere programmalijnen, projecten en beleid vanuit een adviserende rol. Denk hierbij onder andere aan Omgevingswet en Leefbaarheid, Duurzaamheid (zon- en wind), herbestemming bestuurscentrum Sint Oedenrode, herontwikkeling Markt Rooi en de mobiliteitsvisie. xx Vanuit het Nieuwe Ideeën Fonds zijn er verschillende initiatieven van inwoners op gebied van innovatie en/of participatie financieel ondersteund. xx In 2019-2020 hebben we deelgenomen aan het samenwerkingsprogramma ‘Democratie in actie’ (Ministerie BZK/VNG) rondom het onderwerp democratische spelregels.

In 2021-2022 hebben we actief deelgenomen aan de Thorbecke2024 kennis- en inspiratiebijeenkomsten (ook georganiseerd door de VNG) xx We hebben dilemmaspellen ontwikkeld over bewonersinitiatieven en over participatieve vs. represen- tatieve democratie en deze onder andere gespeeld met medewerkers van de gemeente Meierijstad, medewerkers van het Ministerie van BZK en collega’s van de gemeente Oirschot. xx Om meer systematisch te leren over participatie zijn we gestart met het opzetten van een Leerlijn Participatie binnen het scholingsportaal van de gemeente Meierijstad. xx Voor het ondersteunen van de ambtelijke organisatie zijn er diverse instrumenten ontwikkeld waaronder een afwegingskader, handreiking participatieplan en factsheets startgesprekken. xx In 2022 hebben we scenario’s bedacht voor de aanpak om te komen tot Participatiebeleid en de Participatieverordening op een participatieve manier. De scenario’s worden aan het nieuwe college van Meierijstad voorgelegd.

Conclusies Mijlpalendocument

De tot nu toe opgezette en uitgevoerde inspanningen dragen bij aan de veranderopgave om te komen tot een organisatie die in toenemende mate gebruik maakt van de mogelijkheden van participatie, die werkt vanuit de samenleving en (burger-)participatie bewust toe past. Toch zijn we er nog niet en zullen we ons de komende periode ook op een verdere professionalisering van deze manier van samenwerken moeten richten. Corona heeft ons regelmatig “stilgelegd” voor fysieke participatie en een versnelling gegeven op de online participatie. Daarmee is de veranderopgave ook wat van accent veranderd. Een betere en duurzame mix van online en offline participatie is noodzakelijk. De lokale overheid is ook in verandering door verschillende gevolgen van rijksbeleid. Om het vertrouwen van de samenleving te krijgen is de rol van een participerende lokale overheid cruciaal. Participatie zal nu en in de toekomst alleen maar een groter deel van de “kracht van samen” zijn. Participatie moet in de haarvaten van de organisatie terechtkomen. Dit om wendbaar en flexibel te zijn vanuit het samenspel met initiatiefnemers, en uitnodigend en verbindend te zijn in het samen maken van beleid.

20

2. PROGRAMMALIJN LEEFBAARHEID Ambitie

Wij willen een gemeente zijn met een prettige woon- en leefomgeving. Een gemeente die uitgaat van de kracht van de samenleving en oog heeft voor de menselijke maat. We bezien leefbaarheid vanuit de volgende dimensies: sociale leefbaarheid, fysieke leefbaarheid, en veiligheid. In Meierijstad willen we wijken, dorpen en buurten waarin inwoners samen invulling geven aan fijn wonen en leven. Samen versterken we deze beweging: door te verbinden, te ontmoeten, duurzame voorzieningen tot stand te brengen en samen op te trekken. Zo komen we tot vitale kernen in Meierijstad. Wat hebben we bereikt tussen 1-1-2017 en 31-12-2021

“wat hebben we daarvoor gedaan” Contactwethouders en buurtadviseurs Vanaf 2017 zijn voor ieder dorp en wijk buurtadviseurs werkzaam. Op bestuurlijk niveau zijn contactwethouders verbonden met dorpen en wijken. Wijk- en dorpsraden xx In 2017 zijn de samenwerkingsafspraken tussen de wijk- en dorpsraden en de gemeente Meierijstad vastgesteld. Met als doel de relatie tussen de gemeente en de wijk- en dorpsraden in stand te houden en te verstevigen, en bij te dragen aan een open en evenwichtige samenwerking. De wijk- en dorpsraden zelf hebben een belangrijk aandeel gehad in de totstandkoming van deze afspraken. xx Alle wijk- en dorpsraden hebben een jaarlijks werkbudget (zakgeld) van 1000 euro voor kleine projecten, activiteiten en (bewoners-)initiatieven, dat zij kunnen inzetten zonder tussenkomst van de gemeente. Daarnaast ontvangen zij een jaarlijkse budget voor bestuurskosten van ongeveer 2500 euro. Vanaf 2020 zijn deze budgetten samengevoegd, en worden de subsidievoorwaarden vereenvoudigd, om de administratieve lasten voor de wijk- en dorpsraden verder te verminderen. xx De afgelopen jaren hebben we bewust geïnvesteerd in onze relatie met onze wijk- en dorpsraden.

Naast het contact tussen buurtadviseurs en wijk- en dorpsraden hebben we – in lijn met de samenwerkingsafspraken – platformbijeenkomsten met alle wijk- en dorpsraden georganiseerd om te ontmoeten, elkaar te inspireren en gerichte thema’s uit te diepen. Ook hebben we een online bijeenkomst georganiseerd over het gebruik van de leefbaarheidsmonitor. Leefbaarheidsmonitor In Meierijstad hebben we een leefbaarheidsmonitor ontwikkeld, vanuit drie dimensies: sociale leefbaarheid, fysieke leefbaarheid, en veiligheid. De eerdere veiligheidsmonitor is hierin geïntegreerd. De leefbaarheidsmonitor bestaat uit een kwantitatief en kwalitatief deel. Via verschillende bijeenkomsten en gesprekken is samen met een extern bureau, collega’s uit verschillende domeinen, en partners (wijk- en dorpsraden, woningcorporaties, welzijnsinstellingen) de vragenlijst/enquête opgesteld. In het najaar van 2019 is de nulmeting voor Meierijstad uitgevoerd. De resultaten zijn in 2020 gepubliceerd met een gemiddelde score van 7,9 voor leefbaarheid. De uitkomsten van de monitor zijn gebruikt als input voor gesprekken met o.a. wijk- en dorpsraden, maar ook als input gebruikt voor ons eigen beleid. Bovendien lopen we met deze tool voorop in de regio.

21

Wijkaanpak in Veghel Zuid en Bloemenwijk Schijndel Uit de leefbaarheidsmonitor zijn twee wijken naar voren gekomen die extra aandacht verdienen. In 2020 is samen met inwoners een plan van aanpak gemaakt en in 2021 is gestart met de wijkaanpak in beide wijken. Actieteams bestaande uit o.a. inwoners, welzijn, gemeente en woningcorporaties werken samen aan het verbeteren van de leefbaarheid. Deze aanpak is bestendigd in de gezamenlijke agenda prestatieafspraken met de woningcorporaties. In 2021 is een start gemaakt met het opzetten van een gezamenlijke leefbaarheidsagenda om gericht en vanuit de behoefte van deze wijken op thema’s te kunnen versnellen. Leefbaarheidsbudget Inwoners met ideeën of plannen voor een activiteit die de leefbaarheid in dorpen en kernen stimuleert kunnen een aanvraag doen voor het leefbaarheidsbudget. In 2017 t/m 2019 zijn er door inwoners in totaal over heel Meierijstad meer dan 150 initiatieven vanuit het leefbaarheidsbudget opgezet, om samen met buurtgenoten de buurten en wijken te versterken. In 2020 t/m 2021 waren dit er zo’n 60. Aanvragen variëren van activiteiten voor nieuwe bewoners tot aanschaf van materiaal voor het onderhouden van de omgeving. Regiodeal Gemeente Meierijstad heeft actief meegewerkt als partner in het Regiodealprogramma “Leefbaarheid in de Dorpen”.

Een paar highlights hieruit: xx De Leefbaarheidsmonitor als best practice gepresenteerd aan regiocollega’s xx Vanuit het regiodeal programma geven we een leefbaarheidsimpuls (100k) aan Omnipark “De Brug” in Erp, waarbij we vooruitlopend op de realisatie van het ontwikkelpad - in afstemming met betrokkenen in Erp - enkele concrete projecten realiseren. xx Bezoek van Europarlementariër Tom Berendsen aan Omnipark Erp xx Voor het Meierijstadse initiatief om onderzoek te doen naar de vitaliteit van wijk- en gemeenschaps- huizen, de vitaliteitsscans, wordt een budget ter beschikking gesteld vanuit de regiodeal Noordoost-Brabant. In samenwerking met het regiodealprogramma Leefbaarheid in de dorpen werken we vanuit Meierijstad aan actieve kennisontwikkeling en kennisdeling op dit thema. Een voorbeeld daarvan is de regionale inspiratiebijeenkomst over vitaliteit wijk- en gemeenschapshuizen in oktober 2021 – waarvan Meierijstad een van de trekkers was.

Conclusies Mijlpalendocument

We hebben vanuit de programmalijn flinke stappen gezet op het thema leefbaarheid. Zo hebben we het platform wijk- en dorpsraden gevormd en hebben we leefbaarheidsinitiatieven van inwoners gestimuleerd via het leefbaarheidsbudget. Met de ontwikkeling en uitvoering van de leefbaarheidsmonitor zijn we via de wijkaanpakken concreet aan de slag met de eerder genoemde veranderopgave ‘van buiten naar binnen’. Daarnaast hebben we geïnvesteerd op onze relaties met inwoners, wijk- en dorpsraden, woningcorporaties, Regiodealsamenwerking en andere netwerkpartners. Want vanuit die samenwerking kunnen we komen tot vitale kernen in Meierijstad. Desondanks is Leefbaarheid als thema uiteraard nooit af en zal het onze aandacht blijven vragen.

22

3. PROGRAMMALIJN INNOVATIE Ambitie

Innovatie is nooit af. Innovatie is een veelomvattend begrip maar is niet per definitie iets technisch of materieels. Het is ‘op een andere manier kijken, samenwerken en ontwikkelen’. Het durven experimenteren en leren buiten de bestaande kaders van vandaag de dag. Er is altijd een “B” om naar toe te werken. Met vertrouwen en lef creëren we een denk- en werkwijze waarbij integraal samen werken aan oplossingen centraal staat en het maken van rakelingen mag, daar leren we weer van. Ook het ‘voorop’ lopen in een ontwikkeling zien wij als innovatie. Iedereen heeft een innovatieve kant en het is onze ambitie om de vernieuwingskracht naar boven te halen. Wat hebben we bereikt tussen 1-1-2017 en 31-12-2021

“wat hebben we daarvoor gedaan” xx We hebben de afgelopen periode Ynnovators (innovatieve procesbegeleiders) opgeleid. De Ynnovators hebben bij verschillende vraagstukken groepen medewerkers begeleid om buiten bestaande kaders te denken, te experimenteren en te komen tot innovatieve oplossingen. De Ynnovators dragen bij aan het op een andere manier kijken, samenwerken en ontwikkelen van opgaven. Duurzaam bedrijfsvervoer, opzet van de organisatiedagen, werving & selectie speeddate avond, manier van presenteren op de arbeidsmarkt, innovatie proeverijen en opgaven met externen zijn enkele voorbeelden die via de Ynnovate methodiek zijn opgepakt. xx Naast het opleiden van Ynnovators hebben de collegeleden, directie, programmadragers en griffier de Leergang Innovatief Opdrachtgeverschap gevolgd. Op deze wijze stimuleren we ook vanuit het opdrachtgeverschap het op een andere manier kijken en uitvoeren van vraagstukken. Als onderdeel van de leergang werkten de opdrachtgevers samen met de Ynnovators aan diverse opgaven om te komen tot innovatieve oplossingen binnen en buiten de gemeentelijke organisatie. xx In juli 2018 is het burgerinnovatiefonds ingesteld en hebben we diverse initiatieven van inwoners ondersteund vanuit dit fonds. Omdat we van mening zijn dat er in de samenleving initiatieven zijn die bijdragen aan innovatie en participatie in Meierijstad.

In 2019 is het Burgerinnovatiefonds omgezet naar het Nieuwe Ideeën Fonds. xx In de afgelopen periode hebben we de Week van Fris & Anders georganiseerd voor medewerkers. Tijdens deze week komen medewerkers in aanraking met diverse methoden die vernieuwend denken en werken (Fris & Anders) stimuleren, intern en extern bij bijvoorbeeld bedrijven in Meierijstad. Ook hebben we de Fris & Anders Award uitgereikt.

Conclusies Mijlpalendocument

Deze programmalijn is in 2020 opgesplitst; interne innovatie is ondergebracht in de programmalijn Zelforganisatie en innovatie vanuit initiatieven is ondergebracht bij de programmalijn Participatie. Bij de beschrijving “wat hebben we daarvoor gedaan” is voor de verschillende opgaven de (tussentijdse) stand van zaken beschreven.

23

4. PROGRAMMALIJN DUURZAAMHEID We werken toe naar een organisatie die meer vanzelfsprekend werkt vanuit vernieuwend (creatief) denken en veranderkracht. We merken dat de verandersnelheden per werkatelier en per medewerker nog verschillend zijn. Door onder andere de inzet van Ynnovators en het bieden van ruimte wordt er geëxperimenteerd en zien we meer creativiteit en andere (creatieve) werkvormen bij- en voor het oplossen van vraagstukken. Het komen tot meer toekomstbestendige en duurzame oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken en de dienstverlening is nog geen gemeengoed, maar we zien ook hier een positieve verandering.

Ambitie

We willen de verantwoordelijkheid waarmaken om een gezonde, veilige en schone samenleving en leefomgeving te creëren in een circulaire economie. Hier en elders, nu en later. Een concreet doel is om energieneutraal te zijn in 2050. Wat hebben we bereikt tussen 1-1-2017 en 31-12-2021

“wat hebben we daarvoor gedaan” De raad heeft op 8 november 2018 de duurzaamheidsvisie vastgesteld. Daarin staan 12 duurzaamheidsambities voor 2030 of 2050, gericht op CO2-neutraliteit, biodiversiteit, circulariteit, maatschappelijk verantwoord ondernemen en klimaatbestendigheid. In de afgelopen periode gaf het college uitvoering aan deze visie met een uitvoeringsprogramma met daarin 40 projecten. Dat programma loopt van 2019 tot en met 2022 en is volop in uitvoering. De laatste twee projecten gaan in 2022 van start. Het werken aan duurzaamheid gebeurt programmatisch, waardoor 19 werkateliers in de ambtelijke organisatie een bijdrage leveren aan de duurzaamheidsdoelen. Ook zit duurzaamheid in de hele begroting verweven, door alle begrotingsprogramma’s heen. Ook in de eindevaluatie van de Mijlpalen vindt u overal onderdelen van het duurzaamheidsprogramma terug. Jaarlijks ontvangt de raad een inhoudelijk voortgangsrapport van het gehele duurzaamheidsprogramma. Voor een volledige evaluatie van deze mijlpaal, verwijzen we daarom graag naar die voortgangsrapportages. In deze evaluatie lichten we een aantal behaalde resultaten uit. Concrete resultaten xx Voor woningeigenaren is een uitgebreid ondersteuningsprogramma opgezet.

Met Energieloket Brabant Woont Slim, een subsidieregeling (2018 en 2019), isolatieproject Meierijstad Isoleert, een tegoedbonactie, energiebespaarboxen, de Stimuleringslening duurzaamheidslening, SlimWonenApp, warmtescans, energiecoaches en buurtaanpakken met Buurkracht. xx Het verduurzamen van de sociale huurvoorraad pakken we samen met woningcorporaties op. In 2020 sloten we een duurzaamheidsakkoord met de drie woningcorporaties en de huurdersverenigingen. De ambities reiken tot 2050. In de prestatieafspraken staan jaarlijks de concrete acties. xx In 2020 en 2021 stelden we onze visie op aardgasvrij op en wezen twee startwijken aan. Tijdens het opstellen van deze Transitievisie Warmte is veel aandacht voor participatie geweest. xx In Noordoost Brabant hebben we meegewerkt aan de Regionale Energiestrategie (RES). De definitieve RES is in 2021 vastgesteld door de raad. xx In 2020 stelde de raad het afwegingskader voor opwekking met zonne-energie in het buitengebied vast. In 2020 is ook de eerste tranche van 50 hectaren voor zonneparken open gesteld. In 2021 is een start gemaakt met het afwegingskader voor windenergie. Deze collegeperiode werkten we aan de ruimtelijke procedures voor windpark Veghel Windt.

24

xx Samen met het Platform Ondernemend Meierijstad (POM) en de Rabobank tekenden we de duurzaamheidspropositie DOE Meierijstad (Duurzaam Ondernemend Energiek). Daarvoor werkten we al samen onder de noemer Energieke Regio Ondernemend Meierijstad (EROM), om bedrijven te ondersteunen bij hun verduurzamingsopgave. Bedrijven in Meierijstad zijn deze periode uitgegroeid tot koploper in de regio met het volleggen van hun daken met zonnepanelen. xx Meierijstad is sinds 2018 een Fairtrade gemeente. De gemeente steunt de lokale stichting in haar werk en biedt de werknemers fairtrade producten aan in het bedrijfsrestaurant en de drankautomaten. xx Op het gebied van afvalpreventie en –scheiding zijn deze collegeperiode flinke stappen gezet. De concrete resultaten zijn uitgewerkt in programma 7, onderdeel afval. Een mooi voorbeeld is de opzet van een kringloopsamenwerking in Meierijstad, die leidt tot aanzienlijk meer hergebruik van spullen en kleding. xx Voedselverspilling is deze collegeperiode een belangrijk thema geworden in Meierijstad, met onder andere de vestiging van het Circular Food Center. Dit thema is verder toegelicht bij programma 3. xx Meierijstad sloot zich deze collegeperiode aan bij het Schone Lucht Akkoord. Diverse acties moeten leiden tot betere luchtkwaliteit in onze gemeente.

Bijvoorbeeld twee pilots om houtstook te verminderen en het betrekken van inwoners bij het meten van de luchtkwaliteit. xx In deze periode is ook gewerkt aan diverse projecten die leiden tot een klimaatbestendige samenleving. De concrete resultaten zijn uitgewerkt in programma 7, onderdeel riolering. Mooie voorbeelden zijn de klimaatatlas en de klimaatonderlegger, die ons helpen bij het maken van klimaatbestendige keuzes. We boekten concrete resultaten zoals Kienehoef Klimaatrobuust, het voedselbos in Schijndel, Veghel aan de Aa, Mozaïek Dommelvallei en het vergroenen van schoolpleinen. xx Deze collegeperiode werkten we aan nieuw biodiversiteitsbeleid. Dit beleid is de basis voor een actie- programma met daarin natuurinclusief bouwen, het stimuleren van inwoners, bedrijven en de agrarische sector en het verder verduurzamen van het groenonderhoud van de gemeente. We werken actief aan de verhoging van de biodiversiteit in de openbare ruimte. Binnen de bebouwde omgeving wordt laagwaardig groen omgevormd naar groen met meer biodiversiteitswaarde. Denk hierbij aan bijvoorbeeld gazons de we omvormen naar kruidenrijk grasland. We gaan vanuit het bomenbeleid het areaal uitbreiden met 25% in de periode tot 2030, mits daarvoor structurele budgetten beschikbaar zijn. xx We zetten in op duurzame mobiliteit (o.a. elektrisch rijden) (zie ook programma 2).

We zetten in op duurzame mobiliteit bijvoorbeeld via de aanleg van een snelfietsroute Veghel-Uden en door deelname aan de Brabantse aanpak Slim Laden. Duurzame mobiliteit is deze collegeperiode verder uitgewerkt in de mobiliteitsvisie. xx Duurzaamheid is een integraal onderdeel van onze organisatie, besluitvormingsprocessen en begroting. Dit doen we onder andere doordat duurzaamheid een standaard paragraaf is in onze beleidsnota’s, college- en raadsvoorstellen en begroting. xx We geven als gemeente het goede voorbeeld door in onze bedrijfsvoering duurzaamheid als belangrijk afwegingskader te nemen. Dat uit zich in duurzaam bedrijfsvervoer (elke medewerker een NS businesscard, elektrische dienstfietsen en –auto’s, financiële stimulering voor duurzaam reizen), zonnepanelen en groene daken op maatschappelijk vastgoed en focus op energiebesparing, afvalscheiding in het gemeentehuis en duurzame inkoop van bijv. ICT-apparatuur en materialen. In 2020 startte het vervan gingsprogramma openbare verlichting, dat moet leiden tot LED verlichting in de hele gemeente. xx Wij hanteren bij inkoop en aanbesteding duurzaamheid als belangrijk gunningscriterium. Concrete voorbeelden hiervan zijn de circulaire sloop van de Blauwe Kei in Veghel en Zwembad De Neul in Sint-Oedenrode en de duurzame aanbesteding van de nieuwe zwembaden.